Adhyaya 89
Adhyaya 89: शौचाचारलक्षणम् — सदाचार, भैक्ष्यचर्या, प्रायश्चित्त, द्रव्यशुद्धि, आशौच-निर्णय
ਸੂਤ ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨ-ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ, ਯਮ-ਨਿਯਮ, ਸਤਿ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਿਖ੍ਸ਼ਾ-ਚਰਿਆ, ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਹਾਰ, ਗੁਰੂ-ਵੰਦਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਰਜਿਤ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਦ੍ਰੋਹ, ਗੁਰੁਦ੍ਰੋਹ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਵ-ਜਪ—ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਧਾਨ: ਜਲ, ਵਸਤ੍ਰ, ਧਾਤੂ, ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਘਰ/ਯਜ੍ਞ-ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ, ਨੀਂਦ, ਥੁੱਕ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਨਃਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਨਿਯਮ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਤਕ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਸ਼ੌਚ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਰਜਸਵਲਾ ਲਈ ਨਿਯਮ-ਨਿਸ਼ੇਧ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਗਰਭ-ਸੰਬੰਧੀ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕਦਾਇਕ ਪੁੰਨ ਕਹਿ ਕੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऽणिमाद्यष्टसिद्धित्रिगुणसंसारप्राग्नौ होमादिवर्णनं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौचाचारस्य लक्षणम् यदनुष्ठाय शुद्धात्मा परेत्य गतिमाप्नुयात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਉਨਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 2
ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्वभूतहिताय वै संक्षेपात्सर्ववेदार्थं संचयं ब्रह्मवादिनाम्
ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਾਰ—ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਚਿਤ—ਕਿਹਾ ਸੀ।
Verse 3
उदयार्थं तु शौचानां मुनीनामुत्तमं पदम् यस्तत्राथाप्रमत्तः स्यात् स मुनिर्नावसीदति
ਸ਼ੌਚ ਦੇ ਉਦਯ ਲਈ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪਦ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਮੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
Verse 4
मानावमानौ द्वावेतौ तावेवाहुर् विषामृते अवमानो ऽमृतं तत्र सन्मानो विषमुच्यते
ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਪਮਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 5
गुरोरपि हिते युक्तः स तु संवत्सरं वसेत् नियमेष्वप्रमत्तस्तु यमेषु च सदा भवेत्
ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ (ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ) ਵੱਸੇ। ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
Verse 6
प्राप्यानुज्ञां ततश्चैव ज्ञानयोगमनुत्तमम् अविरोधेन धर्मस्य चरेत पृथिवीमिमाम्
ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰੇ।
Verse 7
चक्षुःपूतं चरेन्मार्गं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् सत्यपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत्
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਹ ਹੀ ਤੁਰੇ। ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪੀਵੇ। ਸੱਚ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਬਚਨ ਬੋਲੇ। ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ ਕਰੇ।
Verse 8
मत्स्यगृह्यस्य यत्पापं षण्मासाभ्यन्तरे भवेत् एकाहं तत्समं ज्ञेयम् अपूतं यज्जलं भवेत्
ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੁੱਧ (ਨਾ ਛਾਣਿਆ) ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿਤਨਾ ਪਾਪ ਜਾਣੋ।
Verse 9
अपूतोदकपाने तु जपेच्च शतपञ्चकम् अघोरलक्षणं मन्त्रं ततः शुद्धिमवाप्नुयात्
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਘੋਰ-ਲੱਛਣ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪੱਚੀ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
अथवा पूजयेच्छंभुं घृतस्नानादिविस्तरैः त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य शुध्यते नात्र संशयः
ਜਾਂ ਘਿਉ-ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 11
आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु न गच्छेद्योगवित्क्वचित् एवं ह्यहिंसको योगी भवेदिति विचारितम्
ਯੋਗ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਭੋਜ, ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗੀ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
रुलेस् फ़ोर् भैक्ष्यचरण वह्नौ विधूमे ऽत्यङ्गारे सर्वस्मिन्भुक्तवज्जने चरेत्तु मतिमान् भैक्ष्यं न तु तेष्वेव नित्यशः
ਭੈਖ੍ਯ-ਚਰਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਣ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਾਧਕ ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਦ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਪਤ-ਭੁਕਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਚਰੇ; ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਿਖਿਆ ਲਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਨਹੀਂ ਚਿਮਟੇ।
Verse 13
अथैनम् अवमन्यन्ते परे परिभवन्ति च तथा युक्तं चरेद्भैक्ष्यं सतां धर्ममदूषयन्
ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਯਥਾਵਿਧਿ ਭੈਖ੍ਯ-ਚਰਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਤਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 14
भैक्ष्यं चरेद्वनस्थेषु यायावरगृहेषु च श्रेष्ठा तु प्रथमा हीयं वृत्तिरस्योपजायते
ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਯਾਯਾਵਰ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਕੇ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਏ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ।
Verse 15
