
Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (book-level tradition; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī)
Chandas: Mixed; predominantly triṣṭubh/jagatī-like cadence with refrain (edition-dependent)
अथर्ववेदस्य १३.३ सूक्तं दण्ड-रक्षणात्मकं; यत्र विदुषो ब्राह्मणस्य प्रति कृतो हिंसाचारः क्रुद्धस्य स्रष्टुः–सूर्याधिपतेः (प्रजापतेरादित्यवत्) विरुद्धं विश्वापराध इव निरूप्यते, तथा रोहितं प्रतिशोधं कर्तुं नियोजयति। “कम्पय… क्षपय… पाशान् विमोचय” इत्यादि पुनःपुनरुक्तिभिः जगदावरणं कालचक्रं सर्वव्यापी पदक्रमश्च—एते सर्वे—धर्म-याज्ञिकदण्डविधानरूपेण परिणम्य ब्रह्महिंसकं बद्ध्वा क्षीणयन्ति।
Mantra 1
अध्यात्मम्। य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी ज॒जान॒ यो द्रापिं॑ कृ॒त्वा भुव॑नानि॒ वस्ते॑ । यस्मि॑न् क्षि॒यन्ति॑ प्र॒दिशः॒ षडु॒र्वीर्याः प॑त॒ङ्गो अनु॑ वि॒चाक॑शीति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
अध्यात्मम्। य इमे द्यावापृथिवी जजान, यो द्रापिं कृत्वा भुवनानि वस्ते; यस्मिन् षट् प्रदिशः क्षियन्ति विस्तीर्णवीर्याः, पतङ्गोऽनु विचाकशीति—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 2
यस्मा॒द् वाता॑ ऋतु॒था पव॑न्ते॒ यस्मा॑त् समु॒द्रा अधि॑ वि॒क्षर॑न्ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
यस्माद् वाताः ऋतुथा पवन्ते, यस्मात् समुद्रा अधि विक्षरन्ति—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 3
यो मा॒रय॑ति प्रा॒णय॑ति॒ यस्मा॑त् प्रा॒णन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
यो मारयति यो वा प्राणयति यस्मात् प्राणन्ति भुवनानि विश्वा तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागः—य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 4
यः प्रा॒णेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी त॒र्पय॑त्यपा॒नेन॑ समु॒द्रस्य॑ ज॒ठरं॒ यः पिप॑र्ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
यः प्राणेन द्यावापृथिवी तर्पयत्यपानेन समुद्रस्य जठरं पिपर्ति तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागः—य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 5
यस्मि॑न् विराट् प॑रमे॒ष्ठी प्र॒जाप॑तिर॒ग्निर्वै॑श्वान॒रः स॒ह प॒ङ्क्त्या श्रि॒तः । यः पर॑स्य प्रा॒णं प॑र॒मस्य॒ तेज॑ आद॒दे तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
यस्मिन् विराट् परमेष्ठी प्रजापतिरग्निर्वैश्वानरः सह पङ्क्त्या श्रिताः; यः परस्य प्राणं परमस्य तेज आददे—तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागः, य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 6
यस्मि॒न् षडु॒र्वीः पञ्च॒ दिशो॒ अधि॑ श्रि॒ताश्चत॑स्र॒ आपो॑ य॒ज्ञस्य॒ त्रयो॒ऽक्षराः॑ । यो अ॑न्त॒रा रोद॑सी क्रु॒द्धश्चक्षु॒षैक्ष॑त॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
यस्मिन् षडुर्वीः पञ्च दिशोऽधि श्रिताः, चतस्र आपो, यज्ञस्य त्रयोऽक्षराः। योऽन्तरा रोदसी क्रुद्धश्चक्षुषैक्षत—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्य तस्य देवस्यैतदागः—य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति पाशान् मुञ्च।
Mantra 7
यो अ॑न्ना॒दो अन्न॑पतिर्ब॒भूव॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑रु॒त यः । भू॒तो भ॑वि॒ष्यद् भुव॑नस्य॒ यस्पति॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
योऽन्नादोऽन्नपतिर्बभूव ब्रह्मणस्पतिरुत यः । भूतो भविष्यद्भुवनस्य यस्पतिस्तस्य देवस्य । क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥
Mantra 8
अ॒हो॒रा॒त्रैर्विमि॑तं त्रिं॒शद॑ङ्गं त्रयोद॒शं मासं॒ यो नि॒र्मिमी॑ते॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
अहोरात्रैर्विमितं त्रिंशदङ्गं त्रयोदशं मासं यो निर्मिमीते तस्य देवस्य । क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥
Mantra 9
कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत् पत॑न्ति । त आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्य॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वेपय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा आपो वसानाः दिवमुत्पतन्ति । ते आववृत्रन्त्सदनादृतस्य तस्य देवस्य । क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान् ॥
Mantra 10
यत् ते॑ च॒न्द्रं क॑श्यप रोच॒नाव॒द् यत् सं॑हि॒तं पु॑ष्क॒लं चि॒त्रभा॑नु। यस्मि॒न्त्सूर्या॒ आर्पि॑ताः स॒प्त सा॒कं तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
हे कश्यप, यत्ते चन्द्रं रोचनावद्, यत् संहितं पुष्कलं चित्रभानु मण्डलं, यस्मिन् सप्त सूर्याः साकम् आर्पिताः—तस्य देवस्य। तस्य क्रुद्धस्य देवस्यैतद् आगः—य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति (अभिभवति/अपकर्षति)। उद्वेपय रोहित; प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति पाशान् मुञ्च।
Mantra 11
बृ॒हदे॑न॒मनु॑ वस्ते पु॒रस्ता॑द् रथंत॒रं प्रति॑ गृह्णाति प॒श्चात्। ज्योति॒र्वसा॑ने॒ सद॒मप्र॑मा॒दं तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
बृहता एनमनु वस्ते; पुरस्ताद् रथन्तरं प्रति गृह्णाति पश्चात्। ज्योतिर्वसानः सदमप्रमादं तस्य देवस्य (शक्तिः)। क्रुद्धस्य तस्य देवस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 12
बृ॒हद॒न्यतः॑ प॒क्ष आसी॑द् रथंत॒रम॒न्यतः॒ सब॑ले स॒ध्रीची॑ । यद् रोहि॑त॒मज॑नयन्त दे॒वास्तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
बृहदन्यतः पक्ष आसीद्, रथन्तरमन्यतः; सबले सध्रीची। यद् रोहितमजनयन्त देवाः, तस्य देवस्य (शक्तिः)। क्रुद्धस्य तस्य देवस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 13
स वरु॑णः सा॒यम॒ग्निर्भ॑वति॒ स मि॒त्रो भ॑वति प्रा॒तरु॒द्यन्। स स॑वि॒ता भू॒त्वान्तरि॑क्षेण याति॒ स इन्द्रो॑ भू॒त्वा त॑पति मध्य॒तो दिवं॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
स वरुणः सायं भवति, सायमग्निर्भवति; स मित्रो भवति प्रातरुद्यन्। स सविता भूत्वान्तरिक्षेण याति; स इन्द्रो भूत्वा तपति मध्यतो दिवम्। क्रुद्धस्य तस्य देवस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 14
स॒ह॒स्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न् याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
सहस्राह्ण्यं वियतावस्य पक्षौ हरेर्हंसस्य पततः स्वर्गम्। स देवान् सर्वान् उरस्युपदध्य सम्पश्यन् याति भुवनानि विश्वा तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 15
अ॒यं स दे॒वो अ॒प्स्व॑१न्तः स॒हस्र॑मूलः पुरु॒शाको॒ अत्त्रिः॑ । य इ॒दं विश्वं॒ भुव॑नं ज॒जान॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
अयं स देवो अप्स्वन्तः सहस्रमूलः पुरुषाको अत्त्रिः। य इदं विश्वं भुवनं जजान तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 16
शु॒क्रं व॑हन्ति॒ हर॑यो रघु॒ष्यदो॑ दे॒वं दि॒वि वर्च॑सा॒ भ्राज॑मानम्। यस्यो॒र्ध्वा दिवं॑ त॒न्व॑१स्तप॑न्त्य॒र्वाङ् सु॒वर्णैः॑ पट॒रैर्वि भा॑ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
