Sukta 3
Rishi: Traditionally associated with Atharvanic seers in the AV funeral book (18); specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition.
Devata: Aghnyā (the sacred Cow) / psychopompic auspicious power; implicitly the Gods’ path (devayāna).
Chandas: Triṣṭubh (probable; AV 18 frequently uses triṣṭubh/jagatī in funeral hymns—meter should be confirmed by pada-count).
अयं अन्त्येष्ट्याः सूक्तः मृतं जनलोकात् देवयानमार्गेण नयति। अघ्न्यां पवित्रां गोशक्तिं मनोवहां शुभां च मन्यते, यमं च मर्त्यानां मध्ये प्रथमं पथिकृतं पथिप्रदर्शकं च आह्वयति। सहैव जीवतां समुदायं स्थिरीकरोति—पितॄन् आदर्शयज्ञिनः स्मारयन्, येऽग्निमिन्द्रं च वर्धयामासुः, गोसमृद्धं रक्षितं च सामाजिकं परिधिं स्थापयामासुः। अस्य सूक्तस्य बलं ‘सम्यक्-निधाने’ वर्तते—मृतस्य सुरक्षितोऽरोहः, पितृलोकप्रवेशः, तथा अशुभस्य पुनरागमनस्य वा उपद्रवस्य च निरोधनं।
Mantras
Mantra 1
पितृमेधः। ६४ भुरिक् पथ्यापङ्क्तिः, ६७ पथ्याबृहती, ६९, ७१ उपरिष्टाद् बृहती। इ॒यं नारी॑ पतिलो॒कं वृ॑णा॒ना नि प॑द्यत॒ उप॑ त्वा मर्त्य॒ प्रेत॑म्। धर्मं॑ पुरा॒णम॑नुपा॒लय॑न्ती॒ तस्यै॑ प्र॒जां द्रवि॑णं चे॒ह धे॑हि
इयं नारी पतिलोकं वृणाना नि पद्यत उप त्वा मर्त्य प्रेतम् । धर्मं पुराणमनुपालयन्ती तस्यै प्रजां द्रविणं चेह धेहि ॥
Mantra 2
उदी॑र्ष्व नार्य॒भि जी॑वलो॒कं ग॒तासु॑मे॒तमुप॑ शेष॒ एहि॑ । ह॒स्त॒ग्रा॒भस्य॑ दधि॒षोस्तवे॒दं पत्यु॑र्जनि॒त्वम॒भि सं ब॑भूथ
उदीर्ष्व नार्यभि जीवलोकं गतासुमेतमुप शेष एहि । हस्तग्राभस्य दधिषोस्तवेदं पत्युर्जनित्वमभि सं बभूथ ॥
Mantra 3
अप॑श्यं युव॒तिं नी॒यमा॑नां जी॒वां मृ॒तेभ्यः॑ परिणी॒यमा॑नाम्। अ॒न्धेन॒ यत् तम॑सा॒ प्रावृ॒तासी॑त् प्रा॒क्तो अपा॑चीमनयं॒ तदे॑नाम्
अपश्यं युवतिं जीवां मृतेभ्यः परिणीयमानाम्, अग्रे नीयमानाम्। यदा सा अन्धेन तमसा प्रावृताभूत्, तदा अहं ताम् अपाचीमार्गात् प्राक्तं निनाय।
Mantra 4
प्र॒जा॒न॒त्यऽघ्न्ये जीवलो॒कं दे॒वानां॒ पन्था॑मनुसं॒चर॑न्ती । अ॒यं ते॒ गोप॑ति॒स्तं जु॑षस्व स्व॒र्गं लो॒कमधि॑ रोहयैनम्
प्रजानत्यघ्न्ये जीवलोकं देवानां पन्थानमनुसंचरन्ती। अयं ते गोपतिः; तं जुषस्व, एनं स्वर्गं लोकमधि रोहय।
Mantra 5
उप॒ द्यामुप॑ वेत॒समव॑त्तरो न॒दीना॑म्। अग्ने॑ पि॒त्तम॒पाम॑सि
उप द्याम् उप वेतसम् अवत्तरो नदीनाम्। अग्ने पित्तम् अपाम् असि।
Mantra 6
यं त्वम॑ग्ने स॒मद॑ह॒स्तमु॒ निर्वा॑पया॒ पुनः॑ । क्याम्बू॒रत्र॑ रोहतु शाण्डदू॒र्वा व्य॒ऽल्कशा
यं त्वम् अग्ने समदहः तम् उ निर्वापय पुनः। क्याम्बूर् अत्र रोहतु शाण्डदूर्वा व्यल्कशा।
Mantra 7
इ॒दं त॒ एकं॑ प॒र ऊ॑ त॒ एकं॑ तृ॒तीये॑न॒ ज्योति॑षा॒ सं वि॑शस्व । सं॒वेश॑ने त॒न्वा॒३ चारु॑रेधि प्रि॒यो दे॒वानां॑ पर॒मे स॒धस्थे॑
इदं त एकं पर ऊ त एकं तृतीयेन ज्योतिषा सं विशस्व। संवेशने तन्वा चारुरेधि प्रियो देवानां परमे सधस्थे।
Mantra 8
