Adhyaya 41

Verse 1

करधम उवाच । केचिच्छिवं समाश्रित्य विष्णुमाश्रित्य वेधसम् । वर्णयंति परे मोक्षं त्वं तु कस्मात्तु मन्यसे

କରଧମ କହିଲେ—କେହି ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, କେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ଆଉ କେହି ବେଧସ୍‌ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ପରମ ମୋକ୍ଷକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋକ୍ଷର ସତ୍ୟ ଆଧାର କ’ଣ ଭାବୁଛ?

Verse 2

महाकाल उवाच । अपारवैभवा देवास्त्रयोऽप्येते नरर्षभ । योगींद्राणामपि त्वत्र चेतो मुह्यति किं मम

ମହାକାଳ କହିଲେ—ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ତିନି ଦେବତା ଅପାର ବୈଭବଶାଳୀ। ଏହି ବିଷୟରେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଏ; ତେବେ ମୋର କଥା କ’ଣ କହିବି?

Verse 3

पुरा किलैवं मुनयो नैमिषारण्यवासिनः । संदिह्यांतः श्रेष्ठतायां ब्रह्मलोकमुपागमन्

ପୁରାତନ କାଳରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନିମାନେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ କରି—ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 4

तस्मिन्क्षणे विरिंचोऽपि श्लोकं प्रह्वोऽब्रवीत्किल । अनंताय नमस्तस्मै यस्यांतो नोपलभ्यते

ସେହି କ୍ଷଣରେ ବିରିଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ନମ୍ର ହୋଇ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ—“ଯାହାର ଅନ୍ତ କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେଇ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 5

महेशाय च भक्ते द्वौ कृपायेतां सदा मयि । ततः श्रेष्ठं च तं मत्वा क्षीरोदं मुनयो ययुः

“ମହେଶ ଓ ଭକ୍ତ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ସଦା ମୋପରେ କୃପା କରୁନ୍ତୁ।” ତାପରେ ତାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବି ମୁନିମାନେ କ୍ଷୀରୋଦ (କ୍ଷୀରସାଗର)କୁ ଗଲେ।

Verse 6

तत्र योगेश्वरः श्लोकं प्रबुध्यन्नमुमब्रवीत् । ब्रह्माणं सर्वभूतेषु परमं ब्रह्मरूपिणम्

ସେଠାରେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତ କରାଇ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ— ‘ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମା ହିଁ ପରମ; ସେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ।’

Verse 7

सदाशिवं च वंदे तौ भवेतां मंगलाय मे । ततस्ते विस्मिता विप्रा अपसृत्य ययुः पुनः

‘ଏବଂ ମୁଁ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛି; ସେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ହେଉନ୍ତୁ।’ ଏହା ଶୁଣି ବିସ୍ମିତ ବିପ୍ର ମୁନିମାନେ ସରିଯାଇ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 8

कैलासे ददृशुः स्थाणुं वदंतं गिरिजां प्रति । एकादश्यां प्रनृत्यानि जागरे विष्णुसद्मनि

ସେମାନେ କୈଲାସରେ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ) ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥାହୁଏଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏବଂ ଏକାଦଶୀରେ ବିଷ୍ଣୁସଦ୍ମନିର ଜାଗରଣକାଳେ ନୃତ୍ୟ-ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେଲା।

Verse 9

सदा तपस्यां चरामि प्रीत्यर्थं हरिवेधसोः । श्रुत्वेति चापसृत्यैव खिन्नास्ते मुनयोऽब्रुवन्

‘ହରି ଓ ବେଧସ୍ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ତପସ୍ୟା କରେ।’ ଏହା ଶୁଣି ସେ ମୁନିମାନେ ଖିନ୍ନ ହୋଇ ସତ୍ୱର ସରିଯାଇ କହିଲେ।

Verse 10

यद्वा देवा न संयांति पारं ये च परस्परम् । तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु गणना काऽस्मदादिषु

ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରଙ୍କ ପରମ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ସୃଷ୍ଟି ଭିତରେ ଆମ ପରି ସତ୍ତାମାନଙ୍କର ଗଣନା କିମ୍ବା ତୁଳନା କ’ଣ ହେବ?

Verse 11

उत्तमाधममध्यत्वममीषां वर्णयंति ये । असत्यवादिनः पापास्ते यांति निरयं ध्रुवम्

ଯେମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ‘ଉତ୍ତମ, ଅଧମ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ’ ବୋଲି ଭେଦ କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ସେହି ପାପୀ ମିଥ୍ୟାବାଦୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 12

एवं ते निश्चियामासुर्नैमिषेया स्तपस्विनः । सत्यमेतच्च राजेंद्र ममापीदं मतं स्फुटम्

ଏପରି ନୈମିଷର ତପସ୍ବୀ ମୁନିମାନେ ନିଷ୍କର୍ଷ କଲେ। ‘ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ; ଏହା ମୋର ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ମତ।’

Verse 13

जापकानां सहस्राणि वैष्मवानां तथैव च । शैवानां च विधिं विष्णुं स्थाणुं चाप्यन्वमूमुचन्

ଜପକାରୀମାନଙ୍କର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦଳ—ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଶୈବ—ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା), ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରି ପୂଜା କଲେ।

Verse 14

तस्माद्यस्य मनोरागो यस्मिन्देवे भवेत्स्फुटम् । स तं भजेद्विपापः स्यान्ममेदं मतमुत्तमम्

ଏହେତୁ ଯାହାର ହୃଦୟ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ, ସେ ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଜନ କରୁ; ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏହା ମୋର ଉତ୍ତମ ମତ।

Verse 15

करंधम उवाच । कानि पापानि विप्रेंद्र यैस्तु संमूढचेतसः । न वेदेषु न धर्मेषु रतिमापद्यते मनः

କରନ୍ଧମ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, କେଉଁ ପାପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ତ ମୋହିତ ହୁଏ, ଯାହାରେ ମନ ନ ବେଦରେ ନ ଧର୍ମରେ ରୁଚି ପାଏ?

Verse 16

महाकाल उवाच । अधर्मभेदा विज्ञेयाश्चित्तवृत्तिप्रभेदतः । स्थूलाः सूक्ष्मा असूक्ष्माश्च कोटिभेदैरनेकशः

ମହାକାଳ କହିଲେ—ଚିତ୍ତବୃତ୍ତିର ଭିନ୍ନତା ଅନୁସାରେ ଅଧର୍ମର ଭେଦଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ। ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମଧ୍ୟମ ରୂପେ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 17

तत्र ये पापनिचयाः स्थूला नरकहेतवः । ते समासेन कथ्यंते मनोवाक्कायसाधनाः

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ସ୍ଥୂଳ ପାପସଞ୍ଚୟ ନରକର ହେତୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଉଛି—ମନ, ବାଣୀ ଓ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା କୃତ କର୍ମ।

Verse 18

परस्त्रीद्रव्यसंकल्पश्चेतसानिष्टचिंतनम् । अकार्याभिनिवेशश्च चतुर्द्धा कर्म मानसम्

ମାନସ କର୍ମ ଚାରି ପ୍ରକାର—ପରସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପରଧନ ପ୍ରତି ସଙ୍କଳ୍ପ, ମନରେ ଅନିଷ୍ଟ ଚିନ୍ତନ, ଏବଂ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ହଠାଗ୍ରହ ଆସକ୍ତି।

Verse 19

अनिबद्धप्रलापित्वमसत्यं चाप्रियं च यत् । परापवादपैशुन्यं चतुर्धा कर्म वाचिकम्

ବାଚିକ କର୍ମ ଚାରି ପ୍ରକାର—ଅନିବଦ୍ଧ/ବ୍ୟର୍ଥ ପ୍ରଲାପ, ଅସତ୍ୟ, ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା କଠୋର ବଚନ, ଏବଂ ପରନିନ୍ଦା-ପୈଶୁନ୍ୟ (ଚୁଗୁଲି)।

Verse 20

अभक्ष्यभक्षणं हिंसा मिथ्या कामस्य सेवनम् । परस्वानामुपादानं चतुर्धा कर्म कायिकम्

କାୟିକ କର୍ମ ଚାରି ପ୍ରକାର—ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ, ହିଂସା, ମିଥ୍ୟା/ଅନୈତିକ କାମସେବନ, ଏବଂ ପରସ୍ୱ ଗ୍ରହଣ (ପରଧନ ନେବା)।

Verse 21

इत्येतद्द्वादशविधं कर्म प्रोक्तं त्रिसंभवम् । अस्य भेदान्पुनर्वक्ष्ये येषां फलमनंतकम्

ଏହିପରି ମନ, ବାକ୍ ଓ କାୟ—ଏଇ ତିନି ମାର୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱାଦଶବିଧ କର୍ମ କଥିତ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଏହାର ଅଧିକ ଭେଦ ପୁନଃ କହିବି; ଯାହାଙ୍କର ଫଳ ଅନନ୍ତ।

Verse 22

ये द्विषंति महादेवं संसारार्णवतारकम् । सुमहात्पातकोपेतास्ते यांति नरकाग्निषु

ଯେମାନେ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରୁ ପାର କରାଉଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତିମହାପାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନରକାଗ୍ନିରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

महांति पातकान्याहुर्निरंतरफलानि षट् । नाभिनंदंति ये दृष्ट्वा शंकरं न स्तुवंति ये

ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଫଳଦାୟୀ ଛଅ ମହାପାତକ ବୋଲି ସେମାନେ କହନ୍ତି। ସେଥିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ନ ହେବା ଓ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 24

यथेष्टचेष्टा निःशंकाः संतिष्ठंति रमंति च । उपचारविनिर्मुक्ताः शिवस्य गुरुसंनिधौ

ଶିବଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହନ୍ତି ଓ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି; ବାହ୍ୟ ଉପଚାର-ମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ ମୁକ୍ତ ଥାନ୍ତି।

Verse 25

शिवाचारं न मन्यंते शिवभक्तान्द्विषंति षट् । गुरुमार्त्तमशक्तं वा विदेशप्रस्थितं तथा

