Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (funerary/āyuṣya complex of AV 18; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Āyus (Longevity) / the impersonal life-measure (mātrā) as efficacious principle
Chandas: Anuṣṭubh (11+?; late Atharvanic cadence; refrain-like pāda structure)
अथर्ववेदस्य १८.२ सूक्तं दीर्घम् अथर्वणिकम् आयुष्य-परिवर्तनसूक्तं यत् पुरुषस्य जीवनमात्रां (मात्राम्) पुनः प्रतिष्ठापयति, यथा सा अकाले न क्षीयेत, शतं शरदः परमायुषः प्राप्तये। अस्मिन् सूक्ते आयुष्यविषयः पितृ-आन्त्येष्टिकविषयश्च परस्परं सञ्चरति; तत्र जीवनमात्रा एव, पितरः, तथा च कवचभूतः रक्षकः अग्निः इत्यादयः हितकराः शक्तयः आहूयन्ते, ये आयुर्हारकान् बलान् अपहन्ति, सन्ध्यावस्थासु (सीमावस्थासु) सुरक्षितं प्रवर्तनं रक्षणं च स्थापयन्ति।
Mantras
Mantra 1
पितृमेधः। य॒माय॒ सोमः॑ पवते य॒माय॑ क्रियते ह॒विः । य॒मं ह॑ य॒ज्ञो ग॑च्छत्य॒ग्निदू॑तो॒ अरं॑कृतः
पितृमेधः। यमाय सोमः पवते, यमाय क्रियते हविः। यमं ह यज्ञो गच्छति—अग्निदूतोऽरंकृतः।
Mantra 2
य॒माय॒ मधु॑मत्तमं जु॒होता॒ प्र च॑ तिष्ठत । इ॒दं नम॒ ऋषि॑भ्यः पूर्व॒जेभ्यः॒ पूर्वे॑भ्यः पथि॒कृद्भ्यः॑
यमाय मधुमत्तमं हविर्जुहोत, प्र च तिष्ठत तत्पराः। इदं नमो ऋषिभ्यः पूर्वजेभ्यः पूर्वेभ्यः पथिकृद्भ्यः।
Mantra 3
य॒माय॑ घृ॒तव॒त् पयो॒ राज्ञे॑ ह॒विर्जु॑होतन । स नो॑ जी॒वेष्वा य॑मेद् दी॒र्घमायुः॒ प्र जी॒वसे॑
यमाय राज्ञे घृतवत् पयो हविर्जुहोत। स नः जीवेष्वा दीर्घमायुः प्र यच्छतु, यथा वयं प्र जीवेम।
Mantra 4
मैन॑मग्ने॒ वि द॑हो॒ माभि शू॑शुचो॒ मास्य॒ त्वचं॑ चिक्षिपो॒ मा शरी॑रम्। शृ॒तं य॒दा कर॑सि जातवे॒दोऽथे॑मेनं॒ प्र हि॑णुतात् पि॒तॄँरुप॑
मैनमग्ने वि दहो माभि शूशुचो मास्य त्वचं चिक्षिपो मा शरीरम्। शृतं यदा करसि जातवेदोऽथेमेनं प्र हिणुतात् पितॄँरुप।
Mantra 5
य॒दा शृ॒तं कृ॒णवो॑ जातवे॒दोऽथे॒ममे॑नं॒ परि॑ दत्तात् पि॒तृभ्यः॑ । य॒दो गच्छा॒त्यसु॑नीतिमे॒तामथ॑ दे॒वानां॑ वश॒नीर्भ॑वाति
हे जातवेदः! यदा त्वं एनं विधिना शृतं कृणोषि, अथ एनं समन्तात् पितृभ्यः परिदत्तात्। यदा च एषः एताम् असुनीतिं गच्छति, अथ देवानां वशनीर्भवति।
Mantra 6
त्रिक॑द्रुकेभिः पवते॒ षडु॒र्वीरेक॒मिद् बृ॒हत्। त्रि॒ष्टुब् गा॑य॒त्री छन्दां॑सि॒ सर्वा॒ ता य॒म आर्पि॑ता
त्रिकद्रुकेभिः पवते शुद्धः; षडुर्वीः प्रति प्रवहन्—एकमेव, तथापि बृहत्। त्रिष्टुब् गायत्री च छन्दांसि सर्वाणि—तानि यमाय आर्पितानि।
Mantra 7
सूर्यं॒ चक्षु॑षा गच्छ॒ वात॑मा॒त्मना॒ दिवं॑ च॒ गच्छ॑ पृथि॒वीं च॒ धर्म॑भिः । अ॒पो वा॑ गच्छ॒ यदि॒ तत्र॑ ते हि॒तमोष॑धीषु॒ प्रति॑ तिष्ठा॒ शरी॑रैः
चक्षुषा सूर्यं गच्छ; आत्मना (प्राणेन) वातं गच्छ; धर्मैः दिवं च गच्छ पृथिवीं च। अथ वा अपो गच्छ, यदि तत्र ते हितं निहितम्; औषधीषु प्रतितिष्ठ शरीरैः।
Mantra 8
अ॒जो भा॒गस्तप॑स॒स्तं त॑पस्व॒ तं ते॑ शो॒चिस्त॑पतु॒ तं ते॑ अ॒र्चिः । यास्ते॑ शि॒वास्त॒न्वोऽ जातवेद॒स्ताभि॑र्वहैनं सु॒कृता॑मु लो॒कम्
अजो भागस्तपसः—तं तपस्व। तं ते शोचिस्तपतु, तं तेऽर्चिः। यास्ते शिवास्तन्वो जातवेदः, ताभिर्वहैनं सुकृतामु लोकम्।
Mantra 9
यास्ते॑ शो॒चयो॒ रंह॑यो जातवेदो॒ याभि॑रापृ॒णासि॒ दिव॑म॒न्तरि॑क्षम्। अ॒जं यन्त॒मनु॒ ताः समृ॑ण्वता॒मथेत॑राभिः शि॒वत॑माभिः शृ॒तं कृ॑धि
यास्ते शोचयो रंहयो जातवेदो याभिरापृणासि दिवमन्तरिक्षम्। अजं यन्तमनु ताः समृण्वतामथेतराभिः शिवतमाभिः श्रुतं कृधि॥
Mantra 10
अव॑ सृज॒ पुन॑रग्ने पि॒तृभ्यो॒ यस्त॒ आहु॑त॒श्चर॑ति स्व॒धावा॑न्। आयु॒र्वसा॑न॒ उप॑ यातु॒ शेषः॒ सं ग॑च्छतां त॒न्वा सु॒वर्चाः॑
अव सृज पुनरग्ने पितृभ्यो यस्त आहुतश्चरति स्वधावान्। आयुर्वसान उप यातु शेषः सं गच्छतां तन्वा सुवर्चाः॥
Mantra 11
अति॑ द्रव॒ श्वानौ॑ सारमे॒यौ च॑तुर॒क्षौ श॒बलौ॑ सा॒धुना॑ प॒था। अधा॑ पि॒तॄन्त्सु॑वि॒दत्रां॒ अपी॑हि य॒मेन॒ ये स॑ध॒मादं॒ मद॑न्ति
अति द्रव श्वानौ सारमेयौ चतुरक्षौ शबलौ साधुना पथा। अधा पितॄन्त्सुविदत्रां अपीहि यमेन ये सधमादं मदन्ति॥
Mantra 12
यौ ते॒ श्वानौ॑ यम रक्षि॒तारौ॑ चतुर॒क्षौ प॑थि॒षदी॑ नृ॒चक्ष॑सा । ताभ्यां॑ राज॒न् परि॑ धेह्येनं स्व॒स्त्यऽस्मा अनमी॒वं च॑ धेहि
यौ ते श्वानौ यम रक्षितारौ चतुरक्षौ पथिषदी नृचक्षसा। ताभ्यां राजन् परि धेह्येनं स्वस्त्यऽस्मा अनमीवं च धेहि॥
Mantra 13
उ॒रू॒ण॒साव॑सु॒तृपा॑वुदुम्ब॒लौ य॒मस्य॑ दू॒तौ च॑रतो॒ जनां॒ अनु॑ । ताव॒स्मभ्यं॑ दृ॒शये॒ सूर्या॑य॒ पुन॑र्दाता॒मसु॑म॒द्येह भ॒द्रम्
उरूणसौ वसुतृपावुदुम्बलौ यमस्य दूतौ जनान् अनु चरतः। तौ अस्मभ्यं दृशये सूर्याय पुनर्दाताम् असुम्—अद्येह भद्रम्।
Mantra 14
सोम॒ एके॑भ्यः पवते घृ॒तमेक॒ उपा॑सते । येभ्यो॒ मधु॑ प्र॒धाव॑ति॒ तां॑श्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्
सोमः एकेभ्यः पवते, घृतम् एके उपासते। येभ्यः मधु प्रधावति, तान् चिदेवापि गच्छतात्।
Mantra 15
ये चि॒त् पूर्व॑ ऋ॒तसा॑ता ऋ॒तजा॑ता ऋता॒वृधः॑ । ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्