अत ऊर्ध्वं गृहस्थेषु शीलीनेषु चरेद्द्विजाः श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾਚਾਰੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਦਾਂਤ, ਵੇਦ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਹੋਣ। ਐਸਾ ਸਤਸੰਗ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
अत ऊर्ध्वं पुनश्चापि अदुष्टापतितेषु च भैक्ष्यचर्या हि वर्णेषु जघन्या वृत्तिरुच्यते
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ—ਅਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਪਤਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਭਿੱਖਿਆ-ਚਰਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮੀ ਜੀਵਿਕਾ ਧਾਰਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਸ਼-ਦੋਸ਼ ਨਾ ਵਧੇ ਅਤੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਹੇ।
Verse 17
भैक्ष्यं यवागूस्तक्रं वा पयो यावकमेव च फलमूलादि पक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः
ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਭੋਜਨ, ਯਵਾਗੂ, ਤਕ੍ਰ (ਛਾਂਛ), ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਯਾਵਕ (ਜੌ ਦੀ ਤਿਆਰੀ); ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਆਦਿ, ਕਣ, ਪਿਣ੍ਯਾਕ (ਖਲੀ), ਸੱਕਤੂ (ਸੱਤੂ)—ਇਹ ਸਭ ਅਨੁਮਤ ਆਹਾਰ ਹਨ।
Verse 18
इत्येव ते मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धिवर्द्धनाः आहारास्तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्ष्यमिति स्मृतम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਹਾਰ ਦੱਸੇ। ਉਹਨਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਆਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖਿਆ-ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 19
अब्बिन्दुं यः कुशाग्रेण मासि मासि समश्नुते न्यायतो यश्चरेद्भैक्ष्यं पूर्वोक्तात्स विशिष्यते
ਜੋ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲੀ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਸਾਧਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ।
Verse 20
जरामरणगर्भेभ्यो भीतस्य नरकादिषु एवं दाययते तस्मात् तद्भैक्ष्यमिति संस्मृतम्
ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ, ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਅਤੇ ਨਰਕ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਇਸੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਤਤ੍-ਭੈਖ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
दधिभक्षाः पयोभक्षा ये चान्ये जीवक्षीणकाः सर्वे ते भैक्ष्यभक्षस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
ਦਹੀਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਧ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਖਪਾਉ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਭਿੱਖਿਆ-ਭੋਜੀ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
Verse 22
भस्मशायी भवेन्नित्यं भिक्षाचारी जितेन्द्रियः य इच्छेत् परमं स्थानं व्रतं पाशुपतं चरेत्
ਉਹ ਸਦਾ ਭਸਮ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰੇ, ਭਿੱਖਿਆਚਾਰੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ। ਜੋ ਪਰਮ ਸਥਾਨ (ਸ਼ਿਵ-ਪਦ) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।
Verse 23
बेहविओउर् ओफ़् अ योगिन् योगिनां चैव सर्वेषां श्रेष्ठं चान्द्रायणं भवेत् एकं द्वे त्रीणि चत्वारि शक्तितो वा समाचरेत्
ਯੋਗੀ ਲਈ—ਅਤੇ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च अलोभस्त्याग एव च व्रतानि पञ्च भिक्षूणाम् अहिंसा परमा त्विह
ਪਤੀ-ਭਗਤ ਭਿੱਖੂ ਲਈ ਪੰਜ ਵ੍ਰਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਅਸਤੇਯ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਅਲੋਭ ਅਤੇ ਤਿਆਗ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵ੍ਰਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਦੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 25
अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम् नित्यं स्वाध्याय इत्येते नियमाः परिकीर्तिताः
ਅਕ੍ਰੋਧ, ਗੁਰੂ-ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ, ਸ਼ੌਚ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਘਵ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 26
बीजयोनिगुणा वस्तुबन्धः कर्मभिर् एव च यथा द्विप इवारण्ये मनुष्याणां विधीयते
ਬੀਜ, ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਹ-ਬੰਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
देवैस्तुल्याः सर्वयज्ञक्रियास्तु यज्ञाज्जाप्यं ज्ञानमाहुश् च जाप्यात् ज्ञानाद् ध्यानं संगरागादपेतं तस्मिन्प्राप्ते शाश्वतस्योपलम्भः
ਸਭ ਯੱਗ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਯੱਗ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਪ, ਜਪ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਉਹ ਧਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗ-ਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ (ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
दमः शमः सत्यमकल्मषत्वं मौनं च भूतेष्वखिलेषु चार्जवम् अतीन्द्रियं ज्ञानमिदं तथा शिवं प्राहुस् तथा ज्ञानविशुद्धबुद्धयः
ਦਮ, ਸ਼ਮ, ਸਤ੍ਯ, ਅਕਲਮਸ਼ਤਾ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਰਜਵ—ਇਹੀ ਅਤੀੰਦ੍ਰਿਯ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ।
Verse 29
समाहितो ब्रह्मपरो ऽप्रमादी शुचिस् तथैकान्तरतिर् जितेन्द्रियः /* समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा महर्षयश्चैवम् अनिन्दितामलाः
ਜੋ ਮਨੋਂ ਸਮਾਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮ-ਪਰਾਇਣ, ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ, ਸ਼ੁੱਧ, ਏਕਾਂਤ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਜਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਇਹ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਨਿਰਮਲ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿੱਚ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 30
