Ayodhya in the Ramayana

देवताभ्यो वरं प्राप्य वानरान् समुत्थाप्य च सुहृद्वृतः रामः पुष्पकेण अयोध्यां प्रस्थितः।

अयोध्याप्रकृतीनां विषादं, तेषां च विसर्जनं, निषादाधिपेन गुहेन सह संवादं, सूतस्य सुमन्त्रस्य चोपावर्तनं तथा स वर्णयामास।

अयोध्यां प्रति गमनं, भरतेन सह समागमं, रामाभिषेकस्य महोत्सवम्, सर्वसैन्यस्य विसर्जनम्; स्वराज्यरञ्जनं तथा वैदेह्याश्च विसर्जनं—एतानि आख्याति।

तत्र लोकविश्रुता ‘अयोध्या’ नाम नगरी आसीत्; या मनुना मानवेन्द्रेण स्वयमेव निर्मिता पुरी।

सा महापुरी द्वादशयोजनायता, त्रीणि योजनानि विस्तीर्णा; श्रीमती सुविभक्तमहापथा चासीत्।

सा पुरी महता सुविभक्तेन राजमार्गेण शोभिता, मुक्तपुष्पैः प्रकीर्णा, नित्यं जलसिक्तेन च सुस्निग्धा बभौ।

तां पुरीं राजा दशरथो महाराष्ट्रविवर्धनः, देवपतिरिव दिवि, तत्रावासयामास।

रत्नविकृतैः प्रासादैः पर्वतैरिवोपशोभिता, कूटागारैश्च सम्पूर्णा, इन्द्रस्येवामरावती बभौ।

चित्रा अष्टापदाकारां नरनारीगणैर्युताम्। सर्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम्॥

गृहगाढामविच्छिद्रां समभूमौ निवेशिताम्। शालितण्डुलसम्पूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम्॥

दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभिः पणवैस्तथा। नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम्॥

सिद्धैस्तपसा दिवि लब्धं विमानमिव, सा पुरी सुसंनिवेशितवेश्मपङ्क्तिभिः समलङ्कृता, नरोत्तमैः समावृता च बभूव।

ये विविक्तमपरापरं न बाणैर्विध्यन्ति, शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदाः। वने सिंहव्याघ्रवराहान् मत्तान् नर्दतः निशितैः शस्त्रैः बाहुबलैरपि बलाद् हन्तारः। तादृशैर्महारथैः सहस्रैः सा पुरी अभिपूर्णा; तस्यां राजा दशरथस्तदा न्यवसद् अरक्षच्च।

सा पुरी द्विजोत्तमैः अग्निमद्भिः गुणवद्भिः, वेदषडङ्गपारगैः, सहस्रदायिभिः सत्यरतैः महात्मभिः, महर्षिकल्पैः केवलैः ऋषिभिश्च समन्तात् आवृता बभूव॥

अयोध्यायां तस्यां पुर्यां दशरथो नृपतिः अवसत्— वेदवित्, सर्वसङ्ग्रहसम्पन्नः, दीर्घदर्शी महातेजाः, पौरजानपदप्रियः। इक्ष्वाकुवंशेऽतिरथः, यज्वा, धर्मरतः, वशी; महर्षिकल्पो राजर्षिः, त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। बलवान्, निहतामित्रः, मित्रवान्…

सत्याभिसन्धेन तेन नृपेण त्रिवर्गमनुतिष्ठता, सा श्रेष्ठा पुरी इन्द्रेणेवामरावतीव सम्यक् पालिता।

तस्मिन् पुरवरे धर्मात्मानो बहुश्रुताश्च नराः हृष्टाः; स्वधनैः सन्तुष्टाः, अलुब्धाः, सत्यवादिनश्च आसन्।

तस्मिन् पुरोत्तमे न कश्चिदल्पसन्निचयः कुटुम्बी आसीत्; न च कश्चिदसिद्धार्थः—सर्वे गवाश्वधनधान्यसमृद्धाः आसन्।

अयोध्यायां क्वचित् कामी न कदर्यो नृशंसो वा पुरुषो द्रष्टुं शक्यः; न चाविद्वान्, न च नास्तिकः।

सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलाः सुसंयताः। शीलवृत्तसमृद्धास्ते महर्षय इव निर्मलाः॥