ये चित् पूर्वे ऋतसाता ऋतजाता ऋतावृधः। ऋषीन् तपस्वतो यम तपोजान् अपि गच्छतात्।
Mantra 16
तप॑सा॒ ये अ॑नाधृ॒ष्यास्तप॑सा॒ ये स्वऽर्य॒युः । तपो॒ ये च॑क्रि॒रे मह॒स्तांश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात्
तपसा ये अनाधृष्याः, तपसा ये स्वः आर्ययुः। तपो ये चक्रिरे महः, तान् चिदेवापि गच्छतात्।
Mantra 17
ये युध्य॑न्ते प्र॒धने॑षु॒ शूरा॑सो॒ ये त॑नू॒त्यजः॑ । ये वा॑ स॒हस्र॑दक्षिणा॒स्तांश्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्
ये प्रधनेषु युध्यन्ते शूरासः, ये तनूं त्यजः; ये वा सहस्रदक्षिणाः—तान् चिदेवापि स गच्छतात्।
Mantra 18
स॒हस्र॑णीथाः क॒वयो॒ ये गो॑पा॒यन्ति॒ सूर्य॑म्। ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्
सहस्रणीथाः कवयो ये सूर्यं गोपायन्ति—ऋषीन् तपस्वतो, यम, तपोजान् अपि स गच्छतात्।
Mantra 19
स्यो॒नास्मै॑ भव पृथिव्यनृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑स्मै॒ शर्म॑ स॒प्रथाः॑
स्योनास्मै भव पृथिव्यनृक्षरा निवेशनी। यच्छास्मै शर्म सप्रथाः।
Mantra 20
अ॒सं॒बा॒धे पृ॑थि॒व्या उ॒रौ लो॒के नि धी॑यस्व । स्व॒धा याश्च॑कृ॒षे जीव॒न् तास्ते॑ सन्तु मधु॒श्चुतः॑
असं बाधे पृथिव्या उरौ लोके नि धीयस्व। स्वधा याश्चकृषे जीवन् तास्ते सन्तु मधुश्चुतः।
Mantra 21
ह्वया॑मि ते॒ मन॑सा॒ मन॑ इ॒हेमान् गृ॒हाँ उप॑ जुजुषा॒ण एहि॑ । सं ग॑च्छस्व पि॒तृभिः॒ सं य॒मेन॑ स्यो॒नास्त्वा॒ वाता॒ उप॑ वान्तु श॒ग्माः
ह्वयामि ते मनसा मन इहेमान् गृहान् उप जुजुषाण एहि। सं गच्छस्व पितृभिः सं यमेन स्योनास्त्वा वाताः उप वान्तु शग्माः।
Mantra 22
उत् त्वा॑ वहन्तु म॒रुत॑ उदवा॒हा उ॑द॒प्रुतः॑ । अ॒जेन॑ कृ॒ण्वन्तः॑ शी॒तं व॒र्षेणो॑क्षन्तु॒ बालिति॑
उत् त्वा वहन्तु मरुत उदवाहा उदप्रुतः। अजेन कृण्वन्तः शीतं वर्षेणोक्षन्तु बालिति॥
Mantra 23
उद॑ह्व॒मायु॒रायु॑षे॒ क्रत्वे॒ दक्षा॑य जी॒वसे॑ । स्वान् ग॑च्छतु ते॒ मनो॒ अधा॑ पि॒तॄंरुप॑ द्रव
उदह्वमायुरायुṣe क्रत्वे दक्षाय जीवसे। स्वान् गच्छतु ते मनोऽधा पितॄंरुप द्रव॥
Mantra 24
मा ते॒ मनो॒ मासो॒र्माङ्गा॑नां॒ मा रस॑स्य ते । मा ते॑ हास्त त॒न्वः॑१ किं च॒नेह
मा ते मनो नश्यतु; मा ते प्राणो मासोर्वा अङ्गानि वा रसश्च नश्यतु। इह ते तन्वः किञ्चनापि मा हीयत—न किञ्चिदपि।
Mantra 25
मा त्वा॑ वृ॒क्षः सं बा॑धिष्ट॒ मा दे॒वी पृ॑थि॒वी म॒ही। लो॒कं पि॒तृषु॑ वि॒त्त्वैध॑स्व य॒मरा॑जसु
मा त्वा वृक्षः सं बाधिष्ट; मा देवी पृथिवी मही त्वा संपीडयतु। पितृषु लोकं विदित्वा तं लोकं जय; यमराजसु लोकेषु वर्धस्व।
Mantra 26