प्राप्यते ऽभिमतान् देशान् अङ्कुशेन निवारितः एतन्मार्गेण शुद्धेन दग्धबीजो ह्यकल्मषः
ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ-ਰੂਪੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਧਕ ਮਨਚਾਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਬੀਜ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਕਲਮਸ਼-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 31
सदाचाररताः शान्ताः स्वधर्मपरिपालकाः सर्वांल्लोकान् विनिर्जित्य ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते
ਜੋ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਨ—ਉਹ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਯੰਮ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 32
सलुततिओन् ओफ़् सुपेरिओर्स् पितामहेनोपदिष्टो धर्मः साक्षात्सनातनः सर्वलोकोपकारार्थं शृणुध्वं प्रवदामि वः
ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਇਹ ਧਰਮ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 33
गुरूपदेशयुक्तानां वृद्धानां क्रमवर्त्तिनाम् अभ्युत्थानादिकं सर्वं प्रणामं चैव कारयेत्
ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦੇ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 34
अष्टाङ्गप्रणिपातेन त्रिधा न्यस्तेन सुव्रताः त्रिःप्रदक्षिणयोगेन वन्द्यो वै ब्रह्मणो गुरुः
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਜਨੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗੁਰੂ—ਉਹੀ ਆਚਾਰਯ—ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਨਿਆਸ-ਰੂਪ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 35
ज्येष्ठान्ये ऽपि च ते सर्वे वन्दनीया विजानता आज्ञाभङ्गं न कुर्वीत यदीच्छेत् सिद्धिम् उत्तमाम्
ਉਮਰ ਜਾਂ ਪਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੇਠੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ—ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 36
धातुशून्यबिलक्षेत्रक्षुद्रमन्त्रोपजीवनम् विषग्रहविडम्बादीन् वर्जयेत् सर्वयत्नतः
ਧਾਤੂ-ਰਹਿਤ ਖਾਣਾਂ/ਗੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ, ਨਿਕੰਮੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਛੋਟੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦੇਣਾ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਹੜਪਣਾ ਆਦਿ ਧੋਖੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 37
कैतवं वित्तशाठ्यं च पैशुन्यं वर्जयेत्सदा अतिहासम् अवष्टम्भं लीलास्वेच्छाप्रवर्तनम्
ਕਪਟ, ਧਨ ਵਿੱਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਚੁਗ਼ਲੀ—ਇਹ ਸਦਾ ਤਿਆਗੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਮਖੌਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਜ਼ਿੱਦ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਖੇਡ-ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਉੱਛ੍ਰਿੰਖਲ ਵਰਤਾਓ ਵੀ ਛੱਡੋ।
Verse 38
वर्जयेत्सर्वयत्नेन गुरूणामपि संनिधौ तद्वाक्यप्रतिकूलं च अयुक्तं वै गुरोर्वचः
ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਬਚੋ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ।
Verse 39
न वदेत्सर्वयत्नेन अनिष्टं न स्मरेत्सदा यतीनामासनं वस्त्रं दण्डाद्यं पादुके तथा
ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਨਾ ਬੋਲੋ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਡੰਡ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ ਬਾਰੇ ਲੋਭ, ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਐਸਾ ਸੰਯਮ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਾਸ਼ (ਬੰਧਨ) ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 40
माल्यं च शयनस्थानं पात्रं छायां च यत्नतः यज्ञोपकरणाङ्गं च न स्पृशेद् वै पदेन च
ਮਾਲਾ, ਸੌਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਛਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੈਰ ਨਾਲ ਨਾ ਛੂਹੋ। ਅਤੇ ਯੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੋਈ ਅੰਗ ਜਾਂ ਉਪਕਰਨ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾਲ ਨਾ ਛੂਹੋ। ਇਹ ਸੰਯਮ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 41
देवद्रोहं गुरुद्रोहं न कुर्यात्सर्वयत्नतः कृत्वा प्रमादतो विप्राः प्रणवस्यायुतं जपेत्
ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਅਪਰਾਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੋ।
Verse 42
देवद्रोहगुरुद्रोहात् कोटिमात्रेण शुध्यति महापातकशुद्ध्यर्थं तथैव च यथाविधि
ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ‘ਕੋਟੀ’ ਮਾਤਰਾ (ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ) ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 43
पातकी च तदर्धेन शुध्यते वृत्तवान्यदि उपपातकिनः सर्वे तदर्धेनैव सुव्रताः
ਜੇ ਪਾਪੀ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੇ ਅੱਧ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਸਾਰੇ ਉਪਪਾਤਕੀ (ਛੋਟੇ ਅਪਰਾਧੀ) ਵੀ ਉਸੇ ਅੱਧ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 44
संध्यालोपे कृते विप्रः त्रिरावृत्त्यैव शुध्यति आह्निकच्छेदने जाते शतमेकमुदाहृतम्
ਜੇ ਵਿਪ੍ਰ ਸੰਧਿਆ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਲੋਪ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਆਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਿੱਤ ਆਹਨਿਕ ਕਰਮ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੌ ਜਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 45
लङ्घने समयानां तु अभक्ष्यस्य च भक्षणे अवाच्यवाचने चैव सहस्राच्छुद्धिरुच्यते
ਨਿਯਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਅਭੱਖ ਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅਵਾਚ੍ਯ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ‘ਤੇ—ਹਜ਼ਾਰ ਆਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 46
काकोलूककपोतानां पक्षिणामपि घातने शतमष्टोत्तरं जप्त्वा मुच्यते नात्र संशयः
ਕਾਂ, ਉੱਲੂ, ਕਬੂਤਰ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 47