उत् ति॑ष्ठ॒ प्रेहि॒ प्र द्र॒वौकः॑ कृणुष्व सलि॒ले स॒धस्थे॑ । तत्र॒ त्वं पि॒तृभिः॑ संविदा॒नः सं सोमे॑न॒ मद॑स्व॒ सं स्व॒धाभिः॑
उत्तिष्ठ प्रेहि; सलिले सधस्थे प्रव्रावौकः कृणुष्व। तत्र त्वं पितृभिः संविदानः सोमेन सह मदस्व; स्वधाभिः (स्वधाहुतिभिश्च) सह मदस्व।
Mantra 9
प्र च्य॑वस्व त॒न्वं॑१ सं भ॑रस्व॒ मा ते॒ गात्रा॒ वि हा॑यि॒ मो शरी॑रम्। मनो॒ निवि॑ष्टमनु॒संवि॑शस्व॒ यत्र॒ भूमे॑र्जु॒षसे॒ तत्र॑ गच्छ
प्र च्यवस्व; तन्वं सं भरस्व। मा ते गात्राणि वि हायि, मो शरीरम्। मनो निविष्टम् अनुसंविशस्व; यत्र भूमेः जुषसे तत्र गच्छ।
Mantra 10
वर्च॑सा॒ मां पि॒तरः॑ सो॒म्यासो॒ अञ्ज॑न्तु दे॒वा मधु॑ना घृ॒तेन॑ । चक्षु॑षे मा प्रत॒रं ता॒रय॑न्तो ज॒रसे॑ मा ज॒रद॑ष्टिं वर्धन्तु
वर्चसा मां पितरः सोम्यासोऽञ्जन्तु; देवा मधुना घृतेन च मामभ्यञ्जन्तु। चक्षुषे मां प्रतरं तारयन्तो जरेसे मां जरदष्टिं वर्धयन्तु॥
Mantra 11
वर्च॑सा॒ मां सम॑नक्त्व॒ग्निर्मे॒धां मे॒ विष्णु॒र्न्यऽनक्त्वा॒सन्। र॒यिं मे॒ विश्वे॒ नि य॑च्छन्तु दे॒वाः स्यो॒ना मापः॒ पव॑नैः पुनन्तु
वर्चसा मां समनक्त्वग्निर्मेधां मे विष्णुर्न्यनक्त्वासन्। रयिं मे विश्वे नि यच्छन्तु देवाः स्योना आपः पवनैः पुनन्तु॥
Mantra 12
मि॒त्रावरु॑णा॒ परि॒ माम॑धातामादि॒त्या मा॒ स्वर॑वो वर्धयन्तु । वर्चो॑ म इन्द्रो॑ न्यनक्तु॒ हस्त॑योर्ज॒रद॑ष्टिं मा सवि॒ता कृ॑णोतु
मित्रावरुणा परि मामधातां; आदित्या मा स्वरवो वर्धयन्तु। वर्चो म इन्द्रो न्यनक्तु हस्तयोः; जरदष्टिं मा सविता कृणोतु॥
Mantra 13
यो म॒मार॑ प्रथ॒मो मर्त्या॑नां॒ यः प्रे॒याय॑ प्रथ॒मो लो॒कमे॒तम्। वै॒व॒स्व॒तं सं॒गम॑नं॒ जना॑नां य॒मं राजा॑नं ह॒विषा॑ सपर्यत
यो ममार प्रथमो मर्त्यानां यः प्रेयाय प्रथमो लोकमेतम्। वैवस्वतं संगमनं जनानां यमं राजानं हविषा सपर्यत॥
Mantra 14
परा॑ यात पितर॒ आ च॑ याता॒यं वो॑ य॒ज्ञो मधु॑ना॒ सम॑क्तः । द॒त्तो अ॒स्मभ्यं॒ द्रवि॑णे॒ह भ॒द्रं र॒यिं च॑ नः॒ सर्व॑वीरं दधात
परा यात पितर आ च यातायं वो यज्ञो मधुना समक्तः। दत्तोऽस्मभ्यं द्रविणेह भद्रं रयिं च नः सर्ववीरं दधात॥
Mantra 15
कण्वः॑ क॒क्षीवा॑न् पुरुमी॒ढो अ॒गस्त्यः॑ श्या॒वाश्वः॒ सोभ॑र्यर्च॒नानाः॑ । वि॒श्वामि॑त्रो॒ऽयं ज॒मद॑ग्नि॒रत्रि॒रव॑न्तु नः क॒श्यपो॑ वा॒मदे॑वः
कण्वः कक्षीवान् पुरुमीढोऽगस्त्यः श्यावाश्वः सोभरिः—एते स्तुतिगायकाḥ; अयं च विश्वामित्रः, जमदग्निरत्रिश्च—ते नः सहायका भवन्तु; कश्यपो वामदेवश्च।
Mantra 16
विश्वा॑मित्र॒ जम॑दग्ने॒ वसि॑ष्ठ॒ भर॑द्वाज॒ गोत॑म॒ वाम॑देव । श॒र्दिर्नो॒ अत्रि॑रग्रभी॒न्नमो॑भिः॒ सुसं॑शासः॒ पित॑रो मृ॒डता॑ नः
हे विश्वामित्र जमदग्ने वसिष्ठ भरद्वाज गोतम वामदेव! अत्रिर्नो नमोभिः शर्दिं जग्राह। हे पितरः सुसंशासाः, नः मृडत।
Mantra 17
क॒स्ये मृ॒जाना॒ अति॑ यन्ति रि॒प्रमायु॒र्दधा॑नाः प्रत॒रं नवी॑यः । आ॒प्याय॑मानाः प्र॒जया॑ धने॒नाध॑ स्याम सुर॒भयो॑ गृ॒हेषु॑
