Shloka 80
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
स्फुरद्दाडिमकिञ्जल्कविक्षेपकररोचिषः / सदा रत्नाकरानेकहेलया पातुमुद्यताः
Transliteration
sphuraddāḍimakiñjalkavikṣepakararociṣaḥ / sadā ratnākarānekahelayā pātumudyatāḥ
Translation
स्फुरद्दाडिमकिञ्जल्कविक्षेपकररोचिषः, सदा रत्नाकरान् अनेकहेलया पातुम् उद्यताः।
Word by Word
स्फुरत्-दाडिम-किञ्जल्क-विक्षेप-कर-रोचिषःwhose hands gleam from scattering bright pomegranate pollen
स्फुरत्-दाडिम-किञ्जल्क-विक्षेप-कर-रोचिषः:
Karta (कर्ता; epithet of implied subject)
TypeAdjective
Rootस्फुरत् (कृदन्त; √स्फुर् शतृ)+दाडिम (प्रातिपदिक)+किञ्जल्क (प्रातिपदिक)+विक्षेप (प्रातिपदिक)+कर (प्रातिपदिक)+रोचिष् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘स्फुरद्-दाडिमकिञ्जल्कविक्षेपेण करयोः रोचिषः येषां ते’ (whose hands shine due to scattering of flashing pomegranate-blossom pollen)
सदाalways
सदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
रत्नाकरान्oceans
रत्नाकरान्:
Karma (कर्म/Object of drinking)
TypeNoun
Rootरत्नाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘ocean(s)’
अनेक-हेलयाwith great ease/playfully
अनेक-हेलया:
Karana (करण/Means-Manner)
TypeNoun
Rootअनेक (प्रातिपदिक)+हेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘अनेकया हेलया’ (with manifold ease/playfulness)
पातुम्to drink
पातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Root√पा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to drink’
उद्यताःready/intent
उद्यताः:
Karta (कर्ता; predicate of subject)
TypeAdjective
Rootउद्यत (कृदन्त; उद्+√यम् क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ready/raised, intent’