Adhyaya 21

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । आसीत्पुरा बृहत्कल्पे धर्ममूर्तिर्जनाधिपः । सुहृच्छक्रस्य निहता येन दैत्यास्सहस्रशः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବୃହତ୍କଳ୍ପେ ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତି ନାମକ ଜନାଧିପ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସୁହୃଦ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହସ୍ରଶଃ ଦୈତ୍ୟ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 2

सोमसूर्यादयो यस्य तेजसा विगतप्रभाः । भवंति शतशो येन दानवाश्च पराजिताः

ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦିଙ୍କର ପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତଶଃ ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 3

यथेच्छरूपधारी च मानुषोप्यपराजितः । तस्य भानुमती भार्या सती त्रैलोक्यसुंदरी

ସେ ଯଥେଚ୍ଛ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମାନବ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାନୁମତୀ—ସତୀ ଓ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ।

Verse 4

लक्ष्मीसदृशरूपेण निर्जितामरसुंदरी । राज्ञस्तस्याग्रमहिषी प्राणेभ्योपि गरीयसी

ଲକ୍ଷ୍ମୀସଦୃଶ ରୂପରେ ସେ ଦେବଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ସେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ରମହିଷୀ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲା।

Verse 5

दशनारीसहस्राणां मध्ये श्रीरिव राजते । नृपकोटिसहस्रेण न कदाचित्समुच्यते

ଦଶହଜାର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ହଜାରେ କୋଟି ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଜଣେ କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 6

कदाचिदास्थानगतः पप्रच्छ स्वपुरोहितम् । विस्मयेनावृतो नत्वा वसिष्ठमृषिसत्तमम्

ଏକଦା ସେ ରାଜସଭାକୁ ଆସିଲା। ବିସ୍ମୟରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 7

भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा । कस्माच्च विपुलं तेजो मच्छरीरे सदोत्तमम्

ଭଗବନ୍! କେଉଁ ଧର୍ମର ଫଳରେ ମୋତେ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମିଳିଲା? ଏବଂ ମୋ ଶରୀରରେ ଏହି ବିପୁଳ, ସଦା ଉତ୍ତମ ତେଜ କାହିଁକି ବିରାଜିତ?

Verse 8

वसिष्ठ उवाच । पुरा लीलावती नाम वेश्या शिवपरायणा । तया दत्तश्चतुर्दश्यां पुष्करे लवणाचलः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପୁରାକାଳରେ ଲୀଳାବତୀ ନାମର ଜଣେ ବେଶ୍ୟା ଥିଲା, ଯିଏ ଶିବପରାୟଣା ଥିଲା। ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ପୁଷ୍କରରେ ଲବଣାଚଳ ସମାନ ମହାଦାନ କରିଥିଲା।

Verse 9

हेमवृक्षामरैः सार्द्धं यथावद्विधिपूर्वकं । शूद्रः सुवर्णकारश्च कर्मकृत्सोऽभवत्तदा

ସୁବର୍ଣ୍ଣବୃକ୍ଷର ଦିବ୍ୟ ଅମରମାନଙ୍କ ସହ, ବିଧିପୂର୍ବକ ଓ ଯଥାକ୍ରମ, ସେତେବେଳେ ଶୂଦ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର ନିଜ ନିଜ ନିୟତ କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 10

भृत्यो लीलावतीगेहे तेन हैमा विनिर्मिताः । तरवो हेमपुष्पाश्च श्रद्धायुक्तेन पार्थिव

ହେ ରାଜନ୍, ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଗୃହରେ ତାଙ୍କ ଭୃତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବସ୍ତୁ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲା; ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁଷ୍ପଧାରୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 11

अतिरूपेण संपन्ना घटितास्ते सुशोभनाः । धर्मकार्यमिति ज्ञात्वा न गृहीतं च वेतनम्

ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲା। ଏହାକୁ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି ସେମାନେ ସେତେବେଳେ କୌଣସି ବେତନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 12

उज्ज्वालिताश्च ते पत्न्या सुवर्णमयपादपाः । लीलावतीगृहे चापि परिचर्या च पार्थिव

ଏବଂ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବୃକ୍ଷମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରାଗଲେ; ହେ ରାଜନ୍, ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଗୃହରେ ମଧ୍ୟ ସେବା-ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ହେଉଥିଲା।

Verse 13

कृता ताभ्यामशाठ्येन द्विजशुश्रूषणादिका । सा च लीलावती वेश्या कालेन महतानघ

ହେ ନିର୍ମଳଜନ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅଶାଠ୍ୟଭାବେ ସେବା କଲା—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଆଦି ମଧ୍ୟ କଲା; ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ସେଇ ବେଶ୍ୟା ଲୀଳାବତୀ (ଆଚରଣଦ୍ୱାରା) ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 14

सर्वपापविनिर्मुक्ता जगाम शिवमंदिरम् । योऽसौ सुवर्णकारश्च दरिद्रोप्यतिसत्त्ववान्

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲା। ଏବଂ ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଥିଲା।

Verse 15

न मूल्यमादाद्वेश्यातः स भवानिह सांप्रतम् । सप्तद्वीपपतिर्जातः सूर्यायुतसमप्रभः

ବେଶ୍ୟାଠାରୁ ତୁମେ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏବେ ଏଠାରେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ପତି ହୋଇଛ—ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 16

यया सुवर्णकारस्य तरवो हेमनिर्मिताः । सम्यगुज्ज्वलिताः पत्न्या सेयं भानुमती तव

ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁବର୍ଣ୍ଣକାରଙ୍କର ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ହୋଇ, ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଲା—ସେଇ ତୁମର ପତ୍ନୀ ଭାନୁମତୀ।

Verse 17

तस्मान्नृलोकेष्वपराजितस्त्वमारोग्यसौभाग्ययुता च लक्ष्मीः । तस्मात्त्वमप्यत्र विधानपूर्वं धान्याचलादीन्नृपते कुरुष्व

ଏହେତୁ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ତୁମେ ଅପରାଜିତ ରହିବ, ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟଯୁକ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ସହ ବସିବେ। ତେଣୁ, ହେ ନୃପ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଧାନ୍ୟାଚଲ ଆଦି କ୍ରିୟା କର।

Verse 18

त एव पूजने मंत्रास्त एवोपस्कराः स्मृताः । ग्रहाणां लोकपालानां ब्रह्मादीनां च सर्वतः

ପୂଜାରେ ସେଇ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ସେଇ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଉପସ୍କର (ପୂଜାସାମଗ୍ରୀ) ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଗ୍ରହ, ଲୋକପାଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବତ୍ର।

Verse 19

पश्येद्यदीमानुपनीयमानान्स्पृशेन्मनुष्यैरिह दीयमानान् । शृणोति भक्त्याथ मतिं ददाति विकल्मषः सोपि दिवं प्रयाति

ଯେ ଏହି ପବିତ୍ର ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେଖେ, ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ ଏବଂ ପରେ ସମ୍ମତି ଦିଏ—ସେ ମଧ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 20

दुःस्वप्नप्रशममुपैति पठ्यमानैः शैलेंद्रैर्भवभयभेदनैर्मनुष्यः । यः कुर्यात्किमु नृपपुंगवेह सम्यक्शांतात्मा सकलगिरींद्रसंप्रदानम्

ଭବଭୟକୁ ଭେଦ କରୁଥିବା ଏହି ‘ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର’ମାନଙ୍କର କେବଳ ପାଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନର ପ୍ରଶମ ପାଏ। ତେବେ ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ହେବ!

Verse 21

भीष्म उवाच । किमभीष्टवियोगशोकसंधानलमुद्धर्तुमुपोषणं व्रतं वा । विभवध्रुवकारिभूतलेस्मिन्भवभीतेरपि सूदनं च पुंसः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଉପବାସ କିମ୍ବା କୌଣସି ବ୍ରତ କି ମନୁଷ୍ୟକୁ ପ୍ରିୟବିୟୋଗଜନିତ ଘନ ଶୋକସଂଚୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ? ଏବଂ ଏହି ଭୂତଳରେ, ଯେଉଁଠି ବୈଭବ ଅସ୍ଥିର, ଭବଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା କ’ଣ?

Verse 22

पुलस्त्य उवाच । परिपृष्टमिदं जगत्प्रियं ते विबुधानामपि दुर्लभं महत्त्वात् । तव भक्तिमतस्तथापि वक्ष्ये व्रतमिंद्रासुरमानवेषु गुह्यम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଜଗତ୍‌ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ହେତୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ତଥାପି ତୁମେ ଭକ୍ତିମାନ ଥିବାରୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଗଣ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁହ୍ୟ ଥିବା ସେହି ବ୍ରତକୁ ମୁଁ କହିବି।

Verse 23

पुण्यमाश्वयुजे मासि विशोकद्वादशीव्रतम् । दशम्यां लघुभुग्विद्वान्प्रारभेत यमेन तु

ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ‘ବିଶୋକା ଦ୍ୱାଦଶୀ’ ବ୍ରତ ଅଛି। ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦଶମୀ ତିଥିରୁ ସଂୟମ ସହ ଲଘୁଭୋଜନ କରି ଏହାର ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा दंतधावनपूर्वकम् । एकादश्यां निराहारः सम्यगभ्यर्च्य केशवम्

ଉତ୍ତରମୁଖ କିମ୍ବା ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ପ୍ରଥମେ ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ଏକାଦଶୀ ଦିନ ନିରାହାର ରହି କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

श्रियं चाभ्यर्च्य विधिवद्भोक्ष्येऽहं चापरेहनि । एवं नियमकृत्सुप्त्वा प्रातरुत्थाय मानवः

ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ‘ମୁଁ ପରଦିନ ନିୟମମତେ ଭୋଜନ କରିବି’ ବୋଲି ସଂକଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ନିୟମ ପାଳନ କରି ଶୋଇ, ପ୍ରଭାତେ ଉଠି (ବ୍ରତକ୍ରମ ଜାରି ରଖେ)।

Verse 26

स्नानं सर्वौषधैः कुर्यात्पंचगव्यजलेन तु । शुभ्रमाल्यांबरधरःपूजयेच्छ्रीशमुत्पलैः

ସମସ୍ତ ଔଷଧିଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ। ଶୁଭ୍ର ମାଳା ଓ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀଶ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

