Shloka 11
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
विशुक्र उवाच देवकि प्राकृत इव प्राप्तः शोकस्य वश्यताम् / लपसि त्वे प्रति सुतान्प्राप्तमृत्यून्महाहवे
Transliteration
viśukra uvāca devaki prākṛta iva prāptaḥ śokasya vaśyatām / lapasi tve prati sutānprāptamṛtyūnmahāhave
Translation
विशुक्र उवाच—देवकि, प्राकृत इव शोकस्य वश्यतां प्राप्तः। त्वं सुतान् प्रति लपसि, महाहवे प्राप्तमृत्यून्॥
Word by Word
विशुक्रःViśukra
विशुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशुक्र (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
देवकिO Devakī
देवकि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवकी (प्रातिपदिक; नाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
प्राकृतःordinary / common
प्राकृतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'प्राप्तः' इत्यस्य/सः इत्यस्य विशेषणम्
इवas if
इव:
Upamāna (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (comparative particle)
प्राप्तःhaving reached / having come to
प्राप्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; प्र + √आप् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
शोकस्यof grief
शोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
वश्यताम्subjection / being under the sway
वश्यताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवश्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; भाववाचक-तद्धित (state of being under control)
लपसिyou speak / lament
लपसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√लप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
तुbut / indeed
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
एO!
ए:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootए (अव्यय)
Formअव्यय; संबोधन/उद्बोधन-निपात (vocative particle)
प्रतिtowards / regarding
प्रति:
Pratiyogin (प्रतियोगिन्)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/पूर्वसर्ग-निपात; दिशार्थे/सम्बन्धे (towards/with regard to)
सुतान्sons
सुतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन
प्राप्तमृत्यून्doomed to death / death-bound
प्राप्तमृत्यून्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राप्त + मृत्यु (प्रातिपदिके; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन; कर्मधारयः (प्राप्तः मृत्युः येषाम्/प्राप्तमृत्यवः—'doomed')
महाहवेin the great battle
महाहवे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + आहव (प्रातिपदिके; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् आहवः)