यत् ते॒ अङ्ग॒मति॑हितं परा॒चैर॑पा॒नः प्रा॒णो य उ॑ वा ते॒ परे॑तः । तत् ते सं॒गत्य॑ पि॒तरः॒ सनी॑डा घा॒साद् घा॒सं पुन॒रा वे॑शयन्तु
यत्ते अङ्गमतिहितं पराचैः—अपानः प्राणो वा, हे परेत—तत् ते पितरः सनीडाः संगत्य पुनरावेशयन्तु, घासाद् घासं प्रति, अंशशः।
Mantra 27
अपे॒मं जी॒वा अ॑रुधन् गृ॒हेभ्य॒स्तं निर्व॑हत॒ परि॒ ग्रामा॑दि॒तः । मृ॒त्युर्य॒मस्या॑सीद् दू॒तः प्रचे॑ता॒ असू॑न् पि॒तृभ्यो॑ गम॒यां च॑कार
अपेमं जीवाः अरुधन् गृहेभ्यः; तं निर्वहन्ति परि ग्रामादितः। मृत्युर्हि यमस्य दूतः प्रचेताः; असून् पितृभ्यो गमयाम् चकार।
Mantra 28
ये दस्य॑वः पि॒तृषु॑ प्रवि॑ष्टा ज्ञातिमु॒खा अ॑हु॒ताद॒श्चर॑न्ति । प॒रा॒पुरो॑ नि॒पुरो॒ ये भर॑न्त्य॒ग्निष्टान॒स्मात् प्र ध॑माति य॒ज्ञात्
ये दस्यवः पितृषु प्रविष्टाः ज्ञातिमुखा अहुतादाश्चरन्ति । परापुरो निपुरो ये भरन्त्यग्निष्टानस्मात् प्र धमाति यज्ञात् ॥
Mantra 29
सं वि॑शन्त्वि॒ह पि॒तरः॒ स्वा नः॑ स्यो॒नं कृ॒ण्वन्तः॑ प्रति॒रन्त॒ आयुः॑ । तेभ्यः॑ शकेम ह॒विषा॒ नक्ष॑माणा॒ ज्योग् जीव॑न्तः श॒रदः॑ पुरू॒चीः
सं विशन्त्विह पितरः स्वा नः स्योनं कृण्वन्तः प्रतिरन्त आयुः । तेभ्यः शकेम हविषा नक्षमाणा ज्योग् जीवन्तः शरदः पुरूचीः ॥
Mantra 30
यां ते॑ धे॒नुं नि॑पृ॒णामि॒ यमु॑ ते क्षी॒र ओ॑द॒नम्। तेना॒ जन॑स्यासो भ॒र्ता योऽत्रास॒दजी॑वनः
यां ते धेनुं निपृणामि यमु ते क्षीर ओदनम् । तेन जनस्यासो भर्ता योऽत्रासदजीवनः ॥
Mantra 31
अश्वा॑वतीं॒ प्र त॑र॒ या सु॒शेवा॒र्क्षाकं॑ वा प्रत॒रं नवी॑यः । यस्त्वा॑ ज॒घान॒ वध्यः॒ सो अ॑स्तु॒ मा सो अ॒न्यद् वि॑दत भाग॒धेय॑म्
अश्वावतीं प्र तर या सुशेवार्क्षाकं वा प्रतरं नवीयः । यस्त्वा जघान वध्यः सो अस्तु मा सो अन्यद् विदत भागधेयम् ॥
Mantra 32
य॒मः परोऽव॑रो॒ विव॑स्वा॒न् ततः॒ परं॒ नाति॑ पश्यामि॒ किं च॒न। य॒मे अ॑ध्व॒रो अधि॑ मे॒ निवि॑ष्टो॒ भुवो॒ विव॑स्वान॒न्वात॑तान
यमः परोऽवरो विवस्वान्; ततः परं न किञ्चन पश्यामि। यमे मेऽध्वरोऽधि निविष्टः; विवस्वान् भुवोऽन्वाततान।
Mantra 33
अपा॑गूहन्न॒मृतां॒ मर्त्ये॑भ्यः कृ॒त्वा सव॑र्णामदधु॒र्विव॑स्वते । उ॒ताश्विना॑वभर॒द् यत् तदासी॒दज॑हादु॒ द्वा मि॑थु॒ना स॑र॒ण्यूः
ते मर्त्येभ्योऽमृतं अपागूहन्; सवर्णां कृत्वा विवस्वतेऽदधुः। यत् तदासीद् अश्विनाव् अभरताम्; सरण्यूर् द्वौ मिथुनाव् अजहत्।
Mantra 34
ये निखा॑ता॒ ये परो॑प्ता॒ ये द॒ग्धा ये चोद्धि॑ताः । सर्वां॒स्तान॑ग्न॒ आ व॑ह पि॒तॄन् ह॒विषे॒ अत्त॑वे
ये निखाताः ये परोप्ताः ये दग्धाः ये चोद्धिताः। सर्वांस्तानग्न आ वह पितॄन् हविषेऽत्तवे॥
