Adhyaya 27

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डपुत्रवधो नाम षड्विंशो ऽध्यायः अथ नष्टेषु पुत्रेषु शोकानलपरिप्लुतः / विललाप स दैत्येन्द्रो मत्वा जातं कुलक्षयम्

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ‘भण्डपुत्रवधो’ नाम षड्विंशोऽध्यायः। अथ नष्टेषु पुत्रेषु शोकानलपरिप्लुतः स दैत्येन्द्रो विललाप, जातं कुलक्षयं मत्वा।

Verse 2

हा पुत्रा हा गुणोदारा हा मदेकपरायणाः / हा मन्नेत्रसुधापूरा हा मत्कुलविवर्धनाः

हा पुत्राः! हा गुणोदारा! हा मदेकपरायणाः! हा मन्नेत्रसुधापूराः! हा मत्कुलविवर्धनाः!

Verse 3

हा समस्तसुरश्रेष्ठमदभञ्जनतत्पराः / हा समस्तसुरस्त्रीणामन्तर्मोहनमन्मथाः

हा समस्तसुरश्रेष्ठमदभञ्जନतत्पराः! हा समस्तसुरस्त्रीणामन्तर्मोहनमन्मथाः!

Verse 4

दिशत प्रीतिवाचं मे ममाङ्के वल्गताधुना / किमिदानीमिमं तातमवमुच्य सुखं गताः

दिशत प्रीतिवाचं मे, ममाङ्के वल्गताधुना; किमिदानीमिमं तातम् अवमुच्य सुखं गताः?

Verse 5

युष्मान्विना न शोभन्ते मम राज्यानि पुत्रकाः / रिक्तानि मम गेहानि रिक्ता राजसभापि मे

युष्मान्विना न शोभन्ते मम राज्यानि पुत्रकाः; रिक्तानि मम गेहानि, रिक्ता राजसभापि मे।

Verse 6

कथमेवं विनिःशेषं हतायूयं दुराशयाः / अप्रधृष्यभुजासत्त्वान्भवतो मत्कुलाङ्कुरान् / कथमेकपदे दुष्टा वनिता संगरे ऽवधीत्

कथमेवं विनिःशेषं हताः यूयं दुराशयाः? अप्रधृष्यभुजासत्त्वान् भवतो मत्कुलाङ्कुरान्; कथमेकपदे दुष्टा वनिता संगरेऽवधीत्?

Verse 7

मम नष्टानि सौख्यानि मम नष्टाः कुलस्त्रियः / इतः परं कुले क्षीणे साहसानि सुखानि च

मम सौख्यानि नष्टानि, मम कुलस्त्रियश्च नष्टाः। इतः परं कुले क्षीणे साहसानि सुखानि च न स्युः॥

Verse 8

भवतः सुकृतैर्लब्ध्वा मम पूर्वजनुःकृतैः / नाशो ऽयं भवतामद्य जातो नष्टस्ततो ऽस्म्यहम्

भवतः सुकृतैर्लब्ध्वा मम पूर्वजन्मकृतैः। अद्य भवतां नाशोऽयं जातः, ततोऽहं नष्टोऽस्मि॥

Verse 9

हा हतो ऽस्मि विपन्नो ऽस्मि मन्दभाग्यो ऽस्मि पुत्रकाः / इति शोकात्स पर्यस्यन्प्रलपन्मुक्तमूर्धजः / मूर्च्छया लुप्तहृदयो निष्पपात नुपासनात्

हा हतोऽस्मि, विपन्नोऽस्मि, मन्दभाग्योऽस्मि पुत्रकाः—इति शोकात् स पर्यस्यन् प्रलपन् मुक्तमूर्धजः। मूर्च्छया लुप्तहृदयो नुपासनात् निष्पपात॥

Verse 10

विशुक्रश्च विषङ्गश्च कुटिलाक्षश्च संसदि / भण्डमाश्वासयामासुर्दैवस्य कुटिलक्रमैः

विशुक्रश्च विषङ्गश्च कुटिलाक्षश्च संसदि। भण्डम् आश्वासयामासुः दैवस्य कुटिलक्रमैः॥

Verse 11

विशुक्र उवाच देवकि प्राकृत इव प्राप्तः शोकस्य वश्यताम् / लपसि त्वे प्रति सुतान्प्राप्तमृत्यून्महाहवे

विशुक्र उवाच—देवकि, प्राकृत इव शोकस्य वश्यतां प्राप्तः। त्वं सुतान् प्रति लपसि, महाहवे प्राप्तमृत्यून्॥

Verse 12

धर्मवान्विहितः पन्था वीराणामेष शाश्वतः / अशोच्यमाहवे मृत्युं प्राप्नुवन्ति यदर्हितम्