यः पुनस्तत्त्ववेत्ता च ब्रह्मविद् ब्राह्मणोत्तमः स्मरणाच्छुद्धिमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
ਜੋ ਤੱਤਵ-ਵੇਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 48
नैवमात्मविदामस्ति प्रायश्चित्तानि चोदना विश्वस्यैव हि ते शुद्धा ब्रह्मविद्याविदो जनाः
ਆਤਮ-ਵਿਦਾਂ ਲਈ ਐਸੀਆਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਆਗਿਆਵਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 49
योगध्यानैकनिष्ठाश् च निर्लेपाः काञ्चनं यथा शुद्धानां शोधनं नास्ति विशुद्धा ब्रह्मविद्यया
ਜੋ ਯੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸ਼ੋਧਨ ਨਹੀਂ; ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ—ਜੋ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 50
च्लेअनिन्ग् ओफ़् wअतेर् उद्धृतानुष्णफेनाभिः पूताभिर् वस्त्रचक्षुषा अद्भिः समाचरेत्सर्वं वर्जयेत्कलुषोदकम्
ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਝੱਗ ਹਟਾ ਕੇ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਗੰਦਲਾ/ਮੈਲਾ ਪਾਣੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 51
गन्धवर्णरसैर्दुष्टम् अशुचिस्थानसंस्थितम् पङ्काश्मदूषितं चैव सामुद्रं पल्वलोदकम्
ਜਿਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੰਧ, ਰੰਗ ਤੇ ਸਵਾਦ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਗੰਦੇ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ, ਕੀਚੜ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ—ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਠਹਿਰੇ ਤਲਾਬ ਦਾ—ਉਹ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।
Verse 52
सशैवालं तथान्यैर्वा दोषैर्दुष्टं विवर्जयेत् च्लेअनिन्ग् ओफ़् च्लोथेस् वस्त्रशौचान्वितः कुर्यात् सर्वकार्याणि वै द्विजाः
ਸ਼ੈਵਾਲ ਆਦਿ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਵਸਤ੍ਰ-ਸ਼ੌਚ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਸਭ ਕੰਮ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਬੰਧੀ—ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 53
नमस्कारादिकं सर्वं गुरुशुश्रूषणादिकम् वस्त्रशौचविहीनात्मा ह्य् अशुचिर्नात्र संशयः
ਨਮਸਕਾਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਵੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰ-ਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 54
देवकार्योपयुक्तानां प्रत्यहं शौचमिष्यते इतरेषां हि वस्त्राणां शौचं कार्यं मलागमे
ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ੌਚ (ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕਰਨੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤਾਂ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਲ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਣ।
Verse 55
वर्जयेत्सर्वयत्नेन वासो ऽन्यैर् विधृतं द्विजाः कौशेयाविकयो रूक्षैः क्षौमाणां गौरसर्षपैः
ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਜੋ ਕੱਪੜਾ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਜਾਂ ਉਨ ਦਾ ਰੁੱਖਾ ਕੱਪੜਾ, ਅਤੇ ਲਿਨਨ/ਖੌਮ ਦਾ ਉਹ ਕੱਪੜਾ ਜੋ ਕਠੋਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿੱਕੀ ਸਰੋਂ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਵੀ ਵਰਜਿਤ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 56
श्रीफलैरंशुपट्टानां कुतपानामरिष्टकैः चर्मणां विदलानां च वेत्राणां वस्त्रवन्मतम्
ਸ਼੍ਰੀਫਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅੰਸ਼ੁ-ਪੱਟ, ਕੁਟਪ (ਉਨ ਦੇ ਢੱਕਣ) ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਕ; ਅਤੇ ਚਮੜਾ, ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮੜੇ ਦਾ ਫੀਤਾ, ਤੇ ਬੇਤ/ਕੇਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ (ਇਸ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰ-ਦਾਨ ਵਰਗੇ ਯੋਗ ਹਨ)।
Verse 57
वल्कलानां तु सर्वेषां छत्रचामरयोरपि चैलवच्छौचमाख्यातं ब्रह्मविद्भिर् मुनीश्वरैः
ਸਾਰੇ ਵਲਕਲ (ਛਾਲ) ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਛਤਰ ਤੇ ਚਾਮਰ ਲਈ ਵੀ, ਕੱਪੜੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸ਼ੌਚ (ਸ਼ੁੱਧੀ) ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਮুনি-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
Verse 58
च्लेअनिन्ग् ओफ़् ओब्जेच्त्स् भस्मना शुध्यते कांस्यं क्षारेणायसम् उच्यते ताम्रमम्लेन वै विप्रास् त्रपुसीसकयोरपि
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਕਾਂਸਾ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲੋਹਾ ਖਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਾਂਬਾ ਅਮਲ ਨਾਲ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਨ (ਤ੍ਰਪੁ) ਅਤੇ ਸੀਸਾ ਵੀ (ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)।
Verse 59
हैमम् अद्भिः शुभं पात्रं रौप्यपात्रं द्विजोत्तमाः मण्यश्मशङ्खमुक्तानां शौचं तैजसवत्स्मृतम्
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਮਣੀ, ਪੱਥਰ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਗਨਿਤੱਤਵ ਸਮ (ਧਾਤੂ ਸੁਭਾਵ ਵਾਂਗ) ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 60
अग्नेर् अपां च संयोगाद् अत्यन्तोपहतस्य च रसानामिह सर्वेषां शुद्धिरुत्प्लवनं स्मृतम्
ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ—ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ—ਇੱਥੇ ਸਭ ਰਸਾਂ (ਯਜ્ઞੀ ਦ੍ਰਵਿਆਂ) ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ‘ਉਤਪ੍ਲਵਨ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 61
तृणकाष्ठादिवस्तूनां शुभेनाभ्युक्षणं स्मृतम् उष्णेन वारिणा शुद्धिस् तथा स्रुक्स्रुवयोरपि
ਘਾਹ, ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਦੇ ਅਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣ (ਛਿੜਕਾਅ) ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ੍ਰੁਕ-ਸ੍ਰੁਵ (ਹੋਮ ਦੇ ਚਮਚੇ) ਵੀ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 62
