Sukta 116

Mantra 1

नासत्याभ्यां बर्हिरिव प्र वृञ्जे स्तोमाँ इयर्म्यभ्रियेव वातः । यावर्भगाय विमदाय जायां सेनाजुवा न्यूहतू रथेन ॥

नासत्याभ्यां बर्हिरिव प्र वृञ्जे स्तोमान्; इयर्मि अभ्रियेव वातः। यौ अर्भगाय विमदाय जायां सेनाजुवा न्यूहतू रथेन—तौ इह आगतम्, अस्मासु अपि आत्मानन्दयोः विवाहसंयोगं क्षिप्रं कुरुतम्।

Mantra 2

वीळुपत्मभिराशुहेमभिर्वा देवानां वा जूतिभिः शाशदाना । तद्रासभो नासत्या सहस्रमाजा यमस्य प्रधने जिगाय ॥

वीळुपत्मभिः आशुहेमभिर्वा देवानां वा जूतिभिः शाशदानाः—एवं नासत्या, रासभो यमस्य प्रधने सहस्रम् आजिगाय। एवमेव अस्मासु अपि युवयोः शक्तयः सीमामृत्युगाम्याचारराज्यात् बलसमृद्धिं जयन्तु।

Mantra 3

तुग्रो ह भुज्युमश्विनोदमेघे रयिं न कश्चिन्ममृवाँ अवाहाः । तमूहथुर्नौभिरात्मन्वतीभिरन्तरिक्षप्रुद्भिरपोदकाभिः ॥

तुग्रो ह भुज्युमश्विनौदमेघे रयिं न कश्चिन्ममृवाँ अवाहाः । तमूहथुर्नौभिरात्मन्वतीभिरन्तरिक्षप्रुद्भिरपोदकाभिः ॥ यथा निरुपायस्य रयिर्विनश्येत्, तथा तुग्रेण भुज्युः प्रवाहे निपातितः; यूयं तु स्वयञ्चालिताभिर्नौभिः, अन्तरिक्षे प्रसरद्भिः, अपोदकेष्वपि अप्सु इव गच्छद्भिः, तमुद्धृतवन्तौ। तद्वदस्मानपि मोह-विप्लवात् स्वाश्चर्यशक्त्या समुद्धरताम्।

Mantra 4

तिस्रः क्षपस्त्रिरहातिव्रजद्भिर्नासत्या भुज्युमूहथुः पतंगैः । समुद्रस्य धन्वन्नार्द्रस्य पारे त्रिभी रथैः शतपद्भिः षळश्वैः ॥

तिस्रः क्षपस्त्रिरहातिव्रजद्भिर्नासत्या भुज्युमूहथुः पतंगैः । समुद्रस्य धन्वन्नार्द्रस्य पारे त्रिभी रथैः शतपद्भिः षळश्वैः ॥ त्रिरात्रं त्र्यहं चातिवेगेन, नासत्यौ, पतङ्गैरिव पङ्खिभिर्वाहनैर्भुज्युमवहतम्। समुद्रस्य धन्वानं तीर्त्वा, आर्द्रस्य लोकस्य पारे, त्रिभिः रथैः शतपदैः षळश्वैः, दीर्घं पारं निन्यथुः। एवं दीर्घतमस्योऽपि मध्ये अस्माकं चेतनां पारयतम्।

Mantra 5

अनारम्भणे तदवीरयेथामनास्थाने अग्रभणे समुद्रे । यदश्विना ऊहथुर्भुज्युमस्तं शतारित्रां नावमातस्थिवांसम् ॥

अनारम्भणे तदवीरयेथामनास्थाने अग्रभणे समुद्रे । यदश्विना ऊहथुर्भुज्युमस्तं शतारित्रां नावमातस्थिवांसम् ॥ अनारम्भणेऽपि स्थाने, अनास्थानेऽग्रभणे समुद्रे, तद् वीर्यम् अकरोताम्—यदा भुज्युमस्तं गृहं प्रति ऊहथुः, शतारित्रां नावम् आतस्थिवांसम्। एवं अस्माकमपि निरालम्बेषु कालेषु, यदा मनो नाधारं लभते, तदेव बलं प्रादुर्भावताम्—बहुकरणसमृद्धां, नियत-इच्छारूपां नौकाम् अस्मभ्यं दत्तम्।

