Shloka 74
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
स देवो घोरनिर्घातैर्दुःसहैर्दन्तपातनैः / क्षणाच्चूर्मीकरोति स्म जयविघ्नमहाशिलाम्
Transliteration
sa devo ghoranirghātairduḥsahairdantapātanaiḥ / kṣaṇāccūrmīkaroti sma jayavighnamahāśilām
Translation
स देवो घोरनिर्घातैर्दुःसहैर्दन्तपातनैः । क्षणाच्चूर्णीकरोति स्म जयविघ्नमहाशिलाम् ॥
Word by Word
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
devaḥthe god
devaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (देव-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; apposition to ‘saḥ’
ghora-nirghātaiḥwith terrible blows
ghora-nirghātaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootghora (घोर-प्रातिपदिक) + nirghāta (निर्घात-प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः ‘घोराः निर्घाताः’; पुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
duḥsahaiḥunbearable
duḥsahaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootduḥsaha (दुःसह-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; qualifying ‘nirghātaiḥ/dantapātanaiḥ’
danta-pātanaiḥwith tusk-strikes / with the act of striking by tusks
danta-pātanaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdanta (दन्त-प्रातिपदिक) + pātana (पातन-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः ‘दन्तैः पातनानि/पातनैः’; नपुंसक/पुं (प्रयोगे), तृतीया बहुवचन; instrumental means (tusk-strikes)
kṣaṇātin a moment
kṣaṇāt:
Kāla/Apādāna (काल/अपादान)
TypeNoun
Rootkṣaṇa (क्षण-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन; Ablative ‘in/from a moment’
cūrṇīkarotipulverizes
cūrṇīkaroti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootcūrṇī-√kṛ (कृ-धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative/denominative sense ‘pulverizes’
smaindeed/then (narrative particle)
sma:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootsma (स्म)
Formअव्यय-निपात; past-narrative marker with present/imperfect
jaya-vighna-mahā-śilāmthe great rock of Jayavighna
jaya-vighna-mahā-śilām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjaya (जय-प्रातिपदिक) + vighna (विघ्न-प्रातिपदिक) + mahā (महा-प्रातिपदिक) + śilā (शिला-प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुषसमासः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन