रावणः in the Ramcharitmanas

यदा विधाता एवंविधं विवेकं ददाति, तदा मनः दोषान् त्यक्त्वा गुणेषु रतं भवति। किन्तु कालस्वभावकर्मणां प्रभावेण प्रकृतिवशं गत्वा भद्रानां भद्रता अपि कदाचित् भ्रश्यति। हरेः भक्ताः तं भ्रंशं यथा सम्यक्कुर्वन्ति, दुःखदोषाणि दलयित्वा निर्मलं यशः…

रामः सुग्रीव विभीषण उभौ शरणम् अगृह्णात्, इति सर्वे जानन्ति। तस्य नाम्ना अनेके दरिद्राः अनुगृहीताः; लोके वेदे च तस्य श्रेष्ठा कीर्तिः विराजते। रामः भल्लूक कपि सैन्यम् एकत्र अकरोत्, सेतोः निर्माणे च तस्य श्रमः न अल्पः आसीत्। किन्तु नाम…

एवं विचार्य अहं स्वमोहं प्रकटयामि। हे नाथ, स्वदासस्य उपरि कृपां कृत्वा तं हर। रामनाम्नः अमितः प्रभावः। सन्तः पुराणानि उपनिषदः च तत् गायन्ति। अविनाशी शम्भुः शिवभगवान् ज्ञानगुणराशिः निरन्तरं तत् जपति। जगति चत्वारः जीवजाताः सन्ति ये काश्यां…

रावणः स्वमृत्योः मनुष्यहस्ते भवितुं प्रार्थितवान्, प्रभुः च ब्रह्मणः वचनं सत्यं कर्तुम् इच्छति। यदि अहं न गच्छामि तर्हि पश्चात्तापः भविष्यति इति विचार्यमाणे शिवः न कश्चित् उपायः दृश्यते। एवं प्रभुः शिवः चिन्तावशं गतः; तस्मिन् एव काले…

सुराः तस्मै स्वसमस्तविपत्तिं कथितवन्तः। श्रुत्वा सः मनसि विचारं कृत्वा हसन्नेवमवोचत् - शम्भोः विरोधः मे कुशलं न।

यद्यपि स्त्री अस्य अधिकारिणी न, तथापि अहं मनसा कर्मणा वाचा च तव दासी अस्मि। साधवः गूढम् अपि तत्त्वम् न गोपयन्ति, यदा आर्तम् अधिकारिणम् प्राप्नुवन्ति। अतिशयेन आर्ता अहं त्वां पृच्छामि, हे सुरेश: कृपां कृत्वा रघुपतेः कथां कथय। प्रथमम् तत्…

तौ द्वौ गत्वा राक्षसरूपेण जन्म अलभेताम्, महावीरौ बलवन्तौ - कुम्भकर्णः रावणश्च, शूरवीरौ योद्धारौ, जगति सुरविजयिनौ इति प्रसिद्धौ।

हरिः करुणामयो भगवान् लीलानिधिः तस्याः शापं स्वीकृत्य सत्यम् अकरोत्। तत्र जलन्धरः रावणः अभवत्, रामः च रणे तं हत्वा परमपदम् अददात्। इदम् एकजन्मनः कारणम् यस्मात् रामः मानुषं देहम् अधरोत्। शृणु हे मुने, कवयः प्रभोः प्रत्यवतारकथाः बहवः अकथयन्।…

प्रतिदिनं नूतनानां ब्राह्मणानां लक्षम् परिवारसहितम् आह्वयत। तव संकल्पाय अहं प्रतिदिनं भोजनं सम्पादयिष्यामि।

शृणु हे मुने, कालं प्राप्य स एव राजा स्वसमाजेन सह राक्षसः समभवत्। तस्य दश शीर्षाणि विंशतिश्च बाहवः आसन्, रावणः इति नाम, महावीरः। राज्ञः अनुजः अरिमर्दन नामा कुम्भकर्णः अभवत्, बलस्य धाम। यः मन्त्री धर्मरुचिः आसीत्, स तस्य विमातृकः…

