
Sukta 1.141
Dīrghatamas Āucathya (traditional, subject to recension)
Agni
Triṣṭubh (probable; confirm)
अयं सूक्तोऽग्निं स्तौति—स बलसमुद्भूतं प्रत्यक्षं तेजः, पुरोगामी शक्तिः, या धियं यज्ञं च ऋतस्य सरित्सु वहति। स वातप्रेरितः शीघ्रः शुद्धजन्मा च वर्ण्यते, तथापि तमसि पदानि विक्रम्य लोकान्तराणि पन्थानः प्रकटयति। अन्ते च सामूहिकी कामना—दृढस्तुत्या सम्यगाहुत्या च वयं विस्तीर्णां प्रभुताम् आप्नुयाम, सूर्य इव निहारेणातिक्रम्य विघ्नान् अतिक्रामेम।
Mantra 1
बळित्था तद्वपुषे धायि दर्शतं देवस्य भर्गः सहसो यतो जनि । यदीमुप ह्वरते साधते मतिॠतस्य धेना अनयन्त सस्रुतः ॥
बळित्था तद्वपुषे धायि दर्शतं देवस्य भर्गः सहसो यतो जनिः । यदीमुप ह्वरते साधते मतिऋतस्य धेना अनयन्त सस्रुतः ॥
Mantra 2
पृक्षो वपुः पितुमान्नित्य आ शये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातृषु । तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ॥
पृक्षो वपुः पितुमान् नित्यः आ शेते। द्वितीयं स सप्तशिवासु मातृषु विश्राम्यति। तृतीयम् अस्य वृषभस्य दोहसे योषणः पोषकशक्तयः दशप्रमतिं जनयन्ति।
Mantra 3
निर्यदीं बुध्नान्महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः । यदीमनु प्रदिवो मध्व आधवे गुहा सन्तं मातरिश्वा मथायति ॥
यदा बुध्नात् महिषस्य वर्पः निर्यति, तदा ईशानाः सूरयः शवसा क्रान्ति। यदा च प्रदिवो मध्व् आधवे अनु, गुहायां सन्तं मातरिश्वा मथायति।
Mantra 4
प्र यत्पितुः परमान्नीयते पर्या पृक्षुधो वीरुधो दंसु रोहति । उभा यदस्य जनुषं यदिन्वत आदिद्यविष्ठो अभवद्घृणा शुचिः ॥
यत् स परमान् पितुः प्र नीयते, तदा परितः पृक्षुधो वीरुधो दंसु रोहन्ति। उभे यदस्य जनुषी यद् इन्वते, तदा एव यविष्ठः शुचिः घृणा दीप्तः अभवत्।
Mantra 5
आदिन्मातॄराविशद्यास्वा शुचिरहिंस्यमान उर्विया वि वावृधे । अनु यत्पूर्वा अरुहत्सनाजुवो नि नव्यसीष्ववरासु धावते ॥
तदानीं स मातॄराविशति यास्वासौ निहितः—शुचिरहिंस्यमानः—उर्वियाऽपि विस्तारेण विवर्धते। पूर्वैः पदैः सना-जुवोऽरुहत् यदनु, स नित्यनव्यासीष्ववरासु रूपासु अधो धावति, निगूढं प्रबोधयितुम्।
Mantra 6
आदिद्धोतारं वृणते दिविष्टिषु भगमिव पपृचानास ऋञ्जते । देवान्यत्क्रत्वा मज्मना पुरुष्टुतो मर्तं शंसं विश्वधा वेति धायसे ॥
तदानीं ते दिविष्टिषु होतारं वृणते; भगमिव—वितरकं—तमाहूयाभ्यञ्जते। यदा स क्रत्वा मज्मना च पुरुष्टुतो देवान् प्रति विचरति, तदा मर्त्यस्य शंसं विश्वधा धायसे स्थापयितुं वहति।
Mantra 7
वि यदस्थाद्यजतो वातचोदितो ह्वारो न वक्वा जरणा अनाकृतः । तस्य पत्मन्दक्षुषः कृष्णजंहसः शुचिजन्मनो रज आ व्यध्वनः ॥
