Sukta 140
Sukta 1.140
Traditionally attributed to Kaṇva lineage for RV 1.140 (verify in anukramaṇī); hymn is Agni-centered
Agni
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from provided text alone; verify in critical edition)
ऋग्वेदस्य १.१४० सूक्तम् अग्निसूक्तम् अस्ति। अत्र वेद्यग्निं सुसंस्कृते योनौ निषीदयितुं निमन्त्रयति, स च शुद्धः तमोऽपहारी ज्योतिरथ इव दीप्तिं वितनोति। सूक्ते प्रज्वालन-वसन-हविर्दानादि यज्ञप्रतिमाः विश्वपुनर्जननेन सह विण्यस्ताः; अग्निं च ज्ञातारं शक्तिसंग्राहकं रूपाणां पुनर्नवकर्तारं देवाद्यौ (द्यावापृथिवी) सरितः प्रवहन्तीश्च संयोजयन्तं स्तोत्रप्रबोधनाय पोषणस्य वराणां च सिद्ध्यै वर्णयति।
Mantras
Mantra 1
वेदिषदे प्रियधामाय सुद्युते धासिमिव प्र भरा योनिमग्नये । वस्त्रेणेव वासया मन्मना शुचिं ज्योतीरथं शुक्रवर्णं तमोहनम् ॥
हे वेदिषदग्ने! प्रियधामाय सुद्युते धासिमिव प्र भर योनिमग्नये। वस्त्रेणेव वासया मन्मना शुचिं ज्योतीरथं शुक्रवर्णं तमोहनम्।
Mantra 2
अभि द्विजन्मा त्रिवृदन्नमृज्यते संवत्सरे वावृधे जग्धमी पुनः । अन्यस्यासा जिह्वया जेन्यो वृषा न्यन्येन वनिनो मृष्ट वारणः ॥
द्विजन्मा त्रिवृदन्नमृज्यते; संवत्सरे वावृधे जग्धमी पुनः। अन्यस्यासाः जिह्वया जेन्यो वृषा, न्यन्येन वनिनो मृष्ट वारणः।
Mantra 3
कृष्णप्रुतौ वेविजे अस्य सक्षिता उभा तरेते अभि मातरा शिशुम् । प्राचाजिह्वं ध्वसयन्तं तृषुच्युतमा साच्यं कुपयं वर्धनं पितुः ॥
कृष्णप्रुतौ अस्य उभे सक्षिते मातरौ वेविजे; उभे शिशुम् अभि तरेते वहतः। प्राचाजिह्वः स ध्वसयन् विकिरन् तृषुच्युतः, साच्यं दक्षिणपार्श्वम् आ गच्छति—पितुः कुपयं वर्धनम्।
Mantra 4
मुमुक्ष्वो मनवे मानवस्यते रघुद्रुवः कृष्णसीतास ऊ जुवः । असमना अजिरासो रघुष्यदो वातजूता उप युज्यन्त आशवः ॥
मनवे मानवस्यते मुमुक्ष्वः; रघुद्रुवः कृष्णसीतासः उ जुवः। असमनाः अजिरासो रघुष्यदः वातजूताः आशवः उप युज्यन्ते।
Mantra 5
आदस्य ते ध्वसयन्तो वृथेरते कृष्णमभ्वं महि वर्पः करिक्रतः । यत्सीं महीमवनिं प्राभि मर्मृशदभिश्वसन्त्स्तनयन्नेति नानदत् ॥
आदस्य ते ध्वसयन्तो वृथे रन्ते; कृष्णम् अभ्वं महि वर्पः करिक्रतः। यत् सीं महीम् अवनिं प्राभि मर्मृशत्, अभिश्वसन् स्तनयन् एति, नानदत्।
Mantra 6
भूषन्न योऽधि बभ्रूषु नम्नते वृषेव पत्नीरभ्येति रोरुवत् । ओजायमानस्तन्वश्च शुम्भते भीमो न शृङ्गा दविधाव दुर्गृभिः ॥
भूषण् स ताम्रवर्णेषु रूपेषु नम्नते; वृष इव रोरुवन् पत्नीः अभ्येति। ओजायमानः स्वाः तन्वः शुम्भते; भीमो न शृङ्गाणि, दुर्गृभिः सह दविधाव।
Mantra 7
स संस्तिरो विष्टिरः सं गृभायति जानन्नेव जानतीर्नित्य आ शये । पुनर्वर्धन्ते अपि यन्ति देव्यमन्यद्वर्पः पित्रोः कृण्वते सचा ॥
