Sukta 4
Rishi: Atharvanic tradition (funerary book; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Lokakṛt/Pathikṛt powers (a class of invoked recipients; often treated as divine/ancestral order-establishers)
Chandas: Anuṣṭubh (predominant cadence; with Atharvanic stylistic variation)
अथर्ववेदस्य १८.४ सूक्तं दीर्घं अन्त्येष्टि-पितृय-लितुर्ग्यात्मकं यत् यज्ञं स्थिरीकरोति, हविषां च प्रेतस्य च पूर्वैर्गतेभ्यः प्राचीनमार्गेण “पुराणपथे” नयति। तत्र पुनःपुनः हविः समासाद्यते, अधिकारिणो भोक्तॄन्—विशेषतः लोककृतः पथिकृतश्च ‘लोक-/पथ-कर्तारः’—आहूयन्ते, तथा च मृत्युकर्मणि अविघ्नगमनं, रक्षणं, भागानां यथाविधि विभागश्च सुनिश्चित्यते।
Mantras
Mantra 1
पितृमेधः। (८६ ककुम्मती, ८७ शंकुमती), ८८ त्र्यवसाना पथ्यापङ्क्तिः, ८९ पञ्चपदा पथ्यापङ्क्तिः। आ रो॑हत॒ जनि॑त्रीं जा॒तवे॑दसः पितृ॒याणैः सं व॒ आ रो॑हयामि । अवा॑ड्ढ॒व्येषि॒तो ह॑व्य॒वाह ईजा॒नं यु॒क्ताः सु॒कृतां॑ धत्त लो॒के
पितृमेधः। आ रोहत जनित्रीं जातवेदसः पितृयाणैः; सं वः आ रोहयामि। अवाड्ढव्येषितो हव्यवाह ईजानं युक्ताः; सुकृतां धत्त लोके।
Mantra 2
दे॒वा य॒ज्ञमृ॒तवः॑ कल्पयन्ति ह॒विः पु॑रो॒डाशं॑ स्रु॒चो य॑ज्ञायु॒धानि॑ । तेभि॑र्याहि प॒थिभि॑र्देव॒यानै॒र्यैरी॑जा॒नाः स्व॒र्गं यन्ति॑ लो॒कम्
देवाः ऋतवो यज्ञं कल्पयन्ति—हविः पुरोडाशं स्रुचो यज्ञायुधानि च। तैः पथिभिर्देवयानैः प्रया॒हि, यैः पथिभिर्यजमानाः स्वर्गं लोकं यान्ति।
Mantra 3
ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ पश्य सा॒ध्वङ्गि॑रसः सु॒कृतो॑ येन॒ यन्ति॑ । तेभि॑र्याहि प॒थिभिः॑ स्व॒र्गं यत्रा॑दि॒त्या मधु॑ भ॒क्षय॑न्ति तृ॒तीये॒ नाके॒ अधि॒ वि श्र॑यस्व
ऋतस्यानु पन्थानं साधु पश्य—हे अङ्गिरस—येन सुकृतो यान्ति। तैः पथिभिः स्वर्गं याहि, यत्रादित्याः मधु भक्षयन्ति; तृतीये नाके अधि तत्रैव विश्रयस्व।
Mantra 4
त्रयः॑ सुप॒र्णा उप॑रस्य मा॒यू नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॑ वि॒ष्टपि॑ श्रि॒ताः । स्व॒र्गा लो॒का अ॒मृते॑न वि॒ष्ठा इष॒मूर्जं॒ यज॑मानाय दुह्राम्
त्रयः सुपर्णाः उपरस्य मायवो नाकस्य पृष्ठे अधि विस्तपे श्रिताः। स्वर्गा लोकाः अमृतेन विष्ठाः; ते यजमानाय इषमूर्जं च दुह्रां।
Mantra 5
जु॒हूर्दा॑धार॒ द्यामु॑प॒भृद॒न्तरि॑क्षं ध्रु॒वा दा॑धार पृथि॒वीं प्र॑ति॒ष्ठाम्। प्रती॒मां लो॒का घृ॒तपृ॑ष्ठाः स्व॒र्गाः कामं॑कामं॒ यज॑मानाय दुह्राम्
जुहूर्द्यां दाधार, उपभृदन्तरिक्षं दाधार, ध्रुवा पृथिवीं प्रतिष्ठां दाधार। प्रतीमां घृतपृष्ठाः स्वर्गा लोका यजमानाय कामं कामं दुह्रां—इच्छाम् इच्छाम्।
Mantra 6
ध्रुव॒ आ रो॑ह पृथि॒वीं वि॒श्वभो॑जसम॒न्तरि॑क्षमुपभृदा क्र॑मस्व । जुहु॒ द्यां ग॑च्छ॒ यज॑मानेन सा॒कं स्रु॒वेण॑ व॒त्सेन॒ दिशः॒ प्रपी॑नाः॒ सर्वा॑ धु॒क्ष्वाहृ॑ण्यमानः
ध्रुवः सन् पृथिवीम् आरोह; उपभृदा विश्वभोजसम् अन्तरिक्षं क्रमस्व। जुहु—यजमानेन साकं द्यां गच्छ। स्रुवेण वत्सेन च दिशः सर्वाः प्रपीनाḥ कृत्वा, आहृण्यमानः सर्वाः धुक्ष्व।
