पार्वती in the Ramcharitmanas

वाणीविनायकौ नमामि, यौ वर्णानाम् अर्थसंघानां रसानां छन्दसां च मङ्गलानां च कर्तारौ स्तः। भवानीशङ्करौ नमामि, यौ श्रद्धाविश्वासरूपिणौ स्तः, याभ्यां विना सिद्धाः स्वान्तःस्थम् ईश्वरं न पश्यन्ति। बोधमयं नित्यं शङ्कररूपिणं गुरुं नमामि, यम्…

पुनश्च शारदां देवनदीं च गङ्गां नमामि - उभे अपि पवित्रे, तयोश्चरिते मनोहरे। एका स्नानपानाभ्यां पापं हरति, अन्या कथनश्रवणाभ्याम् अज्ञानं हरति। गुरुपितृमातृरूपौ महेशं भवानीं च नमामि, दीनबन्धू दिनदानिनौ च। तौ सीतापतेः सेवकस्वामिसखे…

स्वप्ने जाग्रति च यदि शिवगौर्यौ मयि प्रसन्नौ भवतः, तदा यद् अहम् उक्तवान् तत् त्वरितं सत्यं भवतु, भाषाभणितिः च प्रभावं लभताम्।

रघूणां श्रेष्ठस्य रामस्य नाम्ने नमामि, यद् अग्नेः भानोः चन्द्रमसः च हेतुः। तद् एव ब्रह्मविष्णुशिवस्य स्वरूपम्, वेदानां प्राणः; तद् निर्गुणम् अनुपमं च, सर्वगुणनिधिः। तद् एव महामन्त्रं यत् महेशः स्वयं जपति, यच् च काश्यां मुक्तिहेतोः उपदेशः।…

अवगमे सति नाम नामी च समानौ इव प्रतिभासेते; तयोः परस्परं प्रेम अस्ति, प्रभुः च नाम अनुसरति। नाम रूपे च ईश्वरस्य द्वे उपाधी; ते च अकथ्ये अनादिके च; सम्यक् अवगमेन एव साध्ये। कः महान् कः च लघुः इति कथनम् अपराधः; गुणभेदम् श्रुत्वा साधवः तत्…

नाम्नः प्रसादात् शम्भुरविनाशी; अमङ्गलस्यालङ्कारस्यापि सः मङ्गलस्य खनिः। शुकः सनकादयः सिद्धाः मुनयः योगिनश्च नाम्नः प्रसादात् ब्रह्मसुखस्य भोक्तारः। नारदः नाम्नः प्रतापमजानात्; हरिः जगति प्रियः, स्वयं च हरिहरयोः प्रियः। प्रह्लादः नाम जपतः…

येन प्रकारेण भवानी पृष्टवती, येन च विधिना शंकरः व्याख्यातवान्। तत् सर्वं हेतुभिः सह गातास्मि, कथाप्रबन्धं अद्भुतं विधाय। यः इमां कथां न श्रुतवान्, सः श्रुत्वा आश्चर्यं न कुर्यात्। ज्ञानिनः ये अलौकिककथां शृण्वन्ति, ते एवं ज्ञात्वा आश्चर्यं…

इदं मानसं येन प्रकारेण जातं, येन हेतुना जगति प्रचारमगच्छत्, तत्सर्वं प्रसङ्गम् अद्य उमां वृषकेतुं च स्मरन् कथयामि।

रामभक्तिः स्वर्गनदीं गत्वा समेति, रामसुकीर्तिसहिता सुशोभना सरयू तत्रैव समेति। रामस्य सहभ्रातॄणां च युद्धे पवित्रं यशः सुन्दरी महानदी सोना, सा तेषु समेति। द्वाभ्यां नदीभ्यां मध्ये भक्तिरूपा देवनदीधारा वैराग्येण विवेकेन च सह शोभते। त्रिविधं…

परस्परावलोकनं भाषणं मेलनं प्रीतिः परिहासश्च, चतुर्णां बन्धूनां भद्रं भ्रातृस्नेहश्च एते जलस्य माधुर्यं सुरभिश्च।