Mantra 6

यमश्विना ददथुः श्वेतमश्वमघाश्वाय शश्वदित्स्वस्ति । तद्वां दात्रं महि कीर्तेन्यं भूत्पैद्वो वाजी सदमिद्धव्यो अर्यः ॥

हे अश्विनौ, अघाश्वाय यं श्वेतमश्वं ददथुः शश्वत्स्वस्त्यर्थम्। तद्वां दात्रं महत् कीर्तनीयम् अभवत्; तस्मात् पैद्वो वाजी सदैव हव्योऽर्यः अभवत्। अस्मभ्यं अपि तादृशं श्वेतमश्वं—शुद्धां दीप्तशक्तेः प्रेरणाम्—प्रयच्छतम्, येन स्थिरा स्वस्तिः स्यात्।

Mantra 7

युवं नरा स्तुवते पज्रियाय कक्षीवते अरदतं पुरंधिम् । कारोतराच्छफादश्वस्य वृष्णः शतं कुम्भाँ असिञ्चतं सुरायाः ॥

हे नरा, हे बलवन्तौ अश्विनौ, पज्रियाय कक्षीवते स्तुवते पुरंधिं समृद्धिशक्तिं अरदतम्। वृष्णोऽश्वस्य शफात् शतं कुम्भान् सुरायाः असिञ्चतम्—उत्सिक्तं हर्षं यत् साधकस्य वृद्धिं पोषयति।

Mantra 8

हिमेनाग्निं घ्रंसमवारयेथां पितुमतीमूर्जमस्मा अधत्तम् । ऋबीसे अत्रिमश्विनावनीतमुन्निन्यथुः सर्वगणं स्वस्ति ॥

हिमेन घ्रंसमग्निं वारयेथाम्, तस्मै पितुमतीम् ऊर्जं पोषिकां दधथुः। ऋबीसे निमग्नम् अत्रिं हे अश्विनौ उन्निन्यथुः—सर्वगणं स्वस्त्यै अभ्यनयतम्।

Mantra 9

परावतं नासत्यानुदेथामुच्चाबुध्नं चक्रथुर्जिह्मबारम् । क्षरन्नापो न पायनाय राये सहस्राय तृष्यते गोतमस्य ॥

हे नासत्यौ, परावतं यावत् तम् अनुदेथाम; उच्चाबुध्नं जिह्मभारं च वरं दृढं चक्रथुः। क्षरन्त्य आपः पायनाय यथा, तथा गोतमस्य सहस्राय तृष्यतः राये प्रवहद्-वर्धनं साधनं न्यनयतम्।

Mantra 10

जुजुरुषो नासत्योत वव्रिं प्रामुञ्चतं द्रापिमिव च्यवानात् । प्रातिरतं जहितस्यायुर्दस्रादित्पतिमकृणुतं कनीनाम् ॥

हे नासत्यौ, जुजुरुषेऽपि च्यवानात् द्रापिमिव वव्रिं प्रामुञ्चतम्। जहितस्य आयुः प्रातिरतम्; हे दस्रौ, तं पुनः कनीनां पतिम् अकरुतम्—यौवनबलस्य स्वामिनम्।

Mantra 11

तद्वां नरा शंस्यं राध्यं चाभिष्टिमन्नासत्या वरूथम् । यद्विद्वांसा निधिमिवापगूळ्हमुद्दर्शतादूपथुर्वन्दनाय ॥

हे नरा, हे नासत्यौ, एतद् वां शंस्यं राध्यं च—अभिष्टिमत् वरूथम्। यद् विद्वांसौ निधिमिव अपगूळ्हम् अदर्शतात् वन्दनाय उद्-दर्शताम् ऊपथुः।