Mantra 7
ती॒र्थैस्त॑रन्ति प्र॒वतो॑ म॒हीरिति॑ यज्ञ॒कृतः॑ सु॒कृतो॒ येन॒ यन्ति॑ । अत्रा॑दधु॒र्यज॑मानाय लो॒कं दिशो॑ भू॒तानि॒ यदक॑ल्पयन्त
“तीर्थैस्तरन्ति प्रवतो महीरिति”—एवं यज्ञकृतः सुकृतो येनैव पथा यान्ति। अत्रैव ते यजमानाय लोकमदधुः, यदा दिशो भूतानि च सर्वं यथाकल्पयन्।
Mantra 8
अङ्गि॑रसा॒मय॑नं॒ पूर्वो॑ अ॒ग्निरा॑दि॒त्याना॒मय॑नं॒ गार्ह॑पत्यो॒ दक्षि॑णाना॒मय॑नं दक्षिणा॒ग्निः । म॒हि॒मान॑म॒ग्नेर्विहि॑तस्य॒ ब्रह्म॑णा॒ सम॑ङ्गः॒ सर्व॒ उप॑ याहि श॒ग्मः
अङ्गिरसामयनं पूर्वोऽग्निः; आदित्यानामयनं गार्हपत्यः; दक्षिणानामयनं दक्षिणाग्निः। हे शग्म, सर्वाङ्गः, विहितस्याग्नेर्महिमानं ब्रह्मणा समङ्ग उप याहि।
Mantra 9
पूर्वो॑ अ॒ग्निष्ट्वा॑ तपतु॒ शं पु॒रस्ता॒च्छं प॒श्चात् त॑पतु॒ गार्ह॑पत्यः । द॒क्षि॒णा॒ग्निष्टे॑ तपतु॒ शर्म॒ वर्मो॑त्तर॒तो म॑ध्य॒तो अ॒न्तरि॑क्षाद् दि॒शोदि॑शो अग्ने॒ परि॑ पाहि घो॒रात्
पूर्वोऽग्निष्ट्वा तपतु शं पुरस्तात्; शं पश्चात् तपतु गार्हपत्यः। दक्षिणाग्निष्टे तपतु शर्म वर्मोत्तरतो मध्यतोऽन्तरिक्षात्। दिशो दिशोऽग्ने परि पाहि घोरात्।
Mantra 10
यू॒यम॑ग्ने॒ शंत॑माभिस्त॒नूभि॑रीजा॒नम॒भि लो॒कं स्व॒र्गम्। अश्वा॑ भू॒त्वा पृ॑ष्टि॒वाहो॑ वहाथ॒ यत्र॑ दे॒वैः स॑ध॒मादं॒ मद॑न्ति
यूयम्, अग्ने, शंतमाभिस्तनूभिः ईजानम् अभि स्वर्गं लोकं नयत। अश्वा भूत्वा पृष्ठिवाहो वहाथ यत्र देवैः सह सधमादं मदन्ति।
Mantra 11
शम॑ग्ने प॒श्चात् त॑प॒ शं पु॒रस्ता॒च्छमु॑त्त॒राच्छम॑ध॒रात् त॑पैनम्। एक॑स्त्रे॒धा विहि॑तो जातवेदः स॒म्यगे॑नं धेहि सु॒कृता॑मु लो॒के
शम्, अग्ने, पश्चात् तप; शं पुरस्तात्; शम् उत्तरात्; शम् अधरात् तपैनम्। एकस्त्रेधा विहितो जातवेदः सम्यगेनं धेहि सुकृतामु लोके।
Mantra 12
शम॒ग्नयः॒ समि॑द्धा॒ आ र॑भन्तां प्राजाप॒त्यं मेध्यं॑ जा॒तवे॑दसः । शृ॒तं कृ॒ण्वन्त॑ इ॒ह माव॑ चिक्षिपन्
शमग्नयः समिद्धा आ रभन्तां प्राजापत्यं मेध्यं जातवेदसः। श्रुतं कृण्वन्त इह मा व चिक्षिपन्।
Mantra 13
य॒ज्ञ ए॑ति॒ वित॑तः॒ कल्प॑मान ईजा॒नम॒भि लो॒कं स्व॒र्गम्। तम॒ग्नयः॒ सर्व॑हुतं जुषन्तां प्राजाप॒त्यं मेध्यं॑ जा॒तवे॑दसः
यज्ञ एति विततः कल्पमान ईजानम् अभि लोकं स्वर्गम्। तं सर्वहुतम् अग्नयः, हे जातवेदसः, जुषन्ताम्—प्राजापत्यम् मेध्यम्।
Mantra 14
ई॒जा॒नश्चि॒तमारु॑क्षद॒ग्निं नाक॑स्य पृ॒ष्ठाद् दिव॑मुत् पति॒ष्यन्। तस्मै॒ प्र भा॑ति॒ नभ॑सो॒ ज्योति॑षीमान्त्स्व॒र्गः पन्थाः॑ सु॒कृते॑ देव॒यानः॑
ईजानश्चितम् आरुक्षद् अग्निं नाकस्य पृष्ठाद् दिवम् उत पतिष्यन्। तस्मै प्र भाति नभसो ज्योतिषीमान् स्वर्गः पन्थाः सुकृते देवयानः।
Mantra 15
अ॒ग्निर्होता॑ध्व॒र्युष्टे॒ बह॒स्पति॒रिन्द्रो॑ ब्र॒ह्मा द॑क्षिण॒तस्ते॑ अस्तु । हु॒तोऽयं संस्थि॑तो य॒ज्ञ ए॑ति॒ यत्र॒ पूर्व॒मय॑नं हु॒ताना॑म्
अग्निर्होता अध्वर्युः ते; बृहस्पतिरिन्द्रो ब्रह्मा दक्षिणतस्ते अस्तु। हुतोऽयं संस्थितो यज्ञ एति यत्र पूर्वम् अयनं हुतानाम्।
Mantra 16