त्रयः भ्रातरः बहुविधानि तपांसि अकुर्वन्, यानि परमोग्राणि आसन्, तानि वर्णयितुं न शक्यम्। विधाता ब्रह्मा तेषां तपः दृष्ट्वा समीपम् आगत्य अवदत्, "वरं वृणुष्व, अहं प्रसन्नः अस्मि, तात।" रावणः पादौ गृहीत्वा प्रार्थनां कृत्वा अवदत्, "शृणु…

तेभ्यः वरान् दत्त्वा ब्रह्मा स्वस्थानं प्रत्यागच्छत्, ते च प्रहृष्टाः स्वगृहाणि प्रत्यागच्छन्। मायस्य तनया मन्दोदरी नाम, परमसुन्दरी, नारीणां ललामा आसीत्। सा एव मायः तां आनीय रावणाय दत्तवान्, जानन् यत् सः दानवाधिपतिः भविष्यति। तस्य सुभगां…

तत्र महान्तः राक्षसयोद्धाः वसन्ति स्म, परं देवाः युद्धे तान् सर्वान् अमारयन्। इदानीं शक्रेण प्रेषिताः यक्षपतेः कोटिशः रक्षकाः तत्र निवसन्ति। कुत्रचित् दशाननः इदं वार्तां ज्ञातवान्; सेनां सज्जीकृत्य गत्वा दुर्गं परिवेष्टितवान्। भयंकरान्…

ते सर्वे कामरूपिणः आसन्, सर्वां मायां च जानन्ति स्म, येषां स्वप्नेऽपि धर्मः करुणा च नास्ति। दशमुखः सभायामेकवारं उपविश्य स्वकमसंख्यं परिवारं पश्यति। पुत्रसमूहाः सेवकाः बान्धवाः पौत्राश्च, निशाचरजातेः कः पारं गन्तुमर्हति। सेनां विलोक्य…

बुभुक्षया क्षीणा बलरहिताश्च देवाः स्वयमेव मय्यागमिष्यन्ति। तदा तान् सम्यक् स्वीकृत्य हन्मि वा मुञ्चामि वा।

मेघनादं पुनराहूय तं शिक्षां दत्त्वा बलं वैरं च वर्धितवान्। ये देवाः समरे स्थिरा बलवन्तः युद्धे अभिमानिनः च, तान् रणे जित्वा बद्ध्वा अत्र आनय। पुत्रः उत्थाय पितुः आज्ञां स्वीकृतवान्। एवं सर्वेभ्यः आज्ञां दत्त्वा सः स्वयं गदां हस्ते नीत्वा…

स्वभुजाबलेन समस्तं विश्वं वशीकृत्य कमपि स्वतन्त्रं नावशिष्टवान्। मण्डलिकरत्नः रावणः स्वमन्त्रेण शासनम् अकरोत्। देवयक्षगन्धर्वमनुष्यकिन्नरनागकुमारीः स्वबाहुबलेन जित्वा बहूः सुन्दराः वराः स्त्रियः परिणीतवान्।

इन्द्रजिते यत्किञ्चिदुक्तं, तत्सर्वं पूर्वमेव कृतमिव। येभ्यः प्रथममाज्ञा दत्ता, तेषां चरित्रं शृणु यत्कृतम्। भीमरूपाः सर्वे पापिनः, राक्षससमूहाः देवतानां पीडकाः। दैत्यसमूहः उपद्रवं कुर्वाणाः मायया नानारूपाणि धारयन्तः। येन केन प्रकारेण…

दशाननः स्वकर्णाभ्यां जपयोगवैराग्यतपोयज्ञभागान् श्रुत्वा स्वयमुत्थाय धावति। कोऽपि तस्मात् पलायितुं न शक्नोति; सर्वान् गृहीत्वा सः सर्वनाशं करोति। एवं भ्रष्टाचारः संसारः सन् कोऽपि धर्मकथां न शृणोति स्म। यः कश्चित् वेदपुराणानि कथयति, तं सः…

दुष्टाः पुरुषाः अतिशयेन वर्धिताः, बहवः चौराः कटकाः च, ये च परधनपरदाराभिलाषिणः लम्पटाः आसन्। ते मातरं पितरं देवान् वा न मानयन्ति स्म, साधूनां च सेवां कारयन्ति स्म। हे भवानि, येषाम् एतद्विधम् आचरणम् अस्ति, तान् सर्वान् प्राणिनः निशाचरान्…