Mantra 12

तद्वां नरा सनये दंस उग्रमाविष्कृणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् । दध्यङ्ह यन्मध्वाथर्वणो वामश्वस्य शीर्ष्णा प्र यदीमुवाच ॥

हे नरा नासत्यौ, स॒नये॒ वां दंसम् उग्रं अहम् आविष्कृणोमि—यथा तन्यतुः वृष्टिं प्रकाशयति। दध्यङ् अथर्वणो यदा अश्वस्य शीर्ष्णा मध्वा सत्यं वाम् उवाच, तदा वां गुह्या विद्या जयप्रकाशतां जगाम।

Mantra 13

अजोहवीन्नासत्या करा वां महे यामन्पुरुभुजा पुरंधिः । श्रुतं तच्छासुरिव वध्रिमत्या हिरण्यहस्तमश्विनावदत्तम् ॥

हे नासत्यौ, महे यामनि पुरन्धिः कराभ्यां वाम् आह्वयत्, हे पुरुभुजौ। तत् श्रुतम्—यथा शासुः आज्ञा अनुवर्त्यते—यत् अश्विनौ वध्रिमत्यै हिरण्यहस्तं दत्तवन्तौ, तया कर्मशक्तिः पुनर् अवतिष्ठत।

Mantra 14

आस्नो वृकस्य वर्तिकामभीके युवं नरा नासत्यामुमुक्तम् । उतो कविं पुरुभुजा युवं ह कृपमाणमकृणुतं विचक्षे ॥

आस्नो वृकस्य अभिके, तस्मिन् निकटे सङ्कटे, हे नरा नासत्यौ, युवाम् वर्तिकाम् अमुमुक्तम्। उतो हे पुरुभुजौ, कृपमाणं कविं युवाम् विचक्षे अकृणुतम्—दुःखं विवेकदृष्टौ परिवर्तयन्तौ।

Mantra 15

चरित्रं हि वेरिवाच्छेदि पर्णमाजा खेलस्य परितक्म्यायाम् । सद्यो जङ्घामायसीं विश्पलायै धने हिते सर्तवे प्रत्यधत्तम् ॥

खेलस्य परितक्म्यायां पर्णमिव चरित्रं यदा छिन्नम्, तदा नासत्यौ धने हिते प्रत्यधत्तं विश्पलायै सद्यः आयसीं जङ्घाम्, यथा सा पुनः सर्तुं शक्नुयात्—लाभयुद्धे प्रगतिं पुनरास्थापयतम्।

Mantra 16

शतं मेषान्वृक्ये चक्षदानमृज्राश्वं तं पितान्धं चकार । तस्मा अक्षी नासत्या विचक्ष आधत्तं दस्रा भिषजावनर्वन् ॥

यः ऋज्राश्वः शतं मेषान् वृक्यै ददौ, तं पिता अन्धं चकार। तस्मै नासत्यौ, दस्रौ अनर्वणौ भिषजौ, विचक्षः अक्षी आधत्तम्—विवेकप्रकाशं पुनरानयतम्।

Mantra 17

आ वां रथं दुहिता सूर्यस्य कार्ष्मेवातिष्ठदर्वता जयन्ती । विश्वे देवा अन्वमन्यन्त हृद्भिः समु श्रिया नासत्या सचेथे ॥

सूर्यस्य दुहिता कार्ष्मेव रथम् आतिṣ्ठत्, अर्वता जयन्ती अग्रगत्याम्। विश्वे देवाः हृद्भिः अन्वमन्यन्त; नासत्यौ, श्रिया समु सचेथे—सौन्दर्य-सामञ्जस्य-दीप्तपूर्णतारूपायाः श्रीयाः समवेतप्रभायाम्।

Mantra 18

यदयातं दिवोदासाय वर्तिर्भरद्वाजायाश्विना हयन्ता । रेवदुवाह सचनो रथो वां वृषभश्च शिंशुमारश्च युक्ता ॥