तथैव यज्ञपात्राणां मुशलोलूखलस्य च शृङ्गास्थिदारुदन्तानां तक्षणेनैव शोधनम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ्ञ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲ-ਉਲੂਖਲ (ਓਖਲੀ) ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਿੰਗ, ਹੱਡੀ, ਲੱਕੜ ਤੇ ਦੰਤ (ਹਾਥੀਦਾਂਤ) ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਰਚਣ/ਘਿਸਣ (ਤਕ੍ਸ਼ਣ) ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 63
संहतानां महाभागा द्रव्याणां प्रोक्षणं स्मृतम् असंहतानां द्रव्याणां प्रत्येकं शौचमुच्यते
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਇਕੱਠੇ ਰੱਖੇ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰੋક્ષણ (ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛਿੜਕਾਅ) ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੇ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 64
अभुक्तराशिधान्यानाम् एकदेशस्य दूषणे तावन्मात्रं समुद्धृत्य प्रोक्षयेद्वै कुशांभसा
ਅਭੁਕਤ ਅਨਾਜ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਜੇ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਰਹੇ।
Verse 65
शाकमूलफलादीनां धान्यवच्छुद्धिरिष्यते मार्जनोन्मार्जनैर् वेश्म पुनःपाकेन मृन्मयम्
ਸਾਗ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੀ ਅਨਾਜ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਘਰ ਝਾੜੂ-ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਮੁੜ ਤਪਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 66
उल्लेखनेनाञ्जनेन तथा संमार्जनेन च गोनिवासेन वै शुद्धा सेचनेन धरा स्मृता
ਧਰਤੀ ਖੁਰਚ ਕੇ ਸਮਤਲ ਕਰਨ, ਲੇਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਝਾੜੂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੋਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ ਵੀ ਧਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 67
भूमिस्थम् उदकं शुद्धं वैतृष्ण्यं यत्र गौर्व्रजेत् अव्याप्तं यदमेध्येन गन्धवर्णरसान्वितम्
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗਾਂ ਆਪਣੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਪੀ ਸਕੇ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ ਤੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
Verse 68
वत्सः शुचिः प्रस्रवणे शकुनिः फलपातने स्वदारास्यं गृहस्थानां रतौ भार्याभिकाङ्क्षया
ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ (ਸ੍ਰਾਵ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਛੜਾ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲ ਡਿੱਗਣ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧਰਮ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ—ਪਤਨੀ ਲਈ ਹੀ ਉਠੀ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ—ਉਚਿਤ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 69
हस्ताभ्यां क्षालितं वस्त्रं कारुणा च यथाविधि कुशांबुना सुसंप्रोक्ष्य गृह्णीयाद्धर्मवित्तमः
ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣੂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਕੱਪੜਾ ਲਵੇ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੁਣਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਾ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Verse 70
पण्यं प्रसारितं चैव वर्णाश्रमविभागशः शुचिराकरजं तेषां श्वा मृगग्रहणे शुचिः
ਵਰਨ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਵਪਾਰ ਵੀ ਚਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖਾਣ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਵਸਤੂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਰਗ ਫੜੇ ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 71
छाया च विप्लुषो विप्रा मक्षिकाद्या द्विजोत्तमाः रजो भूर् वायुर् अग्निश् च मेध्यानि स्पर्शने सदा
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਛਾਂ, ਛਿਟੇ ਪਏ ਬੂੰਦ, ਮੱਖੀਆਂ ਆਦਿ, ਧੂੜ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ—ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਸਦਾ ਮੇਧ੍ਯ (ਸ਼ੁੱਧ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਅਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 72
सुप्त्वा भुक्त्वा च वै विप्राः क्षुत्त्वा पीत्वा च वै तथा ष्ठीवित्वाध्ययनादौ च शुचिरप्याचमेत्पुनः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਸੁੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਛੀਂਕ ਕੇ ਅਤੇ ਪੀ ਕੇ, ਥੁੱਕ ਕੇ ਵੀ—ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਆਦਿ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ—ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੁੜ ਆਚਮਨ ਕਰੇ।
Verse 73
पादौ स्पृशन्ति ये चापि पराचमनबिन्दवः ते पार्थिवैः समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत्
ਆਚਮਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਬੂੰਦਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ (ਤਟਸਥ) ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਣ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ।
Verse 74
कृत्वा च मैथुनं स्पृष्ट्वा पतितं कुक्कुटादिकम् सूकरं चैव काकादि श्वानमुष्ट्रं खरं तथा
ਮੈਥੁਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਪਤਿਤ (ਅਸ਼ੁੱਧ) ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਮੁਰਗਾ ਆਦਿ, ਸੂਰ, ਕਾਂ ਆਦਿ, ਕੁੱਤਾ, ਊਂਟ ਤੇ ਗਧੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਆਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 75
यूपं चाण्डालकाद्यांश् च स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति रजस्वलां सूतिकां च न स्पृशेदन्त्यजामपि
ਯੂਪ (ਯੱਗ-ਸਤੰਭ) ਜਾਂ ਚੰਡਾਲ ਆਦਿ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਰਜਸਵਲਾ, ਸੂਤਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਯਜਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 76
