Adhyaya 41

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे चतुर्युगपरिमाणं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः इन्द्र उवाच पुनः ससर्ज भगवान् प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजाः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਚਤੁਰਯੁਗ ਪਰਿਮਾਣ’ ਨਾਮਕ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਹਸ੍ਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਅਵਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਯ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਿਆ।

Verse 2

एवं परार्धे विप्रेन्द्र द्विगुणे तु तथा गते तदा धराम्भसि व्याप्ता ह्य् आपो वह्नौ समीरणे

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਾਰਧ ਕਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੋਗੁਣਾ ਵੀ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਤਦ ਧਰਤੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪ ਗਈ; ਉਹ ਜਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ—ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸੰਹਾਰ।

Verse 3

वह्निः समीरणश्चैव व्योम्नि तन्मात्रसंयुतः इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि द्विजोत्तम

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਵਾਯੂ, ਅਤੇ ਤਨਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਕਾਸ਼; ਨਾਲ ਹੀ ਇਕਾਦਸ਼ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ (ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ) ਅਤੇ ਤਨਮਾਤਰਾਵਾਂ—ਇਹ ਤੱਤ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 4

अहङ्कारमनुप्राप्य प्रलीनास्तत्क्षणादहो अभिमानस्तदा तत्र महान्तं व्याप्य वै क्षणात्

ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਓਥੇ ਹੀ ਅਭਿਮਾਨ ਨੇ ਛਣ-ਮਾਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਲਿਆ।

Verse 5

महानपि तथा व्यक्तं प्राप्य लीनो ऽभवद्द्विज अव्यक्तं स्वगुणैः सार्धं प्रलीनमभवद्भवे

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਮਹੱਤੱਤਵ ਵੀ ਵਿਅਕਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭਵ—ਸ਼ਿਵ—ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

ततः सृष्टिरभूत्तस्मात् पूर्ववत्पुरुषाच्छिवात् अथ सृष्टास्तदा तस्य मनसा तेन मानसाः

ਤਦ ਉਸ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਜੀਵ (ਮਾਨਸ) ਰਚੇ ਗਏ।

Verse 7

न व्यवर्धन्त लोके ऽस्मिन् प्रजाः कमलयोनिना वृद्ध्यर्थं भगवान्ब्रह्मा पुत्रैर्वै मानसैः सह

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਵਧ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਮਲ-ਯੋਨੀ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 8

दुश्चरं विचचारेशं समुद्दिश्य तपः स्वयम् तुष्टस्तु तपसा तस्य भवो ज्ञात्वा स वाञ्छितम्

ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਲਈ ਅਤੇ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।

Verse 9

ललाटमध्यं निर्भिद्य ब्रह्मणः पुरुषस्य तु पुत्रस्नेहमिति प्रोच्य स्त्रीपुंरूपो ऽभवत्तदा

ਤਦ ਉਸ ਪੁਰਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਮੱਧ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਅਤੇ “ਇਹ ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ।

Verse 10

तस्य पुत्रो महादेवो ह्य् अर्धनारीश्वरो ऽभवत् ददाह भगवान्सर्वं ब्रह्माणं च जगद्गुरुम्

ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ—ਜਗਤਗੁਰੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ—ਅਤੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

Verse 11

अथार्धमात्रां कल्याणीम् आत्मनः परमेश्वरीम् बुभुजे योगमार्गेण वृद्ध्यर्थं जगतां शिवः

ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਤੇ ਖਿੜਾਵ ਲਈ ਯੋਗ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਤਮਾ-ਸਰੂਪਾ ਕਲਿਆਣੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ—ਸੂਖਮ ਅਰਧਮਾਤਰਾ ਸ਼ਕਤੀ—ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਕੀਤੀ।

Verse 12

तस्यां हरिं च ब्रह्माणं ससर्ज परमेश्वरः विश्वेश्वरस्तु विश्वात्मा चास्त्रं पाशुपतं तथा

ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ—ਨੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 13

तस्माद्ब्रह्मा महादेव्याश् चांशजश् च हरिस् तथा अण्डजः पद्मजश्चैव भवाङ्गभव एव च

ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਮਹਾਦੇਵੀ ਤੋਂ ਵੀ। ਹਰੀ ਵੀ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ‘ਅੰਡਜ’ ਤੇ ‘ਪਦਮਜ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਰਥਾਤ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉੱਭਰੇ।