शुक्रम् वहन्ति हरयो रघुष्यदो देवं दिवि वर्चसा भ्राजमानम्। यस्य ऊर्ध्वा दिवं तन्वः तपन्ति, अर्वाङ् सुवर्णैः पटारैः विभाति—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 17
येना॑दि॒त्यान् ह॒रितः॑ स॒म्वह॑न्ति॒ येन॑ य॒ज्ञेन॑ ब॒हवो॒ यन्ति॑ प्रजा॒नन्तः॑ । यदेकं॒ ज्योति॑र्बहु॒धा वि॒भाति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
येनादित्यान् हरितः संवहन्ति, येन यज्ञेन बहवो यन्ति प्रजानन्तः। यदेकं ज्योतिर् बहुधा विभाति—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 18
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुस्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
सप्त युञ्जन्ति रथम् एकचक्रम्; एको अश्वो वहति सप्तनामा। त्रिनाभि चक्रम् अजरम् अनर्वं यत्रेमाः विश्वा भुवनानि अधि तस्थुः—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतद् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 19
अ॒ष्ट॒धा यु॒क्तो व॑हति॒ वह्नि॑रु॒ग्रः पि॒ता दे॒वानां॑ जनि॒ता म॑ती॒नाम्। ऋ॒तस्य॒ तन्तुं॒ मन॑सा मि॒मानः॒ सर्वा॒ दिशः॑ पवते मात॒रिश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
अष्टधा युक्तो वह्निरुग्रो वहति—देवानां पिता मतीनां जनिता। ऋतस्य तन्तुं मनसा मिमानः मातरिश्वा सर्वा दिशः पवते—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्य तस्य देवस्यैतदागः—य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति पाशान् मुञ्च।
Mantra 20
सं॒यञ्चं॒ तन्तुं॑ प्र॒दिशोऽनु॒ सर्वा॑ अ॒न्तर्गा॑य॒त्र्याम॒मृत॑स्य॒ गर्भे॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
संयञ्चं तन्तुं प्रदिशोऽनु सर्वा अन्तर्गायत्र्याममृतस्य गर्भे—तस्य देवस्य। क्रुद्धस्य तस्य देवस्यैतदागः—य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित, प्र क्षिणीहि; ब्रह्मज्यस्य प्रति पाशान् मुञ्च।
Mantra 21
नि॒म्रुच॑स्ति॒स्रो व्युषो॑ ह ति॒स्रस्त्रीणि॒ रजां॑सि॒ दिवो॑ अ॒ङ्ग ति॒स्रः । वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा ज॒नित्रं॑ त्रे॒धा दे॒वानां॑ जनि॑मानि विद्म॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
निम्रुचस्तिस्रो व्युषो ह तिस्रस्त्रीणि रजांसि दिवो अङ्ग तिस्रः। विद्मा ते अग्ने त्रेधा जनित्रं त्रेधा देवानां जनिमानि विद्म तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्॥
Mantra 22
वि य और्णो॑त् पृथि॒वीं जाय॑मान॒ आ स॑मु॒द्रमदधाद॒न्तरि॑क्षे॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
वि य और्णोत् पृथिवीं जायमान आ समुद्रमदधादन्तरिक्षे तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्॥
Mantra 23
त्वम॑ग्ने॒ क्रतु॑भिः के॒तुभि॑र्हि॒तो॒३र्कः समि॑द्ध॒ उद॑रोचथा दि॒वि। किम॒भ्याऽर्चन् म॒रुतः॒ पृश्नि॑मातरो॒ यद् रोहि॑त॒मज॑नयन्त दे॒वास्तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
त्वमग्ने क्रतुभिः केतुभिर्हितोऽर्कः समिद्ध उदरोचथा दिवि। किमभ्याऽर्चन् मरुतः पृश्निमातरो यद् रोहितमजनयन्त देवास्तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्॥
Mantra 24
य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यो॒३स्येशे॑ द्वि॒पदो॒ यश्चतु॑ष्पद॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः। योऽस्येशे द्विपदो यश्चतुष्पदस्तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 25