विशोकाय नमः पादौ जंघे च वरदाय वै । श्रीशाय जानुनी तद्वदूरू च जलशायिने

ପାଦଦ୍ୱୟରେ ‘ବିଶୋକ’ (ଶୋକରହିତ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଜଂଘାରେ ‘ବରଦ’ (ବରଦାତା)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଘୁଁଡିରେ ‘ଶ୍ରୀଶ’ (ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଉରୁରେ ‘ଜଳଶାୟୀ’ (ଜଳରେ ଶୟନକାରୀ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 28

कंदर्पाय नमो गुह्यं माधवाय नमः कटिं । दामोदरायेत्युदरं पार्श्वे च विपुलायवै

ଗୁହ୍ୟଭାଗରେ ‘କନ୍ଦର୍ପାୟ ନମଃ’; କଟିରେ ‘ମାଧବାୟ ନମଃ’। ଉଦରରେ ‘ଦାମୋଦରାୟ ନମଃ’; ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ବିପୁଲାୟ ନମଃ’ ବୋଲି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

नाभिं च पद्मनाभाय हृदयं मन्मथाय वै । श्रीधराय विभोर्वक्षः करौ मधुभिदे नमः

ନାଭିକୁ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହୃଦୟକୁ ନିଶ୍ଚୟେ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦୁଇ କରକୁ ମଧୁଭିଦଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 30

वैकुण्ठाय नमः कंठमास्यं पद्ममुखायवै । नासामशोकनिधये वासुदेवाय चाक्षिणी

କଣ୍ଠକୁ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ନମଃ; ମୁଖକୁ ନିଶ୍ଚୟେ ପଦ୍ମମୁଖଙ୍କୁ। ନାସିକାକୁ ଅଶୋକନିଧିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ, ଏବଂ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁକୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ।

Verse 31

ललाटं वामनायेति हरये च पुनर्भ्रुवौ । अलकं माधवायेति किरीटं विश्वरूपिणे

ଲଲାଟକୁ ‘ବାମନ’ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର; ପୁନଃ ଭୃକୁଟିଦ୍ୱୟକୁ ‘ହରି’ଙ୍କୁ। କେଶାଲକକୁ ‘ମାଧବ’ଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶିରୋମୁକୁଟକୁ ‘ବିଶ୍ୱରୂପୀ’ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 32

नमः सर्वात्मने तद्वच्छिर इत्यभिपूजयेत् । एवं संपूज्य गोविंदं धूपमाल्यानुलेपनैः

‘ନମଃ ସର୍ବାତ୍ମନେ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେହିପରି ‘ଶିରଃ’ (ନମଃ) କହି ପୂଜା କରିବ। ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜି ଧୂପ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅନୁଲେପନ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 33

ततस्तु मंडलं कृत्वा स्थंडिलं कारयेन्मृदा । चतुरश्रं समंताच्च रत्निमात्रमुदक्प्लवम्

ତାପରେ ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରି, ମାଟିଦ୍ୱାରା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ (ଉନ୍ନତ ବେଦୀ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ—ଚାରିଦିଗରୁ ଚତୁରସ୍ର, ଏବଂ ଏକ ରତ୍ନି (ହାତ-ଭର) ପରିମାଣ ଉଚ୍ଚ।

Verse 34

श्लक्ष्णं हृद्यं च परितो वप्रत्रयसमावृतम् । त्रिरंगुलोच्छ्रितावप्रास्तद्विस्तारो द्विरंगुलः

ତାହା ମସୃଣ ଓ ହୃଦୟପ୍ରୀତିକର ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ତିନୋଟି ମାଟିର ବନ୍ଧ (ବପ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା। ସେ ବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ତିନି ଅଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥ ଥିଲେ।

Verse 35

स्थंडिलस्योपरिष्टात्तु भित्तिरष्टांगुला भवेत् । नदी वालुकया सूर्ये लक्ष्म्याः प्रतिकृतिं न्यसेत्

ପ୍ରସ୍ତୁତ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲର ଉପରେ ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଚ ଏକ କିନାର/ଭିତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନଦୀର ବାଲୁକା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରତିକୃତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

स्थंडिले सूर्यमध्यस्थ लक्ष्मीमभ्यर्चयेद्बुधः । नमो देव्यै नमः शांत्यै नमो लक्ष्म्यै नमः श्रिये

ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂଜା କରି—“ଦେବ୍ୟୈ ନମଃ, ଶାନ୍ତ୍ୟୈ ନମଃ, ଲକ୍ଷ୍ମ୍ୟୈ ନମଃ, ଶ୍ରିୟୈ ନମଃ” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 37

नमस्तुष्ट्यै नमः पुष्ट्यै सृष्ट्यै दृष्ट्यै नमो नमः । विशोका दुःखनाशा यविशोका वरदास्तु ते

ତୁଷ୍ଟ୍ୟୈ ନମଃ, ପୁଷ୍ଟ୍ୟୈ ନମଃ, ସୃଷ୍ଟ୍ୟୈ ନମଃ, ଦୃଷ୍ଟ୍ୟୈ ପୁନଃପୁନଃ ନମଃ। ହେ ବିଶୋକା, ଦୁଃଖନାଶିନୀ, ଶୋକରହିତେ! ମୋ ପାଇଁ ବରଦାୟିନୀ ହେଉ।

Verse 38

विशोका मेस्तु संपत्त्यै विशोका सर्वसिद्धये । ततः शुभ्रांबरैः सूर्यं वेष्ट्य संपूजयेत्फलैः

ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଏହି କ୍ରିୟା ବିଶୋକ (ଶୋକରହିତ) ହେଉ; ସର୍ବସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଶୋକ ହେଉ। ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ବେଷ୍ଟନ କରି ଫଳଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

भक्ष्यैर्नानाविधैस्तद्वत्सुवर्णकमलेन च । राजतीषु च पात्रीषु न्यसेद्दर्भोदकं बुधः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନାନାପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ-ନୈବେଦ୍ୟ ସହ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଅର୍ପଣ କରୁ; ଏବଂ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦର୍ଭାସହିତ ଜଳ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 40

ततस्तु नृत्यगीतानि कारयेत्सकलां निशाम् । यामत्रये व्यतीते तु तत उत्थाय मानवः

ତାପରେ ସମଗ୍ର ରାତି ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ କରାଇବ। ରାତିର ତିନି ଯାମ ଅତିତ ହେଲେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ତେବେ ଉଠିବ।

Verse 41

अभिगम्य च विप्राणां मिथुनानि च पूजयेत् । शक्तितस्त्रीणि चैकं वा वस्त्रमाल्यानुलेपनैः

ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତିନି ଜଣ ସ୍ତ୍ରୀ—କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ଗୋଟିଏ—କୁ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନରେ ସମ୍ମାନ କରିବ।

Verse 42

शयनस्थानि पूज्यानि नमोस्तु जलशायिने । ततस्तु गीतवाद्येन रात्र्यां जागरणे कृते

ଶୟନସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୂଜ୍ୟ; ଜଳଶାୟୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତାପରେ ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ସହିତ କରାଯିବ।

Verse 43

प्रभाते च ततः स्नानं कृत्वा दांपत्यमर्चयेत् । भोजयेच्च यथाशक्ति वित्तशाठ्येन वर्जितः

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ; ଏବଂ ଧନରେ ଛଳ ଓ କଞ୍ଜୁସି ତ୍ୟାଗ କରି, ଯଥାଶକ୍ତି ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 44

भक्त्याश्रुत्वापुराणानितद्दिनंचातिवाहयेत् । अनेन विधिना सर्वं मासिमासि समाचरेत्

ଭକ୍ତିସହିତ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରି ସେହି ଦିନଟି ଏହି ନିୟମରେ ଅତିବାହିତ କରିବ। ଏହିପରି ଭାବେ ମାସେ ମାସେ ସମସ୍ତ ଆଚାର ପାଳନ କରିବ।

Verse 45

व्रतांते शयनं दद्याद्गुडधेनुसमन्वितं । सोपधानं सविश्रामं स्वास्तरावरणं शुभं

ବ୍ରତାନ୍ତେ ଗୁଡ଼ଧେନୁ ସହିତ ଶୟନ ଦାନ କରିବ। ତାହା ତକିଆ ସହ, ଆଧାର/ବୋଲ୍ଷ୍ଟର ସହ, ଏବଂ ନିଜ ଶୁଭ ଶଯ୍ୟାବସ୍ତ୍ର ଓ ଆବରଣ ସହିତ ହେବ।

Verse 46

यथालक्ष्मीर्नरेश त्वां न परित्यज्य गच्छति । तथा सुरूपतारोग्यमशोकं चास्तु मे सदा

ହେ ନରେଶ! ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କେଉଁଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ମୋ ପାଖରେ ସଦା ସୁରୂପତା, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶୋକହୀନତା ରହୁ।

Verse 47

यथा देवेन रहिता न लक्ष्मीर्जायते क्वचित् । तथा विशोकता मेऽस्तु भक्तिरग्य्रा च केशवे

ଯେପରି ଦେବ ବିନା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ମୋତେ ଶୋକହୀନତା ମିଳୁ; ଏବଂ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଅଗ୍ର୍ୟ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ଭକ୍ତି ରହୁ।

Verse 48

मंत्रेणानेन शयनं गुडधेनुसमन्वितं । सूर्यश्च लक्ष्म्या सहितो दातव्यो भूतिमिच्छता

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଭୂତି/ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁଡ଼ଧେନୁ ସହିତ ଶୟନ ଦାନ କରିବ; ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ (ପ୍ରତିମା) ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବ।

Verse 49

उत्पलं करवीरं वाप्यम्लानं चैव कुंकुमं । केतकं सिंधुवारं च मल्लिकागंधपाटला

ଉତ୍ପଳ (ପଦ୍ମ), କରବୀର (କନେର), ଅମ୍ଲାନ ପୁଷ୍ପ, ଏବଂ କୁଙ୍କୁମ (କେଶର), କେତକୀ, ସିନ୍ଧୁବାର, ମଲ୍ଲିକା (ଜୁଇ), ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ପାଟଲା ପୁଷ୍ପ—ଏସବୁ ଅର୍ପଣଯୋଗ୍ୟ।

Verse 50

कदंबं कुब्जकं जाती शस्तान्येतानि सर्वदा । भीष्म उवाच । गुडधेनुविधानं च समाचक्ष्व मुनीश्वर

କଦମ୍ବ, କୁବ୍ଜକ ଓ ଜାତୀ—ଏହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକ ସଦା ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଗୁଡ଼-ଧେନୁ (ଗୁଡ଼ରେ ତିଆରି ଗାଈ) ଦାନବିଧି ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 51