धर्मवान्विहितः पन्था वीराणामेष शाश्वतः / अशोच्यमाहवे मृत्युं प्राप्नुवन्ति यदर्हितम्

Verse 13

एतदेव विनाशाय शल्यवद्बाधते मनः / यत्स्त्री समागत्य हठान्नि हन्ति सुभटान्रणे

एतदेव विनाशाय शल्यवद्बाधते मनः / यत्स्त्री समागत्य हठान्नि हन्ति सुभटान्रणे

Verse 14

इत्युक्ते तेन दैत्येन पुत्रशोको व्यमुच्यत / भण्डेन चण्डकालाग्निसदृशः क्रोध आदधे

इत्युक्ते तेन दैत्येन पुत्रशोको व्यमुच्यत / भण्डेन चण्डकालाग्निसदृशः क्रोध आदधे

Verse 15

स कोशात्क्षिप्रमुद्धृत्य खड्गमुग्रं यमोपमम् / विस्फारिताक्षियुगलो भृशं जज्वाल तेजसा

स कोशात्क्षिप्रमुद्धृत्य खड्गमुग्रं यमोपमम् / विस्फारिताक्षियुगलो भृशं जज्वाल तेजसा

Verse 16

इदानीमेव तां दुष्टां खड्गेनानेन खण्डशः / शकलीकृत्य समरे श्रमं प्राप्स्यामि बन्धुभिः

इदानीमेव तां दुष्टां खड्गेनानेन खण्डशः / शकलीकृत्य समरे श्रमं प्राप्स्यामि बन्धुभिः

Verse 17

इति रोषस्खलद्वर्णः श्वसन्निव भुजङ्गमः / खड्गं विधुन्वन्नुत्थाय प्रचचाला तिमत्तवत्

इति रोषेण स्खलद्वर्णः श्वसन्निव भुजङ्गमः। खड्गं विधुन्वन्नुत्थाय तिमत्तवत् प्रचचाल॥

Verse 18

तं निरुध्य च संभ्रान्ताः सर्वे दानवपुङ्गवाः / वाचमूचुरतिक्रोधाज्ज्वलन्तो ललितां प्रति

तं निरुध्य च संभ्रान्ताः सर्वे दानवपुङ्गवाः। अतिक्रोधाज्ज्वलन्तो ललितां प्रति वाचमूचुः॥

Verse 19

न तदर्थे त्वया कार्यः स्वामिन्संभ्रम ईदृशः / अस्माभिः स्वबलैर्युक्तै रणोत्साहो विधीयते

न तदर्थे त्वया कार्यः स्वामिन् संभ्रम ईदृशः। अस्माभिः स्वबलैर्युक्तै रणोत्साहो विधीयते॥

Verse 20

भवदाज्ञालवं प्राप्य समस्तभुवनं हठात् / विमर्द्दयितुमीशाः स्मः किमु तां मुग्धभामिनीम्

भवदाज्ञालवं प्राप्य समस्तभुवनं हठात्। विमर्दयितुमीशाः स्मः किमु तां मुग्धभामिनीम्॥

Verse 21

किं चूषयामः सप्ताब्धीन्क्षोदयामो ऽथ वा गिरीन् / अधरोत्तरमेवैतत्त्रैलोक्यं करवाम वा

किं चूषयामः सप्ताब्धीन् क्षोदयामोऽथ वा गिरीन्। अधरोत्तरमेवैतत् त्रैलोक्यं करवाम वा॥

Verse 22

छिनदाम सुरान्सर्वान्भिनदाम तदालयान् / पिन्षाम हरित्पालानाज्ञां देहि महामते

सर्वान् सुरान् छिनदाम, तेषां चालयान् भिनदाम; हरित्पालान् पिन्षाम। हे महामते, आज्ञां देहि।

Verse 23

इत्युदीरित माकर्ण्य महाहङ्कारगर्वितम् / उवाच वचनं क्रुद्धः प्रतिघारुणलोचनः

इत्युदीरितं तदाकर्ण्य महाहङ्कारगर्वितम्। क्रुद्धः प्रतिघारुणलोचनः वचनमुवाच।

Verse 24

विशुक्र भवता गत्वा मायान्तार्हितवर्ष्मणा / जयविघ्नं महायन्त्रं कर्त्तव्यं कटके द्विषाम्

विशुक्र, भवता गत्वा मायान्तार्हितवर्ष्मणा। द्विषां कटके जयविघ्नं महायन्त्रं कर्त्तव्यम्।