ଯେମାନେ ଶିବାଚାରକୁ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି—ଏପରି ଛଅ (ଦୋଷ) ଅଛି; ଯଥା ଗୁରୁ ଆର୍ତ୍ତ ଥିଲେ, ଅଶକ୍ତ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ବିଦେଶକୁ ପ୍ରସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଦେବା।

Verse 26

अरिभिः परिभूतं वा यस्त्यजति स पापकृत् । तद्भार्यापुत्रमित्रेषु यश्चावज्ञां करोति वा

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯେ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପାପକର୍ତ୍ତା। ଏବଂ ଯେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷୀ।

Verse 27

इत्येतत्पातकं ज्ञेयं गुरुनिंदासमं महत् । ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः

ଏହାକୁ ଗୁରୁନିନ୍ଦା ସମାନ ମହାପାତକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ, ଚୋର ଏବଂ ଗୁରୁଶୟ୍ୟା-ଲଂଘକ—

Verse 28

महापातकिनस्त्वेते तत्संसर्गी च पंचमः । क्रोधाद्द्वेषाद्भयाल्लोभाद्ब्राह्मणस्य वदंति ये

ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାପାତକୀ; ତାଙ୍କ ସହ ସଂସର୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ କହୁଥିବାମାନେ—

Verse 29

मर्मांतिकं महादोषं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । ब्राह्मणं यः समाहूय याचमानमकिंचनम्

ମର୍ମଭେଦୀ ମହାଦୋଷ କରୁଥିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଯେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ନିର୍ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଡାକି (ଅପମାନ କରେ)।

Verse 30

पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्स च वै ब्रह्महा स्मृतः । यश्च विद्याभिमानेन निस्तेजयति सद्द्विजम्

ପରେ ‘କିଛି ନାହିଁ’ ବୋଲି କହୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହା ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ଯେ ଵିଦ୍ୟାର ଅଭିମାନରେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ତେଜ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା କ୍ଷୀଣ କରେ—

Verse 31

उदासीनः सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः । मिथ्यागुणैः स्वमात्मानं नयत्युत्कर्षतां बलात्

ଯେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ଉଦାସୀନ ହୋଇ ବସିଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହା ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏବଂ ଯେ ମିଥ୍ୟା ଗୁଣ ଦେଖାଇ ବଳପୂର୍ବକ ନିଜକୁ ଉତ୍କର୍ଷ ପଦକୁ ନେଇଯାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ।

Verse 32

विरुद्धं गुरुभिः सार्धं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । क्षुत्तृष्णातप्तदेहानां द्विजानां भोक्तुमिच्छताम्

ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧରେ ଯେ ଦଢ଼ି ହୁଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏବଂ ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ତପ୍ତ ଦେହ ଥିବା ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ (ଏହି ଭାବ).

Verse 33

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मगातकम् । पिशुनः सर्वलोकानां छिद्रान्वेषणतत्परः

ଯେ ଜାଣିଶୁଣି ବିଘ୍ନ ଆଚରଣ କରେ, ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମଗାତକ କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଯେ ପିଶୁନ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୋଷ-ଛିଦ୍ର ଖୋଜିବାରେ ସଦା ତତ୍ପର, ସେ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ।

Verse 34

उद्वेगजननः क्रूरः स च वै ब्रह्महा स्मृतः । गवां तृषाभिभूतानां जलार्थमुपसर्पताम्

ଯେ କ୍ରୂର ହୋଇ ଉଦ୍ବେଗ ଜନାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହା ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ବିଶେଷକରି ତୃଷାରେ ପୀଡିତ ଗାଈମାନେ ଜଳ ପାଇଁ ଆସୁଥିବାବେଳେ ଯେ ଅବରୋଧ କରେ।

Verse 35

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । परदोषं परिज्ञाय नृपकर्णे जपेत यः

ଯେ ଜାଣିଶୁଣି ବିଘ୍ନ ଆଚରଣ କରେ, ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମଘାତକ କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଜାଣି ତାହାକୁ ଗୁପ୍ତ ଜପ ପରି ରାଜାଙ୍କ କାନରେ ଫୁସୁସି କହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ।

Verse 36

पापीयान्पिशुनः क्रूरस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । न्यायेनोपार्जितं विप्रैस्तद्द्रव्यहरणं च यत्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ପରନିନ୍ଦକ ଓ କ୍ରୁର ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନ୍ୟାୟରେ ଉପାର୍ଜିତ କରିଥିବା ଧନ ହରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ସେହି ପାପ।

Verse 37

छद्मना वा बलाद्वापि ब्रह्महत्यासमं मतम् । अधीत्य यश्च शास्त्राणि परित्यजति मूढधीः

ଛଳରେ କିମ୍ବା ବଳପୂର୍ବକ ଯେ କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏବଂ ଯେ ମୂଢବୁଦ୍ଧି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 38

सुरापानसमं ज्ञेयं जीवनायैव वा पठेत् । अग्निहोत्रपरित्यागः पंचयज्ञोपकर्मणाम्

କେବଳ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଯେ (ଶାସ୍ତ୍ର) ପଢ଼େ, ତାହାର ପାଠ ସୁରାପାନସମାନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ମଧ୍ୟ (ସେହି ପାପ)।

Verse 39

मातृपितृपरित्यागः कूटसाक्षी सुहृद्वधः । अभक्ष्यभक्षणं वन्यजंतूनां काम्यया वधः

ମାତାପିତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ, ସୁହୃଦ୍‌ବଧ, ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ, ଏବଂ କାମନାବଶେ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା—ଏସବୁ ଘୋର ପାପ।

Verse 40

ग्रामं वनं गवावासं यश्च क्रोधेन दीपयेत् । इति घोराणि पापानि सुरापानसमानि च

ଯେ କ୍ରୋଧରେ ଗ୍ରାମ, ବନ କିମ୍ବା ଗୋଆଳଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଏ—ଏହି ସବୁ ଘୋର ପାପ, ଏବଂ ସୁରାପାନସମାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 41

दीनसर्वस्वहरणं नरस्त्रीगजवाजिनाम् । गोभूरत्नसुवर्णानामौषधीनां रसस्य च

ଦୀନ-ନିର୍ବଳଙ୍କ ସର୍ବସ୍ୱ ହରଣ—ପୁରୁଷ, ନାରୀ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା; ଗୋ, ଭୂମି, ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ; ଔଷଧ ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ରସ ଅପହରଣ—ଅତି ଘୋର ପାପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 42

चंदनागरुकर्पूरकस्तूरीपट्टवाससाम् । हस्तन्यासापहरणं स्कमस्तेयसमं स्मृतम्

ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କର୍ପୂର, କସ୍ତୁରୀ, ପଟ୍ଟବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ପରିଧାନ ହରଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ହାତରେ ନ୍ୟାସରୂପେ ରଖା ବସ୍ତୁ ଅପହରଣ—ଘୋର ଚୋରି ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 43

कन्यानां वरयोग्यानामदानं सदृशे वरे । पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च

ବିବାହଯୋଗ୍ୟ କନ୍ୟାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବରକୁ ନ ଦେବା ପାପ; ଏବଂ ପୁତ୍ରବଧୂ, ମିତ୍ରର ପତ୍ନୀ ଓ ନିଜ ଭଗିନୀ ସହ ଗମନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଘୋର ଦୋଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 44

कुमारीसाहसं घोरमंत्यजस्त्रीनिषेवणम् । सवर्णायाश्च गमनं गुरुतल्पसमं स्मृतम्

କୁମାରୀ ଉପରେ ବଳପ୍ରୟୋଗ, ଅନ୍ତ୍ୟଜ-ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ନିଷେବଣ, ଏବଂ ସବର୍ଣ୍ଣା (ନିକଟ ସ୍ୱଜନ-ସମ୍ବନ୍ଧିନୀ) ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଗମନ—ଏସବୁ ଗୁରୁତଳ୍ପଗମନ ସମାନ ଘୋର ପାପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 45

द्विजायार्थं प्रतिश्रुत्य न प्रयच्छति यः पुनः । न च चस्मारयते विप्रं तुल्यं तदुपपपातकम्

ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ପାଇଁ କିଛି ଦେବି ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରି ପୁଣି ନ ଦେବା, ଏବଂ ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ମଧ୍ୟ ପାଳନ ନ କରିବା—ଏହା ସମାନ ପ୍ରକାର ଉପପାତକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 46

अभिमानोतिकोपश्च दांभिकत्वं कृतघ्नता । अत्यंतविषयासक्तिः कार्पण्यं शाठ्यमत्सरम्

ଅହଙ୍କାର ଓ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ, ଦମ୍ଭ ଓ କୃତଘ୍ନତା; ବିଷୟଭୋଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତି, କୃପଣତା, ଛଳ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଦୋଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 47

भृत्यानां च परित्यागः साधुबंधुतपस्विनाम् । गवां क्षत्रियवैश्यानां स्त्रीशूद्राणां च ताडनम्

ଆଶ୍ରିତ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ, ସାଧୁ, ବନ୍ଧୁ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଛାଡ଼ିବା; ଏବଂ ଗାଈ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ପିଟିବା—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ।

Verse 48

शिवाश्रमतरूणां च पुष्पारामविनाशनम् । अयाज्यानां याजनं चाप्ययाच्यानां च याचनम्

ଶିବାଶ୍ରମର ବୃକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍ପବାଟିକା ଧ୍ୱଂସ କରିବା; ଅଯାଜ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବା, ଅଯାଚ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଯାଚନା କରିବା—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ କୃତ୍ୟ।

Verse 49

यज्ञारामतडागादिदारापत्यस्य विक्रयः । तीर्थयात्रोपवासानां व्रतायतनकर्मणाम्

ଯଜ୍ଞବାଟିକା, ତଡାଗ ଆଦିର ବିକ୍ରୟ, ଏପରିକି ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବେଚିଦେବା; ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଉପବାସ, ବ୍ରତ-ଆୟତନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମକୁ ବ୍ୟବସାୟ କରି ଦୁରୁପଯୋଗ—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଆଚରଣ।

Verse 50

स्त्रीधनान्युपजीवंति स्त्रीभिरत्यंतनिर्जिताः । अरक्षणं च नारीणां मद्यपस्त्रीनिषेवणम्