मम मतिमनुसृत्य अस्य उत्तमजलस्य गुणान् गणय्य मनः तत्र स्नाप्य, भवानी शङ्करं च स्मरन् कविः मनोहरं कथां कथयति। इदानीं रघुपतेः पद्मपादौ हृदि धारयित्वा तस्य प्रसादं प्राप्य, द्वयोः महामुन्योः समागमं तयोः च सुभगं संवादं कथयामि।

हे नाथ, यथा मम महान् भ्रमः नश्येत्, तथा तत् कथां विस्तरेण कथय। याज्ञवल्क्यः स्मित्वा अवोचत्: रघुपतेः प्रभोः प्रभुत्वं तव सुविदितम्। त्वं मनसा कर्मणा वाचा च रामानुरक्तः, तव चतुरताम् अहम् अवगतवान्। त्वं रामस्य गूढगुणान् श्रोतुम् इच्छसि…

कदाचित् त्रेतायुगे शम्भुः कुम्भजं ऋषिं प्रति अगच्छत्। तेन सह जगजननी भवानी सती आसीत्। ऋषिः तौ अखिलेश्वरौ ज्ञात्वा अपूजयत्। मुनीन्द्रः रामकथाम् अकथयत्, महेशः श्रुत्वा परमं सुखम् अन्वभवत्। ऋषिः हरिभक्तिम् अपृच्छत्, शम्भुः तम् अधिकारिणम्…

गच्छन् हरः हृदये चिन्तयति स्म केन प्रकारेण दर्शनं भवेत्। प्रभुः गुप्तरूपेण अवतीर्णः; गच्छेत् चेत् सर्वे जानीयुः। शंकरस्य उरसि अतिविक्षोभः आसीत्, सती तु तत् रहस्यं न जानाति स्म। तुलसीदासः वदति - दर्शनलोभी मनः, भयं च, नेत्रे तु लालसे।

रावणः स्वमृत्योः मनुष्यहस्ते भवितुं प्रार्थितवान्, प्रभुः च ब्रह्मणः वचनं सत्यं कर्तुम् इच्छति। यदि अहं न गच्छामि तर्हि पश्चात्तापः भविष्यति इति विचार्यमाणे शिवः न कश्चित् उपायः दृश्यते। एवं प्रभुः शिवः चिन्तावशं गतः; तस्मिन् एव काले…

तस्मिन् काले शम्भुः रामम् अपश्यत्। तस्य हृदये अतिविशिष्टः हर्षः समुत्पन्नः अभवत्। सः पूर्णनेत्रैः तस्य सौन्दर्यसिन्धोः निरीक्षणम् अकरोत्। किन्तु अकालम् जानन् न परिचयम् अकरोत्। "जयतु सच्चिदानन्द, जगतः पावनः" इति उक्त्वा मनोजनाशकः प्रस्थितः।…

विष्णुः यः सुराणां हिताय मानुषं तनुं धारयति सः सर्वज्ञः, यथा त्रिपुरारी शिवः। सः ज्ञानधाम श्रीपतिः असुरारिः किम् अज्ञानवत् स्वां पत्नीम् अन्वेष्यति? पुनश्च शम्भोः वचनं मृषा न भवितुम् अर्हति, यतः सर्वे जानन्ति शिवः सर्वज्ञः इति। एवं महान्…

यद्यपि शिवः बहुवारं ताम् उपदिदेश, तथापि तस्याः हृदये न अवसत्। ततः महेशः हरेः मायाबलं ज्ञात्वा हसन् अवदत्।

श्रीरामस्य मृदूनि गूढार्थानि च वचनानि श्रुत्वा सत्यै अतिसंकोचः समुत्पन्नः। सा सती भीता महेशस्य समीपं प्रति अगच्छत्, हृदये च महान् शोकः आसीत्।

अहं शङ्करस्य वचनं नामानयम्, स्वकीयम् अज्ञानं च रामे आरोपयम्। इदानीं प्रत्यागत्य किं उत्तरं दद्याम्? तस्याः हृदि अतिभयङ्करः दाहः समुत्पन्नः। रामः अजानात् यद् सती दुःखम् अलभत, स्वकीयं च किञ्चित् प्रभावं प्रकटीकृतवान्। सती मार्गे गच्छन्ती…