सूतिकाशौचसंयुक्तः शावाशौचसमन्वितः संस्पृशेन्न रजस्तासां स्पृष्ट्वा स्नात्वैव शुध्यति
ਜੋ ਸੂਤਿਕਾ-ਅਸ਼ੌਚ ਜਾਂ ਸ਼ਾਵ-ਅਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਸੰਪਰਕ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 77
उन्देफ़िलब्ले पेओप्ले नैवाशौचं यतीनां च वनस्थब्रह्मचारिणाम् नैष्ठिकानां नृपाणां च मण्डलीनां च सुव्रताः
ਯਤੀ, ਵਨਵਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਵ੍ਰਤੀ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਮੰਡਲੀ (ਨਿਯਮਬੱਧ ਤਪਸਵੀ)—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਵ੍ਰਤੀਆਂ ਲਈ ਆਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 78
ततः कार्यविरोधाद्धि नृपाणां नान्यथा भवेत् वैखानसानां विप्राणां पतितानामसंभवात्
ਇਸ ਲਈ ਕਰਤੱਬ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਪਵੇ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਤੇ ਵੈਖਾਨਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤਿਤ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 79
असंचयाद् द्विजानां च स्नानमात्रेण नान्यथा तथा संनिहितानां च यज्ञार्थं दीक्षितस्य च
ਅਸੰਚਯ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗਾਰਥ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 80
एकाहाद् यज्ञयाजिनां शुद्धिरुक्ता स्वयंभुवा ततस्त्वधीतशाखानां चतुर्भिः सर्वदेहिनाम्
ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ—ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 81
दुरतिओन् ओफ़् देफ़िलेमेन्त् सूतकं प्रेतकं नास्ति त्र्यहाद् ऊर्ध्वम् अमुत्र वै अर्वाग् एकादशाहान्तं बान्धवानां द्विजोत्तमाः
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਜਨਮ ਦਾ ਸੂਤਕ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤਕ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 82
स्नानमात्रेण वै शुद्धिर् मरणे समुपस्थिते तत ऋतुत्रयादर्वाग् एकाहः परिगीयते
ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰੁੱਤਾਂ (ਅਲਪ ਉਮਰ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸ਼ੌਚ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 83
सप्तवर्षात् ततश्चार्वाक् त्रिरात्रं हि ततः परम् दशाहं ब्राह्मणानां वै प्रथमे ऽहनि वा पितुः
ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ੌਚ—ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੀ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 84
दशाहं सूतिकाशौचं मातुरप्येवमव्ययाः अर्वाक् त्रिवर्षात्स्नानेन बान्धवानां पितुः सदा
ਜਨਮ ਕਾਰਨ ਸੂਤਕ ਅਸ਼ੌਚ ਦਸ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਦਾ ਇਹੀ ਵਿਧਾਨ ਸਮਝੋ।
Verse 85
अष्टाब्दाद् एकरात्रेण शुद्धिः स्याद् बान्धवस्य तु द्वादशाब्दात्ततश्चार्वाक् त्रिरात्रं स्त्रीषु सुव्रताः
ਅੱਠ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਧੂ ਲਈ (ਮੌਤ ਦੇ ਅਸ਼ੌਚ ਦੀ) ਸ਼ੁੱਧੀ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 86
सपिण्डता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्
ਪੁਰਖ ਲਈ ਸਪਿੰਡਤਾ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਅਸ਼ੌਚ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਲਈ ਅਸ਼ੌਚ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵੋਨਮੁਖ ਆਚਾਰ—ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਿਆ—ਵੱਲ ਮੁੜ ਸਕੇ।
Verse 87
ततः संनिहितो विप्रश् चार्वाक् पूर्वं तदेव वै संवत्सरे व्यतीते तु स्नानमात्रेण शुध्यति
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਚਾਰਵਾਕ—ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੇ ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 88
पुरिफ़िचतिओन् अफ़्तेर् तोउछिन्ग् अ देअद् बोद्य् स्पृष्ट्वा प्रेतं त्रिरात्रेण धर्मार्थं स्नानमुच्यते दाहकानां च नेतॄणां स्नानमात्रमबान्धवे
ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਇਸ਼ਨਾਨ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ/ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਉਹ ਬੰਧੂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 89
अनुगम्य च वै स्नात्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति आचार्यमरणे चैव त्रिरात्रं श्रोत्रिये मृते
ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪਿੱਛੋਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਘਿਉ ਦਾ ਆਚਮਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ੌਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 90
पक्षिणी मातुलानां च सोदराणां च वा द्विजाः भूपानां मण्डलीनां च सद्यो नीराष्ट्रवासिनाम्
ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਮਾਮਿਆਂ ਜਾਂ ਸਹੋਦਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੇ ਪੰਛੀਣੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਮੰਡਲੀਕ ਹਾਕਮਾਂ ਲਈ ਵੀ—ਜੋ ਰਾਜ-ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹਨ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਅਤੇ ਬੇਦਖਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 91
केवलं द्वादशाहेन क्षत्त्रियाणां द्विजोत्तमाः नाभिषिक्तस्य चाशौचं संप्रमादेषु वै रणे
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸ਼ੌਚ ਕੇਵਲ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਹਜੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਮਾਤ ਹਾਦਸੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 92
वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति इति संक्षेपतः प्रोक्ता द्रव्यशुद्धिरनुत्तमा
ਵੈਸ਼੍ਯ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 93
अशौचं चानुपूर्व्येण यतीनां नैव विद्यते मेन्स्त्रुअतिओन् त्रेताप्रभृति नारीणां मासि मास्यार्तवं द्विजाः
ਯਤੀਆਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਮਹੀਨੇ ਆਰਤਵ (ਰਜਸ੍ਰਾਵ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 94
कृते सकृद् युगवशाज् जायन्ते वै सहैव तु प्रयान्ति च महाभागा भार्याभिः कुरवो यथा