अ॒पू॒पवा॑न् क्षी॒रवां॑श्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् क्षीरवांश्च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे—ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 17
अ॒पू॒पवा॒न् दधि॑वांश्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् दधिवांश्च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे—ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 18
अ॒पू॒पवा॑न् द्र॒प्सवां॑श्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् द्रप्सवान् च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे—ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 19
अ॒पू॒पवा॑न् घृ॒तवां॑श्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् घृतवान् च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे—ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 20
अ॒पू॒पवा॑न् मां॒सवां॑श्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् मांसवान् च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे—ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 21
अ॒पू॒पवा॒नन्न॑वांश्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवानन्नवांश्च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 22
अ॒पू॒पवा॒न् मधु॑मांश्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् मधुमांश्च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 23
अ॒पू॒पवा॒न् रस॑वांश्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् रसवांश्च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 24
अ॒पू॒पवा॒नप॑वांश्च॒रुरेह सी॑दतु । लो॒क॒कृतः॑ पथि॒कृतो॑ यजामहे॒ ये दे॒वानां॑ हु॒तभा॑गा इ॒ह स्थ
अपूपवान् अपवांश्च चरुरिह सीदतु। लोककृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुतभागा इह स्थ।
Mantra 25
अ॒पू॒पापि॑हितान् कु॒म्भान् यांस्ते॑ दे॒वा अधा॑रयन्। ते ते॑ सन्तु स्व॒धाव॑न्तो॒ मधु॑मन्तो घृत॒श्चुतः॑
अपूपापिहितान् कुम्भान् यांस्ते देवा अधारयन्। ते ते सन्तु स्वधावन्तो मधुमन्तो घृतश्चुतः।
Mantra 26
यास्ते॑ धा॒ना अ॑नुकि॒रामि॑ ति॒लमि॑श्राः स्व॒धाव॑तीः । तास्ते॑ सन्तू॒द्भ्वीः प्र॒भ्वीस्तास्ते॑ य॒मो राजानु॑ मन्यताम्
यास्ते धानाः अनुकीरामि तिलमिश्राः स्वधावतीः । तास्ते सन्तूद्भ्वीः प्रभ्वीस्तास्ते यमो राजा अनु मन्यताम् ॥
Mantra 27
अक्षि॑तिं॒ भूय॑सीम्
अक्षितिं भूयसीम् ॥
Mantra 28
द्र॒प्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मं च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । स॒मा॒नं योनि॒मनु॑ सं॒चर॑न्तं द्र॒प्सं जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्राः॑
द्रप्सश्चस्कन्द पृथिवीमनु द्यामिमं च योनिमनु यश्च पूर्वः । समानं योनिमनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्यनु सप्त होत्राः ॥
Mantra 29
