Anuvaka 8
अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—सोमयुगे स्तुत्या इन्द्रकेन्द्रितं जयम्, श्रवः (कीर्तिः) प्रतिष्ठा च, तथा समृद्धिः सुदृढीक्रियते। उपविषयाः—विघ्ननिवारणं च निगूढधनस्य/निरुद्धसमृद्धेः विमोचनम् (गवाश्वापोऽर्थसाधनानि); वाक्कीर्तिः सामाजिकप्रभा च—“सुसंकीर्तित” इति; क्रतुः (प्रेरितो निश्चयः) सम्यग्नियन्त्रिता शक्तिश्च; सफलतायाः धर्माधाररूपेण इन्द्रस्य विश्वातिशय-अतुल्यता; मात्रासंयमः, प्रभाविण्यः गिरः, सोमश्च फलप्रदत्वस्य प्रेरकाः; नैतिक-याज्ञिक-धैर्यं स्थैर्यं च।
Suktas in Anuvaka 8
Sukta 71
अथर्ववेदे २०.७१ ऋग्वेदात् नीतं इन्द्रस्तुतिरूपं सूक्तम्, यत् पौष्टिकप्रयोगे पुनर्नियोज्य यजमानस्य प्रति इन्द्रस्य “वृतां श्रीमन्तीं दानसमृद्धिम्” आकर्षयितुं प्रवर्तते। यया स्तुत्या इन्द्रः क्रमशः सवनेषु बद्ध इव भवति, तया सूक्तेन सद्यः सहाय्यं रक्षणं जयः च, तथा धनस्य सिद्धेः च निरन्तरागमनं साध्यते। अस्य प्रभावः दाशुषे (उदारयजमानाय) क्षिप्रः सफलश्च इति निरूप्यते, यतो हि इन्द्रस्य सहाय्याः उपासकस्य समीपे पूर्वमेव सन्तीति कथ्यते।
Sukta 72
अयं लघुरिन्द्रस्तुतिः शक्तेः वाहनत्वेन इन्द्रं नियुङ्क्ते—यथा नौः यूपदण्डे युक्ता, तथा स उपासकं भयात् स्पर्धायाश्च पारं नयति, सफलतां स्वः-प्राप्तिं च ददाति। गोधन-प्रतिस्पर्धा तथा जनसमूह-सङ्ग्रामः इन्द्रस्य वज्रस्य प्राकट्य-क्षेत्रं इति निरूप्यते; उषसि प्रबोध्य स हविर्ग्रहणाय शत्रून् अभिहन्तुं च प्रेर्यते। अस्य स्तोत्रस्य बलं तत्र—एकमेव नित्य-सम इन्द्रः बहुषु सवनेषु प्रचोदितः; स्तुतिं जयाय, धनमोचनाय, रक्षणाय च परिवर्तयति।
Sukta 73
अथर्ववेदे २०.७३ सूक्तं ऋग्वेदात् समाहृतं त्रिष्टुभ्छन्दसि इन्द्रस्तुतिरूपं, यत्र इन्द्रस्य अनुपमं माहात्म्यं शौर्यं च दानशीलता च अतिशयेन प्रशस्यते। स सर्वेषां सोमाभिषवानां प्रार्थनानां च सार्वभौमः प्रतिग्राही, स्तुतिभिः स्तोत्रैश्च वर्ध्यमानः इति निरूप्यते। अजेयबलः सद्गृहं शीघ्रगामी च इन्द्रः इति स्तुत्या एतत् सूक्तं यजमानस्य रक्षार्थं पुष्ट्याह्वानार्थं च भवति—समृद्धिं आकर्षयन्, विघ्नान् च वनं प्रति वात इव विक्षिपन्।
Sukta 74
अथर्ववेदस्य विंशतितमे काण्डे ऋग्वेदोद्भवे ग्रन्थे स्थितं २०.७४ सूक्तम् इन्द्रस्तुतिरूपम्। अत्र पुनःपुनरिन्द्रः प्रार्थ्यते—अस्मान् सुसंकीर्त्यान् कुरु, गोभिरश्वैश्च श्रीमद्भिः सहस्रैश्च समृद्धान् कुरु इति। पौष्टिकप्रयोजनस्य सह, अस्य सूक्तस्य अपि प्रतिपक्षनिवारणं दृश्यते—अरातिं (वैरिणां कदर्यतां/शत्रुत्वं) निरुणद्धि, उपसर्गिणीं क्रन्दनध्वनिं स्तम्भयति, नाम्ना निर्दिष्टं शत्रुं मर्दयितुं च याचते, येन दानानि कीर्तिश्च यजमानगृहे प्रवहन्ति।
Sukta 75