Verse 25

इति तस्य वचः श्रुत्वा विशुक्रो रोषरूषितः / मायातिरोहितवपुर्जगाम ललिताबलम्

इति तस्य वचः श्रुत्वा विशुक्रो रोषरूषितः। मायातिरोहितवपुः जगाम ललिताबलम्।

Verse 26

तस्मिन्प्रयातुमुद्युक्ते सुर्यो ऽस्तं समुपागतः / पर्यस्तकिरणस्तोमपाटलीकृतदिङ्मुखः

तस्मिन् प्रयातुमुद्युक्ते सूर्यः अस्तं समुपागतः। पर्यस्तकिरणस्तोमः पाटलीकृतदिङ्मुखः।

Verse 27

अनुरागवती संध्या प्रयान्तं भानुमालिनम् / अनुवव्राज पातालकुञ्जे रन्तुमिवोत्सुका

अनुरागवती संध्या प्रयान्तं भानुमालिनम् । अनुवव्राज पातालकुञ्जे रन्तुमिवोत्सुका ॥

Verse 28

वेगात्प्रपततो भानोर्देहसंगात्समुत्थिताः / चरमाब्धेरिव पयःकणास्तारा विरेजिरे

वेगात्प्रपततो भानोर्देहसंगात्समुत्थिताः । चरमाब्धेरिव पयःकणास्तारा विरेजिरे ॥

Verse 29

अथाससाद बहुलं तमः कज्जलमेचकम् / सार्थं कर्त्तुमिवोद्युक्तं सवर्णस्यासिदुर्धिया

अथाससाद बहुलं तमः कज्जलमेचकम् । सार्थं कर्त्तुमिवोद्युक्तं सवर्णस्यासिदुर्धिया ॥

Verse 30

मायारथं समारूढो गूढशर्वरसंवृतः / अदृश्यवपुरापेदे ललिताकटकं खलः

मायारथं समारूढो गूढशर्वरसंवृतः । अदृश्यवपुरापेदे ललिताकटकं खलः ॥

Verse 31

तत्र गत्वा ज्वलज्ज्वालं वह्निप्राकारमण्डलम् / शतयोजनविस्तारामालोकयत् दुर्मतिः

तत्र गत्वा ज्वलज्ज्वालं वह्निप्राकारमण्डलम् । शतयोजनविस्तारामालोकयत् दुर्मतिः ॥

Verse 32

परितो विभ्रमञ्शालमवकाशमवाप्नुवन् / दक्षिणं द्वारमासाद्य निदध्यौ क्षणमुद्धतः

परितो विभ्रमशालामवकाशं समवाप्य सः । दक्षिणद्वारमासाद्य क्षणमुद्धतचेतनः न्यदध्यायत् ॥

Verse 33

तत्रापश्यन्महासत्त्वास्सावधाना धृतायुधाः / आरूढयानाः सनद्धवर्माणो द्वारदेशतः

तत्रापश्यन्महासत्त्वान् सावधानान् धृतायुधान् । आरूढयानान् सनद्धवर्माणो द्वारदेशतः ॥

Verse 34

स्तंभिनीप्रमुखाः शक्तीर्विशत्यक्षौहिणीयुताः / सर्वदा द्वाररक्षार्थं निर्दिष्टा दण्डनाथया

स्तम्भिनीप्रमुखाः शक्तीर्विंशत्यक्षौहिणीयुताः । सर्वदा द्वाररक्षार्थं निर्दिष्टा दण्डनाथया ॥

Verse 35

विलोक्य विस्मयाविष्टो विचार्य च चिरं तदा / शालस्य बहिरेवासौ स्थित्वा यन्त्रं समातनोत्

विलोक्य विस्मयाविष्टो विचार्य च चिरं तदा । शालस्य बहिरेवासौ स्थित्वा यन्त्रं समातनोत् ॥

Verse 36

गव्यूतिमात्रकायामे तत्समानप्रविस्तरे / शिलापट्टे सुमहति प्रालिखद्यन्त्रमुत्तमम्

गव्यूतिमात्रकायामे तत्समानप्रविस्तरे । शिलापट्टे सुमहति प्रालिखद्यन्त्रमुत्तमम् ॥

Verse 37

अष्टदिक्ष्वष्टशूलेन संहाराक्षरमौलिना / अष्टभिर्दैवतैश्चैव युक्तं यन्त्रं समालिखत्

अष्टदिक्षु संहाराक्षरमौलिना अष्टशूलेन तथा अष्टभिर्दैवतैः संयुक्तं यन्त्रं सम्यक् समालिखत्।

Verse 38

अलसा कृपणा दीना नितन्द्राच प्रमीलिका / क्लीबा च निरहङ्कारा चेत्यष्टौ देवताः स्मृताः

अलसा कृपणा दीना नितन्द्रा च प्रमीलिका । क्लीबा च निरहङ्कारा—इत्यष्टौ देवताः स्मृताः ॥