किं रूपा केन मंत्रेण दातव्या तदिहोच्यतां । पुलस्त्य उवाच । गुडधेनुविधानस्य यद्रूपमिह यत्फलम्

ତାହାର ରୂପ କ’ଣ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏଠାରେ କୁହାଯାଉ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଗୁଡ଼-ଧେନୁ ବିଧାନର ରୂପ ଓ ତାହାର ଫଳ ଏଠାରେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 52

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविनाशनम् । कृष्णाजिनं चतुर्हस्तं प्राग्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि

ଏବେ ମୁଁ ସର୍ବପାପବିନାଶକ ବିଧି କହୁଛି। ଚାରି ହସ୍ତ ପରିମାଣର କୃଷ୍ଣାଜିନ (କଳା ହରିଣଚର୍ମ) ଭୂମିରେ ପତାଇ, ତାହାର ଗ୍ରୀବାକୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ କରି ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 53

गोमयेनानुलिप्तायां दर्भानास्तीर्य सर्वतः । लघ्वेणकाजिनं तद्वत्वत्सं च परिकल्पयेत्

ଗୋମୟ ଲେପିତ ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦର୍ଭା ପତାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ସେଠାରେ ଛୋଟ ହରିଣଚର୍ମ ରଖି, ସେହିପରି ବିଧିଅନୁସାରେ ବତ୍ସ (ବଛୁରା) ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

प्राङ्मुखीं कल्पयेद्धेनुं मृदा वा गां सवत्सकां । उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा भारचतुष्टयं

ପୂର୍ବମୁଖୀ ଧେନୁକୁ ମାଟିରେ ଗଢ଼ିବା, କିମ୍ବା ବଛଡ଼ାସହିତ ଗାଈର ରୂପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ବୋତ୍ତମ ‘ଗୁଡ଼-ଧେନୁ’; ତାହାର ନିୟତ ପରିମାଣ ସଦା ଚାରି ଭାର।

Verse 55

वत्सं भारेण कुर्वीत भाराभ्यां मध्यमा स्मृता । अर्द्धभारेण वत्सस्स्यात्कनिष्ठा भारकेण तु

ଏକ ଭାର ପରିମାଣରେ ‘ବତ୍ସ’ ତିଆରି କରିବା; ଦୁଇ ଭାରରେ ତାହା ‘ମଧ୍ୟମା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଅର୍ଧ ଭାରରେ ‘ବତ୍ସ’ ହୁଏ, ଏବଂ ‘କନିଷ୍ଠା’ ଭାରକ ପରିମାଣରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 56

चतुर्थांशे नवत्सः स्याद्गृहवित्तानुसारतः । धेनुवत्सौ कृतौ चोभौ सितसूक्ष्मांबरावृतौ

ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ ଗୃହର ଧନାନୁସାରେ ନୂତନ ବଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଧେନୁ ଓ ବଛଡ଼ା—ଦୁହେଁକୁ ତିଆରି କରି—ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କରିବା।

Verse 57

शुक्तिकर्णाविक्षुपादौ शुचिमुक्ताफलेक्षणौ । सितसूत्रसिराजालौ सितकंबलकंबलौ

ତାଙ୍କର କାନ ଶୁକ୍ତିପରି, ପାଦ ଇଖୁପରି; ଚକ୍ଷୁ ଶୁଚି ମୁକ୍ତାଫଳ ସଦୃଶ। ଶିରା ଓ ଜାଲସଦୃଶ ନାଡ଼ୀ ଧଳା ସୂତ ପରି, ଏବଂ ସେମାନେ ଧଳା କମ୍ବଳରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 58

ताम्रगंडकपृष्ठौ द्वौ सितचामरलोमकौ । विद्रुमभ्रूयुगावेतौ नवनीतस्तनान्वितौ

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ ଓ ପୃଷ୍ଠ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଧଳା ଚାମରପରି କେଶ/ରୋମ ଥିଲା। ଭୃୟୁଗଳ ବିଦ୍ରୁମସଦୃଶ, ଏବଂ ସ୍ତନ ନବନୀତତୁଲ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 59

काञ्चनाक्षियुगोपेताविन्द्रनीलकनीनिकौ । क्षौमपुच्छौ कांस्यदोहौ शुभ्रातिकमनीयकौ

ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଯୁଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ପୁପିଲ୍ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳମଣି ସଦୃଶ; ପୁଛ କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର ପରି, ଥଣ କାଂସ୍ୟ ପରି; ସେମାନେ ଦୀପ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।

Verse 60

सुवर्णशृंगाभरणौ राजताढ्य खुरौ च तौ । नानाफलसमायुक्तौ घ्राणगंधकरंडकौ

ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଖୁର ରଜତରେ ମଣ୍ଡିତ; ସେମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଘ୍ରାଣ ପାଇଁ ସୁଗନ୍ଧି-କରଣ୍ଡକ ସଦୃଶ ଥିଲେ।

Verse 61

इत्येवं रचयित्वा तु धूपदीपैस्तथार्चयेत् । या लक्ष्मीस्सर्वभूतानां या च देवेष्ववस्थिता

ଏଭଳି ରଚନା କରି ପରେ ଧୂପ-ଦୀପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ—ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 62

धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु । विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा या च विभावसौ

ଧେନୁରୂପିଣୀ ସେଇ ଦେବୀ ମୋ ପାପ ନାଶ କରୁନ୍ତୁ—ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଏବଂ ବିଭାବସୁ ଅଗ୍ନିରେ ‘ସ୍ୱାହା’ ରୂପେ ବିରାଜିତ।

Verse 63

चंद्रार्कशक्रशक्तिर्या सा धेनुर्वरदास्तु मे । स्वधा त्वं पितृमुख्यानां स्वाहा यज्ञभुजां यतः

ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶକ୍ତିର ସାମର୍ଥ୍ୟରୂପା, ସେଇ ବରଦାୟିନୀ ଧେନୁ ମୋତେ ବର ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ପିତୃମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱଧା’ ଏବଂ ‘ସ୍ୱାହା’—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞଭୁଜ ଦେବମାନଙ୍କୁ ହବି ପହଞ୍ଚେ।

Verse 64

सर्वपापहरा धेनुस्तस्माद्भूतिं प्रयच्छ मे । एवमामंत्र्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ହେ ସର୍ବପାପହରା ଧେନୁ! ତେଣୁ ମୋତେ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ। ଏଭଳି ତାହାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସେଇ ଧେନୁକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

विधानमेतद्धेनूनां सर्वासामपि पठ्यते । यास्तु पापविनाशिन्यः पठ्यंते दश धेनवः

ଏହା ସମସ୍ତ ଧେନୁମାନଙ୍କର ବିଧିରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା ଭାବେ ପଠିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ପାପବିନାଶିନୀ ଦଶ ଧେନୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପଠାଯାଏ।

Verse 66

तासां स्वरूपं वक्ष्यामि नामानि च नराधिप । प्रथमा गुडधेनुः स्याद्घृतधेनुरथापरा

ହେ ନରାଧିପ! ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଓ ନାମ କହିବି। ପ୍ରଥମ ‘ଗୁଡଧେନୁ’, ପରବର୍ତ୍ତୀ ‘ଘୃତଧେନୁ’ ଅଟେ।

Verse 67

तिलधेनुस्तृतीया च चतुर्थी जलनामिका । क्षीरधेनुः पंचमी च मधुधेनुस्तथापरा

ତୃତୀୟ ‘ତିଲଧେନୁ’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ‘ଜଲଧେନୁ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ପଞ୍ଚମ ‘କ୍ଷୀରଧେନୁ’ ଓ ଷଷ୍ଠ ‘ମଧୁଧେନୁ’ ଅଟେ।

Verse 68

सप्तमी शर्कराधेनुरष्टमी दधिकल्पिता । रसधेनुश्च नवमी दशमी स्यात्स्वरूपतः

ସପ୍ତମ ‘ଶର୍କରାଧେନୁ’, ଅଷ୍ଟମ ଦଧି-ରୂପେ କଳ୍ପିତ। ନବମ ‘ରସଧେନୁ’; ଦଶମ ନିଜ ସ୍ୱସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 69

कुंभास्स्यू रसधेनूनामितरासां स्वराशयः । सुवर्णधेनुं चाप्यत्र केचिदिच्छंति मानवाः

ରସଧେନୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାତ୍ରରୂପେ କୁମ୍ଭ (ଘଡ଼ା) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣରାଶି ବିଧିତ। ଏଠାରେ କେତେକ ମନୁଷ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣଧେନୁକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

Verse 70

नवनीतेन तैलैश्च तथान्येपि महर्षयः । एतदेवविधानं स्यात्त एवोपस्करास्स्मृताः

ହେ ମହର୍ଷିମାନେ! ନବନୀତ (ତାଜା ମଖନ) ଓ ତୈଳ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ଅନୁସରଣୀୟ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଉପସ୍କର ବୋଲି ସ୍ମୃତ କରାଯାଇଛି।

Verse 71

मंत्रावाहनसंयुक्ताः सदा पर्वणि पर्वणि । यथा श्राद्धं प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିଥି-କର୍ମଦିନରେ ମନ୍ତ୍ରାବାହନସହିତ ଦାନ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପରି ଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 72

गुडधेनुप्रसंगेन सर्वास्तव मयोदिताः । अशेषयज्ञफलदाः सर्वपापहराः शुभाः

ଗୁଡଧେନୁ-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସର୍ବ ପାପ ହରେ, ଏବଂ ଶୁଭକର।

Verse 73

व्रतानामुत्तमं यस्माद्विशोकद्वादशीव्रतम् । तदंगत्वेन चैवात्र गुडधेनुः प्रशस्यते

ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶୋକ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗରୂପେ ‘ଗୁଡଧେନୁ’ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଛି।

Verse 74

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते तथा पुनः । गुडधेन्वादयो देया उपरागादिपर्वसु

ଅୟନ, ବିଷୁବ, ପୁଣ୍ୟ ବ୍ୟତୀପାତ ଏବଂ ଗ୍ରହଣାଦି ପର୍ବଦିନରେ ଗୁଡ଼-ଧେନୁ ଆଦି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 75

विशोकद्वादशी चैषा सर्वपापहरा शुभा । यामुपोष्य नरो याति तद्विष्णोः परमं पदम्

ଏହି ବିଶୋକା ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶୁଭ ଓ ସର୍ବପାପହରା; ଏହାର ଉପବାସ କଲେ ନର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 76