अयं लघुरिन्द्रस्तुतिसूक्तः, ऋग्वेदीयत्रिष्टुभो गतिमनुसृत्य, इन्द्रं निर्णायकशक्तिं समाह्वयति—यः प्रतिबन्धान् भिनत्ति, गोधनस्य विमोचनं बलात् साधयति, च संघर्षे विजयाय परिणामयति। अत्र पौष्टिकं फलम् क्षात्रभावेन निरूप्यते—गवां जयः, दुर्गाणां भेदः, नदीप्रदेशानां चाधिगमः, तथा मित्राणां स्तोतॄणां च कीर्तेः प्रतिष्ठा, इन्द्रस्य वज्रसमर्थितेन बलेन।
Sukta 76
अथर्ववेदे २०.७६ इन्द्रप्रधानं त्रिष्टुभः-छन्दसि स्तुतिसूक्तं (ऋग्वेदपुनरुक्तिः) यत् सम्यग्मात्रया, प्रेरिताभिः गिराभिः, सोमपानस्य माधुर्येण च जयसमृद्ध्योः पवित्रीकरणं करोति। अस्मिन् सूक्ते द्यावापृथिव्यौ यजमानस्य पक्षे स्थापयितुं, कर्माणि “परं पारम्” इव नेतुं, तथा सुसंस्कृतैः घृतबहुलैः मधुरसारैश्च हविर्भिरिन्द्रस्य वरं सुनिश्चितुं प्रार्थ्यते।
Sukta 77
अथर्ववेदे २०.७७ सूक्तं (ऋग्वेदोद्भवम्) इन्द्रस्य पुरुहूतस्य जय-श्री-समृद्ध्यर्थं स्तुतिमन्त्रः। अस्मिन् सूक्ते पुरुहूत इन्द्रः प्रार्थ्यते—अन्त्यावस्थायां विघ्नान् अपाकर्तुं, शिलां भित्त्वा मार्गं कर्तुं, निगूढं/निरुद्धं धनं प्रकाशयितुं पुनरपि च प्रत्याहरितुं—यद् अपः इव गावः इव च संवृतगोठे निरुद्धं कल्प्यते। सरमा-आङ्गिरस-सहितैः इन्द्रस्य आदिकर्मभिः स्मारितैः, एषा कथा कर्मणि मन्त्रत्वेन परिणम्यते—पुरस्कारस्य लब्धये, शत्रुनिरोधभङ्गाय, निर्णायककाले सिद्ध्यर्थं च।
Sukta 78
अयं लघुरिन्द्रसोमीयः स्तोत्रः पउष्टिकः; सोमाभिषवे कृतं स्तवनं गोसमृद्धिं बलं च दानानामप्रतिहतं प्रवाहं च प्रत्यक्षफलतां नयति। स पुरुहूतः समीपागतान् गिरः शृणोतु, गोबहुलं जय्यं निधिं विमुञ्चतु, दस्युहन् गोष्ठं प्रति आगच्छतु, स्वया शच्या (प्रभावशक्त्या) हिंसां निवारयन्।
Sukta 79
अस्य लघोः द्विमन्त्रस्येन्द्रस्तुतेः सारः—पुरुहूतं इन्द्रं याचते यत् सः पितेव पुत्रान् नयन् क्रतुं (प्रेरितं संकल्पं सुमनस्कं बलं च) दद्यात्, येन यजमानः “जीवेत् ज्योतिषः च प्राप्नुयात्”। सहैव अदृश्यान् शत्रून् दुरितान्य् अशिवान् उपसर्पणानि च अपहन्तुं प्रार्थयते; वीर इन्द्रः पुनःपुनरवपातान् तरितुं, घोरान् आपः/आपदः च अतिक्रान्तुं, यजमानं सहायेत—ऋग्वैदिकेन्द्रस्तुतेः अथर्वणीयः प्रयोगः आयुष्यरक्षणाय, सुरक्षितगमनाय, कर्मसु च सिद्ध्यर्थम्।
Sukta 80
अयं संक्षिप्तः त्रिष्टुभः इन्द्रसूक्तः (ऋग्वेदात् आथर्वणे विंशतितमे काण्डे नीतः) द्विधा बलं संहिनस्ति—प्रथमं इन्द्रस्य मुख्यतमं ओजः तथा समाजे प्रसारितं श्रवः (कीर्तिः-यशः) याचते; द्वितीयं च शत्रून् मर्दयन् जयम् आह्वयति। एतत् सूक्तं समृद्धि-राज्यलक्ष्मी-संवर्धनाय संक्षिप्तं मन्त्ररूपं, यत्र कीर्तिः च रणसिद्धिः च परस्परं देवपूर्णत्वस्य रूपेण वर्धयतः।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.