Verse 39

देवताष्टकमेतश्च शूलाष्टकपुटोपरि / नियोज्य लिखितं यन्त्रं मायावी सममन्त्रयत्

देवताष्टकमेतच्च शूलाष्टकपुटोपरि नियोज्य, लिखितं यन्त्रं मायावी सममन्त्रयत्।

Verse 40

पूजां विधाय मन्त्रस्य बलिभिश्छागलादिभिः / तद्यन्त्रं चारिकटके प्राक्षिपत्समरे ऽसुरः

मन्त्रस्य पूजां विधाय बलिभिः छागलादिभिः, तद्यन्त्रं चारिकटके समरेऽसुरः प्राक्षिपत्।

Verse 41

पाकारस्य बहिर्भागे वर्तिना तेन दुर्धिया / क्षिप्तमुल्लङ्घ्य च रणे पपात कटकान्तरे

पाकारस्य बहिर्भागे तेन दुर्धिया वर्तिना क्षिप्तम्; उल्लङ्घ्य च रणे पपात कटकान्तरे।

Verse 42

तद्यन्त्रस्य विकारेण कटकस्थास्तुशक्तयः / विमुक्तशस्त्रसंन्यासमास्थिता दीनमानसाः

तद्यन्त्रस्य विकारेण कटकस्थाः शक्तयः सर्वाः विमुक्तशस्त्रसंन्यासं समाश्रित्य दीनमानसाः अभवन्।

Verse 43

किं हतैरसुरैः कार्यं शस्त्राशस्त्रिक्रमैरलम् / जयसिद्धफलं किं वा प्राणिहिंसा च पापदा

हतैरसुरैः किं प्रयोजनम्? शस्त्राशस्त्रिक्रमैः अलम्। जयसिद्धिफलं किं वा? प्राणिहिंसा च पापदा।

Verse 44

अमराणां कृते को ऽयं किमस्माकं भविष्यति / वृथा कलकलं कृत्वा न फलं युद्धकर्मणा

अमराणां कृते कोऽयं? अस्माकं किं भविष्यति? वृथा कलकलं कृत्वा युद्धकर्मणा न फलं भवति।

Verse 45

का स्वामिनी महाराज्ञी का वासौ दण्डनायिका / का वा सा मन्त्रिणी श्यामा भृत्यत्वं नो ऽथ कीदृशम्

का स्वामिनी महराज्ञी? का वासौ दण्डनायिका? का वा सा मन्त्रिणी श्यामा? अस्माकं भृत्यत्वं तु कीदृशम्?

Verse 46

इह सर्वाभिरस्माभिर्भृत्यभूताभिरेकिका / वनिता स्वामिनीकृत्ये किं फलं मोक्ष्यते परम्

इह अस्माभिः सर्वाभिः भृत्यभूताभिः एकिका वनिता स्वामिनीकृता; तस्याः सेवायां परमो मोक्षफलः किं प्राप्यते?

Verse 47

परेषां मर्मभिदुरैरायुधैर्न प्रयोजनम् / युद्धं शाम्यतु चास्माकं देहशस्त्रक्षतिप्रदम्

परेषां मर्मभेदकैरायुधैर्नास्माकं प्रयोजनम्। अस्माकं देहशस्त्रक्षतिप्रदं युद्धं शम्यताम्॥

Verse 48

युद्धे च मरणं भावि वृथा स्युर्जीवितानि नः / युद्धे मृत्युर्भवेदेव इति तत्र प्रमैव का

युद्धे मरणं भावि; वृथा नः जीवितानि स्युः। युद्धे मृत्युर्भवेदेव—तत्र प्रमा एव का॥

Verse 49

उत्साहेन फलं नास्ति निद्रैवैका सुखावहा / आलस्यसदृशं नास्ति चित्तविश्रान्तिदायकम्

उत्साहेन फलं नास्ति; निद्रैवैका सुखावहा। आलस्यसदृशं नास्ति चित्तविश्रान्तिदायकम्॥

Verse 50

एतादृशीश्च नो ज्ञात्वा सा राज्ञी किं करिष्यति / तस्या राज्ञीत्वमपि नः समवायेन कल्पितम्

एतादृशीं नो ज्ञात्वा सा राज्ञी किं करिष्यति। तस्या राज्ञीत्वमपि नः समवायेन कल्पितम्॥

Verse 51

एवं चोपेक्षितास्माभिः सा विनष्टबला भवेत् / नष्ट सत्त्वा च सा राज्ञी कान्नः शिक्षां करिष्यति

एवं चोपेक्षितास्माभिः सा विनष्टबला भवेत्। नष्टसत्त्वा च सा राज्ञी किमस्मान् शिक्षयिष्यति॥