Verse 14

एतत्ते कथितं सर्वम् इतिहासं पुरातनम् परार्धं ब्रह्मणो यावत् तावद्भूतिः समासतः

ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ‘ਪਰਾਰਧ’ ਤੱਕ ਜਿੰਨੀ ਭੂਤੀ (ਪ੍ਰਗਟ ਅਵਸਥਾ) ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 15

वैराग्यं ब्रह्मणो वक्ष्ये तमोद्भूतं समासतः नारायणो ऽपि भगवान् द्विधा कृत्वात्मनस्तनुम्

ਮੈਂ ਤਮੋਗੁਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਚਲਾਈ।

Verse 16

ससर्ज सकलं तस्मात् स्वाङ्गादेव चराचरम् ततो ब्रह्माणमसृजद् ब्रह्मा रुद्रं पितामहः

ਉਸੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਟ ਕੀਤਾ।

Verse 17

मुने कल्पान्तरे रुद्रो हरिं ब्रह्माणम् ईश्वरम् ततो ब्रह्माणमसृजन् मुने कल्पान्तरे हरिः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇੱਕ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹਰਿ ਨੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਕਾਰਜ-ਕ੍ਰਮ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਪਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਅਤೀತ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

नारायणं पुनर्ब्रह्मा ब्रह्माणं च पुनर्भवः तदा विचार्य वै ब्रह्मा दुःखं संसार इत्यजः

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਅਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ—“ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ।”

Verse 19

सर्गं विसृज्य चात्मानम् आत्मन्येव नियोज्य च संहृत्य प्राणसञ्चारं पाषाण इव निश्चलः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ; ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

दशवर्षसहस्राणि समाधिस्थो ऽभवत्प्रभुः अधोमुखं तु यत्पद्मं हृदि संस्थं सुशोभनम्

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਅਧੋਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 21

पूरितं पूरकेणैव प्रबुद्धं चाभवत्तदा तदूर्ध्ववक्त्रम् अभवत् कुम्भकेन निरोधितम्

ਪੂਰਕ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਅਤੇ ਕੁੰਭਕ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ‘ਮੁਖ’ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਤਿ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਉੱਠਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ।

Verse 22

तत्पद्मकर्णिकामध्ये स्थापयामास चेश्वरम् तदोमिति शिवं देवम् अर्धमात्रापरं परम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕਮਲ ਦੀ ਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ‘ਓਂ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ—ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਪਰਾਤਪਰ ਤੱਤ।

Verse 23

मृणालतन्तुभागैकशतभागे व्यवस्थितम् यमी यमविशुद्धात्मा नियम्यैवं हृदीश्वरम्

ਯਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਤਰਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਯਮੀ ਯੋਗੀ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹ੍ਰਦੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਕਮਲ-ਨਾਲ ਦੇ ਇਕ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਜਿਤਨੇ ਸੁਖਮ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 24

यमपुष्पादिभिः पूज्यं याज्यो ह्ययजदव्ययम् तस्य हृत्कमलस्थस्य नियोगाच्चांशजो विभुः

ਯਮ-ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਯੱਗ ਦੇ ਯੋਗ ਉਸ ਅਵ੍ਯਯ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਅਰਾਧਨਾ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਭੂ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 25

ललाटमस्य निर्भिद्य प्रादुरासीत्पितामहात् लोहितो ऽभूत् स्वयं नीलः शिवस्य हृदयोद्भवः

ਉਸ ਦੇ ਲਲਾਟ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਲਾਲੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸਿਆ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਨੀਲਕੰਠ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

Verse 26

वह्नेश्चैव तु संयोगात् प्रकृत्य पुरुषः प्रभुः नीलश् च लोहितश्चैव यतः कालाकृतिः पुमान्

ਅਗਨੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭੂ ਪੁਰੁਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਨੀਲ ਅਤੇ ਲੋਹਿਤ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

नीललोहित इत्युक्तस् तेन देवेन वै प्रभुः ब्रह्मणा भगवान्कालः प्रीतात्मा चाभवद्विभुः

ਉਸ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੀਲਲੋਹਿਤ’ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਭਗਵਾਨ ਕਾਲ (ਸ਼ਿਵ)—ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 28

सुप्रीतमनसं देवं तुष्टाव च पितामहः नामाष्टकेन विश्वात्मा विश्वात्मानं महामुने

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਤਦੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ—ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ—ਦੀ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਨੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 29