केषामेते, ये मृजानाः रिप्रमत्येति, आयुर्दधानाः प्रतरं नवीयः? प्रजया धनेन च आप्यायमानाः—अथ वयं गृहेषु सौभाग्य-सुरभयः स्याम।
Mantra 18
अ॒ञ्जते॒ व्यऽञ्जते॒ सम॑ञ्जते॒ क्रतुं॑ रिहन्ति॒ मधु॑ना॒भ्यऽञ्जते । सिन्धो॑रुच्छ्वा॒से प॒तय॑न्तमु॒क्षणं॑ हिरण्यपा॒वाः प॒शुमा॑सु गृह्णते
अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते; क्रतुं रिहन्ति मधुनाभ्यञ्जते। सिन्धोरुच्छ्वासे पतयन्तम् उक्षणं गृह्णन्ति; हिरण्यपावाः पशुमासु तम् आदधते।
Mantra 19
यद् वो॑ मु॒द्रं पि॑तरः सो॒म्यं च॒ तेनो॑ सचध्वं॒ स्वय॑शसो॒ हि भू॒त। ते अ॑र्वाणः कवय॒ आ शृ॑णोत सुविद॒त्रा वि॒दथे॑ हू॒यमा॑नाः
यद् वो मुद्रं पितरः सोम्यं च तेनैव सचध्वं स्वयशसो हि भूत। ते अर्वाणः कवय आ शृणोत सुविदत्रा विदथे हूयमानाः॥
Mantra 20
ये अत्र॑यो॒ अङ्गि॑रसो॒ नव॑ग्वा इ॒ष्टाव॑न्तो राति॒षाचो॒ दधा॑नाः । दक्षि॑णावन्तः सु॒कृतो॒ य उ॒ स्थासद्या॒स्मिन् ब॒र्हिषि॑ मादयध्वम्
ये अत्रयोऽङ्गिरसो नवग्वा इष्टावन्तो रातिषाचो दधानाः। दक्षिणावन्तः सुकृतो य उ स्थासद्यास्मिन् बर्हिषि मादयध्वम्॥
Mantra 21
अधा॒ यथा॑ नः पि॒तरः॒ परा॑सः प्र॒त्नासो॑ अग्न ऋ॒तमा॑शशा॒नाः । शुचीद॑य॒न् दीध्य॑त उक्थ॒शासः॒ क्षामा॑ भि॒न्दन्तो॑ अरु॒णीरप॑ व्रन्
अधा यथा नः पितरः परासः प्रत्नासोऽग्न ऋतमाशशानाः। शुचीदयन् दीध्यत उक्थशासः क्षामां भिन्दन्तो अरुणीरप व्रन्॥
Mantra 22
सु॒कर्मा॑नः सु॒रुचो॑ देव॒यन्तो॒ अयो॒ न दे॒वा जनि॑मा॒ धम॑न्तः । शु॒चन्तो॑ अ॒ग्निं वा॑वृ॒धन्त॒ इन्द्र॑मु॒र्वीं गव्यां॑ परि॒षदं॑ नो अक्रन्
सुकर्माणः सुरुचो देवयन्तोऽयो न देवा जनिमा धमन्तः। शुचन्तोऽग्निं वावृधन्तेन्द्रमूर्वीं गव्यां परिषदं नोऽक्रन्॥
Mantra 23
आ यू॒थेव॑ क्षु॒मति॑ प॒श्वो अ॑ख्यद् दे॒वानां॒ जनि॒मान्त्यु॒ग्रः । मर्ता॑सश्चिदु॒र्वशी॑रकृप्रन् वृ॒धे चि॑द॒र्य उप॑रस्या॒योः
आ यूथेव क्षुमति पश्वोऽख्यद् देवानां जनिमान्त्युग्रः। मर्तासश्चिदुर्वशीरकृप्रन् वृधे चिदर्य उपरस्यायोः॥
Mantra 24
अक॑र्म ते॒ स्वप॑सो अभूम ऋ॒तम॑वस्रन्नु॒षसो॑ विभा॒तीः । विश्वं॒ तद् भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः॑
ते स्वपसोऽकर्माभूम; ऋतमवस्रन्नुषसो विभातीः। विश्वं तद् भद्रं यदवन्ति देवाः; बृहद् वदेम विदथे सुवीराः॥
Mantra 25
इन्द्रो॑ मा म॒रुत्वा॒न् प्राच्या॑ दि॒शः पा॑तु बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
इन्द्रो मा मरुत्वान् प्राच्या दिशः पातु; बाहुच्युता पृथिवी द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ॥
Mantra 26
धा॒ता मा॒ निरृ॑त्या॒ दक्षि॑णाया दि॒शः पा॑तु बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
धाता मा निरृत्या दक्षिणाया दिशः पातु; बाहुच्युता पृथिवी द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ॥
Mantra 27
अदि॑तिर्मादि॒त्यैः प्र॒तीच्या॑ दि॒शः पा॑तु बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अदितिरादित्यैः सह प्रतीच्यां दिशि मां पातु; बाहुच्युता च पृथिवी द्यामिवोपरि ममोपरी स्थात्। लोककृतः पथिकृतश्च ये देवानां हुतभागा इह सन्ति तान् वयं यजामहे; ते इह स्थात।