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯੁਗ-ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਭਾਗੀ ਜਨ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 95
वर्णाश्रमव्यवस्था च त्रेताप्रभृति सुव्रताः भारते दक्षिणे वर्षे व्यवस्था नेतरेष्वथ
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ।
Verse 96
महावीते सुवीते च जंबूद्वीपे तथाष्टसु शाकद्वीपादिषु प्रोक्तो धर्मो वै भारते यथा
ਮਹਾਵੀਤ ਤੇ ਸੁਵੀਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਆਦਿ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 97
रसोल्लासा कृते वृत्तिस् त्रेतायां गृहवृक्षजा सैवार्तवकृताद् दोषाद् रागद्वेषादिभिर् नृणाम्
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਿਕਾ ਰਸ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਉੱਲਾਸ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ। ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਰਿਤੂ-ਜਨਿਤ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
Verse 98
मैथुनात्कामतो विप्रास् तथैव परुषादिभिः यवाद्याः सम्प्रजायन्ते ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਕਾਮ ਵਸ਼ ਮੈਥੁਨ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਪਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਵੀ, ਜੌ ਆਦਿ ਅਨਾਜ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ—ਗ੍ਰਾਮੀ ਅਤੇ ਅਰਣ੍ਯਜ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 99
ओषध्यश् च रजोदोषाः स्त्रीणां रागादिभिर् नृणाम् अकालकृष्टा विध्वस्ताः पुनरुत्पादितास् तथा
ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਜੋ-ਦੋਸ਼ ਵਧਣਗੇ। ਮਰਦ ਰਾਗ ਆਦਿ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਮੌਸਮ ਕਟਾਈ-ਬੋਵਾਈ ਕਰਨਗੇ; ਜੋ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਗੇਗਾ, ਪਰ ਵਿਕਾਰਤ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
Verse 100
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन न संभाष्या रजस्वला प्रथमे ऽहनि चाण्डाली यथा वर्ज्या तथाङ्गना
ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਚੰਡਾਲੀ ਵਾਂਗ ਵर्जਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 101
द्वितीये ऽहनि विप्रा हि यथा वै ब्रह्मघातिनी तृतीये ऽह्नि तदर्धेन चतुर्थे ऽहनि सुव्रताः
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਪਾਪ ਅਵਸਥਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਵਰਗੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ—ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 102
स्नात्वार्धमासात् संशुद्धा ततः शुद्धिर्भविष्यति आ षोडशात् ततः स्त्रीणां मूत्रवच्छौचमिष्यते
ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਮੂਤਰ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਸ਼ੌਚ ਵਾਂਗ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Verse 103
पञ्चरात्रं तथास्पृश्या रजसा वर्तते यदि सा विंशद्दिवसादूर्ध्वं रजसा पूर्ववत्तथा
ਜੇ ਰਜਸ (ਹੈਜ਼) ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਅਸਪ੍ਰਸ਼੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਰਜਸ ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਹੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 104
स्नानं शौचं तथा गानं रोदनं हसनं तथा यानमभ्यञ्जनं नारी द्यूतं चैवानुलेपनम्
ਸਨਾਨ, ਸ਼ੌਚ, ਗਾਇਨ, ਰੋਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਯਾਤਰਾ, ਤੇਲ-ਮਰਦਨ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਆਸਕਤੀ, ਜੂਆ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ—ਨਿਯਮ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਵਰਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।
Verse 105
दिवास्वप्नं विशेषेण तथा वै दन्तधावनम् मैथुनं मानसं वापि वाचिकं देवतार्चनम्
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਦੀ ਨੀਂਦ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਮੈਥੁਨ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਂ ਵਾਚਿਕ ਆਸਵਾਦ—ਦੇਵਤਾ-ਅਰਚਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਭ ਵਰਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਰਹੇ।
Verse 106
वर्जयेत्सर्वयत्नेन नमस्कारं रजस्वला रजस्वलाङ्गनास्पर्शसंभाषे च रजस्वला
ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
Verse 107
संत्यागं चैव वस्त्राणां वर्जयेत्सर्वयत्नतः स्नात्वान्यपुरुषं नारी न स्पृशेत्तु रजस्वला
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਚਿਤ ਤਿਆਗ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਰਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਰਦ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ।
Verse 108
ईक्षयेद्भास्करं देवं ब्रह्मकूर्चं ततः पिबेत् केवलं पञ्चगव्यं वा क्षीरं वा चात्मशुद्धये
ਦੇਵ ਭਾਸਕਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਕੂਰਚ ਪੀਵੇ। ਜਾਂ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕੇਵਲ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰੇ।
Verse 109
चतुर्थ्यां स्त्री न गम्या तु गतो ऽल्पायुः प्रसूयते विद्याहीनं व्रतभ्रष्टं पतितं पारदारिकम्
ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਗਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਅਲਪ-ਆਯੁ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮਦੀ ਹੈ—ਵਿਦਿਆਹੀਣ, ਵਰਤ-ਭ੍ਰਸ਼ਟ, ਪਤਿਤ ਅਤੇ ਪਰ-ਇਸਤ੍ਰੀਗਾਮੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਦੀ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਗਤੀ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।
Verse 110
दारिद्र्यार्णवमग्नं च तनयं सा प्रसूयते कन्यार्थिनैव गन्तव्या पञ्चम्यां विधिवत्पुनः
ਉਹ (ਇਸ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ) ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜਣਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕਨਿਆ-ਅਰਥੀ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 111
