Shloka 83
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
ते पुरश्चलितास्तस्य महागणपते रणे / अग्निप्राकारवलयाद्विनिर्गत्य गजाननाः
Transliteration
te puraścalitāstasya mahāgaṇapate raṇe / agniprākāravalayādvinirgatya gajānanāḥ
Translation
ते पुरश्चलितास्तस्य महागणपते रणे। अग्निप्राकारवलयाद् विनिर्गत्य गजाननाः॥
Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
पुरःforward
पुरः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb) ‘अग्रे/forward’
चलिताःhaving moved / advanced
चलिताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootचल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विधेय-विशेषणम्
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
महागणपतेof the great Gaṇapati
महागणपते:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहागणपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (पतेः); समासः—महा+गणपति (कर्मधारयः)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अग्निप्राकारवलयात्from the ring of a fire-rampart
अग्निप्राकारवलयात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootअग्नि+प्राकार+वलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—अग्नि-प्राकार (तत्पुरुषः) + वलय (तत्पुरुषः)
विनिर्गत्यhaving emerged
विनिर्गत्य:
Purvakala (पूर्वकाल/absolutive)
TypeIndeclinable
Rootवि+निर्+गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund), ‘having come out’
गजाननाःelephant-faced ones (Gaṇeśa’s hosts)
गजाननाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगजानन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—गज-आनन (बहुव्रीहिः) ‘गजस्य आननं यस्य’