श॒तधा॑रं वा॒युम॒र्कं स्व॒र्विदं॑ नृ॒चक्ष॑स॒स्ते अ॒भि च॑क्षते र॒यिम्। ये पृ॒णन्ति॒ प्र च॒ यच्छ॑न्ति सर्व॒दा ते दु॑ह्रते॒ दक्षि॑णां स॒प्तमा॑तरम्
शतधारं वायुमर्कं स्वर्विदं नृचक्षसः—ते रयिमभि चक्षते। ये पृणन्ति प्र च यच्छन्ति सर्वदा—ते दक्षिणां सप्तमातरं दुह्रते।
Mantra 30
कोशं॑ दुहन्ति क॒लशं॒ चतु॑र्बिल॒मिडां॑ धे॒नुं मधु॑मतीं स्व॒स्तये॑ । ऊर्जं॒ मद॑न्ती॒मदि॑तिं॒ जने॒ष्वग्ने॒ मा हिं॑सीः पर॒मे व्योऽमन्
कोशं दुहन्ति कलशं चतुर्बिलम्; इडां धेनुं मधुमतीं स्वस्तये। ऊर्जं मदन्तीम् अदितिं जनेषु—अग्ने मा हिंसीः परमे व्योऽमन्।
Mantra 31
ए॒तत् ते॑ दे॒वः स॑वि॒ता वासो॑ ददाति॒ भर्त॑वे । तत् त्वं य॒मस्य॒ राज्ये॒ वसा॑नस्ता॒र्प्यंऽ चर
एतत्ते देवः सविता वासो ददाति भर्तवे। तत् त्वं यमस्य राज्ये वसानस्तार्प्यं चर।
Mantra 32
धा॒ना धे॒नुर॑भवद् व॒त्सो अ॑स्यास्ति॒लोऽभवत्। तां वै य॒मस्य॒ राज्ये॒ अक्षि॑ता॒मुप॑ जीवति
धा॒ना धे॒नुर॑भवत्, ति॒लोऽस्याः॑ व॒त्सोऽभवत्। तया वै य॒मस्य॒ राज्ये॒ अ॒क्षि॑तामुपजीवति॥
Mantra 33
ए॒तास्ते॑ असौ धे॒नवः॑ काम॒दुघा॑ भवन्तु । एनीः॒ श्येनीः॒ सरू॑पा॒ विरू॑पास्ति॒लव॑त्सा॒ उप॑ तिष्ठन्तु॒ त्वात्र॑
ए॒तास्ते॑ असौ धे॒नवः॑ काम॒दुघा॑ भवन्तु। एनीः॒ श्येनीः॒ सरू॑पा॒ विरू॑पाः ति॒लव॑त्साः॒ उप॑ तिष्ठन्तु॒ त्वात्र॑॥
Mantra 34
एनी॒र्धा॒ना हरि॑णीः॒ श्येनी॑रस्य कृ॒ष्णा धा॒ना रोहि॑णीर्धे॒नव॑स्ते । ति॒लव॑त्सा॒ ऊर्ज॑म॒स्मै दुहा॑ना वि॒श्वाहा॑ सन्त्वनप॒स्फुर॑न्तीः
एनी॒र्धा॒ना हरि॑णीः॒ श्येनी॑रस्य कृ॒ष्णा धा॒ना रोहि॑णीर्धे॒नव॑स्ते। ति॒लव॑त्सा॒ ऊर्ज॑म॒स्मै दुहा॑ना वि॒श्वाहा॑ सन्त्वनप॒स्फुर॑न्तीः॥
Mantra 35
वै॒श्वा॒न॒रे ह॒विरि॒दं जु॑होमि साह॒स्रं श॒तधा॑र॒मुत्स॑म्। स बि॑भर्ति पि॒तरं॑ पिताम॒हान् प्र॑पिताम॒हान् बि॑भर्ति॒ पिन्व॑मानः
वैश्वानरेऽहं हविरिदं जुहोमि, सहस्रं शतधारमुत्सम्। स पितरं बिभर्ति, पितामहान् बिभर्ति; प्रपितामहान् बिभर्ति पिन्वमानः।
Mantra 36
स॒हस्र॑धारं श॒तधा॑र॒मुत्स॒मक्षि॑तं व्य॒च्यमा॑नं सलि॒लस्य॑ पृ॒ष्ठे। ऊर्जं॒ दुहा॑नमनप॒स्फुर॑न्त॒मुपा॑सते पि॒तरः॑ स्व॒धाभिः॑
सहस्रधारं शतधारम् उत्सम् अक्षितं सलिलस्य पृष्ठे व्यच्यमानम्। ऊर्जं दुहानम् अनपस्फुरन्तम्—एतं पितरः स्वधाभिरुपासते।
Mantra 37
इ॒दं कसा॑म्बु॒ चय॑नेन चि॒तं तत् स॑जाता॒ अव॑ पश्य॒तेत॑ । मर्त्यो॒ऽयम॑मृत॒त्वमे॑ति॒ तस्मै॑ गृ॒हान् कृ॑णुत याव॒त्सब॑न्धु
इदं कसा-अम्बु चयनेन चितं—तत् सजाताः अव पश्यत। मर्त्योऽयम् अमृतत्वम् एति; तस्मै यावत्सबन्धु गृहान् कृणुत।
Mantra 38
इ॒हैवैधि॑ धन॒सनि॑रि॒हचि॑त्त इ॒हक्र॑तुः । इ॒हैधि॑ वी॒र्यऽवत्तरो वयो॒धा अप॑राहतः
इहैव एधि धनसनिरिहचित्त इहक्रतुः। इहैधि वीर्यवत्तरो वयोधा अपराहतः॥
Mantra 39
पु॒त्रं पौत्र॑मभित॒र्पय॑न्ती॒रापो॒ मधु॑मतीरि॒माः । स्व॒धां पि॒तृभ्यो॑ अ॒मृतं॒ दुहा॑ना॒ आपो॑ दे॒वीरु॒भयां॑स्तर्पयन्तु
पुत्रं पौत्रमभितर्पयन्तीरापो मधुमतीरिमाः। स्वधां पितृभ्यो अमृतं दुहानाऽऽपो देवीरुभयांस्तर्पयन्तु॥
Mantra 40