यदा हे अश्विनौ शीघ्रयान्तौ दिवोदासाय भरद्वाजाय च वर्तिर्भरन्तौ आगतौ, तदा वां सचनो रथो रेवदु वाह। तस्मिन्युक्तौ वृषभशक्तिः शिंशुमारशक्तिश्च—बलस्य महिमा, भवसिन्धौ च सुरक्षितपारगमनस्य सामर्थ्यम्।

Mantra 19

रयिं सुक्षत्रं स्वपत्यमायुः सुवीर्यं नासत्या वहन्ता । आ जह्नावीं समनसोप वाजैस्त्रिरह्नो भागं दधतीमयातम् ॥

हे नासत्यौ, रयिं—सत्तापूर्णतां—सुक्षत्रं स्वपत्यं चायुः सुवीर्यं च वहन्तौ, वाजैः सह समनसौ जह्नावीम् उपागतम्। या त्रिरह्नो भागं दधती, सा वामागमनं प्रत्यगृह्णात्।

Mantra 20

परिविष्टं जाहुषं विश्वतः सीं सुगेभिर्नक्तमूहथू रजोभिः । विभिन्दुना नासत्या रथेन वि पर्वताँ अजरयू अयातम् ॥

सर्वतः परिविष्टं जाहुषं सुगेभिः पथिभिर्नक्तं रजोभिः पारयथुः। हे नासत्यौ, विभिन्दुना रथेन, अजरयू युवानौ, पर्वतान् विदारयन्तौ आयातम्—मार्गरोधकान् दृढसंहतान् भित्त्वा।

Mantra 21

एकस्या वस्तोरावतं रणाय वशमश्विना सनये सहस्रा । निरहतं दुच्छुना इन्द्रवन्ता पृथुश्रवसो वृषणावरातीः ॥

एकस्याः वस्तोः, हे अश्विनौ, रणाय सनये सहस्रस्य च वशं वशमावहतम्। इन्द्रवन्तौ दुष्छुनां निरहत्य, हे वृषणौ, पृथुश्रवसोऽवरातीर्निरपाकुरुतम्।

Mantra 22

शरस्य चिदार्चत्कस्यावतादा नीचादुच्चा चक्रथुः पातवे वाः । शयवे चिन्नासत्या शचीभिर्जसुरये स्तर्यं पिप्यथुर्गाम् ॥

शरस्यापि, हे नासत्यौ, नीचादुदकं उच्चा चक्रथुः पातवे। शयवे च शचीभिः जसुराय स्तर्यं गां पिप्यथुः।

Mantra 23

अवस्यते स्तुवते कृष्णियाय ऋजूयते नासत्या शचीभिः । पशुं न नष्टमिव दर्शनाय विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय ॥

अवस्यते स्तुवते कृष्णियाय, ऋजूयते च, हे नासत्यौ, शचीभिर्विश्वकाय विष्णाप्वं ददथुः। पशुं न नष्टमिव दर्शनाय, चेतनाक्षेत्रात् लुप्तं पुनरानयथः।

Mantra 24

दश रात्रीरशिवेना नव द्यूनवनद्धं श्नथितमप्स्वन्तः । विप्रुतं रेभमुदनि प्रवृक्तमुन्निन्यथुः सोममिव स्रुवेण ॥

दशरात्रिर्नवद्यून्नि चाशिवेन बन्धनेनावनद्धं श्नथितमप्स्वन्तः । विप्रुतं रेभमुदनि प्रवृक्तमुद्दधथुः स्रुवेण सोममिव; निमग्नां चेतनां प्रकाशे पुनरानयथुः ॥

Mantra 25

प्र वां दंसांस्यश्विनाववोचमस्य पतिः स्यां सुगवः सुवीरः । उत पश्यन्नश्नुवन्दीर्घमायुरस्तमिवेज्जरिमाणं जगम्याम् ॥

प्र वां दंसांसि नासत्याववोचम्; अस्य पतिः स्यां सुगवः सुवीरः । उत पश्यन्नश्नुवन्दीर्घमायुरस्तमिव गृहं प्रति, तेजोऽक्षयेण, जरिमाणं जगम्याम् ॥