Verse 52

एवमेव रणारंभं विमुच्य विधुतायुधाः / शक्तयो निद्रया द्वारे घूर्णमाना इवाभवन्

एवमेव रणारम्भं विमुच्य विधुतायुधाः । शक्तयो निद्रया द्वारे घूर्णमाना इवाभवन् ॥

Verse 53

सर्वत्र मान्द्यं कार्येषु महदालस्यमागतम् / शिथिलं चाभवत्सर्वं शक्तीनां कटकं महत्

सर्वत्र मान्द्यं कार्येषु महदालस्यमागतम् । शिथिलं चाभवत्सर्वं शक्तीनां कटकं महत् ॥

Verse 54

जयविघ्नं महायन्त्रमिति कृत्वा स दानवः

जयविघ्नं महायन्त्रमिति कृत्वा स दानवः ॥

Verse 55

निर्विद्य तत्प्रभावेण कटकं प्रमिमन्थिषुः / द्वितीययुद्धदिवसस्यार्धरात्रे गते सति

निर्विद्य तत्प्रभावेण कटकं प्रमिमन्थिषुः । द्वितीययुद्धदिवसस्यार्धरात्रे गते सति ॥

Verse 56

निस्मृत्य नगराद्भूयस्त्रिंशदक्षौहिणीवृतः / आजगाम पुनर्दैत्यो विशुक्रः कटकं द्विषाम्

निस्मृत्य नगराद्भूयस्त्रिंशदक्षौहिणीवृतः । आजगाम पुनर्दैत्यो विशुक्रः कटकं द्विषाम् ॥

Verse 57

अश्रूयन्त ततस्तस्य रणनिःसाणनिस्वनाः / तथापि ता निरुद्योगाः शक्तयः कटके ऽभवन्

ततः तस्य रणनिःसाणनिस्वनाः श्रूयन्ते स्म; तथापि ताः शक्तयः निरुद्योगाः सन्त्यः कटकेऽभवन्।

Verse 58

तदा महानुभावत्वाद्विकारैर्विघ्नयन्त्रजैः / अस्पृष्टे मन्त्रिणीदण्डनाथे चिन्तामवा पतुः

तदा महānubhāvat्वात् विघ्नयन्त्रजैर्विकारैः मन्त्रिणीदण्डनाथेऽस्पृष्टे सति ते चिन्ताम् अवापतुः।

Verse 59

अहो बत महत्कष्टमिदमापतितं भयम् / कस्य वाथ विकारेण सैनिका निर्गतोद्यमाः

अहो बत! महत्कष्टं भयमिदम् आपतितम्; कस्य वा विकारेण सैनिकाः निर्गतोद्यमाः?

Verse 60

निरस्तायुधसंरंभा निद्रातन्द्राविघूर्णिताः / न मानयन्ति वाक्यानि रार्चयन्ति महेश्वरीम् / औदासीन्यं वितन्वन्ति शक्तयो निस्पृहा इमाः

निरस्तायुधसंरम्भाः निद्रातन्द्राविघूर्णिताः; न वाक्यानि मानयन्ति, महेश्वरीं च अर्चयन्ति; औदासीन्यं वितन्वन्ति, निस्पृहाः इमाः शक्तयः।

Verse 61

इति ते मन्त्रिणीदण्डनाथे चिन्तापरायणे / चक्रस्यन्दनमारूढे महाराज्ञीं समूचतुः

इति ते मन्त्रिणीदण्डनाथे चिन्तापरायणे, चक्रस्यन्दनमारूढे महराज्ञीं समूचतुः।

Verse 62

मन्त्रिण्युवाच देवि सक्य विकारो ऽयं शक्तयो विगतोद्यमाः / न शृण्वन्ति महाराज्ञि तवाज्ञां विश्वपालिताम्

मन्त्रिण्युवाच—देवि, शक्योऽयं विकारः; शक्तयः सर्वा विगतोद्यमाः। महराज्ञि, विश्वपालितां तवाज्ञां न शृण्वन्ति।

Verse 63

अन्योन्यं च विरक्तास्ताः पराच्यः सर्वकर्मसु / निद्रातन्द्रामुकुलिता दुर्वाक्यानि वितन्वते

अन्योन्यं च विरक्तास्ताः पराच्यः सर्वकर्मसु। निद्रातन्द्रामुकुलिता दुर्वाक्यानि वितन्वते॥

Verse 64

का दण्डिनी मन्त्रिणी का महाराज्ञीति का पुनः / युद्धं च कीदृशमिति क्षेपं भूरि वितन्वते

का दण्डिनी मन्त्रिणी का महाराज्ञीति का पुनः। युद्धं च कीदृशमिति क्षेपं भूरि वितन्वते॥

