Shloka 53
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
सर्वत्र मान्द्यं कार्येषु महदालस्यमागतम् / शिथिलं चाभवत्सर्वं शक्तीनां कटकं महत्
Transliteration
sarvatra māndyaṃ kāryeṣu mahadālasyamāgatam / śithilaṃ cābhavatsarvaṃ śaktīnāṃ kaṭakaṃ mahat
Translation
सर्वत्र मान्द्यं कार्येषु महदालस्यमागतम् । शिथिलं चाभवत्सर्वं शक्तीनां कटकं महत् ॥
Word by Word
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
मान्द्यम्sluggishness
मान्द्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमान्द्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कार्येषुin actions/tasks
कार्येषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन
महत्-आलस्यम्great laziness
महत्-आलस्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + आलस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः ‘महत् आलस्यम्’ (great laziness)
आगतम्came/occurred
आगतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arrived/come about’
शिथिलम्slack/loose
शिथिलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिथिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (sarvaṃ/kaṭakam इत्यस्य)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सर्वम्all/entire
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य-सम्बन्धे ‘everything/entire’
शक्तीनाम्of the spears
शक्तीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
कटकम्the host/formation
कटकम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महत्great
महत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (कटकम्)