इहलोके स सौभाग्यमायुरारोग्यमेव च । वैष्णवं पुरमाप्नोति मरणे स्मरणं हरेः

ଏହି ଲୋକରେ ସେ ସୌଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ପାଏ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ହରି-ସ୍ମରଣରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 77

नवार्बुदसहस्राणि दश चाष्टौ च धर्मवित् । न शोकदुःखदौर्गत्यं तस्य संजायते नृप

ହେ ନୃପ! ଧର୍ମବିଦଙ୍କ ପାଇଁ ନବ ସହସ୍ର ଅର୍ବୁଦ ଏବଂ ଆଉ ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ (କାଳ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଶୋକ, ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଗତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 78

नारी वा कुरुते या तु विशोकद्वादशीमिमां । नृत्यगीतपरा नित्यं सापि तत्फलमाप्नुयात्

ଯେ ନାରୀ ଏହି ବିଶୋକା ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରେ—ସେ ନିତ୍ୟ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 79

यस्मादग्रे हरेर्नृत्यमनन्तं गीतवादनम् । इति पठति य इत्थं यः शृणोतीह सम्यक् । मधुमुरनरकारेरर्चनं वाथ पश्येत्

ଏହିପରି ଏଠାରେ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନନ୍ତ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଧ୍ୱନିସହିତ ଏହି କଥାକୁ ଯେ ସମ୍ୟକ୍ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ଅଥବା ମଧୁ–ମୁର–ନରକବୈରୀ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଦର୍ଶନ କରେ—ସେ ଇଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 80

मतिमपि च जनानां यो ददातीन्द्रलोके । स वसति विबुधौघैः पूज्यते कल्पमेकम् । भीष्म उवाच । भगवन्श्रोतुमिच्छामि दानमाहात्म्यमुत्तमम्

ଯେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ବୋଧ ଦାନ କରେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେଠାରେ ବସେ; ଏବଂ ଦେବସମୂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଦାନର ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 81

यदक्षयं परे लोके देवर्षिगणपूजितम् । पुलस्त्य उवाच । मेरोः प्रदानं वक्ष्यामि दशधा नृपसत्तम

ଯେ (ପୁଣ୍ୟ) ପରଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଦେବର୍ଷିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମେରୁଦାନର ଦଶବିଧ ପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 82

यत्प्रदातानंतलोकान्प्राप्नोति सुरपूजितान् । पुराणेषु च वेदेषु यज्ञेष्वायतनेषु च

ଦାତା ଅନନ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି—ଏହି କଥା ପୁରାଣ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞବିଧାନ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନ (ମନ୍ଦିର) ଉପଦେଶରେ ଉକ୍ତ।

Verse 83

न तत्फलमधीतेषु कृतेष्विह यदश्नुते । तस्माद्दानं प्रवक्ष्यामि पर्वतानामनुक्रमात्

ଏଠାରେ କେବଳ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା କୃତ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯାହା (ଦାନରେ) ଲଭ୍ୟ। ତେଣୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଦାନବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 84

प्रथमो धान्यशैलः स्यादिद्वतीयो लवणाचलः । गुडाचलस्तृतीयस्तु चतुर्थो हेमपर्वतः

ପ୍ରଥମଟି ଧାନ୍ୟଶୈଳ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଲବଣାଚଳ। ତୃତୀୟଟି ଗୁଡାଚଳ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥଟି ହେମପର୍ବତ।

Verse 85

पंचमस्तिलशैलस्स्यात्षष्टः कार्प्पासपर्वतः । सप्तमो घृतशैलः स्याद्रत्नशैलस्तथाष्टमः

ପଞ୍ଚମଟି ତିଳଶୈଳ, ଷଷ୍ଠଟି କାର୍ପାସପର୍ବତ। ସପ୍ତମଟି ଘୃତଶୈଳ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମଟି ରତ୍ନଶୈଳ।

Verse 86

राजतो नवमस्तद्वद्दशमः शर्कराचलः । वक्ष्ये विधानमेतेषां यथावदनुपूर्वशः

ନବମଟି ରଜତପର୍ବତ, ତଦ୍ୱତ୍ ଦଶମଟି ଶର୍କରାଚଳ। ଏହାମାନଙ୍କର ବିଧାନ ମୁଁ ଯଥାବତ୍ କ୍ରମେ କହିବି।

Verse 87

अयनो वेपुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । शुक्लपक्षे तृतीयायामुपरागेश शिक्षये

ଅୟନସନ୍ଧିରେ, ପୁଣ୍ୟ ବ୍ୟତୀପାତରେ, ଦିନାନ୍ତେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତୃତୀୟାରେ ଏବଂ ଗ୍ରହଣକାଳେ—ନିୟମରେ ବିଧିର ଶିକ୍ଷା ଓ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 88

विवाहोत्सवयज्ञेषु द्वादश्यामथवा पुनः । शुक्लायां पंचदश्यां वा पुण्यर्क्षे वा विधानतः

ବିବାହ, ଉତ୍ସବ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ, କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଅଥବା ପୁଣ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ—ବିଧାନଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

धान्यशैलादयो देयाः कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । तीर्थेष्वायतने वापि गोष्ठे वा भवनांगणे

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କର ସମୟରେ ଧାନ୍ୟର ଢେର ଆଦି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ତୀର୍ଥରେ, ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ, ଗୋଶାଳାରେ କିମ୍ବା ନିଜ ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 90

मंडपं कारयेद्भक्त्या चतुरश्रमुदङ्मुखम् । प्रागुदक्प्रवणं पुण्यं प्राङ्मुखं वा विधानतः

ଭକ୍ତିସହ ଚତୁରଶ୍ର ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହେଉ। ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଢାଳ ଥିଲେ ପୁଣ୍ୟକର; କିମ୍ବା ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 91

गोमयेनानुलिप्तायां भूमावास्तीर्य वै कुशान् । तन्मध्ये पर्वतं कुयाद्विष्कंभं पर्वतान्वितम्

ଗୋମୟ ଲେପିତ ଭୂମିରେ କୁଶ ପତ୍ରାଇ, ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରସାର ଓ ଶିଖରସମ୍ପନ୍ନ (ପ୍ରତିରୂପ) ପର୍ବତ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 92

धान्यद्रोणसहस्रेण भवेद्गिरिरिहोत्तमः । मध्यमः पंचशतकैः कनिष्ठश्च त्रिभिः शतैः

ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର ଦ୍ରୋଣ ଧାନ୍ୟରେ ତିଆରି ଗିରି-ଢେରକୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଇଛି; ପାଞ୍ଚଶତରେ ମଧ୍ୟମ, ତିନିଶତରେ କନିଷ୍ଠ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 93

मेरुर्महाव्रीहिमयस्तु मध्ये सुवर्णवृक्षत्रयसंयुतः स्यात् । मूर्द्धन्यवस्थानमथांबरेण कार्यं त्वनेकं च पुनर्द्विजाग्र्यैः

ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାବ୍ରୀହି (ଉତ୍ତମ ଚାଉଳ)ରେ ଗଢ଼ା ମେରୁ ପର୍ବତ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ, ଯାହା ତିନିଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ। ତାହାର ଶିଖର ଆକାଶବ୍ୟାପୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁନଃ ଅନେକ ବିଧାନ ବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଅଛି।

Verse 94

चत्वारि शृंगाणि च राजतानि नितंबभागा अपि राजतास्स्युः । पूर्वेण मुक्ताफलवज्रयुक्तो याम्येन गोमेदकपद्मरागैः

ତାହାର ଚାରିଟି ଶୃଙ୍ଗ ରୌପ୍ୟମୟ, ଏବଂ ତାହାର ଢାଳୁ ପାର୍ଶ୍ୱଭାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ରଜତପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ମୁକ୍ତାଫଳ ଓ ବଜ୍ରରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ଗୋମେଦକ ଓ ପଦ୍ମରାଗ (ରୁବି) ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 95

पश्चाच्च गारुत्मतनीलरत्नैः सौम्येन वैडूर्यकपुष्परागैः । श्रीखंडखंडैरभितः प्रवालैर्लतान्वितो मौक्तिकप्रस्तराढ्यः

ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ତାହା ଗାରୁତ୍ମତ-ମଣି ଓ ନୀଳରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସୌମ୍ୟ (ଉତ୍ତର) ଦିଗରେ ବୈଡୂର୍ୟ (କ୍ୟାଟ୍ସ-ଆଇ) ଓ ପୁଷ୍ପରାଗ (ଟୋପାଜ୍) ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ଚାରିପଟେ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡର ଖଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରବାଳ ଲତାସହ ଜଡିତ, ଏବଂ ମୁକ୍ତାର ଶିଳାପଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 96

ब्रह्माथ विष्णुर्भगवान्पुरारिर्दिवाकरोप्यत्र हिरण्मयः स्यात् । तथेक्षुवंशावृतकंदरस्तु घृतोदकप्रस्रवणो दिशासु

ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ପୁରାରି (ଶିବ) ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ସେହି ପର୍ବତର ଗୁହାମାନେ ଇଖୁ ଝାଡ଼ିରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଘୃତସଦୃଶ ଜଳକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରନ୍ତି।

Verse 97

शुभ्रांबराण्यंबुधरावलिस्यात्पूर्वेण पीतानि च दक्षिणेन । वासांसि पश्चादथ कर्बुराणि रक्तानि चैवोत्तरतो घनानि

ପୂର୍ବଦିଗରେ ମେଘଶ୍ରେଣୀ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରସଦୃଶ, ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ପୀତ ବସ୍ତ୍ରସଦୃଶ ଥିଲା। ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ସେ କର୍ବୁର (ବିଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ବସ୍ତ୍ରପରି, ଏବଂ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ଘନ ମେଘମାନେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

Verse 98

रौप्यान्महेंद्रप्रमुखांस्तथाऽष्टौ संस्थाप्य लोकाधिपतीन्क्रमेण । नानावनाली च समंततः स्यान्मनोरमम्माल्यविलेपनं च

ତାପରେ ସେ ରୌପ୍ୟନିର୍ମିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମୁଖ ଆଠ ଲୋକାଧିପତିଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏବଂ ଚାରିପଟେ ନାନାପ୍ରକାର ବନଶ୍ରେଣୀ, ମନୋହର ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନ (ଚନ୍ଦନାଦି) ଥିଲା।

Verse 99

वितानकं चोपरि पंचवर्णमम्लानपुष्पाभरणं सितं च । इत्थं निवेश्यामरशैलमग्र्यं मेरोस्तु विष्कंभगिरीन्क्रमेण