ନାରୀଧନ ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା, ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଶୀଭୂତ ହେବା; ନାରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରିବା, ମଦ୍ୟପାନ ଓ ନାରୀସଙ୍ଗ—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ।

Verse 51

ऋणानामप्रदानं च मिथ्याघृद्ध्युपजीवनम् । निंदितानां धनादानं साद्वीकन्योक्तिदूषणम्

ଋଣ ନ ଶୋଧିବା, ମିଥ୍ୟା ଓ ଲୋଭରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା, ନିନ୍ଦିତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ କରିବା, ଏବଂ ସାଧ୍ବୀ ସ୍ତ୍ରୀ/କନ୍ୟାର ବଚନକୁ ଦୂଷଣ କରିବା—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ।

Verse 52

विषमारणयंत्राणां प्रोयगो मूलकर्मणाम् । उच्चाटनाभिचाराश्च रागविद्वेषणक्रिया

ବିଷ ଦେଇ ମାରଣ ଯନ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗ, ମୂଳକର୍ମ (ମୂଳ-ଆଧାରିତ ତନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର) ଅଭ୍ୟାସ, ଉଚ୍ଚାଟନ ଓ ଅଭିଚାର, ଏବଂ ରାଗ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ ଜଗାଇବା କ୍ରିୟା—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 53

जिह्वाकामोपभो गार्थं यस्यारंभः स्वकर्मसु । मूल्येनाध्यापयेद्यस्तु मूल्येनाधीयते च ये

ଯେ ନିଜ କର୍ମକୁ କେବଳ ଜିହ୍ୱାସୁଖ ଓ କାମଭୋଗ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରେ; ଏବଂ ଯେ ମୂଲ୍ୟ ନେଇ ପଢ଼ାଏ ଓ ଯେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ପଢ଼େ—ଏମାନେ ନିନ୍ଦିତ ଆଚାରରେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 54

व्रात्यता व्रतसंत्यागः सर्वाहारनिषेवणम् । असच्छास्त्राभिगमनं शुष्कतर्काव लंबनम्

ବୈଦିକ ଶାସନରୁ ବାହାରେ ‘ବ୍ରାତ୍ୟ’ ଜୀବନ, ବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆହାରକୁ ଅବିବେକରେ ସେବନ, ଅସତ୍ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଶ୍ରୟ, ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ତର୍କକୁ ଧରି ରହିବା—ଏସବୁ ମଲିନ ଜୀବନପଥ, ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 55

देवाग्निगुरुसाधूनां निंदा गोब्राह्मणस्य च । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा राज्ञां मंडलिनामपि

ଦେବତା, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ଗୁରୁ ଓ ସାଧୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା; ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷରେ—ଏବଂ ରାଜା ଓ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରିବା—ଏହା ପାପାଚାର, ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 56

उत्सन्नपतृदेवेज्याः स्वकर्मत्यागिनश्च ये । दुःशीला नास्तिकाः पापा न सदा सत्यवादिनः

ଯେମାନେ ପିତୃ ଓ ଦେବପୂଜାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ-କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର, ନାସ୍ତିକ, ପାପୀ ଏବଂ ସଦା ସତ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର—ସେମାନେ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 57

पर्वकाले दिवा चाप्सु वियोनौ पशुयोनिषु । रजस्वलास्वयोनौ च मैथुनं यः समाचरेत्

ଯେ କେହି ପର୍ବକାଳରେ, ଦିନେ, ଜଳରେ, ଅସ୍ୱାଭାବିକ ରୀତିରେ, ପଶୁସହ, କିମ୍ବା ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀସହ ମୈଥୁନ କରେ—ସେ ଆଚରଣ ପାପମୟ ଓ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 58

स्त्रीपुत्रमित्रसुहृदामाशाच्छेदकराश्च ये । जनस्याप्रियवक्तारः क्रूराः समयभेदिनः

ଯେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର ଓ ସୁହୃଦଙ୍କ ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଲୋକଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହନ୍ତି, କ୍ରୂର ଓ ସମୟ-ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗକାରୀ—ସେମାନେ ପାପୀ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 59

भेत्ता तडागकूपानां संक्रमाणांरसस्य च । एकपंक्तिस्थितानां च पाकभेदं करोति यः

ଯେ ତଡାଗ ଓ କୂପକୁ ଭାଙ୍ଗେ, ସାର୍ବଜନୀନ ଘାଟ/ସେତୁ/ପାରାପାର ଓ ଜଳକାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଘ୍ନ କରେ, ଏବଂ ଏକ ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭୋଜନରେ ପାକ/ଭାଗ ଅଲଗା କରି ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ—ସେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ପାପୀ।

Verse 60

इत्येतैश्च नराः पापैरुपपातकिनः स्मृताः । युक्तास्तदुनकैः पापैः पापिनस्तान्निबोध मे

ଏହି ପାପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ‘ଉପପାତକୀ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏପରି ସଦୃଶ ପାପରେ ଯୁକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ବୋଲି ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ।

Verse 61

ये गोब्राह्मणकन्यानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । अन्तरं यांति कार्येषु ते स्मृताः पापिनो नराः

ଯେମାନେ ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ, ମିତ୍ର ଓ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭେଦ କିମ୍ବା ଅବରୋଧ ଘଟାନ୍ତି—ସେମାନେ ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।

Verse 62

परश्रियाभितप्यंते हीनां सवंति ये स्त्रियाम् । पंक्त्यर्थं ये न कुर्वंति दानयज्ञादिकाः क्रियाः

ଯେମାନେ ପରର ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଜଳନ୍ତି, ଯେମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ/ହୀନ ସ୍ତ୍ରୀରେ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ପଙ୍କ୍ତି-ଧର୍ମାର୍ଥେ ଦାନ-ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ନିନ୍ଦିତ।

Verse 63

गोष्ठाग्निजलरथ्यासु तरुच्छायानगेषु च । त्यजंति ये पुरीषाद्यमारामायतनेषु च

ଯେମାନେ ଗୋଶାଳାରେ, ଅଗ୍ନି ସମୀପରେ, ଜଳରେ, ରାସ୍ତାରେ, ବୃକ୍ଷଛାୟାରେ, ପର୍ବତରେ, ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ମନ୍ଦିର-ପରିସରରେ ମଳମୂତ୍ରାଦି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଅଶୌଚ ଓ ପାପରେ ନିନ୍ଦିତ।

Verse 64

गीतवाद्यरता नित्या मत्ताः किलकिलापराः । कूटवेषक्रियाचाराः कूटसंव्यवहारिणः

ଯେମାନେ ସଦା ଗୀତ-ବାଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ଅର୍ଥହୀନ କୋଲାହଳ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ କୂଟବେଷ ଧାରଣ କରି ଛଳମୟ ଆଚରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ କପଟରେ ବ୍ୟବହାର ଚାଲାନ୍ତି—ସେମାନେ ଧର୍ମଭ୍ରଷ୍ଟ ଭାବେ ନିନ୍ଦିତ।

Verse 65

कूटशासनकर्तारः कूटयुद्धकराश्च ये । निर्दयोऽतीव भृत्येषु पशूनां दमनश्च यः

ଯେମାନେ କପଟ ଶାସନ-ଆଦେଶ ରଚନ୍ତି ଏବଂ ଛଳମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟାନ୍ତି; ଯେମାନେ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦୟ; ଏବଂ ଯେମାନେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି—ସେମାନେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିରୋଧୀ।

Verse 66

मिथ्याप्रसादितो वाक्यमाकर्णयति यः शनैः । चपलश्चापिमायावी शठो मिथ्याविनीतकः

ଯେ ମିଥ୍ୟା ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉପଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁଣେ; ଯେ ଚଞ୍ଚଳ, ମାୟାବୀ, ଶଠ ଏବଂ ବିନୟର ଢୋଙ୍ଗ କରେ—ତାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧର୍ମଜୀବନର ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।

Verse 67

यो भार्यापुत्रमित्राणि बालवृद्धकृशातुरान् । भृत्यानतिथिबंधूंश्च त्यक्त्वाश्राति बुभुक्षितान्

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, କୃଶ ଓ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ; ଭୃତ୍ୟ, ଅତିଥି ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ଭୁଖା ଥିବାବେଳେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରେ—ସେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମକୁ ଲଂଘନ କରେ।

Verse 68

यः स्वयं मृष्टमश्राति विप्रायान्यत्प्रयच्छति । वृथापाकः स विज्ञेयो ब्रह्मवादिविगर्हितः

ଯେ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ଓ ପରିଷ୍କୃତ ଭୋଜନ କରି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ହୀନ ବସ୍ତୁ ଦିଏ—ସେ ‘ବୃଥାପାକ’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।

Verse 69

नियमान्स्वयमादाय ये त्यजंत्यजितेंद्रियाः । ये ताडयंति गां नित्यं वाहयंति मुहुर्मुहुः

ଯେ ନିୟମକୁ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରି ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ ଥିବାରୁ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେ ନିତ୍ୟ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ପିଟି ପୁଣି ପୁଣି ହାଙ୍କନ୍ତି—ଏହି ଆଚରଣ ନିନ୍ଦନୀୟ, ସଂଯମଧର୍ମବିରୋଧୀ।

Verse 70

दुर्बलान्नैव पुष्णंति प्रणष्टार्था द्विषंति च । पीडयन्त्यभिचारेण सक्षतान्वाहयंति च

ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଧନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଦ୍ୱେଷୀ ହୁଅନ୍ତି; ଅଭିଚାର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଆହତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାର ବହନ କରାନ୍ତି—ଏମିତି ଲୋକ ଘୋର ଅଧର୍ମରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 71

तेषा मदत्त्वा चाश्रंति चिकित्संति न रोगिणः । अजाविको माहिषिकः समुद्री वृषलीपतिः

ସେମାନେ ମଦ୍ୟପାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦନ୍ତି, ରୋଗୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଛେଳି‑ମେଷ ପାଳକ, ମହିଷ ପାଳକ, ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରା‑ସ୍ତ୍ରୀର ପତି—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ପତିତ ଆଚରଣର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 72