Verse 65

अस्मिन्नेवान्तरे शत्रुरागच्छति महाबलः / उद्दण्डभेरीनिस्वानैर्विभिन्दन्निव रोदसी

अस्मिन्नेवान्तरे शत्रुरागच्छति महाबलः। उद्दण्डभेरीनिस्वानैर्विभिन्दन्निव रोदसी॥

Verse 66

अत्र यत्प्राप्तरूपं तन्महाराज्ञि प्रपद्यताम् / इत्युक्त्वा सह दण्डिन्या मन्त्रिणी प्रणतिं व्यधात्

अत्र यत्प्राप्तरूपं तन्महाराज्ञि प्रपद्यताम्। इत्युक्त्वा सह दण्डिन्या मन्त्रिणी प्रणतिं व्यधात्॥

Verse 67

ततः सा ललिता देवी कामेश्वरमुखं प्रति / दत्तदृष्टडिः समहसदतिरक्तरदावलिः

ततः सा ललिता देवी कामेश्वरमुखं प्रति दत्तदृष्टिः समहसदतिरक्तरदावलिः।

Verse 68

तस्याः स्मितप्रभापुञ्जे कुञ्जराकृतिमान्मुखे / कटक्रोडगलद्दानः कश्चिदेव व्यजृंभत

तस्याः स्मितप्रभापुञ्जे कुञ्जराकृतिमान्मुखे कटक्रोडगलद्दानः कश्चिदेव व्यजृम्भत।

Verse 69

जपापटलपाटल्यो बालचन्द्रवपुर्धरः / बीजपूरगदामिक्षुचापं शूलं सुदर्शनम्

जपापटलपाटल्यो बालचन्द्रवपुर्धरः बीजपूरगदामिक्षुचापं शूलं सुदर्शनम्।

Verse 70

अब्जपाशोत्पलव्रीहिमञ्जरीवरदां कुशान् / रत्नकुंभं च दशभिः स्वकैर्हस्तैः समुद्वहन्

अब्जपाशोत्पलव्रीहिमञ्जरीवरदां कुशान् रत्नकुंभं च दशभिः स्वकैर्हस्तैः समुद्वहन्।

Verse 71

तुन्दिलश्चन्द्रचूडालो मन्द्रबृंहितनिस्वनः / सिद्धिलक्ष्मीसमाश्लिष्टः प्रणनाम महेश्वरीम्

तुन्दिलश्चन्द्रचूडालो मन्द्रबृंहितनिस्वनः सिद्धिलक्ष्मीसमाश्लिष्टः प्रणनाम महेश्वरीम्।

Verse 72

तया कृताशीः स महान्गणनाथो गजाननः / जयविघ्नमहायन्त्रंभेत्तुं वेगाद्विनिर्ययौ

तया कृताशीः स महान् गणनाथो गजाननः । जयविघ्नमहायन्त्रं भेत्तुं वेगाद् विनिर्ययौ ॥

Verse 73

अन्तरेवहि शालस्य भ्रमद्दन्तावलाननः / निभृतं कुत्रचिल्लग्नं जयविघ्नं व्यलोकयत्

अन्तरेव हि शालस्य भ्रमद्दन्तावलाननः । निभृतं कुत्रचिल्लग्नं जयविघ्नं व्यलोकयत् ॥

Verse 74

स देवो घोरनिर्घातैर्दुःसहैर्दन्तपातनैः / क्षणाच्चूर्मीकरोति स्म जयविघ्नमहाशिलाम्

स देवो घोरनिर्घातैर्दुःसहैर्दन्तपातनैः । क्षणाच्चूर्णीकरोति स्म जयविघ्नमहाशिलाम् ॥

Verse 75

तत्र स्थिताभिर्दुष्टाभिर्देवताभिः सहैव सः / परागशेषतां नीत्वा तद्यन्त्रं प्रक्षिपद्दिवि

तत्र स्थिताभिर्दुष्टाभिर्देवताभिः सहैव सः । परागशेषतां नीत्वा तद्यन्त्रं प्रक्षिपद्दिवि ॥

Verse 76

ततः किलकिलारावं कृत्वाऽलस्यविवर्जिताः / उद्यताः समरं कर्तुं शक्तयः शस्त्रपाणयः

ततः किलकिलारावं कृत्वाऽलस्यविवर्जिताः । उद्यताः समरं कर्तुं शक्तयः शस्त्रपाणयः ॥

Verse 77

स देतिवदनः कण्ठकलिताकुण्ठनिस्वनः / जययन्त्रं हि तत्सृष्टं तथा रात्रौ व्यनाशयत्

स देतिवदनः कण्ठे कलिताकुण्ठनिस्वनः सन्, तेन निर्मितं जययन्त्रं रात्रौ तथैव व्यनाशयत्।