ତାହାର ଉପରେ ସେ ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣ ବିତାନ (ଛତ୍ର) ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ କେବେ ନ ମ୍ଲାନ ହେଉଥିବା ପୁଷ୍ପର ଶ୍ୱେତ ଆଭୂଷଣ ଶୋଭାୟିତ କଲେ। ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ବିନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ମେରୁର ଆଧାର ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 100

तुरीयभागेन चतुर्दिशं च संस्थापयेत्पुष्पविलेपनाढ्यम् । पूर्वेण मंदरमनेकफलैश्चयुक्तं कामेन कांचनमयेन विराजमानम्

ଚତୁର୍ଥ ଭାଗଦ୍ୱାରା ଚାରି ଦିଗ ପାଇଁ ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର (ପର୍ବତ/ବେଦୀ)କୁ ଅନେକ ଫଳସହିତ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଦୀପ୍ତିରେ ବିରାଜମାନ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

याम्येन गंधमदनो विनिवेशनीयो गोधूमसंचयमयः कलधौतवांश्च । हैमेन यज्ञपतिना घृतमानसेन वस्त्रेणराजतवनैश्च स संयुतः स्यात्

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ—ଗୋଧୂମର ସଞ୍ଚୟରାଶିରୁ ନିର୍ମିତ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଖଣ୍ଡରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ସେଥିରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଯଜ୍ଞୋପକରଣ (ଯଜ୍ଞପତି), ଘୃତାର୍ପଣେ ନିଷ୍ଠ ମନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ରଜତବନ ସମେତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଥାଉ।

Verse 102

पश्चात्तिलाचलमनेकसुगंधपुष्पसौवर्णपिप्पलहिरण्मयहंसयुक्तम् । आकारयेद्रजतपुष्पवनेन तद्वद्वस्त्रान्वितं दधिसितोदसरस्तथाग्रे

ତାପରେ ତିଲାଚଳ (ତିଳ-ପର୍ବତ)କୁ ଅନେକ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପିପ୍ପଳ (ଅଶ୍ୱତ୍ଥ) ବୃକ୍ଷଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ହଂସସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ରଜତ ପୁଷ୍ପବନ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରି, ସାମ୍ନାରେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଦଧି, ଶ୍ୱେତ ଦୁଗ୍ଧ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୋବର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 103

संस्थाप्यतं विपुलशैलमथोत्तरेण शैलं सुपार्श्वमपि माषमयं सवस्त्रम् । पुष्पैश्च हेमवटपादपशेखरं तमाकारयेत्कनककेतुविराजमानम्

ବିପୁଳ ପର୍ବତକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହାର ଉତ୍ତରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ମାଷ (ଉଡ଼ଦ)ରୁ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାକୁ ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ—ହେମବଟ ତାହାର ପାଦ (ଆଧାର) ଓ ପାଶେଖର ତାହାର ଶିଖର ହେଉ; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କେତୁ (ଧ୍ୱଜ)ରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜୁ।

Verse 104

माक्षीकभद्रसरसा च वनेन तद्वद्रौप्येण भासुरवितानयुतं विधाय । होमश्चतुर्भिरथ वेदपुराणविद्भिर्दांतैरनिंद्यचरिताकृतिभिर्द्विजेंद्रैः

ମାକ୍ଷୀକା ନାମକ ଶୁଭ ସରୋବର ସମୀପ ବନରେ ତଦ୍ରୂପ ରୌପ୍ୟର ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣ୍ଡପ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିତାନସହିତ ସଜାଇ; ପରେ ବେଦ‑ପୁରାଣବିଦ୍, ସଂଯମୀ, ନିର୍ଦୋଷ ଆଚାର‑ଚରିତ୍ରବାନ ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର ଯଥାବିଧି ହୋମ କଲେ।

Verse 105

पूर्वेण हस्तमितमत्र विधाय कुंडं कार्यस्तिलैर्यवघृतेन समित्कुशैश्च । रात्रौ च जागरमनुद्धतगीतरूपैरावाहनं च कथयामि शिलोच्चयानाम्

ଏଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ହସ୍ତମିତ କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ତିଳ, ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଯବ, ସମିଧା ଓ କୁଶ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଅହଂକାରହୀନ ମୃଦୁ ଗୀତରୂପେ ଜାଗରଣ କର; ଏବଂ ଶିଲୋଚ୍ଚୟ (ପବିତ୍ର ଶିଳାକୁପ) ମାନଙ୍କ ଆବାହନ ବିଧି ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 106

त्वं सर्वदेवगणधामनिधे विरुद्धमस्मद्गृहेष्वमरपर्वत नाशयाशु । क्षेमं विधत्स्व कुरु शांतिमनुत्तमां च संपूजितः परमभक्तिमता मया हि

ହେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ଧାମ ଓ ନିଧି, ହେ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ! ଆମ ଘରେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରତିକୂଳ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ନାଶ କର। କ୍ଷେମ ଦିଅ ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କର; କାରଣ ମୁଁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜିଛି।

Verse 107

त्वमेव भगवानीशो ब्रह्मा विष्णुर्दिवाकरः । मूर्तामूर्तमयं बीजमतः पाहि सनातन

ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ ଈଶ୍ୱର—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦିବାକର। ତୁମେ ମୂର୍ତ୍ତ‑ଅମୂର୍ତ୍ତ ଉଭୟର ବୀଜ; ତେଣୁ ହେ ସନାତନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 108

यस्मात्त्वं लोकपालानां विश्वमूर्तेश्च मंदिरम् । रुद्रादित्यवसूनां च तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ मे

ଯେହେତୁ ତୁମେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କର, ଏବଂ ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ବସୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିର (ଆଶ୍ରୟ) ଅଟ; ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 109

यस्मादशून्यममरैर्नारीभिश्च शिरस्तव । तस्मान्मामुद्धरामुष्माद्दुःखसंसारसागरात्

ଯେହେତୁ ଆପଣଙ୍କ ଶିର ଦେବଗଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେହିପରି ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖମୟ ସଂସାର-ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।

Verse 110

एवमभ्यर्च्य तं मेरुं मंदरं चाभिपूजयेत् । यस्माच्चैत्ररथेन त्वं भद्राश्वेन च पर्वत

ଏଭଳି ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ହେ ପର୍ବତ, ତୁମେ ଚୈତ୍ରରଥ ଓ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 111

शोभसे मंदर क्षिप्रमतस्तुष्टिकरो भव । यस्माच्चूडामणिर्जंबूद्वीपे त्वं गंधमादन

ହେ ମନ୍ଦର! ତୁମେ ଶୋଭାୟମାନ; ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ତୁଷ୍ଟିଦାତା ହେଉ। କାରଣ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପରେ ତୁମେ, ହେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ଚୂଡାମଣି ପରି ଅଛ।

Verse 112

गंधर्वगणशोभावांस्ततः कीर्तिर्दृढास्तु मे । यस्मात्त्वं केतुमालेन वैभ्राजेन वनेन च

ଏହେତୁ ଗନ୍ଧର୍ବଗଣଙ୍କ ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଦୃଢ଼ ହେଉ। କାରଣ ତୁମେ କେତୁମାଳ, ବୈଭ୍ରାଜ ଓ ସେହି ବନ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 113

हिरण्मयाश्मशोभावांस्तस्मात्पुष्टिर्ध्रुवास्तु मे । उत्तरैः कुरुभिर्यस्मात्सावित्रेण वनेन च

ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପାଷାଣର ଶୋଭାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦୀପ୍ତ; ତେଣୁ ମୋର ପୁଷ୍ଟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଧ୍ରୁବ ହେଉ। କାରଣ ଏହା ଉତ୍ତର କୁରୁମାନଙ୍କ ଓ ସାବିତ୍ର ବନ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 114

सुपार्श्व राजसे नित्यमतः श्रीरक्षयास्तु मे । एवमामंत्र्य तान्सर्वान्प्रभाते विमले पुनः

ଅତଏବ ରାଜା ସୁପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ସଦା ଶ୍ରୀ ଓ ରକ୍ଷା ହେଉ। ଏମିତି କହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ପୁଣି ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 115

स्नात्वा तु गुरवे दद्यान्मध्यमं पर्वतोत्तमं । विष्कंभपर्वतान्दद्यादृत्विग्भ्यः क्रमशो नृप

ସ୍ନାନ କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ‘ମଧ୍ୟ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ହେ ନୃପ, କ୍ରମକ୍ରମେ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍କମ୍ଭ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 116

गावो देयाश्चतुर्विंशदथवा दश पार्थिव । शक्तितः सप्तचाष्टौ वा पंच दद्यादशक्तिमान्

ହେ ପାର୍ଥିବ, ଚବିଶଟି ଗାଈ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ନାହିଁଲେ ଦଶଟି। ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ; ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ପାଞ୍ଚ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 117

एकापि गुरवे देया कपिलाथ पयस्विनी । पर्वतानामशेषाणामेष एव विधिः स्मृतः

ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏକଟି ମଧ୍ୟ କପିଲା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପର୍ବତ-ଦାନ ପାଇଁ ଏହି ଏକମାତ୍ର ବିଧି ସ୍ମୃତ ଅଟେ।

Verse 119

स्वमंत्रेणैव सर्वेषु होमः शैलेषु पठ्यते । उपवासी भवेन्नित्यमशक्तौ नक्तमिष्यते

ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଶୈଳସ୍ଥାନରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ନିତ୍ୟ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ; ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ରାତିରେ ଏକବାର ଭୋଜନ ଅନୁମତ।

Verse 120

विधानं सर्वशैलानां क्रमशः शृणु पार्थिव । दानेषु चैव ये मंत्राः पर्वतेषु यथा फलम्

ହେ ପାର୍ଥିବ ରାଜନ! ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ବିଧାନ କ୍ରମେ ଶୁଣ; ଦାନକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ଏବଂ ପର୍ବତାନୁସାରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 121

अन्नं ब्रह्म यतः प्रोक्तमन्नं प्राणाः प्रकीर्तिताः । अन्नाद्भवंति भूतानि जगदन्नेन वर्धते

ଅନ୍ନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଅନ୍ନକୁ ହିଁ ପ୍ରାଣ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ଅନ୍ନରୁ ଭୂତଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ଜଗତ ପୋଷିତ ହୋଇ ବଢ଼େ।