Mantra 28
सोमो॑ मा॒ विश्वै॑र्दे॒वैरुदी॑च्या दि॒शः पा॑तु बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
सोमो विश्वैर्देवैः सहोदीच्यां दिशि मां पातु; बाहुच्युता च पृथिवी द्यामिवोपरि ममोपरी स्थात्। लोककृतः पथिकृतश्च ये देवानां हुतभागा इह सन्ति तान् वयं यजामहे; ते इह स्थात।
Mantra 29
ध॒र्ता ह॑ त्वा ध॒रुणो॑ धारयाता ऊ॒र्ध्वं भा॒नुं स॑वि॒ता द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
धर्ता हि त्वां धरुणो धारयातु; सविता द्यामिवोपरि भानुमूर्ध्वं न्यदधात्। लोककृतः पथिकृतश्च वयं यजामहे, ये देवानां हुतभागा इह सन्तु।
Mantra 30
प्राच्यां॑ त्वा दि॒शि पु॒रा सं॒वृतः॑ स्व॒धाया॒मा द॑धामि बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
प्राच्यां दिशि पुरतः संवृतं त्वां स्वधायाम् आधत्ते; बाहुच्युतं पृथिव्यां द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतश्च वयं यजामहे, ये देवानां हुतभागा इह सन्तु।
Mantra 31
दक्षि॑णायां त्वा दि॒शि पु॒रा सं॒वृतः॑ स्व॒धाया॒मा द॑धामि बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
दक्षिणायां दिशि पुरतः संवृतं त्वां स्वधायाम् आधत्ते; बाहुच्युतं पृथिव्यां द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतश्च वयं यजामहे, ये देवानां हुतभागा इह सन्तु।
Mantra 32
प्र॒तीच्यां॑ त्वा दि॒शि पु॒रा सं॒वृतः॑ स्व॒धाया॒मा द॑धामि बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
प्रतीच्यां त्वा दिशि पुरा संवृतः स्वधायाम् आ दधामि—बाहुच्युतः—पृथिव्याम्, द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 33
उदी॑च्यां त्वा दि॒शि पु॒रा सं॒वृतः॑ स्व॒धाया॒मा द॑धामि बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
उदीच्यां त्वा दिशि पुरा संवृतः स्वधायाम् आ दधामि—बाहुच्युतः—पृथिव्याम्, द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 34
ध्रु॒वायां॑ त्वा दि॒शि पु॒रा सं॒वृतः॑ स्व॒धाया॒मा द॑धामि बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
ध्रुवायां दिशि पुरा यथा, स्वधायां संवृतं त्वां दधामि—बाहुच्युतं मर्त्यबाहुभ्यः—पृथिव्याम्, द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतश्च ये देवानां हुतभागाः, तान् वयं यजामहे; ते इह सन्तु।
Mantra 35
ऊ॒र्ध्वायां॑ त्वा दि॒शि पु॒रा सं॒वृतः॑ स्व॒धाया॒मा द॑धामि बाहु॒च्युता॑ पृथि॒वी द्यामि॑वो॒परि॑ । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
ऊर्ध्वायां दिशि पुरा यथा, स्वधायां संवृतं त्वां दधामि—बाहुच्युतं मर्त्यबाहुभ्यः—पृथिव्याम्, द्यामिवोपरि। लोककृतः पथिकृतश्च ये देवानां हुतभागाः, तान् वयं यजामहे; ते इह सन्तु।
Mantra 36
ध॒र्तासि॑ ध॒रुणो॑ऽसि॒ वंस॑गोऽसि
धर्तासि; धरुणोऽसि; वंसगोऽसि।