यदा स यजतो वातचोदितः प्रादुरस्थात्, ह्वारो न वक्वा जरणा अनाकृतः; तदा तस्य दक्षुषः शुचिजन्मनोऽपि कृष्णजंहसः पत्मानं दृढं रजःसु व्यध्वनः।
Mantra 8
रथो न यातः शिक्वभिः कृतो द्यामङ्गेभिररुषेभिरीयते । आदस्य ते कृष्णासो दक्षि सूरयः शूरस्येव त्वेषथादीषते वयः ॥
रथो न यतः शिक्वभिः कृतः, स अरुषैः अङ्गैः द्याम् ईयते। अथ, हे अग्नि-प्रदीपक, कृष्णासोऽपि सू॒रयः शूरस्येव त्वेषथाय, तव पक्षवत् तेजोबलं वयः इव ईषन्ते।
Mantra 9
त्वया ह्यग्ने वरुणो धृतव्रतो मित्रः शाशद्रे अर्यमा सुदानवः । यत्सीमनु क्रतुना विश्वथा विभुररान्न नेमिः परिभूरजायथाः ॥
त्वया ह्यग्ने धृतव्रतो वरुणो, मित्रः, सुदानवोऽर्यमा च पूर्णताम् अश्नुवन्ति। यत् त्वं क्रतुना विश्वथा विभुः सन् अजायथाः; अरान् नेमिरिव परिभूः, एवं लोकान् परितो व्यनक्ति।
Mantra 10
त्वमग्ने शशमानाय सुन्वते रत्नं यविष्ठ देवतातिमिन्वसि । तं त्वा नु नव्यं सहसो युवन्वयं भगं न कारे महिरत्न धीमहि ॥
त्वमग्ने शशमानाय सुन्वते, हे यविष्ठ, रत्नं देवतातिं च मिन्वसि। तस्मात् त्वां नु नव्यं सहसो युवानं, महिरत्नं वहन्तं, वयं कारे भगमिव ध्यामहि।
Mantra 11
अस्मे रयिं न स्वर्थं दमूनसं भगं दक्षं न पपृचासि धर्णसिम् । रश्मीँरिव यो यमति जन्मनी उभे देवानां शंसमृत आ च सुक्रतुः ॥
अस्मासु त्वं रयिं—स्वर्थं दमूनसं च—भग इव पपृचासि; दक्षं च धर्णसिं धारणीयमिवाधारं पपृचासि। रश्मीनिव यो उभे जन्मनी यमति, सुकृतो त्वं देवानां शंसं ऋतं च आ समनयसि।
Mantra 12
उत नः सुद्योत्मा जीराश्वो होता मन्द्रः शृणवच्चन्द्ररथः । स नो नेषन्नेषतमैरमूरोऽग्निर्वामं सुवितं वस्यो अच्छ ॥
उत नः सुद्योत्मा जीराश्वो मन्द्रः होता चन्द्ररथः शृणवतु। स नोऽमूढोऽग्निर्नेषतमैर्नेतृभिरस्मान् वामं सुवितं वस्योऽच्छ नयतु।
Mantra 13
अस्ताव्यग्निः शिमीवद्भिरर्कैः साम्राज्याय प्रतरं दधानः । अमी च ये मघवानो वयं च मिहं न सूरो अति निष्टतन्युः ॥
अस्ताव्यग्निः शिमीवद्भिरर्कैः साम्राज्याय प्रतरं दधानः। अमी च ये मघवानो वयं च मिहं न सूरोऽति निष्टतन्युः।
It praises Agni as the visible divine radiance that makes the sacrifice work, leads the worshipper’s intention along ṛta (right order), and opens safe passage through difficulties.
It is a poetic way of saying that the ordered, nourishing powers of truth—like life-giving streams—carry the seeker’s thought and prayer forward toward success.
It asks for clarity and freedom from obstacles: just as the Sun shines past fog, the worshipper prays to extend beyond hindrances through Agni’s guiding fire.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.