Verse 122

अन्नमेव यतो लक्ष्मीरन्नमेव जनार्दनः । धान्यपर्वतरूपेण पाहि तस्मान्नगोत्तम

ଅନ୍ନରୁ ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ନ ହିଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ତେଣୁ, ହେ ନଗୋତ୍ତମ! ଧାନ୍ୟ-ପର୍ବତ ରୂପେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 123

अनेन विधिना यस्तु दद्याद्धान्यमयं गिरिम् । मन्वंतरशतं साग्रं देवलोके महीयते

ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯେ ଧାନ୍ୟମୟ ପର୍ବତ ଦାନ କରେ, ସେ ସାଗ୍ର ଶତ ମନ୍ୱନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବଲୋକରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।

Verse 124

अप्सरोगणगंधर्वैराकीर्णेन विराजितः । विमानेन दिवः पृष्ठमायाति नृपसत्तम

ଅପ୍ସରାଗଣ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଗଣରେ ଆକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋଭିତ ହେଇ, ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ—ହେ ନୃପସତ୍ତମ—ସ୍ୱର୍ଗର ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 125

कर्मक्षये राजराज्यमाप्नोतीह न संशयः । अथातः संप्रवक्ष्यामि लवणाचलमुत्तमम्

କର୍ମକ୍ଷୟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ନିଃସନ୍ଦେହ ରାଜରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଲବଣାଚଳ (ଲୁଣ ପର୍ବତ) ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।

Verse 126

यत्प्रदानान्नरो लोकमाप्नोति शिवसंयुतम् । उत्तमः षोडशद्रोणैः कर्तव्यो लवणाचलः

ସେହି ଦାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶିବସଂଯୁକ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଷୋଳ ଦ୍ରୋଣ ଲୁଣରେ ଲବଣାଚଳ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 127

मध्यमश्च तदर्धेन चतुर्भिरधमस्स्मृतः । वित्तहीनो यथाशक्ति द्रोणादूर्द्ध्वं च कारयेत्

ମଧ୍ୟମ ଦାନ ତାହାର ଅର୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଚାରି (ଦ୍ରୋଣ) ହେଲେ ଅଧମ ମନାଯାଏ। ଧନହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଥାଶକ୍ତି, ଏକ ଦ୍ରୋଣ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ କରାଉ।

Verse 128

चतुर्थांशेन विष्कंभपर्वतान्कारयेत्पृथक् । विधानं पूर्ववत्कुर्याद्ब्रह्मादीनां च सर्वदा

ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରିମାଣରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବିଷ୍କମ୍ଭ ପର୍ବତ ଗଢ଼ାଯାଉ। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧାନ ସଦା ପୂର୍ବବତ୍ କରାଯାଉ।

Verse 129

तद्वद्धेममयं सर्वलोकपालनिवेशनम् । सरांसि वनवृक्षादि तद्वच्चान्यान्निनिवेशयेत्

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କ ନିବାସକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ କରାଯାଉ। ଏବଂ ସେହି ରୀତିରେ ସରୋବର, ବନ, ବୃକ୍ଷାଦି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଉ।

Verse 130

कुर्याज्जागरमत्रापि दानमंत्रान्निबोधत । सौभाग्यरससंयुक्तो यतोयं लवणे रसः

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବେ ଦାନମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣ। କାରଣ ଲବଣରେ ଥିବା ଏହି ରସ ସୌଭାଗ୍ୟ-ରସ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।

Verse 131

तदात्मकत्वेन च मां पाह्यापन्नं नगोत्तम । यस्मादन्ये रसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना

ହେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରି ଶରଣାଗତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; କାରଣ ଲବଣ ବିନା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରସ ଉତ୍କଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 132

प्रियश्च शिवयोर्नित्यं तस्माच्छांतिप्रदो भव । विष्णुदेहसमुद्भूतो यस्मादारोग्यवर्धनः

ତୁମେ ସଦା ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ତେଣୁ ଶାନ୍ତିଦାତା ହେଉ। କାରଣ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ତେଣୁ ଆରୋଗ୍ୟବର୍ଧକ।

Verse 133

तस्मात्पर्वतरूपेण पाहि संसारसागरात् । अनेन विधिना यस्तु दद्याल्लवणपर्वतम्

ଏହିପରି ପର୍ବତରୂପେ (ଆମକୁ) ସଂସାରସାଗରରୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେ କେହି ଏହି ବିଧିଅନୁସାରେ ‘ଲବଣପର୍ବତ’ ଦାନ କରେ…

Verse 134

उमालोके वसेत्कल्पं ततो याति परां गतिम् । अतः परं प्रवक्ष्यामि गुडपर्वतमुत्तमम्

ସେ ଉମାଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ, ତାପରେ ପରମ ଗତି ପାଏ। ଏବେ ପରେ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ‘ଗୁଡ଼ପର୍ବତ’ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 135

यत्प्रदानान्नरः स्वर्गं प्राप्नोति सुरपूजितः । उत्तमो दशभिर्भारैर्मध्यमः पंचभिर्मतः

ସେହି ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ। ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦଶ ଭାର, ମଧ୍ୟମ ଦାନ ପଞ୍ଚ ଭାର ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 136

त्रिभिर्भारैः कनिष्ठः स्यात्तदर्धेनाल्पवित्तवान् । तद्वदामंत्रणं पूजां हैमवृक्षान्सुरार्चनं

ତିନି ଭାର ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ‘କନିଷ୍ଠ’ ଦାତା ହୁଏ; ତାହାର ଅର୍ଧ ଦେଲେ ‘ଅଳ୍ପବିତ୍ତବାନ୍’ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏହିପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ, ପୂଜା, ସୁବର୍ଣ୍ଣବୃକ୍ଷ ଅର୍ପଣ ଓ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ ମଧ୍ୟ (ଏଭଳି) ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ।

Verse 137

विष्कंभपर्वतांस्तद्वत्सरांसि वनदेवताः । होमं जागरणं तद्वल्लोकपालाधिवासनम्

ସେହିପରି ବିଷ୍କମ୍ଭ ପର୍ବତମାନେ, (ଦିବ୍ୟ) ସଂବତ୍ସରମାନେ ଓ ବନଦେବତାମାନେ (ବର୍ଣ୍ଣିତ); ଏବଂ ହୋମ, ଜାଗରଣ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ଅଧିବାସନ/ଆବାହନ ମଧ୍ୟ (ତଦ୍ୱତ୍) କୁହାଯାଇଛି।

Verse 138

धान्यपर्वतवत्कुर्यादिमं मंत्रमुदीरयेत् । यथा देवेषु विश्वात्मा प्रवरोयं जनार्दनः

ଧାନ୍ୟପର୍ବତ ପରି କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ—“ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

Verse 139

सामवेदस्तु वेदानां महादेवस्तु योगिनां । प्रणवः सर्वमंत्राणां नारीणां पार्वती यथा

ଯେପରି ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମବେଦ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେପରି ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ବତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା।

Verse 140

तथा रसानां प्रवरः सदैवेक्षुरसो मतः । मम तस्मात्परां लक्ष्मीं ददातु गुडपर्वतः

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ରସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷୁରସ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତେଣୁ ଗୁଡପର୍ବତ ମୋତେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 141

यस्मात्सौभाग्यदायिन्या धाम त्वं गुडपर्वत । निर्मितश्चासि पार्वत्या तस्मान्मां पाहि सर्वदा

ହେ ଗୁଡପର୍ବତ! ତୁମେ ସୌଭାଗ୍ୟଦାୟିନୀ ଧାମ, ଏବଂ ପାର୍ବତୀ ତୁମକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 142

अनेन विधिना यस्तु दद्याद्गुडमयं गिरिम् । संपूज्यमानो गंधर्वैर्गौरीलोके महीयते

ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯେ ଗୁଡମୟ ଗିରି ଦାନ କରେ, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂଜିତ ହୋଇ ଗୌରୀଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ।

Verse 143

पुनः कल्पशतांते च सप्तद्वीपाधिपो भवेत् । आयुरारोग्यसंपन्नः शत्रुभिश्चापराजितः

ପୁନଃ ଶତ କଳ୍ପର ଶେଷେ ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ—ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜିତ।

Verse 144

अथ पापहरं वक्ष्ये सुवर्णाचलमुत्तमम् । यस्य प्रदानाद्भवनं वैरिंचं यांति मानवाः

ଏବେ ମୁଁ ପାପହର ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଚଳ ବିଷୟରେ କହୁଛି; ଯାହାର ଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବୈରିଞ୍ଚ ଭବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 145

उत्तमः पलसाहस्रो मध्यमः पंचभिः शतैः । तदर्धेनाधमस्तद्वदल्पवित्तोपि मानवः

ଉତ୍ତମ ଦାନମାନ ଏକ ହଜାର ପଲ, ମଧ୍ୟମ ପାଞ୍ଚଶେ; ଅଧମ ତାହାର ଅର୍ଧ। ଏହିପରି ଅଳ୍ପବିତ୍ତ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କରୁ।

Verse 146

दद्यादेकपलादूर्द्ध्वं यथाशक्ति विमत्सरः । धान्यपर्वतवत्सर्वं विदध्याद्राजसत्तम

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଈର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହୋଇ ମଣିଷ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, କମେ କମେ ଏକ ପଲରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦାନ କରୁ। ଏଭଳି ଧାନ୍ୟପର୍ବତ ପରି କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଦାନବିଧାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁ।

Verse 147

विष्कंभशैलांस्तद्वच्च ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादयेत् । नमस्ते सर्वबीजाय ब्रह्मगर्भाय वै नमः

ସେହିପରି ବିଷ୍କମ୍ଭ ଶୈଳମାନଙ୍କୁ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁ। ସର୍ବବୀଜର ମୂଳ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମଗର୍ଭଧାରୀ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 148

यस्मादनंतफलदस्तस्मात्पाहि शिलोच्चय । यस्मादग्नेरपत्यं त्वं यस्मात्पुत्रो जगत्पतेः

ତୁମେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛ, ତେଣୁ ହେ ଶିଲୋଚ୍ଚୟ (ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ), ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। କାରଣ ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଅପତ୍ୟ ଏବଂ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 149

हेमपर्वतरूपेण तस्मात्पाहि नगोत्तम । अनेन विधिना यस्तु दद्यात्कनकपर्वतम्

ଏହେତୁ ହେ ନଗୋତ୍ତମ (ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ)! ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତର ରୂପେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯେ କେହି କନକପର୍ବତ (ସୁନା ପର୍ବତ) ଦାନ କରେ…