Mantra 37
उ॒द॒पूर॑सि मधु॒पूर॑सि वात॒पूर॑सि
उदपूरसि; मधुपूरसि; वातपूरसि।
Mantra 38
इ॒तश्च॑ मा॒मुत॑श्चावतां य॒मे इ॑व॒ यत॑माने॒ यदै॒तम्। प्र वां॑ भर॒न् मानु॑षा देव॒यन्तो॒ आ सी॑दतां॒ स्वमु॑ लो॒कं विदा॑ने
इतश्च मामुतश्चावतां यमे इव यतमानें यदैतम्। प्र वां भरन् मानुषा देवयन्तो आ सीदतां स्वमु लोकं विदाने।
Mantra 39
स्वास॑स्थे भवत॒मिन्द॑वे नो यु॒जे वां॒ ब्रह्म॑ पू॒र्व्यं नमो॑भिः । वि श्लोक॑ एति प॒थ्येऽव सू॒रिः शृ॒ण्वन्तु॒ विश्वे॑ अ॒मृता॑स ए॒तत्
स्वासस्थे भवतमिन्दवे नो युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिः। वि श्लोक एति पथ्येऽव सूरिः शृण्वन्तु विश्वे अमृतास एतत्॥
Mantra 40
त्रीणि॑ प॒दानि॑ रु॒पो अन्व॑रोह॒च्चतु॑ष्पदी॒मन्वैतद् व्र॒तेन॑ । अ॒क्षरे॑ण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कमृ॒तस्य॒ नाभा॑व॒भि सं पु॑नाति
त्रीणि पदानि रूपो अन्वारोहच्चतुष्पदीमन्वैतद् व्रतेन। अक्षरेण प्रति मिमीते अर्कमृतस्य नाभावभि सं पुनाति॥
Mantra 41
दे॒वेभ्यः॒ कम॑वृणीत मृ॒त्युं प्र॒जायै॒ किम॒मृतं॒ नावृ॑णीत । बृह॒स्पति॑र्य॒ज्ञम॑तनुत॒ ऋषिः॑ प्रि॒यां य॒मस्त॒न्व॑१मा रि॑रेच
देवेभ्यः कमवृणीत मृत्युं प्रजायै किममृतं नावृणीत। बृहस्पतिर्यज्ञमतनुत ऋषिः प्रियां यमस्तन्वमा रिरेच॥
Mantra 42
त्वम॑ग्न ईडि॒तो जा॑तवे॒दोऽवा॑ड्ढ॒व्यानि॑ सुर॒भीणि॑ कृ॒त्वा। प्रादाः॑ पि॒तृभ्यः॑ स्व॒धया॒ ते अ॑क्षन्न॒द्धि त्वं दे॑व॒ प्रय॑ता ह॒वींषि॑
त्वम् अग्ने ईडितो जातवेदः, हव्यानि सुरभीणि कृत्वा अवाड्ढ; स्वधया पितृभ्यः प्रादाः, ते अक्षन्। अद्य त्वं देव प्रयतानि हवींषि अद्धि।
Mantra 43
आसी॑नासो अरु॒णीना॑मु॒पस्थे॑ र॒यिं ध॑त्त दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य । पु॒त्रेभ्यः॑ पितर॒स्तस्य॒ वस्वः॒ प्र य॑च्छत॒ त इ॒होर्जं॑ दधात
अरुणीनाम् उपस्थे आसीनासः, दाशुषे मर्त्याय रयिं धत्त। पितरः वसवः, तस्य वसुः पुत्रेभ्यः प्र यच्छत; ते इह ऊर्जं दधात।
Mantra 44
अग्नि॑ष्वात्ताः पितर॒ एह ग॑च्छत॒ सदः॑सदः सदत सुप्रणीतयः । अ॒त्तो ह॒वींषि॒ प्रय॑तानि ब॒र्हिषि॑ र॒यिं च॑ नः॒ सर्व॑वीरं दधात
अग्निष्वात्ताः पितर एह गच्छत सदःसदः सदत सुप्रणीतयः। अत्तो हविषींषि प्रयतानि बर्हिषि रयिं च नः सर्ववीरं दधात।
Mantra 45
उप॑हूता नः पि॒तरः॑ सो॒म्यासो॑ बर्हि॒ष्येऽषु नि॒धिषु॑ प्रि॒येषु॑ । त आ ग॑मन्तु॒ त इ॒ह श्रु॑व॒न्त्वधि॑ ब्रुवन्तु॒ तेऽवन्त्व॒स्मान्
उपहूताः नः पितरः सोम्यासः बर्हिष्येऽषु निधिषु प्रियेषु शीघ्रम् आगच्छन्तु। ते आ गच्छन्तु; ते इह शृण्वन्तु; अधि ब्रुवन्तु; ते अस्मान् अवन्तु रक्षन्तु च।
Mantra 46
ये नः॑ पि॒तुः पि॒तरो॒ ये पि॑ताम॒हा अ॑नूजहि॒रे सो॑मपी॒थं वसि॑ष्ठाः । तेभि॑र्य॒मः सं॑ररा॒णो ह॒वींष्यु॒शन्नु॒शद्भिः॑ प्रतिका॒मम॑त्तु
ये नः पितुः पितरः ये पितामहाः, येऽनुक्रमेण सोमपीथम् अनूजहिरे वसिष्ठाः—तेभिः सह यमः संरराणः हवींषि अश्नातु; स्वयम् उशन्, उशद्भिः सह, प्रतिकामम्।