आपो॑ अ॒ग्निं प्र हि॑णुत पि॒तॄंरुपे॒मं य॒ज्ञं पि॒तरो॑ मे जुषन्ताम्। आसी॑ना॒मूर्ज॒मुप॒ ये सच॑न्ते॒ ते नो॑ र॒यिं सर्व॑वीरं॒ नि य॑च्छान्
आपो अग्निं प्र हिणुत पितॄंरुपेमं यज्ञं पितरो मे जुषन्ताम्। आसीनामूर्जमुप ये सचन्ते ते नो रयिं सर्ववीरं नि यच्छान्॥
Mantra 41
समि॑न्धते॒ अम॑र्त्यं हव्य॒वाहं॑ घृत॒प्रिय॑म्। स वे॑द॒ निहि॑तान्नि॒धीन् पि॒तॄ॒न् प॑रा॒वतो॑ ग॒तान्
समिन्धते अमर्त्यं हव्यवाहं घृतप्रियम्। स वेद निहितान्निधानान् पितॄन् परावतो गतान्।
Mantra 42
यं ते॑ म॒न्थं यमो॑द॒नं यन्मां॒सं नि॑पृ॒णामि॑ ते । ते ते॑ सन्तु स्व॒धाव॑न्तो॒ मधु॑मन्तो घृत॒श्चुतः॑
यं ते मन्थं ददामि, यमोदनं यत्, यन्मांसं च ते निपृणामि—तानि ते सन्तु; स्वधावन्तः, मधुमन्तः, घृतश्चुतश्च।
Mantra 43
यास्ते॑ धा॒ना अ॑नुकि॒रामि॑ ति॒लमि॑श्राः स्व॒धाव॑तीः । तास्ते॑ सन्तू॒द्भ्वीः प्र॒भ्वीस्तास्ते॑ य॒मो राजानु॑ मन्यताम्
यास्ते धानाः अनुकिरामि तिलमिश्राः स्वधावतीः—तास्ते सन्तु; उद्भ्वीः प्रभ्वीः। तास्ते यमो राजा अनुमन्यताम्।
Mantra 44
इ॒दं पूर्व॒मप॑रं नि॒यानं॒ येना॑ ते॒ पूर्वे॑ पि॒तरः॒ परे॑ताः । पु॒रो॒ग॒वा ये अ॑भि॒शाचो॑ अस्य॒ ते त्वा॑ वहन्ति सु॒कृता॑मु लो॒कम्
इदं पूर्वमपरं नियानं येन ते पूर्वे पितरः परेताः। पुरोगवाः ये अभिशाचोऽस्य प्रतिषेधयन्ति, ते त्वा वहन्ति नूनं सुकृतामु लोकम्।
Mantra 45
सर॑स्वतीं देव॒यन्तो॑ हवन्ते॒ सर॑स्वतीमध्व॒रे ता॒यमा॑ने । सर॑स्वतीं सु॒कृतो॑ हवन्ते॒ सर॑स्वती दा॒शुषे॑ वार्यं॑ दात्
देवयन्तो जनाः सरस्वतीं हवन्ते—अध्वरे तायमानेऽपि सरस्वतीं हवन्ते। सुकृतः सरस्वतीं हवन्ते; सरस्वती दाशुषे वार्यं ददातु।
Mantra 46
सर॑स्वतीं पि॒तरो॑ हवन्ते दक्षि॒णा य॒ज्ञम॑भि॒नक्ष॑माणाः । आ॒सद्या॒स्मिन् ब॒र्हिषि॑ मादयध्वमनमी॒वा इष॒ आ धे॑ह्य॒स्मे
सरस्वतीं पितरो हवन्ते, दक्षिणा यज्ञमभिनक्षमाणाः। आसद्यास्मिन् बर्हिषि मादयध्वम्; अनमीवा इष आ धेह्यस्मे।
Mantra 47
सर॑स्वति॒ या स॒रथं॑ य॒याथो॒क्थैः स्व॒धाभि॑र्देवि पि॒तृभि॒र्मद॑न्ती । स॒ह॒स्रा॒र्घमि॒डो अत्र॑ भा॒गं रा॒यस्पोषं॒ यज॑मानाय धेहि
हे सरस्वति देवि, या पितृभिः सहैकसारथं ययाथ, उक्थैः स्वधाभिश्च पितृभिर्मदन्ती—अत्र यजमानाय इडो भागं सहस्रार्घं धेहि; रायस्पोषं च धनवृद्धिं समृद्धिं च प्रयच्छ।
Mantra 48
पृ॒थि॒वीं त्वा॑ पृथि॒व्यामा वे॑शयामि दे॒वो नो॑ धा॒ता प्र ति॑रा॒त्यायुः॑ । परा॑परैता वसु॒विद् वो अ॒स्त्वधा॑ मृ॒ताः पि॒तृषु॒ सं भ॑वन्तु
पृथिव्यां त्वा पृथिव्याम् अन्तः शययामि। धाता देवो नः आयुः प्र तिरातु। परापरैता वसुविद् वोऽस्तु; अथ मृताḥ पितृषु सम्यक् सं भवन्तु।
Mantra 49
आ प्र च्य॑वेथा॒मप॒ तन्मृ॑जेथां॒ यद् वा॑मभि॒भा अत्रो॒चुः । अ॒स्मादेत॑म॒घ्न्यौ तद् वशी॑यो दा॒तुः पि॒तृष्वि॒हभो॑जनौ॒ मम॑
आ प्र च्यवेथाम्, अप तन् मृजेथाम्—यद् वाम् अभिभा अत्रोचुः। अस्माद् एतद् अप नयतम्, हे अघ्न्यौ; तद् वशीयो कुरुतं—दातुः पितृष्विहभोजनौ मम।
Mantra 50
एयम॑ग॒न् दक्षि॑णा भद्र॒तो नो॑ अ॒नेन॑ द॒त्ता सु॒दुघा॑ वयो॒धाः । यौव॑ने जी॒वानु॑प॒पृञ्च॑ती ज॒रा पि॒तृभ्य॑ उप॒संप॑राणयादि॒मान्