हीनवर्णात्मवृत्तिश्च वैद्यो धर्मध्वजी च यः । यश्च शास्त्रमतिक्रम्य स्वेच्छयैवाहरेत्करम्

ଯେ ହୀନ ବର୍ଣ୍ଣର ବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା କରେ; ଧର୍ମସଂଯମ ନଥିବା ବୈଦ୍ୟ; ଧର୍ମକୁ ଧ୍ୱଜ କରି ଢୋଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଭଣ୍ଡ; ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କର ଆଦାୟ କରୁଥିବା—ଏମାନେ ଏଠାରେ ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାଭଙ୍ଗୀ ବୋଲି ନିନ୍ଦିତ।

Verse 73

सदा दण्डरुचिर्यश्च यो वा दण्डरुचिर्न हि । उत्कोचकैरधिकृतैस्तस्करैस्च प्रपीड्यते

ଯେ ସଦା ଦଣ୍ଡପ୍ରିୟ, କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡପ୍ରିୟ ନୁହେଁ—ସେ ଉଭୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଘୁଷଖୋର ଅଧିକାରୀ ଓ ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।

Verse 74

यस्य राज्ञः प्रजा राष्ट्रे पच्यते नरकेषु सः । अचौरं चौरवत्पश्येच्चौरं वाऽचौररूपिणम्

ଯେ ରାଜାଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରଜା ନରକରେ ପକାଯାଉଥିବା ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ—ସେଇ ରାଜା ନିର୍ଦୋଷକୁ ଚୋର ଭାବେ ଦେଖେ, କିମ୍ବା ଚୋରକୁ ନିର୍ଦୋଷ ରୂପେ ମାନେ।

Verse 75

आलस्योपहतो राजा व्यसनी नरकं व्रजेत् । एवमादीनि चान्यानि पापान्याहुः पुराविदः

ଆଳସ୍ୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ରାଜା ଓ ବ୍ୟସନାସକ୍ତ ରାଜା ନରକକୁ ଯାଏ। ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣବିଦମାନେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 76

यद्वातद्वा परद्रव्यमपि सर्षपमात्रकम् । अपहृत्य नरः पापो नारकी नात्र संशयः

ଯେ ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ପରଧନକୁ, ସେଥି ଯଦି ସୋରିଷ ଦାଣା ପରି ଅତି ଅଳ୍ପ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚୋରି କରେ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 77

एवमाद्यैर्नरः पापैरुत्क्रान्तैः समनंतरम् । शरीरं यातनार्थाय पूर्वाकारमवाप्नुयात्

ଏପରି ପାପସହିତ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯାତନା ଭୋଗିବା ପାଇଁ ପୂର୍ବବତ୍ ସେହି ପ୍ରକାର ଦେହକୁ ପୁନଃ ପାଏ।

Verse 78

तस्मात्त्रिविधमप्येतन्नारकीयं विवर्जयेत् । सदाशिवं च शरणं व्रजेत्सच्छ्रद्धया युतः

ଏହେତୁ ନରକଗାମୀ ଏହି ତ୍ରିବିଧ ଆଚରଣକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସତ୍‌ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସଦାଶିବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 79

नमस्कारः स्तुतिः पूजा नामसंकीर्तनं तथा । संपर्कात्कौतुकाल्लोभान्न तस्य विफलं भवेत्

ନମସ୍କାର, ସ୍ତୁତି, ପୂଜା ଓ ନାମସଂକୀର୍ତ୍ତନ—ଏଗୁଡ଼ିକ ସଂସର୍ଗରୁ, କୌତୁହଳରୁ କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ବି ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 80

करंधम उवाच । संक्षेपाच्छिवपूजाया विधानं वक्तुमर्हसि । कृतेन येन मनुजः शिवपूजाफलं लभेत्

କରନ୍ଧମ କହିଲେ—“ଦୟାକରି ଶିବପୂଜାର ବିଧାନକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ; ଯାହା କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶିବପୂଜାର ଫଳ ପାଇପାରିବ।”

Verse 81

महाकाल उवाच । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने शंकरं सर्वदा भजेत् । दर्शनात्स्पर्शनान्मर्त्यः कृततृत्यो भवेत्स्फुटम्

ମହାକାଳ କହିଲେ—ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାୟାହ୍ନେ ସଦା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭଜିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ମର୍ତ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 82

आदौ स्नानं प्रकुर्वित भस्मस्नानमथापि वा । आपद्गतः कण्ठस्नानं मन्त्रस्नानमथापि वा

ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ଜଳସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଭସ୍ମସ୍ନାନ। ଆପଦାରେ କଣ୍ଠସ୍ନାନ (ଆଂଶିକ ଶୁଦ୍ଧି) କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ (ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା) ମଧ୍ୟ କରିପାରେ।

Verse 83

आविकं परिदध्याच्च ततो वासः सितं च वा । धातुरक्तमथो नव्यं मलिनं संधितं न च

ଉନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ପରେ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଧାତୁରକ୍ତ (ଗେରୁଆ/ଲାଲ) ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ; କିନ୍ତୁ ତାହା ନୂଆ, ମଲିନ ନୁହେଁ ଓ ସିଲା-ଜୋଡ଼ା ନୁହେଁ।

Verse 84

उत्तरीयं च संदध्याद्विना तन्निष्फलार्चनम् । भस्मत्रिपुण्ड्रधारी च ललाटे हृति चांसयोः

ଉତ୍ତରୀୟ (ଉପରି ବସ୍ତ୍ର) ମଧ୍ୟ ପରିଧାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ବିନା ଅର୍ଚ୍ଚନା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ଭସ୍ମ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି ଲଲାଟ, ହୃଦୟ ଓ ଦୁଇ କାନ୍ଧରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

Verse 85

पूजयेद्यो महादेवं प्रीतः पश्यति तं मुहुः । सर्वदोषान्बहिः क्षिप्य शिवायतनमाविशेत्

ଯେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ପ୍ରୀତିଚିତ୍ତରେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ବାହାରେ ତ୍ୟାଗ କରି ପରେ ଶିବାୟତନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ।

Verse 86

प्रविश्य च प्रणम्येशं ततो गर्भगृहं विशेत् । पाणी प्रक्षाल्य तच्चित्तो निर्माल्यमवरोपयेत्

ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ଗର୍ଭଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ। ହାତ ଧୋଇ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି ପୂର୍ବ ଅର୍ପିତ ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଅପସାରଣ କରିବ।

Verse 87

येन रुद्रायते भक्त्या कुरुते मार्जनक्रियाम् । तस्मान्मार्जयते त्वेवं स्थाणुनैतत्परस्परम्

ଯେ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସାଧକ ‘ରୁଦ୍ରସଦୃଶ’ ହୋଇ ମାର୍ଜନକ୍ରିୟା କରେ, ସେହି ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମାନୋ ସ୍ଥାଣୁ-ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହା ପରସ୍ପରର ଶାବ୍ଦିକ ଶୋଧନ ନୁହେଁ।

Verse 88

रुद्रभक्त्या च संतिष्ठेनमालिन्यं मार्जयेत्ततः । भक्तिर्देवस्य तिष्ठेन्न मालिन्यं मार्जतः सदा

ରୁଦ୍ରଭକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହି ପରେ ମଲିନତାକୁ ମାର୍ଜନ କରିବ। ଦେବଙ୍କର ଭକ୍ତି ସ୍ଥିର ରହେ; ଯେ ସଦା ମାର୍ଜନ-ସେବାରେ ଲଗ୍ନ, ତାହାରେ ମଲିନତା ରହେ ନାହିଁ।

Verse 89

गडुकान्पूरयेत्पश्चान्निर्मलेन जलेन वै । गडुकास्तु समाः सर्वे सर्वे च शुभदर्शनाः

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଗଡୁକଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରିବ। ସମସ୍ତ ଗଡୁକ ସମାନ ହେଉ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଶୁଭଦର୍ଶନ ହେଉ।

Verse 90

निर्व्रणाः सौम्यरूपाश्च सर्वे चोदकपूरिताः । वस्त्रपूतजलैः पूर्णागन्धधूपैश्च वासिताः

ସେଗୁଡ଼ିକ ଫାଟ, ଦୋଷ ନଥିବା, ସୌମ୍ୟ ରୂପବାନ ହେଉ; ସମସ୍ତେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ—ବସ୍ତ୍ରରେ ଛାଣା ଜଳରେ ପୂରିତ, ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପରେ ସୁବାସିତ ହେଉ।

Verse 91

क्षालिताः पूरिता नीताः षडक्षरजपेन च । गडुकाष्चशतं कुर्यादथवाप्यष्टविंशतिः

ଧୋଇ, ପୁରି, (ପୂଜାର୍ଥେ) ନେଇ, ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଜପ ସହ—ଶତ ଗଡୁକା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ; ନହେଲେ କମେ କମେ ଅଠାଇଶ।

Verse 92

अष्टादशापि चतुरस्ततोन्यूनं न कारयेत् । पयो दधि घृतं चैव क्षौद्रमिक्षुरसं तथा

ଅଠାର କିମ୍ବା ଚାରିଟି ମଧ୍ୟ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ତାହାଠାରୁ କମ କରିବ ନାହିଁ। ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ, ମଧୁ ଏବଂ ଆଖୁରସ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 93

एवं सर्वं च तद्द्रव्यं वामतः संन्यसेद्भवात् । ततो बहिर्विनिष्क्रम्य पूजयेत्प्रतिहारकान्

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖିବ। ତାପରେ ବାହାରକୁ ଯାଇ ପ୍ରତିହାରକ (ଦ୍ୱାରପାଳ-ସେବକ)ମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବ।

Verse 94

सर्वेषां वाचका मन्त्राः कथ्यंतेऽतः परं क्रमात्

ଏବେ ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ବାଚକ (ଆହ୍ୱାନ-ସୂଚକ) ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କହାଯାଉଛି।

