Rig Veda 1.116.9 — Mandala 1, Sukta 116, Mantra 9
Sukta 1.116
Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
परावतं नासत्यानुदेथामुच्चाबुध्नं चक्रथुर्जिह्मबारम् । क्षरन्नापो न पायनाय राये सहस्राय तृष्यते गोतमस्य ॥
Transliteration
párāvatáṃ nāsatyā anudethām uccā́budhnaṃ cakrathur jihmá-bāram | kṣárann ā́paḥ na pā́yanāya rā́ye sahásrāya tṛ́ṣyate gótamasya ||
Translation
हे नासत्यौ, परावतं यावत् तम् अनुदेथाम; उच्चाबुध्नं जिह्मभारं च वरं दृढं चक्रथुः। क्षरन्त्य आपः पायनाय यथा, तथा गोतमस्य सहस्राय तृष्यतः राये प्रवहद्-वर्धनं साधनं न्यनयतम्।
Word by Word
परावतम्to a far region / far away
परावतम्:
कर्म (गन्तव्य/प्राप्य) / अधिकरण (गन्तव्यदेश) संदर्भे
TypeNoun/Adjective
Rootपरावत् (प्रातिपदिक) < परा + अव (दूर)
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ) संभवतः *na-asatya ‘not untrue’ (देव-नाम)
अनूदेथाम्you two bestowed / granted
अनूदेथाम्:
क्रिया (मुख्य क्रिया) — ‘you two gave/assigned’
TypeVerb
Rootअनु + √दा (दा/ददाति) ‘देना/प्रदान’
उच्चाhigh / aloft
उच्चा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootउच्चा (अव्यय; उच्च ‘ऊँचा’)
अबुध्नम्bottomless / without a base
अबुध्नम्:
कर्म (चक्रथुः इत्यस्य) / विधेय
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-बुध्न (प्रातिपदिक) < न + बुध्न ‘तल/बुध्न’
चक्रथुःyou two made
चक्रथुः:
क्रिया (मुख्य क्रिया) — ‘you two made’
TypeVerb
Root√कृ (करोति) — परिपूर्ण/कृत (चकार)
जिह्मबारम्a crooked barrier/obstruction (or: with a crooked enclosure)
जिह्मबारम्:
कर्म (चक्रथुः इत्यस्य) / विधेय
TypeNoun/Adjective
Rootजिह्म-बार (प्रातिपदिक) < जिह्म ‘वक्र’ + बार ‘बन्ध/आवरण/प्रतिबन्ध’
क्षरन्flowing
क्षरन्:
कर्ता (उपवाक्ये) — ‘flowing’
TypeVerb (participle)
Root√क्षर् (क्षरति) ‘बहना/टपकना’
आपःthe waters
आपः:
कर्ता (क्षरन् इत्यस्य) / उपमान-आधार
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) ‘जल’
नlike
न:
सम्बन्धक (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
पायनायfor drinking / for a draught
पायनाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for drinking/for a drink’
TypeNoun
Rootपायन (प्रातिपदिक) < √पा ‘पान/रक्षण’ → पायन ‘पानस्थान/पानमार्ग/पानम्’
रायेfor wealth
राये:
सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for wealth’
TypeNoun
Rootराय् (प्रातिपदिक) ‘धन/समृद्धि’
सहस्रायfor a thousand (in number)
सहस्राय:
सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for a thousand (fold)’
TypeNoun/Adjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) ‘हजार’
तृष्यतेthirsts / longs
तृष्यते:
क्रिया (उपवाक्ये) — ‘longs/thirsts’
TypeVerb
Root√तृष् (तृष्यति) ‘प्यासा होना/लालसा करना’
गोतमस्यof Gotama
गोतमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Gotama’
TypeNoun
Rootगोतम (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.