Verse 150

स याति परमं ब्रह्म लोकमानंदकारकम् । तत्र कल्पशतं तिष्ठेत्ततो याति परां गतिम्

ସେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଶତ କଳ୍ପ ରହି ପରେ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଏ।

Verse 151

अथातः संप्रवक्ष्यामि तिलशैलं विधानतः । यत्प्रदानान्नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम्

ଏବେ ମୁଁ ବିଧିଅନୁସାରେ ‘ତିଳଶୈଳ’ର ବିଧାନ କହିବି। ଏହା ଦାନ କଲେ ନର ଅନୁତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପାଏ।

Verse 152

उत्तमो दशभिर्द्रोणैर्मध्यमः पंचभिः स्मृतः । त्रिभिः कनिष्ठो राजेंद्र तिलशैलः प्रकीर्तितः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତିଳଶୈଳ ତିନି ପ୍ରକାର: ଉତ୍ତମ ଦଶ ଦ୍ରୋଣ, ମଧ୍ୟମ ପଞ୍ଚ ଦ୍ରୋଣ, କନିଷ୍ଠ ତିନି ଦ୍ରୋଣ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 153

पूर्ववच्चापरं सर्वं विष्कंभपर्वतादिकम् । दानमंत्रं प्रवक्ष्यामि यथा च नृपपुंगव

ହେ ନୃପପୁଙ୍ଗବ, ପୂର୍ବବତ୍ ବିଷ୍କମ୍ଭ ପର୍ବତ ଆଦି ସବୁ (ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି)। ଏବେ ମୁଁ ଦାନମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାର୍ଥ କହିବି।

Verse 154

यस्मान्मधुवधे विष्णोर्देहस्वेदसमुद्भवाः । तिलाः कुशाश्च माषाश्च तस्माच्छांतिप्रदो भव

ମଧୁବଧ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହସ୍ୱେଦରୁ ତିଳ, କୁଶ ଓ ମାଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ତେଣୁ ତୁମେ ଶାନ୍ତିଦାତା ହେଉ।

Verse 155

हव्यकव्येषु यस्माच्च तिला एव हि रक्षणम् । लक्ष्मीं च कुरु शैलेंद्र तिलाचल नमोस्तु ते

ଦେବହବ୍ୟ ଓ ପିତୃକବ୍ୟରେ ତିଳ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷାକାରୀ; ହେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ତିଳାଚଳ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରଦାନ କର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 156

इत्यामंत्र्य च यो दद्यात्तिलाचलमनुत्तमम् । स वैष्णवं पदं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ଏହିପରି (ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ) ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଯେ କେହି ଅନୁତ୍ତମ ‘ତିଳାଚଳ’ ଦାନ କରେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାରୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 157

कार्पासपर्वतश्चैव विंशद्भारैरिहोत्तमः । दशभिर्मध्यमः प्रोक्तः कनिष्ठः पंचभिर्मतः

ତଦ୍ରୂପ ‘କାର୍ପାସ-ପର୍ବତ’ ଏଠାରେ ବିଶ ଭାର ହେଲେ ଉତ୍ତମ; ଦଶ ଭାର ମଧ୍ୟମ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଭାର କନିଷ୍ଠ ବୋଲି ମତ।

Verse 158

भारेणाल्पधनो दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः । धान्यपर्वतवत्सर्वमासाद्यं राजसत्तम

ଅଳ୍ପଧନୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦାନ କରୁ, ଧନ ବିଷୟରେ ଛଳ ତ୍ୟାଗ କରୁ। ହେ ରାଜସତ୍ତମ, ଏପରି କରିଲେ ସବୁକିଛି ଧାନ୍ୟ-ପର୍ବତ ପରି ସୁଲଭ ହୁଏ।

Verse 159

प्रभातायां च शर्वर्यां दद्यादिदमुदीरयेत् । त्वमेवावरणं यस्माल्लोकानामिह सर्वदा

ରାତ୍ରିର ଶେଷେ, ପ୍ରଭାତକାଳେ, ଏହି ଦାନ ଦେଇ ଏହି ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ: “କାରଣ ଏହି ଲୋକରେ ସର୍ବଦା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆବରଣ-ରକ୍ଷା ତୁମେ ଏକା।”

Verse 160

कार्पासाद्रे नमस्तस्मादघौघ ध्वंसनो भव । इति कार्पासशैलेंद्रं यो दद्याच्छर्वसंनिधौ

ହେ କାର୍ପାସ ପର୍ବତ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ତେଣୁ ତୁମେ ପାପସମୂହର ଧ୍ୱଂସକ ହେଉ। ଏହିପରି ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ କାର୍ପାସ-ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ ଯେ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ପାପନାଶକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 161

रुद्रलोके वसेत्कल्पं ततो राजा भवेदिह । अथातः संप्रवक्ष्यामि घृताचलमनुत्तमम्

ଯେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ, ସେ ଏଠାରେ (ପୃଥିବୀରେ) ରାଜା ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ଅନୁତ୍ତମ ଘୃତାଚଳ (ଘିଅ ପର୍ବତ)ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।

Verse 162

तेजोमयं घृतं पुण्यंमहापातकनाशनम् । विंशत्या घृतकुंभानामुत्तमः स्याद्घृताचलः

ତେଜୋମୟ ଘିଅ ପୁଣ୍ୟକର ଓ ମହାପାତକକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ। ବିଶିଟି ଘିଅକୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ‘ଘୃତାଚଳ’ (ଘିଅ ପର୍ବତ) ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 163

दशभिर्मध्यमः प्रोक्तः पंचभिस्त्वधमः स्मृतः । अल्पवित्तोपि कुर्वीत द्वाभ्यामिह विधानतः

ଦଶ (ପରିମାଣ)ରେ କରିଲେ ମଧ୍ୟମ କୁହାଯାଏ; ପାଞ୍ଚରେ କରିଲେ ଅଧମ ମନାଯାଏ। ଅଳ୍ପଧନୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦୁଇ (ପରିମାଣ)ରେ ଏହା କରୁ।

Verse 164

विष्कम्भपर्वतांस्तद्वच्चतुर्भागेन कल्पयेत् । शालितंडुलपात्राणि कुंभोपरि निवेशयेत्

ସେହିପରି ଆଧାରରୂପ ‘ବିଷ୍କମ୍ଭ’ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କୁମ୍ଭର ଉପରେ ଶାଳି ଚାଉଳ (ଅନ୍ନ)ର ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 165

कारयेत्संहतानुच्चान्यथाशोभं विधानतः । वेष्टयेच्छुक्लवासोभिरिक्षुदंडफलादिकैः

ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୋଭାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘନ ଓ ଉଚ୍ଚ କରି ତିଆରି କରାଉ। ପରେ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରରେ, ଇଖୁଦଣ୍ଡ, ଫଳ ଆଦି ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବେଷ୍ଟନ କର।

Verse 166

धान्यपर्वतवत्संर्वं विधानमिह पठ्यते । अधिवासनपूर्वं हि तद्वद्धोमसुरार्चनम्

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଧାନ ଧାନ୍ୟପର୍ବତ ବିଧି ପରି ହିଁ କୁହାଯାଇଛି। ଅଧିବାସନ ପରେ ସେହିପରି ହୋମ ଓ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 167

प्रभातायां च शर्वर्यां गुरवे विनिवेदयेत् । विष्कंभपर्वतांस्तद्वदृत्विग्भ्यः शांतमानसः

ରାତି ଶେଷ ହୋଇ ପ୍ରଭାତେ ଶାନ୍ତମନରେ ଏହି ବିଷ୍କମ୍ଭ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର। ଏବଂ ସେହିପରି ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 168

संयोगाद्घृतमुत्पन्नं यस्मादमृततेजसि । तस्माद्घृतार्चिर्विश्वात्मा प्रीयतामत्र शंकर

ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘୃତ ଅମୃତସଦୃଶ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ; ତେଣୁ ଘୃତଜ୍ୱାଳାଧାରୀ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଶଙ୍କର ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 169

यस्मात्तेजोमयं ब्रह्म घृते चैव व्यवस्थितम् । घृतपर्वतरूपेण तस्मान्नः पाहि भूधर

ତେଜୋମୟ ବ୍ରହ୍ମ ଘୃତରେ ହିଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ହେ ଭୂଧର! ଘୃତପର୍ବତରୂପ ଧାରଣ କରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 170

अनेन विधिना दद्याद्घृताचलमनुत्तमम् । महापातकयुक्तोपि लोकमायाति शांभवम्

ଏହି ବିଧିରେ ଯେ ଅନୁତ୍ତମ ‘ଘୃତାଚଳ’ ଦାନ କରେ, ସେ ମହାପାତକଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 171

हंससारसयुक्तेन किंकिणीजालमालिना । विमानेनाप्सरोभिश्च सिद्धविद्याधरैर्वृतः

ହଂସ ଓ ସାରସ ଯୁକ୍ତ, ଝଙ୍କାରମୟ କିଙ୍କିଣୀଜାଳ-ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ବିମାନରେ ସେ ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲା।

Verse 172

विचरेत्पितृभिः सार्धं यावदाभूतसंप्लवम् । अथातः संप्रवक्ष्यामि रत्नाचलमनुत्तमम्

ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ସର୍ବଭୂତ-ସଂପ୍ଲବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚରଣ କରିବ। ଏବେ ମୁଁ ଅନୁତ୍ତମ ରତ୍ନାଚଳ ବିଷୟେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛି।

Verse 173

मुक्ताफलसहस्रेण पर्वतस्स्यादनुत्तमः । मध्यमः पंचशतिकस्त्रिशतेनाधमः स्मृतः

ହଜାର ମୁକ୍ତାଫଳ ଯୁକ୍ତ ପର୍ବତ ଅନୁତ୍ତମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ପାଞ୍ଚଶେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟମ; ତିନିଶେ ଥିଲେ ଅଧମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 174

चतुर्थांशेन विष्कंभ पर्वताः स्युः समन्ततः । पूर्वेण वज्रगोमेदैर्दक्षिणेनेंद्रनीलकैः

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଷ୍କମ୍ଭ ପର୍ବତମାନେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ପୂର୍ବେ ବଜ୍ର ଓ ଗୋମେଦମୟ, ଦକ୍ଷିଣେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ (ନୀଳମଣି) ମୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 175

पुष्यरागैर्युतः कार्यो विद्वद्भिर्गंधमादनः । वैडूर्यविद्रुमैः पश्चात्संमिश्रो विपुलाचलः