Mantra 35
ये अ॑ग्निद॒ग्धा ये अन॑ग्निदग्धा॒ मध्ये॑ दि॒वः स्व॒धया॑ मा॒दय॑न्ते । त्वं तान् वे॑त्थ॒ यदि॒ ते जा॑तवेदः स्व॒धया॑ य॒ज्ञं स्वधि॑तिं जुषन्ताम्
येऽग्निदग्धा ये अनग्निदग्धा मध्ये दिवः स्वधया मादयन्ते। त्वं तान् वेत्थ यदि ते जातवेदः; स्वधया यज्ञं स्वधितिं जुषन्ताम्॥
Mantra 36
शं त॑प॒ माति॑ तपो॒ अग्ने॒ मा त॒न्वं॑१ तपः॑ । वणे॑षु॒ शुष्मो॑ अस्तु ते पृथि॒व्याम॑स्तु॒ यद्धरः॑
शं तप; मा अतितपः, अग्ने; मा तन्वं तपः। वनेषु ते शुष्मोऽस्तु; पृथिव्यामस्तु ते यद्धरः।
Mantra 37
ददा॑म्यस्मा अव॒सान॑मे॒तद् य ए॒ष आग॒न् मम॒ चेदभू॑दि॒ह। य॒मश्चि॑कि॒त्वान् प्रत्ये॒तदा॑ह॒ ममै॒ष रा॒य उप॑ तिष्ठतामि॒ह
ददाम्यस्मै अवसानमेतत्—य एष आगन् मम चेदभूदिह। यमश्चिकित्वान् प्रत्येतदाह—ममैष राय उप तिष्ठतामिह।
Mantra 38
इ॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
इमां मात्रां मिमीमहे यथापरं न मासातै। शते शरत्सु नो पुरा।
Mantra 39
प्रेमां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
प्रेमां मात्रां मिमीमहे यथापरं न मासातै। शते शरत्सु नो पुरा।
Mantra 40
अपे॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
अपेमां मात्रां मिमीमहे यथापरं न मासातै। शते शरत्सु नो पुरा।
Mantra 41
वी॒३मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
वयं इमां मात्रां यथाविधि मिमीमहे, यथापरं न मासातै; शते शरत्सु नः पुरा।
Mantra 42
निरि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
वयं इमां मात्रां निर्-मिमीमहे, यथापरं न मासातै; शते शरत्सु नः पुरा।
Mantra 43
उदि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
वयं इमां मात्रां उद्-मिमीमहे, यथापरं न मासातै; शते शरत्सु नः पुरा।
Mantra 44
समि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
समिमां मात्रां मिमीमहे यथापरं न मासातै। शते शरत्सु नो पुरा॥
Mantra 45
अमा॑सि॒ मात्रां॒ स्वऽरगा॒मायु॑ष्मान् भूयासम्। यथाप॑रं॒ न मासा॑तै श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
अमासि मात्रां स्वर्गगामायुश्मान् भूयासम्। यथापरं न मासातै शते शरत्सु नो पुरा॥
Mantra 46
प्रा॒णो अ॑पा॒नो व्या॒न आयु॒श्चक्षु॑र्दृ॒शये॒ सूर्या॑य । अप॑रिपरेण प॒था य॒मरा॑ज्ञः पि॒तॄन् ग॑च्छ
प्राणोऽपानो व्यानः, आयुश्चक्षुर्दर्शने सूर्याय। अपरिपरेण पथा यमराज्ञः पितॄन् गच्छ।
Mantra 47