Verse 78

इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भण्डः स क्षोभमाययौ / ससर्जय बहूनात्मरूपान्दन्तावलाननान्

इमं वृत्तान्तम् आकर्ण्य भण्डः स क्षोभम् आययौ; बहून् आत्मरूपान् दन्तावलाननान् ससर्ज च।

Verse 79

ते कटक्रोडविगलन्मदसौरभचञ्चलैः / चञ्चरीककुलैरग्रे गीयमानमहोदयाः

ते कटक्रोडविगलन्मदसौरभचञ्चलैः चञ्चरीककुलैरग्रे गीयमानमहोदयाः।

Verse 80

स्फुरद्दाडिमकिञ्जल्कविक्षेपकररोचिषः / सदा रत्नाकरानेकहेलया पातुमुद्यताः

स्फुरद्दाडिमकिञ्जल्कविक्षेपकररोचिषः, सदा रत्नाकरान् अनेकहेलया पातुम् उद्यताः।

Verse 81

आमोदप्रमुखा ऋद्धिमुख्यशक्तिनिषेविताः / आमोदश्च प्रमोदश्च मुमुखो दुर्मुखस्तथा

आमोदप्रमुखा ऋद्धिमुख्यशक्तिनिषेविताः; आमोदश्च प्रमोदश्च मुमुखो दुर्मुखस्तथा।

Verse 82

अरिघ्नो विघ्नकर्त्ता च षडेते विघ्ननायकाः / ते सप्तकोटिसंख्यानां हेरंबाणामधीश्वराः

अरिघ्नः विघ्नकर्त्ता च—एते षड् विघ्ननायकाः। ते सप्तकोटिसंख्यानां हेरम्बाणाम् अधीश्वराः॥

Verse 83

ते पुरश्चलितास्तस्य महागणपते रणे / अग्निप्राकारवलयाद्विनिर्गत्य गजाननाः

ते पुरश्चलितास्तस्य महागणपते रणे। अग्निप्राकारवलयाद् विनिर्गत्य गजाननाः॥

Verse 84

क्रोधहुङ्कारतुमुलाः प्रत्य पद्यन्त दानवान् / पुनः प्रचण्डफूत्कारबधिरीकृतविष्टपाः

क्रोधहुङ्कारतुमुलाः प्रत्यपद्यन्त दानवान्। पुनः प्रचण्डफूत्कारबधिरीकृतविष्टपाः॥

Verse 85

पपात दैत्यसैन्येषु गणचक्रचमूगणः / अच्छिदन्निशितैर्बाणैर्गणनाथः स दानवान्

पपात दैत्यसैन्येषु गणचक्रचमूगणः। अच्छिदन् निशितैर्बाणैर्गणनाथः स दानवान्॥

Verse 86

गणनाथेन तस्याभूद्विशुक्रस्य महौजसः / युद्धमुद्धतहुङ्कारभिन्नकार्मुकनिःस्वनम्

गणनाथेन तस्याभूद् विशुक्रस्य महौजसः। युद्धम् उद्धतहुङ्कारभिन्नकार्मुकनिःस्वनम्॥

Verse 87

भ्रुकुटी कुटिले चक्रे दष्टोष्ठमतिपाटलम् / विशुक्रो युधि बिभ्राणः समयुध्यत तेन सः

भ्रुकुटीं कुटिलां कृत्वा दष्टोष्ठोऽतिपाटलः । विशुक्रो युधि शस्त्रं बिभ्राणः तेन सह सम्यगयुध्यत ॥

Verse 88

शस्त्राघट्टननिस्वानैर् हुंकारैश्च सुरद्विषाम् / दैत्यसप्तिखुरक्रीडत्कुद्दालीकूटनिस्वनैः

शस्त्राघट्टननिस्वानैर्हुंकारैश्च सुरद्विषाम् । दैत्यसप्तिखुरक्रीडत्कुद्दालीकूटनिस्वनैः ॥

Verse 89

फेत्कारैश्च गचेन्द्राणां भयेनाक्रन्दनैरपि / हेषया च हयश्रेण्या रथचक्रस्वनैरपि

फेत्कारैश्च गजेन्द्राणां भयेनाक्रन्दनैरपि । हेषया च हयश्रेण्या रथचक्रस्वनैरपि ॥

Verse 90

धनुषां गुणनिस्स्वानैश्चक्रचीत्करणैरपि

धनुषां गुणनिस्स्वानैश्चक्रचीत्करणैरपि ॥

Verse 91

शरसात्कारघोषैश्च वीरभाषाकदंबकैः / अट्टहासैर्महेन्द्राणां सिंहनादैश्चभूरिशः

शरसात्कारघोषैश्च वीरभाषाकदंबकैः । अट्टहासैर्महेन्द्राणां सिंहनादैश्च भूरिशः ॥

Verse 92

क्षुभ्यद्दिगन्तरं तत्र ववृधे युद्धमुद्धतम् / त्रिंशदक्षौहिणी सेना विशुक्रस्य दुरात्मनः