Mantra 47
ये ता॑तृ॒षुर्दे॑व॒त्रा जेह॑माना होत्रा॒विदः॒ स्तोम॑तष्टासो अ॒र्कैः । आग्ने॑ याहि स॒हस्रं॑ देवव॒न्दैः स॒त्यैः क॒विभि॒र्ऋषि॑भिर्घर्म॒सद्भिः॑
ये देवत्रा तातृषुः जेहमाना होत्राविदः स्तोमतष्टासोऽर्कैः—हे अग्ने, त्वं याहि; देववन्दैः सहस्रम्, सत्यैः कविभिः, ऋषिभिः, घर्मसद्भिः मुनिभिः सह।
Mantra 48
ये स॒त्यासो॑ हवि॒रदो॑ हवि॒ष्पा इन्द्रे॑ण दे॒वैः स॒रथं॑ तु॒रेण॑ । आग्ने॑ याहि सुवि॒दत्रे॑भिर॒र्वाङ् परैः॒ पूर्वै॒र्ऋषि॑भिर्घर्म॒सद्भिः॑
ये सत्यासो हविरदो हविष्पा इन्द्रेण देवैः सरथं तुरेण । आग्ने याहि सुविदत्रेभिरर्वाङ् परैः पूर्वैर्ऋषिभिर्घर्मसद्भिः ॥
Mantra 49
उप॑ सर्प मा॒तरं॒ भूमि॑मे॒तामु॑रु॒व्यच॑सं पृथि॒वीं सु॒शेवा॑म्। ऊर्ण॑म्रदाः पृथि॒वी दक्षि॑णावत ए॒षा त्वा॑ पातु॒ प्रप॑थे पु॒रस्ता॑त्
उप सर्प मातरं भूमिमेताम् उरुव्यचसं पृथिवीं सुशेवाम्। ऊर्णम्रदाः पृथिवी दक्षिणावत्; एषा त्वा पातु प्रपथे पुरस्तात्।
Mantra 50
उच्छ्व॑ञ्चस्व पृथिवि॒ मा नि बा॑धथाः सूपाय॒नास्मै॑ भव सूपसर्प॒णा। मा॒ता पु॒त्रं यथा॑ सि॒चाभ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
उच्छ्वञ्चस्व पृथिवि मा निबाधथाः; सूपायना अस्मै भव सूपसर्पणा। माता पुत्रं यथा सिचा अभ्येनं, भूमे ऊर्णुहि।
Mantra 51
उ॒च्छ्वञ्च॑माना पृथि॒वी सु ति॑ष्ठतु स॒हस्रं॒ मित॒ उप॒ हि श्रय॑न्ताम्। ते गृ॒हासो॑ घृत॒श्चुतः॑ स्यो॒ना वि॒श्वाहा॑स्मै शर॒णाः स॒न्त्वत्र॑
उच्छ्वञ्चमाना पृथिवी सु तिष्ठतु; सहस्रं मित उप हि श्रयन्ताम्। ते गृहासो घृतश्चुतः स्योनाः विश्वाहा अस्मै अत्र शरणाः सन्तु।
Mantra 52
उत् ते॑ स्तभ्नामि पृथि॒वीं त्वत् परी॒मं लो॒गं नि॒दध॒न्मो अ॒हं रि॑षम्। ए॒तां स्थूणां॑ पि॒तरो॑ धारयन्ति ते॒ तत्र॑ य॒मः साद॑ना ते कृणोतु
उत् ते स्तभ्नामि पृथिवीं त्वत् परीमं लोकं निदधन्मो अहं रिषम्। एतां स्थूणां पितरो धारयन्ति; ते तत्र यमः सादनं ते कृणोतु।
Mantra 53
इ॒मम॑ग्ने चम॒सं मा वि जि॑ह्वरः॑ प्रि॒यो दे॒वाना॑मु॒त सो॒म्याना॑म्। अ॒यं यश्च॑म॒सो दे॑व॒पान॒स्तस्मि॑न् दे॒वा अ॒मृता॑ मादयन्ताम्
इमम् अग्ने चमसं मा वि जिह्वरः; प्रियो देवानाम् उत सोम्यानाम्। अयं यश् चमसो देवपानः; तस्मिन् देवाः अमृताः मादयन्ताम्।
Mantra 54
अथ॑र्वा पू॒र्णं च॑म॒सं यमिन्द्रा॒याबि॑भर्वा॒जिनी॑वते । तस्मि॒न् कृणोति सुकृ॒तस्य॑ भ॒क्षं तस्मि॒निन्दुः॑ पवते विश्व॒दानी॑म्
अथर्वा पूर्णं चमसं वहति यमिन्द्रायाजिनीवते बिभर्ति। तस्मिन् सुकृतस्य भागं कृणोति; तस्मिन्निन्दुः पवते विश्वदानीम्।
Mantra 55
यत् ते॑ कृ॒ष्णः श॑कु॒न आ॑तु॒तोद॑ पिपी॒लः स॒र्प उ॒त वा॒ श्वाप॑दः । अ॒ग्निष्टद् वि॒श्वाद॑ग॒दं कृ॑णोतु॒ सोम॑श्च॒ यो ब्रा॑ह्म॒णां आ॑वि॒वेश॑
यत् ते कृष्णः शकुन आ तुतोद पिपीलः सर्प उत वा श्वापदः । अग्निस्तद् विश्वादगदं कृणोतु सोमश्च यो ब्राह्मणान् आविवेश ॥
Mantra 56
पय॑स्वती॒रोष॑धयः॒ पय॑स्वन्माम॒कं पयः॑ । अ॒पां पय॑सो॒ यत् पय॒स्तेन॑ मा स॒ह शु॑म्भतु
