Shloka 98
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अथ क्रोधसमाविष्टो निजसैन्यपुरोगमः / प्रेषयामास देवस्य गजासुर मसौ पुनः
Transliteration
atha krodhasamāviṣṭo nijasainyapurogamaḥ / preṣayāmāsa devasya gajāsura masau punaḥ
Translation
अथ स गजासुरः क्रोधसमाविष्टः स्वसैन्यपुरोगमः। देवस्य समीपं पुनः प्रेषयामास॥
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/प्रसङ्ग)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनुक्रमसूचक (conjunctive/sequence marker)
क्रोध-समाविष्टःpossessed by anger
क्रोध-समाविष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रोध (प्रातिपदिक) + समाविष्ट (कृदन्त, √विश् धातु)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; कृदन्तः—क्त ‘समाविष्ट’; तत्पुरुषः (क्रोधेन समाविष्टः)
निज-सैन्य-पुरोगमःleader at the front of his own army
निज-सैन्य-पुरोगमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक) + पुरोगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; तत्पुरुषः (निजस्य सैन्यस्य पुरोगमः)
प्रेषयामासsent
प्रेषयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√प्रेष् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd) एकवचनम्; causative sense (णिच्) implied: ‘sent forth’
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी (6th/षष्ठी) एकवचनम्
गजासुरम्Gajāsura
गजासुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; तत्पुरुषः (गज-नामकः असुरः)
असौhe (that one)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; सर्वनाम
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरुक्ति/कालवाचक (again)