क्षुभ्यद्दिगन्तरं तत्र ववृधे युद्धमुद्धतम् । त्रिंशदक्षौहिणी सेना विशुक्रस्य दुरात्मनः ॥

Verse 93

प्रत्येकं योधया मासुर्गणनाथा महारथाः / दन्तैर्मर्म विभिन्दन्तो विष्टंयतश्च शुण्डया

प्रत्येकं योधया मासुर्गणनाथा महारथाः । दन्तैर्मर्म विभिन्दन्तो विष्टंयतश्च शुण्डया ॥

Verse 94

क्रोधयन्तः कर्णतालैः पुष्कलावर्त्तकोपमैः / नासाश्वासैश्च परुषैर्विक्षिपन्तः पताकिनीम्

क्रोधयन्तः कर्णतालैः पुष्कलावर्त्तकोपमैः । नासाश्वासैश्च परुषैर्विक्षिपन्तः पताकिनीम् ॥

Verse 95

उरोभिर्मर्दयन्तश्च शैलवप्रसमप्रभैः / पिंषन्तश्च पदाघातैः पीनैर्घ्नन्तस्तथोदरैः

उरोभिर्मर्दयन्तश्च शैलवप्रसमप्रभैः । पिंषन्तश्च पदाघातैः पीनैर्घ्नन्तस्तथोदरैः ॥

Verse 96

विभिन्दन्तश्च शूलेन कृत्तन्तश्चक्रपातनैः / शङ्खस्वनेन महता त्रासयन्तो वरूथिनीम्

विभिन्दन्तश्च शूलेन कृत्तन्तश्चक्रपातनैः । शङ्खस्वनेन महता त्रासयन्तो वरूथिनीम् ॥

Verse 97

गणनाथमुखोद्भूता गजवक्राः सहस्रशः / धूलीशेषं समस्तं तत्सैन्यं चक्रुर्महोद्यताः

गणनाथस्य मुखात् सहस्रशः गजवक्रा गणाः समुत्पन्नाः। ते महोत्साहिनः सर्वं धूलीशेषं तत् सैन्यं च समस्तं चक्रुः॥

Verse 98

अथ क्रोधसमाविष्टो निजसैन्यपुरोगमः / प्रेषयामास देवस्य गजासुर मसौ पुनः

अथ स गजासुरः क्रोधसमाविष्टः स्वसैन्यपुरोगमः। देवस्य समीपं पुनः प्रेषयामास॥

Verse 99

प्रचण्डसिंहनादेन गजदैत्येन दुर्धिया / सप्ताक्षौहिणियुक्तेन युयुधे स गणेश्वरः

प्रचण्डसिंहनादेन दुर्धियेन गजदैत्येन। सप्ताक्षौहिणियुक्तेन स गणेश्वरः सम्यक् युयुधे॥

Verse 100

हीयमानं समालोक्य गजासुरभुजाबलम् / वर्धमानं च तद्वीर्यं विशुक्रः प्रपलायितः

गजासुरस्य भुजाबलं हीयमानं दृष्ट्वा, तस्य वीर्यं च वर्धमानं निरीक्ष्य। विशुक्रः भयात् प्रपलायितः॥

Verse 101

स एक एव वीरेद्रः प्रचलन्नाखुवाहनः / सप्ताक्षौहिणिकायुक्तं गजासुरममर्दयत्

स एक एव वीरेन्द्रः, आखुवाहनः प्रचलन्। सप्ताक्षौहिणिकायुक्तं गजासुरं सममर्दयत्॥

Verse 102

गजासुरे च निहते विशुक्रे प्रपलायिते / ललितान्तिकमापेदे महागमपतिर्मृधात्

गजासुरे निहते च विशुक्रे प्रपलायिते । महागमपतिः मृधात् ललितान्तिकम् आपेदे ॥

Verse 103

कालरात्रिश्च दैत्यानां सा रात्रिर्विरतिं गता / ललिता चाति मुदिता बभूवास्य पराक्रमैः

दैत्यानां कालरात्रिश्च सा रात्रिर्विरतिं गता । ललिता चातिमुदिता बभूवास्य पराक्रमैः ॥

Verse 104

विततार महाराज्ञीप्रीयमाणा गणेशितुः / सर्वदैवतपूजायाः पूर्वपूज्यत्वमुत्तमम्

महारा‍ജ्ञी प्रीयमाणा गणेशितुः । सर्वदैवतपूजायाः पूर्वपूज्यत्वमुत्तमं विततार ॥