Verse 95

ओंगं गणपतये नमः ओंक्षां क्षेत्रपालाय नमः ओंगं गुरुभ्यो नमः इति आकाशे ओंकौं कुलदेव्यै नमः ॐ नंदिने नमः ओंमहाकालाय नमः ओंधात्रे विधात्रै नमः । ततः प्रविस्य लिंगाच्च किञ्चिद्दक्षिणतः शुचिः । उदङ्मुखः क्षणं ध्यायेत्समकायासनस्थितः

“ଓଙ୍ଗଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ। ଓଂକ୍ଷାଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାୟ ନମଃ। ଓଙ୍ଗଂ ଗୁରୁଭ୍ୟୋ ନମଃ।” ତାପରେ ଆକାଶଦିଗକୁ “ଓଂକୌଂ କୁଳଦେବ୍ୟୈ ନମଃ।” ଏବଂ “ॐ ନନ୍ଦିନେ ନମଃ। ॐ ମହାକାଲାୟ ନମଃ। ॐ ଧାତ୍ରେ ବିଧାତ୍ରୈ ନମଃ।” ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଚି ରହି, ଲିଙ୍ଗର ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ି; ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ, ଦେହକୁ ସ୍ଥିର ଆସନରେ ରଖି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 96

दर्भादिभिः परिवृतं मध्यपद्मार्कमंडलम् । सोममण्डलमध्यस्थं ध्यायेद्वै वह्निमंडलम्

ଦର୍ଭ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ, ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଳକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 97

तन्मध्ये विश्वरूपं च वामाद्यष्टादिशक्तिकम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं चंद्रभूषितम्

ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ବାମା ଆଦି ଅଷ୍ଟଦିକ୍-ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ଦଶଭୁଜ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷିତ।

Verse 98

वामांकगिरिजं देवं ध्यायेत्सिद्धैः स्तुतं मुहुः । ततः पूर्वं प्रदद्याच्च पाद्यार्घं शंभवे नृप

ବାମାଙ୍କରେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସିଦ୍ଧମାନେ ବାରମ୍ବାର ସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ତାପରେ, ହେ ନୃପ, ପ୍ରଥମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 99

पानीयमक्षता दर्भा गंधपूष्पं ससर्पिषम् । क्षीरं दधि मधु पुनर्नवांगोऽर्घः प्रकीर्तितः

ଜଳ, ଅକ୍ଷତ, ଦର୍ଭ, ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପ ଘୃତସହିତ; ପୁନଃ କ୍ଷୀର, ଦଧି, ମଧୁ—ଏହି ନବାଙ୍ଗ ଅର୍ଘ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 100

ततः श्रद्धार्द्रचित्तस्य स्नानं लिंगस्य चाचरेत् । गृहीत्वा गडुकं पूर्वं मलस्नानं समाचरेत्

ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆର୍ଦ୍ର ଚିତ୍ତ ହୋଇ ଲିଙ୍ଗସ୍ନାନ ଆଚରଣ କର; ପ୍ରଥମେ ଗଡୁକ (ଜଳପାତ୍ର) ନେଇ ମଲସ୍ନାନ ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁଦ୍ଧିକର ସ୍ନାନ ସମ୍ପାଦନ କର।

Verse 101

अर्द्धेन स्नापयेत्पूर्वं कुर्याच्च मलघर्षणम् । सर्वेण स्नापयेत्पश्चात्पूजयेत्स्नापयेत्ततः

ପ୍ରଥମେ ଜଳର ଏକ ଅଂଶରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ମଳଘର୍ଷଣ କରି ଅଶୁଦ୍ଧି ହଟାଅ। ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନାନ କରାଇ, ତାପରେ ପୂଜା କରି ବିଧିମତେ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରାଅ।

Verse 102

प्रणम्य च ततो भक्त्या स्नापयेन्मूलमंत्रतः । ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नम । इति द्वादशाक्षरो मूलमंत्रः

ତାପରେ ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଣାମ କରି ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରାଅ—“ଓଁ ହୂଁ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତୟେ ଶିବାୟ ନମଃ।” ଏହି ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମୂଳମନ୍ତ୍ର।

Verse 103

वारिक्षरदधिक्षौद्रघृतेनेक्षुरसेन च । स्नापयेन्मूलमन्त्रेण जलधूपार्चनात्पृथक्

ଜଳ, ଶର୍କରା, ଦଧି, ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଇକ୍ଷୁରସ ଦ୍ୱାରା ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସ୍ନାନ କରାଅ; ଏହା ଜଳାର୍ପଣ, ଧୂପ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନର ପୃଥକ୍ କ୍ରିୟାଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

Verse 104

गडुकैः स्नापयेत्सर्वैः स्नातं गन्धैर्विरूक्षयेत्

ସମସ୍ତ ଗଡୁକ (ଜଳପାତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଅ; ସ୍ନାନ ପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁଖାଅ।

Verse 105

विरूक्षितं ततः स्नाप्य श्रीखण्डेन विलेपयेत् । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्विधिना येन तच्छृणु

ତାପରେ ଶୁଖାଇ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରାଇ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦନ) ଲେପନ କରାଅ। ବିଧିମତେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କର—ସେ ବିଧି ଶୁଣ।

Verse 106

आग्नेयपादे ओंधर्माय नमः नैरृतके ओंज्ञानाय नमः वायव्ये ओंवैराग्याय नमः ईशानपादे ओंऐश्वर्याय नमः पूर्वपादे ओंअधर्माय नमः दक्षिणे ओंअज्ञानाय नमः पश्चिमे ओंअवैराग्याय नमः उत्तरे ओंअनैश्वर्याय नमः ओंअनन्ताय नमः ओंपद्माय नमः ओंअर्कमण्डला नमः ओंसोममण्डलाय नमः ओंवह्निमण्डला नमः ओंवामाज्येष्ठादिपंचमन्त्रशक्तिभ्यो नमः ओंपरमप्रकृत्यै देव्यै नमः ओंईशानतत्पुरुषाघोरवामदेवसद्योजातपञ्चवक्त्राय रुद्रसाध्यवस्वादित्यविश्वेदेवादिदेवविश्वरूपाय अण्डजस्वेदजोद्भिज्जजरायुजरूपस्थावरजङ्गममूर्तये परमेश्वराय ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नमस्त्रिशूलधनुःखड्गकपालदण्डकुठारेभ्यः

ଆଗ୍ନେୟ ପାଦେ—‘ଓଁ ଧର୍ମାୟ ନମଃ’; ନୈଋତ୍ୟେ—‘ଓଁ ଜ୍ଞାନାୟ ନମଃ’; ବାୟବ୍ୟେ—‘ଓଁ ବୈରାଗ୍ୟାୟ ନମଃ’; ଈଶାନ ପାଦେ—‘ଓଁ ଐଶ୍ୱର୍ୟାୟ ନମଃ’। ପୂର୍ବେ—‘ଓଁ ଅଧର୍ମାୟ ନମଃ’; ଦକ୍ଷିଣେ—‘ଓଁ ଅଜ୍ଞାନାୟ ନମଃ’; ପଶ୍ଚିମେ—‘ଓଁ ଅବୈରାଗ୍ୟାୟ ନମଃ’; ଉତ୍ତରେ—‘ଓଁ ଅନୈଶ୍ୱର୍ୟାୟ ନମଃ’। ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର; ଅର୍କମଣ୍ଡଳ, ସୋମମଣ୍ଡଳ ଓ ବହ୍ନିମଣ୍ଡଳକୁ ନମସ୍କାର। ବାମା-ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଆଦି ପଞ୍ଚମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପରମପ୍ରକୃତି ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଈଶାନ-ତତ୍ପୁରୁଷ-ଅଘୋର-ବାମଦେବ-ସଦ୍ୟୋଜାତ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ଦେବାଦିଦେବ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଅଣ୍ଡଜ-ସ୍ୱେଦଜ-ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ-ଜରାୟୁଜ ଏବଂ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଭୂତମୂର୍ତ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ‘ଓଁ ହୂଁ’ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତ୍ରିଶୂଳ, ଧନୁ, ଖଡ୍ଗ, କପାଳ, ଦଣ୍ଡ ଓ କୁଠାରକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 107

ततो जलाधारमुखे चण्डीश्वराय नमः । एवं संपूज्य विधिवत्ततोऽर्घं संनिवेशयेत्

ତାପରେ ଜଳାଧାରର ମୁଖେ—‘ଓଁ ଚଣ୍ଡୀଶ୍ୱରାୟ ନମଃ’ ବୋଲି ନମସ୍କାର କରିବ। ଏଭଳି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 108

पानीयमक्षताः पुष्पमेतैर्युक्तं फलोत्तमैः । गृहाणार्घ्यं महादेव पूजासंपूर्तिहेतवे

ପାନୀୟ ଜଳ, ଅକ୍ଷତ ଓ ପୁଷ୍ପ—ଉତ୍ତମ ଫଳସହ—ଅର୍ପିତ। ହେ ମହାଦେବ, ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 109

अर्घादनंतरं शक्तः पूजयेद्वसुपूजया । धूपं दीपं च नैवेद्यं क्रमात्पश्चान्निवेदयेत्

ଅର୍ଘ୍ୟ ପରେ, ସମର୍ଥ ଥିଲେ ‘ବସୁ-ପୂଜା’ ଦ୍ୱାରା ପୂଜନ କରିବ। ପରେ କ୍ରମେ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 110

घण्टां च वादयेत्तत्र ततो नीराजनं चरेत् । भ्रामयेद्देवदेवस्य शंखवादित्रनिःस्वनैः

ସେଠାରେ ଘଣ୍ଟା ବାଜାଇବ; ପରେ ନୀରାଜନ କରିବ। ଶଙ୍ଖ ଓ ବାଦ୍ୟର ନିନାଦ ସହ ଦେବଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହାକୁ ଘୁରାଇ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାରୂପେ କରିବ।

Verse 111

नीराजनं च यः पश्ये द्देवदेवस्य शूलिनः । स मुच्येत्पातकैः सर्वैः किं पुनर्यः करिष्यति

ଯେ ଶୂଳଧାରୀ ଦେବଦେବଙ୍କ ନୀରାଜନ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ତେବେ ଯେ ନିଜେ ନୀରାଜନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଧିକ ହେବ!