एयमगन् दक्षिणा भद्रतो नोऽनेन दत्ता सुदुघा वयोधाः। यौवने जीवानुपपृञ्चती जरा पितृभ्य उपसंपराणयादिमान्॥
Mantra 51
इ॒दं पि॒तृभ्यः॒ प्र भ॑रामि ब॒र्हिर्जी॒वं दे॒वेभ्य॒ उत्त॑रं स्तृणामि । तदा रो॑ह पुरुष॒ मेध्यो॒ भव॒न् प्रति॑ त्वा जानन्तु पि॒तरः॒ परे॑तम्
इदं पितृभ्यः प्र भरामि बर्हिर्जीवं देवेभ्य उत्तरं स्तृणामि। तदा रोह पुरुष मेध्यो भवन्; प्रति त्वा जानन्तु पितरः परेतम्।
Mantra 52
एदं ब॒र्हिर॑सदो॒ मेध्यो॑ऽभूः॒ प्रति॑ त्वा जानन्तु पि॒तरः॒ परे॑तम्। य॒था॒प॒रु त॒न्वं॑१ सं भ॑रस्व॒ गात्रा॑णि ते॒ ब्रह्म॑णा कल्पयामि
एदं बर्हिरसदो मेध्योऽभूः; प्रति त्वा जानन्तु पितरः परेतम्। यथापरु तन्वं सं भरस्व; गात्राणि ते ब्रह्मणा कल्पयामि।
Mantra 53
प॒र्णो राजा॑पि॒धानं॑ चरू॒णामू॒र्जो बलं॒ सह॒ ओजो॑ न॒ आग॑न्। आयु॑र्जी॒वेभ्यो॒ विद॑धद् दीर्घायु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय
पर्णो राजा अपिधानं चरूणाम् ऊर्जो बलं सह ओजो न आगन्। आयुर्जीवेभ्यो विदधद् दीर्घायुत्वाय शतशारदाय॥
Mantra 54
ऊ॒र्जो भा॒गो य इ॒मं ज॒जानाश्मान्ना॑ना॒माधि॑पत्यं ज॒गाम॑ । तम॑र्चत वि॒श्वमि॑त्रा ह॒विर्भिः॒ स नो॑ य॒मः प्र॑त॒रं जी॒वसे॑ धात्
ऊर्जो भागो य इमं जजानाश्मान्नानामाधिपत्यं जगाम। तमर्चत विश्वमित्रा हविर्भिः स नो यमः प्रतरं जीवसे धात्॥
Mantra 55
यथा॑ य॒माय॑ ह॒र्म्यमव॑प॒न् पञ्च॑ मान॒वाः । ए॒वा व॑पामि ह॒र्म्यं यथा॑ मे॒ भूर॒योऽस॑त
यथा यमाय हर्म्यमवपन् पञ्च मानवाः। एवा वपामि हर्म्यं यथा मे भूरयोऽसत्॥
Mantra 56
इ॒दं हिर॑ण्यं बिभृहि॒ यत् ते॑ पि॒ताबि॑भः पु॒रा। स्व॒र्गं य॒तः पि॒तुर्हस्तं॒ निर्मृ॑ड्ढि॒ दक्षि॑णम्
इदं हिरण्यं बिभृहि यत् ते पिता बिभर पुरा। स्वर्गं यतः पितुर्हस्तात् तस्मात् दक्षिणं हस्तं (वा पार्श्वं) अनिष्टात् शुद्धं निर्मृड्ढि।
Mantra 57
ये च॑ जी॒वा ये च॑ मृ॒ता ये जा॒ता ये च॑ य॒ज्ञियाः॑ । तेभ्यो॑ घृ॒तस्य॑ कु॒ल्यैऽतु॒ मधु॑धारा व्युन्द॒ती
ये च जीवा ये च मृता ये जाता ये च यज्ञियाः। तेभ्यो घृतस्य कुल्या एतु मधुधारा व्युन्दती।
Mantra 58
वृषा॑ मती॒नां प॑वते विचक्ष॒णः सूरो॒ अह्नां॑ प्र॒तरी॑तो॒षसां॑ दि॒वः । प्रा॒णः सिन्धू॑नां क॒लशाँ॑ अचिक्रद॒दिन्द्र॑स्य॒ हार्दि॑मावि॒शन् म॑नी॒षया॑
वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सूरो अह्नां प्रतरीतोषसां दिवः। प्राणः सिन्धूनां कलशान् अचिक्रदद् इन्द्रस्य हार्दिम् आविशन् मनीषया।
Mantra 59
त्वे॒षस्ते॑ धू॒म ऊ॑र्णोतु दि॒वि षंच्छु॒क्र आत॑तः । सूरो॒ न हि द्यु॒ता त्वं कृ॒पा पावक॒ रोच॑से
तव त्वेषः धूमः दिवि अस्मान् आवृणोतु—शुचिः सर्वतः प्रसृतः। सूर इव हि द्युत्या त्वं, हे कृपा पावक, स्वस्वरूपेण रोचसे।
Mantra 60
प्र वा ए॒तीन्दु॒रिन्द्र॑स्य॒ निष्कृ॑तिं॒ सखा॒ सख्यु॒र्न प्र मि॑नाति संगि॒रः । मर्य॑ इव॒ योषाः॒ सम॑र्षसे॒ सोमः॑ क॒लशे॑ श॒तया॑मना प॒था
प्र वा एति इन्दुः इन्द्रस्य निष्कृतिं मोक्षं च; सखा सख्युः संगिरः, न प्र मिनाति। मर्य इव योषाः समर्षसे; सोमः कलशे शतयामना पथा प्रविशसि।