ବିଦ୍ୱାନମାନେ ପୁଷ୍ୟରାଗରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ। ପରେ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ମିଶାଇ ଭବ୍ୟ ବିପୁଳାଚଳ ମହାପର୍ବତ ଗଢ଼ନ୍ତୁ।

Verse 176

पद्मरागैः स सौवर्णैरुत्तरेणापि विन्यसेत् । धान्यपर्वतवत्सर्वमत्रापि परिकल्पयेत्

ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପଦ୍ମରାଗ (ରୁବି) ବିନ୍ୟାସ କରୁ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ‘ଧାନ୍ୟପର୍ବତ’ ପରି ଯଥାବିଧି ପରିକଳ୍ପନା କରୁ।

Verse 177

तद्वदावाहनं कृत्वा वृक्षान्देवांश्च कांचनान् । पूजयेत्पुष्पगन्धाद्यैः प्रभाते स्याद्विसर्जनम्

ସେହିପରି ଆବାହନ କରି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଓ କାଞ୍ଚନମୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ଗନ୍ଧ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ; ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ବିସର୍ଜନ କରିବ।

Verse 178

पूर्ववद्गुरुऋत्विग्भ्य इमं मंत्रमुदीरयेत् । यथा देवगणाः सर्वे सर्वरत्नेष्ववस्थिताः

ପୂର୍ବବତ୍ ଗୁରୁ ଓ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସର୍ବରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ (ପରିବେଷ୍ଟିତ) ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 179

त्वं च रत्नमयो नित्यमतः पाहि महाचल । यस्माद्रत्नप्रदानेन तुष्टिमेति जनार्दनः

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ରତ୍ନମୟ; ତେଣୁ ହେ ମହାଚଳ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। କାରଣ ରତ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 180

पूजामंत्रप्रसादेन तस्मान्नः पाहि पर्वत । अनेन विधिना यस्तु दद्याद्रत्नमयं गिरिम्

ପୂଜାମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ପର୍ବତ, ତେଣୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ବିଧିଅନୁସାରେ ଯେ ରତ୍ନମୟ ଗିରି ଦାନ କରେ—

Verse 181

स याति वैष्णवं लोकममरेश्वरपूजितः । यावत्कल्पशतं साग्रं वसेत्तत्र नराधिप

ହେ ନରାଧିପ! ଅମରେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ।

Verse 182

रूपारोग्यगुणोपेतः सप्तद्वीपाधिपो भवेत् । ब्रह्महत्यादिकं किंचिदत्रामुत्राथवा कृतम्

ରୂପ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି କୌଣସି ପାପ—ଇହଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କୃତ—ନଶିଯାଏ।

Verse 183

तत्सर्वं नाशमायाति गिरिर्वज्राहतो यथा । अथातः संप्रवक्ष्यामि रौप्याचलमनुत्तमम्

ସେ ସବୁ ନଶିଯାଏ, ଯେପରି ବଜ୍ରାଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ପର୍ବତ। ଏବେ ମୁଁ ଅନୁତ୍ତମ ରୌପ୍ୟାଚଳ (ରଜତ ପର୍ବତ)ର ସମ୍ୟକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 184

यत्प्रदानान्नरो याति सोमलोकं नरोत्तम । दशभिः पलसाहस्रैरुत्तमो रजताचलः

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ସେହି ଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ସୋମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଉତ୍ତମ ରଜତାଚଳ (ରଜତ ପର୍ବତ ଦାନ) ଦଶ ହଜାର ପଳ ପରିମାଣ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 185

पंचभिर्मध्यमः प्रोक्तस्तदर्धेनाधमः स्मृतः । अशक्तो विंशतेरूर्द्ध्वं कारयेच्छक्तितः सदा

ପାଞ୍ଚ (ଆହୁତି/ମାତ୍ରା) ଦ୍ୱାରା କୃତ ବିଧି ‘ମଧ୍ୟମ’ କୁହାଯାଏ; ତାହାର ଅର୍ଧ କଲେ ‘ଅଧମ’ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ବିଶରୁ ଅଧିକ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ସଦା ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 186

विष्कंभपर्वतांस्तद्वत्तुरीयांशेन कल्पयेत् । पूर्ववद्राजतान्कुर्यान्मंदरादीन्विधानतः

ଏହିପରି ବିଷ୍କମ୍ଭ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପ୍ରମାଣରେ କଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବବତ୍ ମନ୍ଦର ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ରଜତ (ଚାନ୍ଦି) ପର୍ବତ ତିଆରି କରାଯାଉ।

Verse 187

कलधौतमयांस्तद्वल्लोकेशान्कारयेद्बुधः । ब्रह्मविष्ण्वर्कवान्कार्यो नितंबोत्र हिरण्मयः

ସେହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି କରାଇବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ) ସେହି ରୂପରେ କରାଯିବେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବଭାଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ହେବ।

Verse 188

राजतं स्यात्तदन्येषां पर्वतांना च कांचनम् । शेषं च पूर्ववत्कुर्याद्धोमजागरणादिकम्

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରଜତ (ଚାନ୍ଦି) ହେଉ, ଏବଂ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାଞ୍ଚନ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ହେଉ। ଶେଷ—ହୋମ, ଜାଗରଣ ଆଦି—ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧିଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 189

दद्यात्तद्वत्प्रभाते तु गुरवे रौप्यपर्वतम् । विष्कंभशैलानृत्विग्भ्यः पूज्य वस्त्रविभूषणैः

ସେହିପରି ପ୍ରଭାତେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ‘ରୌପ୍ୟ ପର୍ବତ’ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ‘ବିଷ୍କମ୍ଭ ଶୈଳ’ ଦେଇ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣଦ୍ୱାରା ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 190

इमं मंत्रं पठन्दद्याद्दर्भपाणिर्विमत्सरः । पितॄणां वल्लभं यस्मादिन्दोर्वा शंकरस्य च

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ହାତରେ ଦର୍ଭ (କୁଶ) ଧରି ଏବଂ ମତ୍ସର ତ୍ୟାଗ କରି ଅର୍ପଣ/ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଓ ଶଙ୍କର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।

Verse 191

रजतं पाहि तस्मान्नः शोकसंसारसागरात् । इत्थं निवेश्य यो दद्याद्रजताचलमुत्तमम्

“ହେ ରଜତ! ଶୋକଭରା ସଂସାର-ସାଗରରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।” ଏଭଳି ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି ଯେ ଉତ୍ତମ ‘ରଜତାଚଳ’ (ରୂପା ପର୍ବତ-ଦାନ) ଦେଇଥାଏ…

Verse 192

गवामयुतसाहस्रफलमाप्नोति मानवः । सोमलोके सगंधर्वैः किन्नराप्सरसांगणैः

ମନୁଷ୍ୟ ଦଶହଜାର ଗୋ-ଦାନ ସମାନ ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ସୋମଲୋକରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ସହିତ ବସବାସ କରେ।

Verse 193

पूज्यमानो वसेद्विद्वान्यावदाभूतसंप्लवम् । अथातः संप्रवक्ष्यामि शर्कराचलमुत्तमम्

ଏଭଳି ପୂଜିତ ହୋଇ ବିଦ୍ୱାନ୍ ପୁରୁଷ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ବସିବ। ଏବେ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଶର୍କରାଚଳ (ଚିନି ପର୍ବତ-ଦାନ) ବିଷୟରେ କହୁଛି।

Verse 194

यस्य प्रदानाद्विष्ण्वर्करुद्रास्तुष्यंति सर्वदा । अष्टभिः शर्कराभारैरुत्तमः स्यान्महाचलः

ଯାହାର ଦାନରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ରୁଦ୍ର ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଆଠ ଭାର ଶର୍କରାରେ ନିର୍ମିତ ମହାଚଳ-ଦାନ ଉତ୍ତମ ହୁଏ।

Verse 195

चतुर्भिर्मध्यमः प्रोक्तो भाराभ्यामधमः स्मृतः । भारेण चार्द्धभारेणकुर्याद्यः स्वल्पवित्तवान्

ଚାରି ଭାର ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦୁଇ ଭାର ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଅଧମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପବିତ୍ତବାନ୍ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଏକ ଭାର କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ଭାର ଦାନ କରୁ।

Verse 196

विष्कंभपर्वतान्कुर्यात्तुरीयांशेन मानवः । धान्यपर्वतवत्सर्वं हैमांबरसुसंयुतम्

ମନୁଷ୍ୟ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାଗରେ ବିଷ୍କମ୍ଭ (ଆଧାର) ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ିବ। ସମସ୍ତ କିଛି ଧାନ୍ୟପର୍ବତ ପରି ହେଉ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣବସ୍ତ୍ରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଉ।

Verse 197

मेरोरुपरितः स्थाप्यं हैमं तत्र तरुत्रयम् । मंदारः पारिजातश्च तृतीयः कल्पपादपः

ମେରୁର ଶିଖର ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ତିନିଟି ବୃକ୍ଷ ରଖିବା—ମନ୍ଦାର, ପାରିଜାତ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ଭାବେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ।

Verse 198

एतद्वृक्षत्रयं मूर्ध्नि सर्वेष्वपि निवेशयेत् । हरिचंदनसंतानौ पूर्वपश्चिमभागयोः

ଏହି ବୃକ୍ଷତ୍ରୟକୁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଶିରୋଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ହରିବୃକ୍ଷ ଓ ଚନ୍ଦନ-ସନ୍ତାନକୁ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 199

निवेश्यौ सर्वशैलेषु विशेषाच्छर्कराचले । मंदरे कामदेवस्तु प्रत्यग्वक्त्रः सदा भवेत्

ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ପର୍ବତରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଶର୍କରାଚଳରେ। ଏବଂ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ସଦା ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ (ମୁହଁ ପଶ୍ଚିମକୁ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 200

गंधमादनशृंगे तु धनदः स्यादुदङ्मुखः । प्राङ्मुखो वेदमूर्त्तिस्तु हंसः स्याद्विपुलाचले

ଗନ୍ଧମାଦନ ଶିଖରରେ ଧନଦ କୁବେର ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ବିପୁଳ ପର୍ବତରେ ବେଦମୂର୍ତ୍ତି ହଂସ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ବିରାଜିତ।

Verse 201

हैमी भवेत्सुपार्श्वे तु सुरभी दक्षिणामुखी । धान्यपर्वतवत्सर्वमावाहनमखादिकम्

ଶୁଭ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରତିମା ରହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସୁରଭୀ (ଦିବ୍ୟ ଗାଈ) ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହେବେ। ‘ଧାନ୍ୟ-ପର୍ବତ’ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆବାହନାଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।