स संस्तिरो विस्तिरः सन् ताः सं गृभायति; जानन्नेव जानतीः नित्यं आ शये। पुनर्वर्धन्ते, अपि यन्ति देव्यं; सचा पित्रोः अन्यद् वर्पः कृण्वते।
Mantra 8
तमग्रुवः केशिनीः सं हि रेभिर ऊर्ध्वास्तस्थुर्मम्रुषीः प्रायवे पुनः । तासां जरां प्रमुञ्चन्नेति नानददसुं परं जनयञ्जीवमस्तृतम् ॥
तं अग्रुवः केशिन्यः सं हि रेभिः ऊर्ध्वाः तस्थुः; मम्रुषीः प्रायवे पुनः। तासां जरां प्रमुञ्चन्नेति नानदन्; असुं परं जनयन् जीवम् अस्तृतम्।
Mantra 9
अधीवासं परि मातू रिहन्नह तुविग्रेभिः सत्वभिर्याति वि ज्रयः । वयो दधत्पद्वते रेरिहत्सदानु श्येनी सचते वर्तनीरह ॥
मातुरधीवासं परितो रिहन् तुविग्रेभिः सत्वभिरभिप्रेरितो याति; वि ज्रयः शीघ्रः विस्तीर्णासु वर्तनीषु प्रसरति। पद्वते वयो दधत्; सदा ऊर्ध्वं रिहन् श्येनी शक्तिः वर्तनीरनुसचते।
Mantra 10
अस्माकमग्ने मघवत्सु दीदिह्यध श्वसीवान्वृषभो दमूनाः । अवास्या शिशुमतीरदीदेर्वर्मेव युत्सु परिजर्भुराणः ॥
अस्माकमग्ने मघवत्सु दीदिहि; अथ श्वसीवान् वृषभो दमूनाः प्रज्वलस्व। अवास्या शिशुमतीरदीदेः; वर्मेव युत्सु परिजर्भुराणः परितो रक्षसि, सर्वतोऽभिप्रसरन्।
Mantra 11
इदमग्ने सुधितं दुर्धितादधि प्रियादु चिन्मन्मनः प्रेयो अस्तु ते । यत्ते शुक्रं तन्वो रोचते शुचि तेनास्मभ्यं वनसे रत्नमा त्वम् ॥
इदमग्ने सुधितं दुर्धितादधि समुत्तिष्ठति; प्रियादपि चिन् मनसः प्रेयोऽस्तु ते। यत्ते शुचि शुक्रम् तन्वो रोचते, तेनास्मभ्यं रत्नं वनसे; त्वमेव तदुपनय।
Mantra 12
रथाय नावमुत नो गृहाय नित्यारित्रां पद्वतीं रास्यग्ने । अस्माकं वीराँ उत नो मघोनो जनाँश्च या पारयाच्छर्म या च ॥
रथाय नावमुत नो गृहाय नित्यारित्रां पद्वतीं रास्यग्ने । अस्माकं वीरानुत नो मघोनो जनांश्च या पारयाच्छर्म या च ॥
Mantra 13
अभी नो अग्न उक्थमिज्जुगुर्या द्यावाक्षामा सिन्धवश्च स्वगूर्ताः । गव्यं यव्यं यन्तो दीर्घाहेषं वरमरुण्यो वरन्त ॥
अभी नो अग्न उक्थमिज्जुगुर्या द्यावाक्षामा सिन्धवश्च स्वगूर्ताः । गव्यं यव्यं यन्तो दीर्घाहेषं वरमरुण्यो वरन्त ॥
Frequently Asked Questions
It establishes Agni in the altar-seat as a pure, radiant power that dispels darkness and makes the sacrifice effective, while also showing Agni as a cosmic intelligence that renews life and order.
Because the altar and fire-pan are treated as the stable ‘birthplace’ where Agni is generated and sustained; ritually, placing Agni in the yoni means properly founding the rite so offerings can reach the gods.
They act as cosmic supports and witnesses: Heaven–Earth provide the great framework of order, and the Rivers symbolize flowing vitality and purification—together they ‘awaken’ the hymn and help bring nourishment and boons.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.