Verse 112

नृत्यं गीतं च वाद्यं च अलीकमपि यश्चरेत् । तस्य तुष्येदनंतंहि गीतवाद्यफलं यतः

ଯେ କେହି ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟକୁ ତ୍ରୁଟିସହିତ ମଧ୍ୟ କରେ, ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; କାରଣ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପିତ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟରୁ ତାହାର ଫଳ ଜନ୍ମେ।

Verse 113

स्तोत्रैस्ततश्च संस्तूय दण्डवत्प्रणमेद्भुवि । क्षमापयेच्च देवेशं सुकृतं कुकृतं क्षम

ତାପରେ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିବ। ଏବଂ ଦେବେଶଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଯାଚିବ— ‘ମୋ ସୁକୃତ ଓ କୁକୃତ, ଉଭୟକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ’।

Verse 114

य एवं यजते रुद्रमस्मिंल्लिंगे विशेषतः । पितरं पितामहं चैव तथैव प्रपितामहम्

ଯେ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜ ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ—ତିନିଜଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଓ ଉଦ୍ଧାର ଦେଇଥାଏ।

Verse 115

सर्वात्पापात्समुत्तार्य रुद्रलोके वसेच्चिरम् । एवं माहेश्वरो भूत्वा सदाचारव्रतस्थितः

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସେ। ଏଭଳି ମାହେଶ୍ୱର-ଭକ୍ତ ହୋଇ, ସଦାଚାର-ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ ରହି, ସେ ତାହିଁ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 116

पशुपाशविमोक्षार्थं पूजयेत्तन्मना यदि । य एवं यजते रुद्रं तेनैतत्तर्पितं जगत्

ପଶୁଭାବରେ ବନ୍ଧିତ ଜୀବର ପାଶବିମୋଚନାର୍ଥେ ଯେ ତଦେକମନା ହୋଇ ପୂଜା କରେ—ଯେ ଏଭଳି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଜେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ତୃପ୍ତ ଓ ପୋଷିତ ହେଲା ପରି ହୁଏ।

Verse 117

किं त्वेतत्सफलं राजन्नाचारयो न लंघयेत् । आचारात्फलते धर्मो ह्याचारात्स्वर्गमश्नुते

କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ଫଳଦାୟକ ହେବାକୁ ଆଚାରକୁ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆଚାରରୁ ଧର୍ମ ଫଳବତୀ ହୁଏ, ଏବଂ ଆଚାରରୁ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 118

आचाराल्लभते ह्यायुराचारो हंत्यलक्षणम् । यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये

ସଦାଚାରରୁ ଆୟୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ସଦାଚାର ଅମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣକୁ ନାଶ କରେ। କିନ୍ତୁ ଆଚାରବିହୀନ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପ ଏଠାରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ସତ୍ୟ ଉନ୍ନତି ଆଣେ ନାହିଁ।

Verse 119

भवन्ति यः सदाचारं समुल्लंघ्य प्रवर्तते । तस्य किञ्चित्समुद्देशं वक्ष्ये तं श्रृणु पार्थिव

ଯେ ସଦାଚାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଂଘନ କରି ମନମତା ଚାଲେ, ସେହି ଲୋକର ଅଳ୍ପ ବିବରଣୀ ମୁଁ କହିବି—ହେ ପାର୍ଥିବ, ଶୁଣ।

Verse 120

त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना । तत्संसिद्धौ गृहस्थस्य सिद्धिरत्र परत्र च

ଗୃହସ୍ଥ ତ୍ରିବର୍ଗ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ସାଧନରେ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ୟକ୍ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଗୃହସ୍ଥ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 121

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येन धर्मार्थौ चापि चिन्तयेत् । समुत्थाय तथाचम्य दंतधावनपूर्वकम्

ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଉଠି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚମନ କରି, ଦନ୍ତଧାବନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶୌଚାଚାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 122

सन्ध्यामुपासीत बुधः संशांतः प्रयतः शुचिः । पूर्वां सन्ध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम्

ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟାଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବାବେଳେ, ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 123

उपासीत यथान्यायं नैनां जह्यादनापदि । वर्जयेदनृतं चासत्प्रलापं परुषं तथा

ଯଥାବିଧି ସନ୍ଧ୍ୟାଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଆପଦ ନଥିଲେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନୃତ, ବ୍ୟର୍ଥ ଅସତ୍ ପ୍ରଲାପ ଓ କଠୋର ବାକ୍ୟକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 124

असत्सेवां ह्यसद्वादं ह्यसच्छास्त्रं च पार्थिव । आदर्शदर्शनं दंतधावनं केशसाधनम्

ହେ ପାର୍ଥିବ, ଦୁଷ୍ଟସଙ୍ଗ, ଅସଦ୍ବାଦ ଓ ଭ୍ରମକର ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ତଥା (ଅନୁଚିତ କାଳରେ) ଆଇନା ଦେଖିବା, ଦନ୍ତଧାବନ ଓ କେଶସାଧନକୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।

Verse 125

देवार्चनं च पूर्वाह्णे कार्याण्याहुर्महर्षयः । पालाशमासनं चैव पादुके दंतधावनम् । वर्जयेदासनं चैव पदा नाकर्षयेद्बुधः

ମହର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ପଲାଶ କାଠର ଆସନ, ପାଦୁକା ଧାରଣ ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଆସନକୁ ଅବମାନ କରିବେ ନାହିଁ ଓ ପାଦରେ ଟାଣିବେ ନାହିଁ।

Verse 126

जलमग्निं च निनयेद्यगपन्न विचक्षणः

ବିବେକୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଅସାବଧାନରେ ଜଳକୁ ଅଗ୍ନି ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଅଶୃଙ୍ଖଳ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 127

पादौ प्रसारयेन्नैव गुरुदेवाग्निसंमुखौ । चतुष्पथं चैत्यतरुं देवागारं तथा यतिम्

ଗୁରୁ, ଦେବତା ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଦ ପ୍ରସାରିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଚତୁଷ୍ପଥ, ଚୈତ୍ୟବୃକ୍ଷ, ଦେବାଳୟ ଓ ଯତିଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବା ଉଚିତ୍।

Verse 128

विद्याधिकं गुरुं वृद्धं कुर्यादेतान्प्रदक्षिणान्

ଯେମାନେ ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଗୁରୁ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ—ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 129

आहारनीहारविहारयोगाः सुसंवृता धर्मविदानुकार्याः । वाग्बुद्धिवीर्याणि तपस्तथैव वार्तायुषी गुप्ततमे च कार्ये

ଆହାର, ଶୌଚାଦି ଦେହକ୍ରିୟା, ବିହାର ଓ ଯୋଗ—ଏସବୁକୁ ସୁସଂଯମିତ ରଖି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ବାଣୀ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତପ କରିବା; ହିତକର କଥା କହିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

Verse 130

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ ह्येवमायुर्न रिष्यते

ମୂତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ—ଦୁହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିନେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ, ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି କଲେ ଆୟୁ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 131

प्रत्यग्निं प्रति सूर्यं च प्रति गां व्रतिनं प्रति । प्रति सोमोदकं सन्ध्यां प्रज्ञा नश्यति मेहतः

ଯେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗୋ, ବ୍ରତଧାରୀ, ସୋମୋଦକ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ବିବେକ-ପ୍ରଜ୍ଞା ନଶ୍ଟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 132

भोजने शयने स्थाने उत्सर्गे मलमूत्रयोः । रथ्याचंक्रमणे चार्द्रपञ्चकश्चाचमेत्सदा

ଭୋଜନ ପରେ, ଶୟନ ପରେ, ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ, ମଳମୂତ୍ର ଉତ୍ସର୍ଗ ପରେ ଏବଂ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଲା ପରେ—ସଦା ଆଚମନ ଓ ‘ଆର୍ଦ୍ରପଞ୍ଚକ’ (ଜଳଶୁଦ୍ଧି କ୍ରିୟା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 133

न नद्यां मेहनं कुर्यान्न श्मशाने नभस्मनि । न गोमये न कृष्टे च नैवालूने न शाड्वले

ନଦୀରେ, ଶ୍ମଶାନରେ, ଭସ୍ମ ଉପରେ, ଗୋମୟ ଉପରେ, ଚାଷ କରା ଜମିରେ, କଟା ହୋଇନଥିବା ଫସଲରେ ଏବଂ ସବୁଜ ଘାସରେ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 134

उद्धृत्ताभिस्तथाद्भिस्तु शौचं कुर्याद्विचक्षणः । अंतर्जलाद्देवकुलाद्वल्मीकान्मूषकस्थलात्

ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଠାଇ ନିଆ ମାଟି ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷତଃ ଘରଭିତର ଜଳସ୍ପର୍ଶରୁ, ଦେବକୁଳ (ମନ୍ଦିର) ପରିସରରୁ, ବଲ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା ଢିବି) ଠାରୁ ଏବଂ ମୂଷକସ୍ଥଳ (ଉଣ୍ଡାର ଚଳାଚଳ ସ୍ଥାନ) ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶୌଚରେ।

Verse 135

अपविद्धापशौचाश्च वर्जयेत्पंच मृत्तिकाः । गन्धलेपापहरणं शौचं कुर्यात्तथा बुधः

ଶୌଚ ପାଇଁ କଥିତ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମୃତ୍ତିକା ଯଦି ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଭାବେ ପକାଇ ଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗନ୍ଧ ଓ ଲେପ (ମଲିନତା) ହଟିବା ପରି ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 136

नात्मानं ताडयेन्नैव दद्याद्दुः खेभ्य एव च । उभाभ्यामपि पाणिभ्यां कण्डूयेन्नात्मनः शिरः

ମଣିଷ କେବେ ନିଜକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନା ଦୁଃଖରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଦୁଇ ହାତରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଖୁଜୁଲାଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 137

रक्षेद्दारांस्त्यजेदीष्यां तासु निष्कारणं बुधः । सूर्यास्तं न विनाकाश्चित्क्रिया नैवाचरेत्तथा

ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାରଣ ଈର୍ଷ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ସୂର୍ୟାସ୍ତର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଧ୍ୟାନ ନ ଦେଇ କୌଣସି କ୍ରିୟା-କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 138

अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः । शिवचित्तोर्जयोद्वित्तं न चातिकृपणो भवेत्

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଦ୍ରୋହ ରଖି—କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ହାନି କମାଇ—ଶିବଭକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ କୃପଣ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 139

नेर्ष्युः स्यान्न कृतघ्नः स्यान्न परद्रोहकर्मधीः । न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलोऽनृजुः

ମଣିଷ ଈର୍ଷ୍ୟାଳୁ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କୃତଘ୍ନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ପରଦ୍ରୋହ କରିବାରେ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହାତପାଏ ଚଞ୍ଚଳ ନ ହେଉ, ଆଖି ଅସ୍ଥିର ନ ହେଉ, ଆଚରଣ ଟେଢ଼ା ନ ହେଉ।

Verse 140

न च वागङ्गचपलो न चाशिष्टस्य गोचरः । न शुष्कवादं कुर्वीत शुष्क्रवैरं तथैव च

ବାଣୀ ଓ ଅଙ୍ଗଚେଷ୍ଟାରେ ଚଞ୍ଚଳ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିରର୍ଥକ କଥା-ତର୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନାବଶ୍ୟକ ବୈର ମଧ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 141

उपायैः साधयेदर्थान्दण्डस्त्वगतिका गतिः । भिन्नाशनं भिन्नशय्यां वर्जयेद्भिन्नभाजनम्

ଯଥୋଚିତ ଉପାୟରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ମାର୍ଗ ନଥିଲେ ଦଣ୍ଡ ଶେଷ ଉପାୟ। ଭଙ୍ଗା ଆସନ, ଭଙ୍ଗା ଶୟ୍ୟା ଓ ଭଙ୍ଗା ପାତ୍ର ବର୍ଜନ କର।

Verse 142

अंतरेण न गच्छेन द्वयोर्ज्वलनलिंगयोः । नाग्न्योर्न विप्रयोश्चैव न दंपत्योर्नृपोत्तम

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଦୁଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି-ଚିହ୍ନର ମଧ୍ୟରୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦୁଇ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 143

न सूर्यव्योमयोर्नैव हरस्य वृषभस्य च । एतेषामंतरं कुर्वन्यतः पापमवाप्नुयात्

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ହର (ଶିବ) ଓ ତାଙ୍କ ବୃଷଭ (ନନ୍ଦୀ) ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରିଲେ ପାପ ଲାଗେ।

Verse 144

नैकवस्त्रश्च भुंजीत नाग्नौ होममथाचरेत् । न चार्चयेद्द्विजान्नैव कुर्याद्देवार्चनं बुधः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅଗ୍ନିରେ ବିଧିବିରୁଦ୍ଧ ହୋମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନିୟମଭଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜା କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 145

खंडनं पेषणं मार्ष्टिं जलसंशोधनं तथा । रंधनं भोजनं स्वाप उत्थानं गमनं क्षुतम्

କାଟିବା, ପିଷିବା, ଝାଡ଼ୁଦେବା ଓ ଜଳ ଶୋଧନ; ରାନ୍ଧିବା, ଭୋଜନ, ଶୟନ, ଉଠିବା, ଚାଲିବା ଓ ଭୁଖ ଉଦୟ—ଏହି ନିତ୍ୟକର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମରେ ସଂଯମ ସହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 146

कार्यारंभं समाप्तिं च वचः प्रोच्य तथा प्रियम् । पिबञ्जिघ्रन्स्पृशञ्छृण्वन्विवक्षुर्मैथुनं तथा

କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତି, ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ—ପ୍ରିୟ ବଚନ ମଧ୍ୟ—ପାନ, ଘ୍ରାଣ, ସ୍ପର୍ଶ, ଶ୍ରବଣ, କହିବା ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ମୈଥୁନ—ଏସବୁକୁ ମାହେଶ୍ୱର ଶାସନରେ ସଂଯମ ଓ ନିୟମ ଅଧୀନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 147

शुचित्वं च जपं स्थाणुं यः कुर्याद्विंशतिं तथा । माहेश्वरः स विज्ञेयः शेषोन्यो नामधारकः

ଯେ ଶୁଚିତ୍ୱ ରକ୍ଷା କରି ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ଜପ ବିଧିମତେ ବିଶ ଥର କରେ, ସେଇ ସତ୍ୟ ମାହେଶ୍ୱର; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ନାମଧାରକ।

Verse 148

स वै रुद्रमयो भूत्वा ततश्चांते शिवं व्रजेत् । परस्त्रियं नाभिभाषेत्तथा संभाषयेद्यदि

ସେ ରୁଦ୍ରମୟ ହୋଇ ଶେଷେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ ନ କରୁ; ଯଦି କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ତେବେ ସଂଯମିତ ଓ ଯଥୋଚିତ ବାଣୀରେ କହୁ।

Verse 149

मातः स्वसरथो पुत्रि आर्येति च वदेद्बुधः । उचछिष्टो नालभेत्किंचिन्न च सूर्यं विलोकयेत्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ (ନାରୀମାନଙ୍କୁ) ‘ମାତା’, ‘ଭଉଣୀ’, ‘କନ୍ୟା’, ‘ଆର୍ଯ୍ୟେ’ ବୋଲି ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ବୋଧନ କରୁ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।

Verse 150

नेन्दुं न तारकाश्चैव नादयेन्नात्मनः शिरः । स्वस्रा दिहित्रा मात्रा वा नैकांतासन माचरेत्

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନ ଦେଖୁ, ତାରାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖୁ; ଏବଂ କେବେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ନିଜେ ଆଘାତ ନ କରୁ। ତଥା ଭଉଣୀ, କନ୍ୟା କିମ୍ବା ମାତା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏକାନ୍ତରେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 151

दुर्जयो हींद्रियग्रामो मुह्यते पंडितोऽपि सन् । गुरुमभ्यागतं गेहे स्वयमुत्थाय यत्नतः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସମୂହ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଜୟ; ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ଗୁରୁ ଘରକୁ ଆସିଲେ ନିଜେ ଉଠି ଯତ୍ନସହ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 152

आसनं कल्पयेत्तस्य कुर्यात्पादाभिवंदनम् । नोदक्छिराः स्वपेज्जातु न च प्रत्यक्छिरा बुधः

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପାଦାଭିବନ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ କେବେ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ କରି ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନା ପଶ୍ଚିମଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ କରି।

Verse 153

शिरस्यगस्त्यमाधाय तथैव च पुरंदरम् । उदक्यादर्शनं स्पर्शं वर्ज्यं संभाषणं तथा

ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣରେ ରଖି, ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ସମ୍ଭାଷଣ—ଏସବୁ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 154

नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् । कृत्वा विभवतो देवमनुष्यर्षिसमर्चनाम्

ଜଳରେ ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୀଷ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନା ସେଠାରେ ମୈଥୁନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତା, ମାନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 155

पितॄणां च ततः शेषं भोक्तुं माहेश्वरोऽर्हति । वाग्यतः शुचिराचांतः प्राङ्मुखोदङ्मुखोऽपि वा

ତାପରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ଯେ ଶେଷ ରହେ, ତାହା ମାହେଶ୍ୱର-ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜ୍ୟ। ବାକ୍‌ସଂଯମୀ ହୋଇ, ଶୁଚି ରହି, ଆଚମନ କରି ପୂର୍ବମୁଖେ—କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖେ—ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 156

अन्तर्जानुश्च तच्चित्तो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् । नोपघातं विना दोषान्न तस्योदाहरेद्बुधः

ହାଟୁ ଭିତରକୁ ଟାଣି, ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅନ୍ନକୁ ନିନ୍ଦା ନକରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରକୃତ କ୍ଷତି ନଥିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାହାର ଦୋଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରେନାହିଁ।

Verse 157

नग्नस्नानं न कुर्वीत न शयीत व्रजेत वा । दुष्कृतं न गुरोर्ब्रूयात्क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत्

ନଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଶୋଇବା କିମ୍ବା ଘୁରିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କଥା ନ କହିବା; ଗୁରୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା।

Verse 158

परिवादं न श्रृमुयादन्येषामपि जल्पताम् । सदा चा कर्णयेद्धमास्त्यक्त्वा कृत्यशतान्यपि

ଅନ୍ୟେ ନିନ୍ଦା କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସଦା ଧର୍ମୋପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ କାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 159

नित्यं नित्यं हि संमार्ष्टि गेहदर्पणयोरिव । शुक्लायां च चतुर्दश्यां नक्तभोजी सदा भवेत्

ଘର ଓ ଦର୍ପଣ ପରି ପ୍ରତିଦିନ ଭଲଭାବେ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସଦା ନକ୍ତଭୋଜନ—ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ—ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 160

तिस्रो रात्रीर्न शक्तश्चेदेवं माहेश्वरो भवेत् । संयावकृशरामांसं नात्मानमुपसाधयेत्

ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପ୍ରକାରେ ସେ ମାହେଶ୍ୱର ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ସଂୟାବ, କୃଶରା ଓ ମାଂସ ଭଳି ସମୃଦ୍ଧ ଆହାରରେ ନିଜକୁ ଲାଡ଼ପ୍ୟାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 161

सायंप्रातश्च भोक्तव्यं कृत्वा ह्यतिथि भोजनम् । स्वप्नाध्ययनभोज्यानि संध्ययोश्च विवर्जयेत्

ସାୟଂ ଓ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରଥମେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ। ସନ୍ଧ୍ୟାସମୟରେ ନିଦ୍ରା, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଭୋଜନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 162

भुंजानः संध्ययोर्मोहादसुरावसथो भवेत् । स्नातो न धूनयेत्केशान्क्षुते निष्ठीवितेऽध्वनि

ସନ୍ଧ୍ୟାସମୟରେ ମୋହବଶତଃ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅସୁରମାନଙ୍କର ଆବାସ ହୁଏ। ସ୍ନାନ ପରେ କେଶ ଝାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ରାସ୍ତାରେ ଛିଙ୍କ କିମ୍ବା ଥୁକ ହେଲେ ଶୌଚ-ସଂଯମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 163