रक्ताधिक्याद्भवेन्नारी शुक्राधिक्ये भवेत्पुमान् समे नपुंसकं चैव पञ्चम्यां कन्यका भवेत्
ਰਕਤ ਦੀ ਵੱਧਤੋਂ ਨਾਲ ਧੀ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਵੱਧਤੋਂ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ। ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਨਪੁੰਸਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਸੰਤਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੰਚਮੀ ਦਿਨ ਕੁੜੀ-ਬੱਚੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 112
षष्ठ्यां गम्या महाभागा सत्पुत्रजननी भवेत् पुत्रत्वं व्यञ्जयेत्तस्य जातपुत्रो महाद्युतिः
ਛੱਠੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗਮ-ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਨਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਗਰਭ ਪੁੱਤਰਤਵ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 113
पुमिति नरकस्याख्या दुःखं च नरकं विदुः पुंसस्त्राणान्वितं पुत्रं तथाभूतं प्रसूयते
‘ਪੁਮ’ ਨਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਸਰੂਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਹੈ—ਜੋ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਸ (ਨਰਕ-ਦੁੱਖ) ਤੋਂ ਤ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
Verse 114
सप्तम्यां चैव कन्यार्थी गच्छेत्सैव प्रसूयते अष्टम्यां सर्वसम्पन्नं तनयं सम्प्रसूयते
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੱਤਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਨਿਆ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਰਵਗੁਣ ਸੰਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 115
नवम्यां दारिकायार्थी दशम्यां पण्डितो भवेत् एकादश्यां तथा नारीं जनयेत्सैव पूर्ववत्
ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੰਗ ਕਰੇ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 116
द्वादश्यां धर्मतत्त्वज्ञं श्रौतस्मार्तप्रवर्तकम् त्रयोदश्यां जडां नारीं सर्वसंकरकारिणीम्
ਬਾਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਨਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 117
जनयत्यङ्गना यस्मान् न गच्छेत्सर्वयत्नतः चतुर्दश्यां यदा गच्छेत् सा पुत्रजननी भवेत्
ਕਿਉਂਕਿ (ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ) ਇਸਤਰੀ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਿਨ ਸੰਗ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਸੰਗ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Verse 118
पञ्चदश्यां च धर्मिष्ठां षोडश्यां ज्ञानपारगम् स्त्रीणां वै मैथुने काले वामपार्श्वे प्रभञ्जनः
ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸੋਲਵੀਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੰਤਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਾਹ (ਪ੍ਰਭੰਜਨ) ਦਾ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 119
चरेद्यदि भवेन्नारी पुमांसं दक्षिणे लभेत् स्त्रीणां मैथुनकाले तु पापग्रहविवर्जिते
ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰਿਤੁਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੇ ਪੁਰਖ-ਬੀਜ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਟਿਕੇ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪਾਪ ਗ੍ਰਹ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 120
उक्तकाले शुचिर्भूत्वा शुद्धां गच्छेच्छुचिस्मिताम् इत्येवं संप्रसंगेन यतीनां धर्मसंग्रहे
ਨਿਯਤ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਸਮਿਤ (ਗੁਰੂ/ਪੂਜ੍ਯ) ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 121
सर्वेषामेव भूतानां सदाचारः प्रकीर्तितः यः पठेच्छृणुयाद् वापि सदाचारं शुचिर्नरः
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਦਾਚਾਰ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ-ਚਿੱਤ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 122
श्रावयेद्वा यथान्यायं ब्राह्मणान् दग्धकिल्बिषान् ब्रह्मलोकमनुप्राप्य ब्रह्मणा सह मोदते
ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਪ-ਦਗਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਠ/ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Śauca is mapped across faculties: one should walk a path ‘purified by the eyes,’ drink water ‘purified by cloth,’ speak words ‘purified by truth,’ and act with a mind ‘purified’—linking external cleanliness with ethical and mental refinement.
It prescribes mantra-based purification: japa of an Aghora-lakṣaṇa mantra (stated as a fixed count) or alternatively worship of Śambhu with ritual measures and pradakṣiṇā, emphasizing both mantra and Śiva-pūjā as restorative.
Bhikṣā is recommended as a superior sustenance for siddhi-supporting yogins, with a preference order that begins with forest/ascetic-friendly contexts and then extends to disciplined, faithful householders; taking from fallen or corrupt sources is treated as inferior.
The chapter warns strongly against both and prescribes praṇava-japa (repetition of Om) in large counts as purification, presenting japa as a principal prāyaścitta when such offenses occur through negligence.
It gives material-specific śuddhi: ash for bronze, alkali for iron, acid for copper, water for gold, and other methods (sprinkling, washing, heating, scraping, planing) for grains, earth, wooden items, and ritual implements.
It outlines graded durations of sūtaka/preta aśauca by kinship, age, and varṇa, and gives strict conduct restrictions for menstruation with purification by bathing and regulated behavior, framing them as dharma-protective boundaries for ritual and social order.