पयस्वतीरोषधयः पयस्वन्मामकं पयः । अपां पयसॊ यत् पयस्तेन मा सह शुम्भतु ॥
Mantra 57
इ॒मा नारी॑रविध॒वाः सु॒पत्नी॒राञ्ज॑नेन स॒र्पिषा॒ सं स्पृ॑शन्ताम्। अ॒न॒श्रवो॑ अनमी॒वाः सु॒रत्ना॒ आ रो॑हन्तु॒ जन॑यो॒ योनि॒मग्रे॑
इमा नारीरविधवाः सुपत्नीरा॑ञ्जनेन सर्पिषा सं स्पृशन्ताम् । अनश्रवो अनमीवाः सुरत्ना आ रोहन्तु जनयो योनिमग्रे ॥
Mantra 58
सं ग॑च्छस्व पि॒तृभिः॒ सं य॒मेने॑ष्टापू॒र्तेन॑ पर॒मे व्योऽमन्। हि॒त्वाव॒द्यं पुन॒रस्त॒मेहि॒ सं ग॑च्छतां त॒न्वाऽ सु॒वर्चाः॑
सं गच्छस्व पितृभिः सं यमेन इष्टापूर्तेन च परमे व्योमनि। हित्वा अवद्यं पुनरस्तं एहि; तन्वा सह सुवर्चाः सं गच्छताम्।
Mantra 59
ये नः॑ पि॒तुः पि॒तरो॒ ये पि॑ताम॒हा य आ॑विवि॒शुरु॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। तेभ्यः॑ स्व॒राडसु॑नीतिर्नो अ॒द्य व॑थाव॒शं त॒न्वः कल्पयाति
ये नः पितुः पितरः, ये पितामहाः, ये चोर्वन्तरिक्षम् आविविशुः—तेभ्यः स्वराज् असुनीतिरद्य अस्माकं तन्वः पथावशं न भवेत् इति यथाकल्पं अवस्थां कल्पयाति।
Mantra 60
शं ते॑ नीहा॒रो भ॑वतु॒ शं ते॑ प्रु॒ष्वाव॑ शीयताम्। शीति॑के॒ शीति॑कावति॒ ह्लादि॑के॒ ह्लादि॑कावति । म॒ण्डू॒क्य॑१प्सु शं भु॑व इ॒मं स्व॑१ग्निं श॑मय
शं ते नीहारो भवतु; शं ते प्रुष्वाव शीयताम्। शीतिके शीतिकावति; ह्लादिके ह्लादिकावति। माण्डूक्यप्सु शं भुवः; इमं स्वग्निं शमय।
Mantra 61
वि॒वस्वा॑न्नो॒ अभ॑यं कृणोतु॒ यः सु॒त्रामा॑ जी॒रदा॑नुः सु॒दानुः॑ । इ॒हेमे वी॒रा ब॒हवो॑ भवन्तु॒ गोम॒दश्व॑व॒न्मय्य॑स्तु पु॒ष्टम्
विवस्वान् नोऽभयं कृणोतु—यः सुत्रामा जीरदानुः सुदानुः। इहेमे वीरा बहवो भवन्तु; गोमदश्ववन्मय्यस्तु पुष्टम्।
Mantra 62
वि॒वस्वा॑न् नो अमृत॒त्वे द॑धातु॒ परै॑तु मृ॒त्युर॒मृतं॑ न॒ ऐतु॑ । इ॒मान् र॑क्षतु॒ पुरु॑षा॒ना ज॑रि॒म्णो मो ष्वेऽषा॒मस॑वो य॒मं गुः॑
विवस्वान् नोऽमृतत्वे दधातु; परैतु मृत्युरमृतं न ऐतु। इमान् रक्षतु पुरुषान् जरीम्णो; मा ष्वेषामसवो यमं गुः।
Mantra 63
यो द॒ध्रे अ॒न्तरि॑क्षे॒ न म॒ह्ना पि॑तॄ॒णां क॒विः प्रम॑तिर्मती॒नाम्। तम॑र्चत वि॒श्वमि॑त्रा ह॒विर्भिः॒ स नो॑ य॒मः प्र॑त॒रं जी॒वसे॑ धात्
यो दध्रे अन्तरिक्षे न मह्ना पितॄणां कविः प्रमतिर्मतीनाम्। तमर्चत विश्वमित्रा हविर्भिः; स नो यमः प्रतरं जीवसे धात्।
Mantra 64
आ रो॑हत॒ दिव॑मुत्त॒मामृष॑यो॒ मा बि॑भीतन । सोम॑पाः॒ सोम॑पायिन इ॒दं वः॑ क्रियते ह॒विरग॑न्म॒ ज्वोति॑रुत्त॒मम्
आ रोहत दिवमुत्तमामृषयो मा बिभीतन । सोमपाः सोमपायिन इदं वः क्रियते हविरगन्म ज्वोतिरुत्तमम् ॥
Mantra 65
प्र के॒तुना॑ बृह॒ता भा॑त्य॒ग्निरा रोद॑सी वृष॒भो रो॑रवीति । दि॒वश्चि॒दन्ता॑दुप॒मामुदा॑नड॒पामु॒पस्थे॑ महि॒षो व॑वर्ध
प्र केतुना बृहता भात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति । दिवश्चिदन्तादुपमामुदानडपामुपस्थे महिषो ववर्ध ॥
Mantra 66