एक॑पा॒द् द्विप॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ द्विपा॒त् त्रिपा॑दम॒भ्येऽति प॒श्चात्। चतु॑ष्पाच्चक्रे॒ द्विप॑दामभिस्व॒रे सं॒पश्य॑न् प॒ङ्क्तिमु॑प॒तिष्ठमान॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
एकपाद् द्विपदो भूयो विचक्रमे द्विपात् त्रिपादमभ्येति पश्चात्। चतुष्पाच्चक्रे द्विपदामभिस्वरे संपश्यन् पङ्क्तिमुपतिष्ठमानस्तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति। उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्।
Mantra 26
कृ॒ष्णायाः॑ पु॒त्रो अर्जु॑नो॒ रात्र्या॑ व॒त्सोऽजायत । स ह॒ द्यामधि॑ रोहति॒ रुहो॑ रुरोह॒ रोहि॑तः
कृष्णायाः पुत्रोऽर्जुनो रात्र्या वत्सोऽजायत। स ह द्यामधि रोहति—रुहो रुरोह रोहितः॥
Begins from cosmic first principles: the creator who generated Heaven and Earth, wraps the worlds like a mantle, and contains the six directions—establishing supreme jurisdiction.
That Rohita, empowered by the wrathful overlord, make the brahma-injurer tremble, waste away, and be seized by punitive nooses.
Cosmological images (time-wheel, one-wheeled chariot, all-worlds standing on the wheel; the inescapable stride across ‘footed’ classes) assert that the offender cannot outrun or litigate away the sanction.
The refrain functions as the seal: repeated release of bonds (pāśān prati muñca) and enforced wasting (kṣiṇīhi) closes each unit and cumulatively fixes the rite’s verdict.
ud vepaya rohita… prati muñca pāśān
saptá yuñjanti ratham ekacakram
Abhicarika (Punitive/Apotropaic; protection of Brahmin and brahman-power)
Retributive protection: the offender is made to tremble, lose strength, and be ‘caught’ in punitive bonds; the Brahmin’s status and brahman-power are publicly and ritually secured.
Brahmins/ritual specialists defending a learned Brahmin or brahmanic authority; patrons (including rulers) seeking to uphold sacral law and deter attacks on priestly legitimacy.
To mobilize solar-royal and creator-wrath authority to deter, prosecute, and ritually constrain anyone who harms or humiliates a ‘knowing’ Brahmin, restoring the social-cosmic boundary protected by brahman.
Performed when brahman-power is threatened—after an insult, injury, seizure of priestly due, or violence against a learned Brahmin; also as a deterrent rite before assemblies or adjudication.
Pāśa (noose/cord) as the central ritual technology (literal or symbolic)
Form a cord into a loop/noose (or knot-series) while setting the intention of restraint and deterrence; during refrains, ritually ‘deploy’ it by gesture toward the offender’s direction or a symbolic proxy.
Here Rohita functions as a solar-royal punitive power—an enforcer of cosmic order—who is asked to prosecute and restrain the person who harms a learned Brahmin.
The hymn treats pāśa (“noose/bond”) as the mechanism of divine restraint: the offender is to be seized, restricted, and made unable to continue aggression, with wasting-away as the consequence of guilt.
Its primary aim is abhicārika (punitive/apotropaic): it protects brahman-power by deterring and ritually binding an aggressor, rather than curing a physical illness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.