Mantra 61
अक्ष॒न्नमी॑मदन्त॒ ह्यव॑ प्रि॒यां अ॑धूषत । अस्तो॑षत॒ स्वभा॑नवो॒ विप्रा॒ यवि॑ष्ठा ईमहे
अक्षन्नमीमदन्त ह्यव प्रियामधूषत। अस्तोषत स्वभानवो विप्रा यविष्ठा ईमहे॥
Mantra 62
आ या॑त पितरः सो॒म्यासो॑ गम्भी॒रैः प॒थिभिः॑ पितृ॒याणैः॑ । आयु॑र॒स्मभ्यं॒ दध॑तः प्र॒जां च॑ रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचध्वम्
आ यात पितरः सोम्यासो गम्भीरैः पथिभिः पितृयाणैः। आयुरस्मभ्यं दधतः प्रजां च रायश्च पोषैरभि नः सचध्वम्॥
Mantra 63
परा॑ यात पितरः सो॒म्यासो॑ गम्भी॒रैः प॒थिभिः॑ पू॒र्याणैः॑ । अधा॑ मा॒सि पुन॒रा या॑त नो गृ॒हान् ह॒विरत्तुं॑ सुप्र॒जसः॑ सु॒वीराः॑
परा यात पितरः सोम्यासो गम्भीरैः पथिभिः पूर्याणैः। अधा मासि पुनरा यात नो गृहान् हविरत्तुं सुप्रजसः सुवीराः॥
Mantra 64
यद् वो अ॒ग्निरज॑हा॒देक॒मङ्गं॑ पितृलो॒कं ग॒मयं॑ जा॒तवे॑दाः । तद् व॑ ए॒तत् पुन॒रा प्या॑ययामि सा॒ङ्गाः स्व॒र्गे पि॒तरो॑ मादयध्वम्
हे जातवेदोऽग्ने! पितृलोकं गमयन् यद् वः एकम् अङ्गम् अजहत्, तद् एतत् अहम् इदानीं पुनर् आ प्या॑ययामि। हे पितरः! स्वर्गे साङ्गाः सन्तो मादयध्वम्।
Mantra 65
अभू॑द् दू॒तः प्रहि॑तो जा॒तवे॑दाः सा॒यं न्यह्न॑ उप॒वन्द्यो॒ नृभिः॑ । प्रादाः॑ पि॒तृभ्यः॑ स्व॒धया॒ ते अ॑क्षन्न॒द्धि त्वं दे॑व॒ प्रय॑ता ह॒वींषि॑
जातवेदाः प्रहितो दूतोऽभूत्; सायं न्यह्न उपवन्द्यो नृभिः। त्वं स्वधया पितृभ्यः प्रादाः; ते अक्षन्। हे देव! प्रयता हवींषि त्वम् अद्धि।
Mantra 66
अ॒सौ हा इ॒ह ते॒ मनः॒ ककु॑त्सलमिव जा॒मयः॑ । अ॒भ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
असौ ह इह ते मनः ककुत्सलमिव जामयः। अभ्येनं भूम ऊर्णुहि।
Mantra 67
शुम्भ॑न्तां लो॒काः पि॑तृ॒षद॑नाः पितृ॒षद॑ने त्वा लो॒क आ सा॑दयामि
शुम्भन्तां लोकाः पितृषदनाः। पितृषदने त्वा लोके आ सादयामि।
Mantra 68
ये॒३स्माकं॑ पि॒तर॒स्तेषां॑ ब॒र्हिर॑सि
येऽस्माकं पितरः, तेषां त्वं बर्हिरसि।
Mantra 69
उदु॑त्त॒मं व॑रुण॒ पाश॑म॒स्मदवा॑ध॒मं वि म॑ध्य॒मं श्र॑थाय । अधा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम
उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदवाधमं वि मध्यमं श्रथाय। अथ वयमादित्य व्रते तव अनागसोऽदितये स्याम।
Mantra 70
प्रास्मत् पाशा॑न् वरुण मुञ्च॒ सर्वा॒न् यैः स॑मा॒मे ब॒ध्यते॒ यैर्व्या॒मे। अधा॑ जीवेम श॒रदं॑ श॒तानि॒ त्वया॑ राजन् गुपि॒ता रक्ष॑माणाः
प्रास्मत् पाशान् वरुण मुञ्च सर्वान् यैः समामे बध्यते यैर्व्यामे। अथ जीवेम शरदं शतानि त्वया राजन् गुपिता रक्ष्यमाणाः।
Mantra 71
अ॒ग्नये॑ कव्य॒वाह॑नाय स्व॒धा नमः॑
अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नमः।
Mantra 72
सोमा॑य पि॒तृम॑ते स्व॒धा नमः॑
सोमाय पितृमते स्वधा नमः।
Mantra 73
पि॒तृभ्यः॒ सोम॑वद्भ्यः स्व॒धा नमः॑
पितृभ्यः सोमवद्भ्यः स्वधा नमः।
Mantra 74
य॒माय॑ पि॒तृम॑ते स्व॒धा नमः॑
यमाय पितृमते—स्वधा! नमः।
Mantra 75
ए॒तत् ते॑ प्रततामह स्व॒धा ये च॒ त्वामनु॑
