Rig Veda 1.141.2: Mandala 1, Sukta 141, Mantra 2
Sukta 1.141
Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional, subject to recension)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)
Samhita Patha (Devanagari)
पृक्षो वपुः पितुमान्नित्य आ शये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातृषु । तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ॥
Transliteration
pṛkṣó vápūḥ pitumā́n nítya ā́ śaye dvitī́yam ā́ saptáśivāsu mātṛ́ṣu | tṛtī́yam asya vṛṣabhásya dóhase dáśa-pramatiṃ janayanta yóṣaṇaḥ ||
Translation
पृक्षो वपुः पितुमान् नित्यः आ शेते। द्वितीयं स सप्तशिवासु मातृषु विश्राम्यति। तृतीयम् अस्य वृषभस्य दोहसे योषणः पोषकशक्तयः दशप्रमतिं जनयन्ति।
Word by Word
पृक्षःmixed, variegated (one)
पृक्षः:
Kartā (वर्ण्य-विषयः/कर्ता-सम्बन्धी विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपृक्ष (प्रातिपदिक; ‘पृक्ष’ = मिश्र/संयुक्त/चित्त्र, also used as epithet)
वपुःform, body, appearance
वपुः:
Kartā (वाक्य-विषयः)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
पितुमान्having nourishment/food (pitu)
पितुमान्:
Kartā (वपुः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपितुमन्त् (प्रातिपदिक; पितु + मन्त्)
नित्यःeverlasting, constant
नित्यः:
Kartā (विषय-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
शयेlies, rests
शये:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootशी (धातु; ‘to lie, rest’)
द्वितीयम्the second (stage/one)
द्वितीयम्:
Karma (आ-शये इत्यस्य ‘कुत्र/कस्मिन्’ इत्यर्थे क्रम-निर्देशः)
TypeAdjective (ordinal)
Rootद्वितीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
आunto, into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
सप्तशिवासुin the seven auspicious (ones)
सप्तशिवासु:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्: ‘कासु?’)
TypeAdjective
Rootसप्तशिवा (प्रातिपदिक; सप्त + शिवा)
मातृषुamong/in the mothers
मातृषु:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्: ‘मातृषु’)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
तृतीयम्the third (stage/one)
तृतीयम्:
Karma (क्रम-निर्देशः)
TypeAdjective (ordinal)
Rootतृतीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृषभस्यof the bull (virile one)
वृषभस्य:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
दोहसेfor milking, for yielding
दोहसे:
Sampradāna (उद्देश्य/प्रयोजनम्: ‘for milking/yielding’)
TypeNoun
Rootदोहस (प्रातिपदिक; ‘milking, yielding’)
दशप्रमतिम्tenfold insight/understanding
दशप्रमतिम्:
Karma (जनयन्तः इत्यस्य कर्म)
TypeNoun
Rootदशप्रमति (प्रातिपदिक; दश + प्रमति)
जनयन्तthey generate, they produce
जनयन्त:
Kriyā (सहायक-क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु; ‘to beget, produce’)
योषणःwomen, maidens (wives)
योषणः:
Kartā (जनयन्त इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootयोषन्/योषा (प्रातिपदिक; ‘woman, maiden’)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.