ये अग्र॑वः शशमा॒नाः प॑रे॒युर्हि॒त्वा द्वेषां॒स्यन॑पत्यवन्तः । ते द्यामु॒दित्या॑विदन्त लो॒कं नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॒ दीध्या॑नाः
ये अग्रावः शशमानाः परेयुर्हित्वा द्वेषांसि अनपत्यवन्तः। ते द्यामुदित्या अविदन् लोकं नाकस्य पृष्ठे अधि दीध्यानाः।
Mantra 48
उ॒द॒न्वती॒ द्यौर॑व॒मा पी॒लुम॒तीति॑ मध्य॒मा। तृ॒तीया॑ ह प्र॒द्यौरिति॒ य॑स्यां पि॒तर॒ आस॑ते
उदन्वती द्यौरवमा, पीलुमतीति मध्यमा। तृतीया ह प्रद्यौरिति, यस्यां पितर आसते।
Mantra 49
ये न॑ पि॒तुः पि॒तरो॑ ये पि॑ताम॒हा य आ॑विवि॒शुरु॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। य आ॑क्षि॒यन्ति॑ पृथि॒वीमु॒त द्यां तेभ्यः॑ पि॒तृभ्यो॒ नम॑सा विधेम
ये नः पितुः पितरः ये पितामहाः, ये उर्वन्तरिक्षम् आविविशुः; ये पृथिवीम् उत द्याम् आक्षियन्ति—तेभ्यः पितृभ्यो नमसा विधेम।
Mantra 50
इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं दि॒वि प॑श्यसि॒ सूर्य॑म्। मा॒ता पु॒त्रं यथा॑ सि॒चाभ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
इदमिद् वा उ नापरं दिवि पश्यसि सूर्यम्। माता पुत्रं यथा सिचाभ्येनं भूम ऊर्णुहि।
Mantra 51
इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं ज॒रस्य॒न्यदि॒तोऽप॑रम्। जा॒या पति॑मिव॒ वास॑सा॒भ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
इदमिद् वा उ नापरं जरस्यन्यदितोऽपरम्। जाया पतिमिव वाससाभ्येनं भूम ऊर्णुहि।
Mantra 52
अ॒भि त्वो॑र्णोमि पृथि॒व्या मा॒तुर्वस्त्रे॑ण भ॒द्रया॑ । जी॒वेषु॑ भ॒द्रं तन्मयि॑ स्व॒धा पि॒तृषु॒ सा त्वयि॑
अभि त्वा उर्णोमि पृथिव्या मातुः वस्त्रेण भद्रया। जीवेषु भद्रं तन्मयि, स्वधा पितृषु सा त्वयि।
Mantra 53
अग्नी॑षोमा॒ पथि॑कृता स्यो॒नं दे॒वेभ्यो॒ रत्नं॑ दधथु॒र्वि लो॒कम्। उप॒ प्रेष्य॑न्तं पू॒षणं॒ यो वहा॑त्यञ्जो॒यानैः॑ प॒थिभि॒स्तत्र॑ गच्छतम्
अग्नीषोमा पथिकृता स्योनं देवेभ्यो रत्नं दधथुर्वि लोकम्। उप प्रेष्यन्तं पूषणं यो वहात्यञ्जोयानैः पथिभिस्तत्र गच्छतम्।
Mantra 54
पू॒षा त्वे॒तश्च्या॑वयतु॒ प्र वि॒द्वानन॑ष्टपशु॒र्भुव॑नस्य गो॒पाः । स त्वै॒तेभ्यः॒ परि॑ ददत् पि॒तृभ्यो॒ऽग्निर्दे॒वेभ्यः॑ सुविद॒त्रिये॑भ्यः
पूषा त्वेतश्च्यावयतु प्र विद्वाननष्टपशुर्भुवनस्य गोपाः। स त्वैतेभ्यः परि ददत् पितृभ्योऽग्निर्देवेभ्यः सुविदात्रियेभ्यः।
Mantra 55
आयु॑र्वि॒श्वायुः॒ परि॑ पातु त्वा पू॒षा त्वा॑ पातु॒ प्रप॑थे पु॒रस्ता॑त्। यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ त ई॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु
आयुर्विश्वायुः परि पातु त्वा; पूषा त्वा पातु प्रपथे पुरस्तात्। यत्रासते सुकृतो यत्र ते ईयुः, तत्र त्वा देवः सविता दधातु।
Mantra 56
इ॒मौ यु॑नज्मि ते॒ वह्नी॒ असु॑नीताय॒ वोढ॑वे । ताभ्यां॑ य॒मस्य॒ साद॑नं॒ समि॑ती॒श्चाव॑ गच्छतात्
इमौ युनज्मि ते वह्नी असुनीताय वोढवे। ताभ्यां यमस्य सादनं समितीश्चाव गच्छतात्।
Mantra 57
ए॒तत् त्वा॒ वासः॑ प्रथ॒मं न्वाग॒न्नपै॒तदू॑ह यदि॒हाबि॑भः पु॒रा। इ॒ष्टा॒पू॒र्तम॑नु॒संक्रा॑म वि॒द्वान् यत्र॑ ते द॒त्तं ब॑हु॒धा विब॑न्धुषु
एतत् त्वा वासः प्रथमं न्वागन्; अपैतदूह यदि हाबिभः पुरा। इष्टापूर्तमनुसंक्राम विद्वान्, यत्र ते दत्तं बहुधा विबन्धुषु।
Mantra 58
अ॒ग्नेर्वर्म॒ परि॒ गोभि॑र्व्ययस्व॒ सं प्रोर्णु॑ष्व॒ मेद॑सा॒ पीव॑सा च । नेत् त्वा॑ धृ॒ष्णुर्हर॑सा॒ जर्हृ॑षाणो द॒धृग् वि॑ध॒क्षन् प॑री॒ङ्खया॑तै
अग्नेर्वर्म परि गोभिर्व्ययस्व; तत् सं प्रोर्णुष्व; मेदसा पीवसा च त्वां समन्तात् आच्छादय। एवं त्वां धृष्णुर्हरसा जर्हृषाणो दधृग्विधक्षन् पारीङ्खयातै न परितोऽभिक्रम्य हन्तुं शक्नोतु।
Mantra 59
द॒ण्डं हस्ता॑दा॒ददा॑नो ग॒तासोः॑ स॒ह श्रोत्रे॑ण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । अत्रै॒व त्वमि॒ह व॒यं सु॒वीरा॒ विश्वा॒ मृधो॑ अ॒भिमा॑तीर्जयेम
दण्डं हस्तादाददानो गतासोः सह श्रोत्रेण वर्चसा बलेन। अत्रैव त्वमिह वयं सुवीरा विश्वा मृधो अभिमातीर् जयेम॥
Mantra 60
धनु॒र्हस्ता॑दा॒ददा॑नो मृ॒तस्य॑ स॒ह क्ष॒त्रेण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । स॒मागृ॑भाय॒ वसु॒ भूरि॑ पु॒ष्टम॒र्वाङ्त्वमेह्युप॑ जीवलो॒कम्
मृतस्य हस्ताद् धनुराददानः सह क्षत्रेण वर्चसा बलेन च । समागृभाय वसु भूरि पुष्टम् । अर्वाङ् त्वमेह्युप जीवलोकम् ॥
Frequently Asked Questions
It overlaps funerary/Pitṛ material, but its dominant aim is āyuṣya: to secure and extend the living person’s life-measure and repel forces that shorten life.
It is the allotted measure of life—treated as an efficacious principle that can be ‘meted out’ correctly and protected so it is not prematurely consumed by months or hostile influences.
No specific herbs are required by the sample verses; the hymn can be recited plainly. Where ritualized, simple havis (often with ghee) and a symbolic protective ‘covering’ can accompany the Pitṛ and Agni-varman portions.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.