एतत् ते प्रततामह—स्वधा! ये च त्वामनु, तेभ्यश्च।
Mantra 76
ए॒त् ते॑ ततामह स्व॒धा ये च॒ त्वामनु॑
एत् ते ततामह स्वधा ये च त्वामनु॥
Mantra 77
ए॒तत् ते॑ तत स्व॒धा
एतत् ते तत स्वधा॥
Mantra 78
स्व॒धा पि॒तृभ्यः॑ पृथिवि॒षद्भ्यः॑
स्वधा पितृभ्यः पृथिविषद्भ्यः।
Mantra 79
स्व॒धा पि॒तृभ्यो॑ अन्तरिक्ष॒सद्भ्यः॑
स्वधा पितृभ्यो अन्तरिक्षसद्भ्यः।
Mantra 80
स्व॒धा पि॒तृभ्यो॑ दिवि॒षद्भ्यः॑
स्वधा पितृभ्यो दिविषद्भ्यः।
Mantra 81
नमो॑ वः पितर ऊ॒र्जे नमो॑ वः पितरो॒ रसा॑य
नमो वः पितर ऊर्जे नमो वः पितरो रसाया॥
Mantra 82
नमो॑ वः पितरो॒ भामा॑य॒ नमो॑ वः पितरो म॒न्यवे॑
नमो वः पितरो भामाय नमो वः पितरो मन्यवे॥
Mantra 83
नमो॑ वः पितरो॒ यद् घोरं तस्मै॒ नमो॑ वः पितरो॒ यत् क्रू॒रं तस्मै॑
नमो वः पितरः। यद् घोरं तस्मै नमः; नमो वः पितरः। यत् क्रूरं तस्मै नमः।
Mantra 84
नमो॑ वः पितरो॒ यच्छि॒वं तस्मै॒ नमो॑ वः पितरो॒ यत् स्यो॒नं तस्मै॑
नमो वः पितरः। यच्छिवं तस्मै नमः; नमो वः पितरः। यत् स्योनं तस्मै नमः।
Mantra 85
नमो॑ वः पितरः स्व॒धा वः॑ पितरः
नमो वः पितरः; स्वधा वः पितरः।
Mantra 86
येऽत्र॑ पि॒तरः॑ पि॒तरो॒ येऽत्र॑ यू॒यं स्थ यु॒ष्मांस्तेऽनु॑ यू॒यं तेषां॒ श्रेष्ठा॑ भूयास्थ
येऽत्र पितरः पितरो येऽत्र यूयं स्थ युष्मांस्तेऽनु यूयं तेषां श्रेष्ठा भूयास्थ ॥
Mantra 87
य इ॒ह पि॒तरो॑ जी॒वा इ॒ह व॒यं स्मः॑ । अ॒स्मांस्तेऽनु॑ व॒यं तेषां॒ श्रेष्ठा॑ भूयास्म
य इह पितरो जीवा इह वयं स्मः । अस्मांस्तेऽनु वयं तेषां श्रेष्ठा भूयास्म ॥
Mantra 88
आ त्वा॑ग्न इधीमहि द्यु॒मन्तं॑ देवा॒जर॑म्। यद् घ॒ सा ते॒ पनी॑यसी स॒मिद् दी॒दय॑ति॒ द्यवि॑ । इषं॑ स्तो॒तृभ्य॒ आ भ॑र
आ त्वा, अग्ने, इधीमहि द्युमन्तं देवा-जरम्। यद् घ सा ते पनीयसी समिद् दीदयति द्यवि, तदा स्तोतृभ्य इषम् आ भर।
Mantra 89
च॒न्द्रमा॑ अ॒प्स्व॑१न्तरा सु॑प॒र्णो धा॑वते दि॒वि। न वो॑ हिरण्यनेमयः प॒दं वि॑न्दन्ति विद्युतो वि॒त्तं मे॑ अ॒स्य रो॑दसी
चन्द्रमा अप्स्वन्तरा सुपर्णो धावते दिवि। न वो हिरण्यनेमयः पदं विन्दन्ति विद्युतः; वित्तं मे अस्य रोदसी।
Frequently Asked Questions
They are invoked as ‘world-establishers’ and ‘path-establishers’—powers that uphold order, recognize rightful shares of offerings, and open the correct route for the rite and the departed to proceed without obstruction.
In Atharvanic funerary liturgy, ‘seating’ formalizes the offering’s presence and readiness, then invites the entitled recipients to take their share—so the sacrifice is valid, accepted, and effective for safe transition.
Such verses are often reused for their core function: guaranteeing unhindered flow to the proper destination and ‘release’ (niṣkṛti). In funerary application, that imagery supports successful delivery of offerings and smooth passage along the ancestral path.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.