पितामह उवाच नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयाय ते

ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ ਭਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੁਸੀਂ ਰਸ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਬੂ-ਤੱਤਵਮਯ ਹੋ ਕੇ ਸਰਬਤ੍ਰ ਵਿਆਪਕ ਹੋ।

Verse 30

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमो नमः

ਧਰਤੀ-ਰੂਪ ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਜੀਵਨਦਾਤਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ। ਵਾਯੂ-ਰੂਪ ਈਸ਼ ਨੂੰ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਪਰਸ਼-ਤੱਤਵ ਹੋ—ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 31

पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः

ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂਆਂ (ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ) ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਵਕ ਨੂੰ, ਭੀਮ ਨੂੰ, ਆਕਾਸ਼-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ਬਦ-ਮਾਤ੍ਰ ਤੱਤਵ-ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 32

महादेवाय सोमाय अमृताय नमो ऽस्तु ते उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने

ਮਹਾਦੇਵ ਸੋਮ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋऽਸਤੁ। ਉਗ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਯਜਮਾਨ, ਅਤੇ ਕਰਮਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 33

यः पठेच्छृणुयाद्वापि पैतामहमिमं स्तवम् रुद्राय कथितं विप्राञ् श्रावयेद्वा समाहितः

ਜੋ ਇਸ ਪੈਤਾਮਹ ਸਤਵ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ—ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਾਵੇ, (ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।

Verse 34

अष्टमूर्तेस्तु सायुज्यं वर्षादेकादवाप्नुयात् एवं स्तुत्वा महादेवम् अवैक्षत पितामहः

ਅੱਠ-ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਪੂਰਨ ਏਕਤਾ—ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 35

तदाष्टधा महादेवः समातिष्ठत्समन्ततः तदा प्रकाशते भानुः कृष्णवर्त्मा निशाकरः

ਤਦੋਂ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹਰ ਥਾਂ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰੇ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਕੇਤ ਸੀ।

Verse 36

क्षितिर्वायुः पुमानंभः सुषिरं सर्वगं तथा तदाप्रभृति तं प्राहुर् अष्टमूर्तिरितीश्वरम्

ਧਰਤੀ, ਵਾਯੂ, ਜੀਵ (ਪੁਰੁਸ਼), ਜਲ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ‘ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ’ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ।

Verse 37

अष्टमूर्तेः प्रसादेन विरञ्चिश्चासृजत्पुनः सृष्ट्वैतद् अखिलं ब्रह्मा पुनः कल्पान्तरे प्रभुः

ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

सहस्रयुगपर्यन्तं संसुप्ते च चराचरे प्रजाः स्रष्टुमनास् तेपे तत उग्रं तपो महत्

ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਪਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠਿਆ।

Verse 40

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂਆਂ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਡਿੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਅੰਸੂ-ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 41

सर्वांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा भूतप्रेतनिशाचरान् अनिन्दत तदा देवो ब्रह्मात्मानम् अजो विभुः

ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਅਗਰਜ ਭੂਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਜ ਅਤੇ ਵਿਭੂ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਭੁੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।

Verse 42

जहौ प्राणांश् च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः ततः प्राणमयो रुद्रः प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣਮਯ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 43

अर्धनारीश्वरो भूत्वा बालार्कसदृशद्युतिः तदैकादशधात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः

ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਬਣ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੁਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਿਆ।

Verse 44

अर्धेनांशेन सर्वात्मा ससर्जासौ शिवामुमाम् सा चासृजत्तदा लक्ष्मीं दुर्गां श्रेष्ठां सरस्वतीम्

ਸਰਵਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾ—ਉਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 45

वामां रौद्रीं महामायां वैष्णवीं वारिजेक्षणाम् कलां विकिरिणीं चैव कालीं कमलवासिनीम्

ਮੈਂ ਵਾਮਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੌਦ੍ਰੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਣਾਂ ਵਿਖੇਰਨ ਵਾਲੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਵਾਸਿਨੀ ਕਾਲੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹਨ।

Verse 46

बलविकरिणीं देवीं बलप्रमथिनीं तथा सर्वभूतस्य दमनीं ससृजे च मनोन्मनीम्

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬਲਵਿਕਾਰিণੀ (ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ), ਬਲਪ੍ਰਮਥਿਨੀ (ਵਿਰੋਧੀ ਬਲ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ) ਅਤੇ ਦਮਨੀ (ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਨੋਨਮਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ—ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਆਮ ਚਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਠਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 47