आलभेद्दक्षिणं कर्णं सर्वभूतानि क्षामयेत् । न चापि नीलीवासाः स्यान्न विपर्यस्तवस्त्रधृक्

ଡାହାଣ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସମସ୍ତ ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଯାଚନା କରିବା ଉଚିତ। ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓ ଉଲଟା କିମ୍ବା ଅସଂଗତ ଭାବେ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 164

वर्ज्यं च मलिनं वस्त्रं दशाभिश्च विवर्जितम् । प्रक्षाल्य मुखहस्तौ च पादौ चाप्युपविश्य च

ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ବର୍ଜନୀୟ; ଯାହାର କିନାରା/ଦଶା ନାହିଁ ସେପରି ଦୋଷଯୁକ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ। ମୁହଁ, ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇ ପରେ ଯଥାବିଧି ବସିବା ଉଚିତ।

Verse 165

अंतजानुस्त्रिराचामेद्दिर्मुखं परिमार्जयेत् । तोयेन स्पर्शयेत्खानि स्वमूर्धानं तथैव च

ଗୁଡ଼ିକୁ ଭିତରକୁ ଟାଣି ବସି ତିନିଥର ଆଚମନ କରି ମୁହଁକୁ ସାବଧାନରେ ପୋଛିବା ଉଚିତ। ଜଳଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ରନ୍ଧ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେହିପରି ନିଜ ମସ୍ତକକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 166

आचम्य पुनराचम्य क्रियाः कुर्वीत सर्वशः । क्षुते निष्ठीविते चैव दंतलग्ने तथैव च

ଆଚମନ କରି, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ପୁନଃ ଆଚମନ କରି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଛିଙ୍କ, ଥୁକିବା ଓ ଦାନ୍ତରେ କିଛି ଅଟକିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୁନଃ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 167

पतितानां च संभाषे कुर्यादाचमनिक्रियाम् । अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता

ପତିତମାନଙ୍କ (ଧର୍ମଚ୍ୟୁତମାନଙ୍କ) ସହ କଥାହେବା ପରେ ଆଚମନ-କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ନିତ୍ୟ ବେଦତ୍ରୟୀ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ସତ୍ୟ ବିବେକୀ ହେବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 168

धर्मतो धनमाहार्य यष्टव्यं चापि यत्नतः । हीनेभ्योपि न युंजीत त्वंकारं कर्हिचिद्बधः । त्वंकारो वा वधो वापि गुरूणामुभयं समम्

ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ଧନ ଆର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ-ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ହୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କେବେ ଅବମାନସୂଚକ ‘ତୁ’ କହି ‘ତ୍ୱଂକାର’ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ହିଂସା। ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଧତ ସମ୍ବୋଧନ ଓ ପ୍ରକୃତ ବଧ—ଦୁହେଁ ସମାନ ଗୁରୁତର।

Verse 169

सत्यं वाच्यं नित्यमैत्रेण भाव्यं कार्यं त्याज्यं नित्यमायासकारि । लोकेऽमुष्मिन्यद्दिनं स्यात्तथास्मिन्नात्मा योगे येजनीयो गभीरैः

ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ, ସଦା ମୈତ୍ରୀଭାବ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯେ କର୍ମ ସଦା କ୍ଲେଶ ଓ ଉଦ୍ବେଗ ଆଣେ, ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଲୋକରେ ଦିନ ଯେପରି ଯାଏ, ସେପରି ପରଲୋକ ଗଢ଼ିଉଠେ; ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗଭୀର ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 170

तीर्थस्नानैः सोपवासैर्व्रतैश्च पात्रे दानैर्होमजप्यैश्चयज्ञैः । भवार्चनैर्देवपूजाविशेषैरात्मा नित्यं शोधनीयो मलाक्तः

ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଉପବାସସହିତ ବ୍ରତ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦାନ, ହୋମ, ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ବିଶେଷ ଦେବପୂଜା—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ମଳାକ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 171

यत्रापि कुर्वतो नात्मा जुगुप्सामेति पार्थिव । तत्कर्तव्यसमसंगेन यन्नगोप्यं महाजने

ହେ ପାର୍ଥିବ! ଯେ କର୍ମ କରିବାବେଳେ ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଘୃଣାରେ ସଙ୍କୋଚ କରେନାହିଁ, ସେହି କର୍ମକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଭାବେ ସତ୍ସଙ୍ଗରେ କର; ଯାହା ମହାଜନଙ୍କ ନିକଟେ ଗୋପନୀୟ ନୁହେଁ, ସେହିଟି ଆଚର।

Verse 172

इति ते वै समुद्देशः कीर्तितः किंचिदेव च । शेषः स्मृतिपुराणेभ्यस्त्वया श्रोतव्य एव च

ଏହିପରି ତୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉପଦେଶ କୁହାଗଲା। ଶେଷ ଅଂଶ ତୁମେ ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

Verse 173

एवमाचरतो धर्मं महेशस्य गृहे सतः । धर्मार्थकामसंप्राप्तौ परत्रेह च शोभनम्

ମହେଶଙ୍କ ଗୃହେ (ଶୈବ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମେ) ରହି ଏହିପରି ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଜନଙ୍କୁ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମର ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ; ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠି ଶୁଭ ହୁଏ।

Verse 174

एवं नानाविधान्धर्मान्महाकालस्य फाल्गुन । वदतो ध्वनिराकाशे सुमहानभ्यजायत

ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ! ମହାକାଳ ଏହିପରି ନାନାବିଧ ଧର୍ମ କହୁଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 175

यावत्पश्यंति ये तत्र समाजग्मुः श्रृणुष्व तान् । ब्रह्मा विष्णुः स्वयं रुद्रो दे वी रुद्रगणास्तथा

ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ—ଶୁଣ, କେ କେ ସମାଗମ କଲେ: ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର, ଦେବୀ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 176

इंद्रादयस्तथा देवा वसिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तुंबरुप्रवराश्चापि गंधर्वाप्सरसां गणाः

ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବଶିଷ୍ଠାଦି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ଏବଂ ତୁମ୍ବୁରୁ-ପ୍ରଧାନ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 177

तान्महेशमुखान्सर्वान्महाकालो महामतिः । अर्चयामास बहुधा भक्त्युद्रेकातिपूरितः

ମହାମତି ମହାକାଳ ଭକ୍ତିର ଉଦ୍ରେକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମହେଶ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 178

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैर्वरे रत्नमयासने । उपविष्टोऽभिषिक्तश्च महीसागरसंगमे

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନମୟ ଆସନରେ ବସାଇ, ପୃଥିବୀ-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 179

ततो देव्या समालिंग्य नीत्वोत्संगं स्वकं मुदा । पुत्रत्वे कल्पितः पार्थ महाकालो महामतिः

ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇଲେ; ହେ ପାର୍ଥ, ମହାମତି ମହାକାଳଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 180

उक्तञ्च यावद्ब्रह्माण्डमिदमास्ते शिवव्रत । तावत्तिष्ठ शिवस्थाने शिववच्छिवभक्तितः

ଏବଂ ଏହିପରି ଘୋଷଣା ହେଲା—‘ହେ ଶିବବ୍ରତଧାରୀ, ଯେତେଦିନ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବ, ସେତେଦିନ ଶିବଧାମରେ ରୁହ; ଶିବଙ୍କ ପରି ଶିବଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠ ରୁହ।’

Verse 181

देवेन च वरो दत्तस्त्वल्लिंगं योऽर्चयिष्यति । जितेन्द्रियः शुचिर्भूत्वा ऊर्ध्वं मल्लोकमेष्यति

ଦେବ ଏହି ବର ଦେଲେ—ଯେ କେହି ଶୁଚି ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ସହିତ ତୁମ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ, ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 182

दर्शनं स्तवनं पूजा प्रणामश्च ततो जपः । दानं चात्र कृतं लिंगे ममातितृप्तिकारणम्

ଦର୍ଶନ, ସ୍ତବନ, ପୂଜା, ପ୍ରଣାମ ଏବଂ ପରେ ଜପ; ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ—ଏସବୁ ମୋର ପରମ ତୃପ୍ତିର କାରଣ।

Verse 183

इत्युक्ते विस्मिता देवाः साधु साध्विति ते जगुः । ब्रह्मविष्णुमुखाश्चैव महाकालं प्रतुष्टुवुः

ଏହା କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେବମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି କହିଲେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ମହାକାଳଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 184

ततः सुरैःस्तूयमानो वंद्यमानश्च चारणैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च कीतैर्गंधर्वजैः शुभैः

ତାପରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଚାରଣମାନେ ବନ୍ଦନା କଲେ; ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଗନ୍ଧର୍ବଗୀତରେ ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ହେଲା।

Verse 185

कोटिकोटिगणैश्चैव स्तुवद्भिः सर्वतो वृतः

ଏବଂ ସେ ସବୁଦିଗରୁ କୋଟି କୋଟି ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

Verse 186

महाकालो रुद्रभवनं गतो भवपुरस्सरः । एवमेतन्महालिंगमुत्पन्नं कुरुनंदन

ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ମହାକାଳ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏହି ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 187

कूपश्चापि सरः पुण्यं महाकालस्य सिद्धिदम् । अत्र ये मनुजाः पार्थ लिंगस्याराधने रताः

ଏଠାରେ ଏକ କୂପ ଓ ଏକ ପୁଣ୍ୟ ସରୋବର ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହା ମହାକାଳ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ହେ ପାର୍ଥ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗାରାଧନାରେ ରତ—

Verse 188

महाकालः समालिंग्य ताञ्छिवाय निवेदयेत् । एतदत्यद्भुतं लिंगं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ମହାକାଳ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରନ୍ତି। ଏହି ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 189

दृष्टं स्पृष्टं पूजितं च गतास्ते भवसद्म तत् एवमेतानि लिंगानि सप्त जातानि फाल्गुन

ତାହାକୁ ଦେଖି, ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପୂଜା କରି ସେମାନେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି, ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ, ଏହି ସାତ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 190

ये श्रृण्वंति गृणंत्येतत्तेपि धन्या नरोत्तमाः

ଯେମାନେ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ଏହା ପାଠ କରନ୍ତି—ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଧନ୍ୟ।