नाके॑ सुप॒र्णमुप॒ यत् पत॑न्तं हृ॒दा वेन॑न्तो अ॒भ्यच॑क्षत त्वा । हिर॑ण्यपक्षं॒ वरु॑णस्य दू॒तं य॒मस्य॒ यो नौ॑ शकु॒नं भु॑र॒ण्युम्
यदा नाके सुपर्णम् उप यत् पतन्तं हृदा वेनन्तोऽभ्यचक्षत त्वा । हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतं यमस्य यो नौ शकुनं भुरण्युम् ॥
Mantra 67
इन्द्र॒ क्रतुं॑ न॒ आ भ॑र पि॒ता पु॒त्रेभ्यो॒ यथा॑ । शिक्षा॑ णो अ॒स्मिन् पु॑रुहूत॒ याम॑नि जी॒वा ज्योति॑रशीमहि
इन्द्र क्रतुं न आ भर पिता पुत्रेभ्यो यथा । शिक्षा नोऽस्मिन् पुरुहूत यामनि जीवा ज्योतिरशीमहि ॥
Mantra 68
अ॒पू॒पापि॑हितान् कु॒म्भान् यांस्ते॑ दे॒वा अधा॑रयन्। ते ते॑ सन्तु स्व॒धाव॑न्तो॒ मधु॑मन्तो घृत॒श्चुतः॑
अपूपापिहितान् कुम्भान् यांस्ते देवा अधारयन् । ते ते सन्तु स्वधावन्तो मधुमन्तो घृतश्चुतः ॥
Mantra 69
यास्ते॑ धा॒ना अ॑नुकि॒रामि॑ ति॒लमि॑श्रा स्व॒धाव॑तीः । तास्ते॑ सन्तु वि॒भ्वीः प्र॒भ्वीस्तास्ते॑ य॒मो राजानु॑ मन्यताम्
यास्ते धानाः अनुकिरामि तिलमिश्राः स्वधावतीः। तास्ते सन्तु विभ्वीः प्रभ्वीः; तास्ते यमो राजा अनु मन्यताम्।
Mantra 70
पुन॑र्देहि वनस्पते॒ य ए॒ष निहि॑त॒स्त्वयि॑ । यथा॑ य॒मस्य॒ साद॑न॒ आसा॑तै वि॒दथा॒ वद॑न्
पुनर्देहि वनस्पते य एष निहितस्त्वयि। यथा यमस्य सादने विदथा वदन् आसातै।
Mantra 71
आ र॑भस्व जातवेद॒स्तेज॑स्व॒द्धरो॑ अस्तु ते । शरी॑रमस्य॒ सं द॒हाथै॑नं धेहि सु॒कृता॑मु लो॒के
आ रभस्व जातवेदः; तेजस्वी धरोऽस्तु ते। शरीरमस्य सं दह; अथैनं धेहि सुकृतामु लोके॥
Mantra 72
ये ते॒ पूर्वे॒ परा॑गता॒ अप॑रे पि॒तर॑श्च॒ ये। तेभ्यो॑ घृ॒तस्य॑ कु॒ल्यैऽतु श॒तधा॑रा व्युन्द॒ती
ये ते पूर्वे परागताः, अपरे पितरश्च ये। तेभ्यो घृतस्य कुल्याऽतु, शतधारा व्युन्दती॥
Mantra 73
ए॒तदा रो॑ह॒ वय॑ उन्मृजा॒नः स्वा इ॒ह बृ॒हदु॑ दीदयन्ते । अ॒भि प्रेहि॑ मध्य॒तो माप॑ हास्थाः पितॄ॒नां लो॒कं प्र॑थ॒मो यो अत्र॑
एतद् आरोह; वय उन्मृजानः। स्वा इह बृहदु दीदयन्ते। अभि प्रेहि मध्यतो; मा अप हास्थाः। पितॄणां लोकं—प्रथमो योऽत्र तद् आप्नोति॥
Frequently Asked Questions
Aghnyā is the ‘cow not to be slain,’ a symbol of inviolate auspiciousness and right order. Here she functions as a benevolent guide who knows the human world and conducts the deceased along the gods’ path toward heaven.
Yama is portrayed as the first mortal to die and the king of the ancestral realm. Honoring him with havis seeks lawful admission of the deceased into the ancestral gathering-place and prevents disorder for the living.
They recall the Pitṛs as successful ritual workers who strengthened key gods and established a protected, prosperous enclosure for descendants. This frames the funeral rite as part of an ongoing ancestral protection that stabilizes the community after death.
Ask anything about Sukta 3 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.