तथान्या बहवः सृष्टास् तया नार्यः सहस्रशः रुद्रैश्चैव महादेवस् ताभिस्त्रिभुवनेश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਸੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ (ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 48

सर्वात्मनश् च तस्याग्रे ह्य् अतिष्ठत्परमेश्वरः मृतस्य तस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰਵਾਤਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ—ਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆ ਸੀ।

Verse 49

घृणी ददौ पुनः प्राणान् ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः ब्रह्मणः प्रददौ प्राणान् आत्मस्थांस्तु तदा प्रभुः

ਤਦ ਕਰੁਣਾਮਯ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਪੁਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਣ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 50

प्रहृष्टो ऽभूत्ततो रुद्रः किंचित्प्रत्यागतासवम् अभ्यभाषत देवेशो ब्रह्माणं परमं वचः

ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਕੁਝ ਸੰਭਲ ਕੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

Verse 51

मा भैर्देव महाभाग विरिञ्च जगतां गुरो मयेह स्थापिताः प्राणास् तस्मादुत्तिष्ठ वै प्रभो

“ਡਰ ਨਾ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵ—ਹੇ ਵਿਰਿੰਚੀ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉੱਠ, ਪ੍ਰਭੂ।”

Verse 52

श्रुत्वा वचस्ततस्तस्य स्वप्नभूतं मनोगतम् पितामहः प्रसन्नात्मा नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ—ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 53

ततः प्रत्यागतप्राणः समुदैक्षन् महेश्वरम् स उद्वीक्ष्य चिरं कालं स्निग्धगंभीरया गिरा

ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਪਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸਨੇਹੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 54

उवाच भगवान् ब्रह्मा समुत्थाय कृताञ्जलिः भो भो वद महाभाग आनन्दयसि मे मनः

ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਠ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਬੋਲੋ—ਬੋਲੋ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ।”

Verse 55

को भवान् अष्टमूर्तिर् वै स्थित एकादशात्मकः इन्द्र उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः

ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ਾਤਮਕ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ?” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 56

स्पृशन्कराभ्यां ब्रह्माणं सुखाभ्यां स सुरारिहा श्रीशङ्कर उवाच मां विद्धि परमात्मानम् एनां मायामजामिति

ਸ਼ੁਭ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਬੋਲੇ—“ਮੈਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣੋ; ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਾ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਝੋ।”

Verse 57

एते वै संस्थिता रुद्रास् त्वां रक्षितुमिहागताः ततः प्रणम्य तं ब्रह्मा देवदेवमुवाच ह

“ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 58

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा भगवन्देवदेवेश दुःखैराकुलितो ह्यहम्

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ—“ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼! ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹਾਂ।”

Verse 59

संसारान्मोक्तुमीशान मामिहार्हसि शङ्कर ततः प्रहस्य भगवान् पितामहमुमापतिः

“ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਉਮਾਪਤੀ ਹੱਸ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 60

तदा रुद्रैर्जगन्नाथस् तया चान्तर्दधे विभुः इन्द्र उवाच तस्माच्छिलाद लोकेषु दुर्लभो वै त्वयोनिजः

ਤਦ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜਗੰਨਾਥ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਵੀ—ਸਭ ਨਾਲ—ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਿਲਾਦ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਅਯੋਨਿਜ’ (ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਾ ਜੰਮਿਆ) ਪੁਰਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।”

Verse 61

मृत्युहीनः पुमान्विद्धि समृत्युः पद्मजो ऽपि सः किंतु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति यदीश्वरः

ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਕਮਲਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ—ਪਤੀ ਈਸ਼ਵਰ—ਜਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਿਵਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 62

न दुर्लभो मृत्युहीनस् तव पुत्रो ह्ययोनिजः मया च विष्णुना चैव ब्रह्मणा च महात्मना

“ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ-ਰਹਿਤ ‘ਅਯੋਨਿਜ’ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਲੱਭ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਰ ਮੈਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਾਂ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 63

अयोनिजं मृत्युहीनम् असमर्थं निवेदितुम् शैलादिरुवाच एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रम् अनुगृह्य च तं घृणी

ਅਯੋਨਿਜ ਅਤੇ ਮੌਤ-ਰਹਿਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਰੁਣਾਮਯ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਧਾਈ।

Verse 64

देवैर्वृतो ययौ देवः सितेनेभेन वै प्रभुः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ—ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ, ਸ਼ਿਵ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਰਵਾਧਿਪਤੀ ਹੈ।