Kanda 19
Miscellaneous Hymns
ଅଥର୍ବବେଦର କାଣ୍ଡ ୧୯ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପୂରକ ସଂଗ୍ରହ; ପରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ରକ୍ଷା, ଚିକିତ୍ସା, ଦୀର୍ଘାୟୁ-କ୍ରିୟା ଓ ଚିନ୍ତନମୟ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୁସଙ୍ଗତ ରିତୁଆଲ–ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରବାହରେ ଗଠିତ କରେ। ଆଠଟି ଅନୁବାକ ଜୁଡ଼ି ଏହା ଶାନ୍ତି ଓ ଦିଗ୍-ରକ୍ଷାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରକ୍ଷାକାରୀ ମାଧ୍ୟମ (ଦର୍ଭ, ମଣି, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର)ର ଅଭିଷେକ/ପବିତ୍ରୀକରଣକୁ ନେଇଯାଏ; ପରେ ଓଷଧି-ଆଧାରିତ ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ତପସ୍ୟା–ବ୍ରହ୍ମଣିକ ଶକ୍ତିସଂଚାର, ଏବଂ ଶେଷରେ କାଳ (ସମୟ) ଓ ବାଚ୍/ଶ୍ରୁତିକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଜଗତ୍-ନିୟମକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଧ୍ୟାନମୟ ଭାବରେ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ।
Kinds of hymn
Anuvakas in Kanda 19
8 anuvakas (sections) to explore.
Anuvaka 1
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: ଯଜ୍ଞ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଶୁଭ ଶକ୍ତି (ଯଶ, ଆକୂତି, ନକ୍ଷତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସ୍ଥିରତା। ଉପବିଷୟ: (1) ଯଶ ଓ ଆକୂତି ଦ୍ୱାରା ପୌଷ୍ଟିକ ବୃଦ୍ଧି, ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧି ଓ ରିତୁଆଲ ସଫଳତା। (2) ପୁରୁଷ/ନାରାୟଣ ଆଦର୍ଶ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଜଗତ-ନିୟମର ଆଧାର ଭାବେ ସ୍ଥାପନ। (3) ଜଳ ଓ ଔଷଧଧାରୀ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଓ ଚିକିତ୍ସା। (4) ଅପଶକୁନ, ଗ୍ରହ ଏବଂ ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ/ଚିହ୍ନମାନଙ୍କର ଶମନ। (5) ଶୁଭ ସମୟ ଓ ଦୈନିକ କୁଶଳ ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ର ପ୍ରସାଦନ। (6) ସାର୍ବଜନୀନ କଳ୍ୟାଣ ଓ ରକ୍ଷା।
Anuvaka 2
ମନ୍ତ୍ର-ଦୁର୍ଗ, ଦିଗ୍ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅଭୟ (ନିର୍ଭୟତା) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଦିଗର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଶୁଭ ସ୍ଥିରତା ସ୍ଥାପନ। ଶାନ୍ତି–ପୌଷ୍ଟିକ ଭାବେ କୋସ୍ମିକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମ୍ମତି ନେଇ କ୍ରିୟାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାଏ; ଦିଗାନୁସାରେ ଅପମାର୍ଜନ ମାପନ କରି ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକ୍ରମଣ/ଅଭିଦାସକୁ ପ୍ରତିହତ କରାଯାଏ; ପୁର (ଘେରା/ଦୁର୍ଗ) ଓ କବଚ/ବର୍ମଣ (ଆମର) ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ; ଇନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶକ୍ତିଦାନରେ ବିଜୟ, ସାହସ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ-ରହିତ ସୁରକ୍ଷା (ଅସପତ୍ନ) ମିଳେ; ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରେ।
Anuvaka 3
ଏହି ଅନୁବାକର ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ହେଉଛି—ଆହୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବା ଏବଂ ଦର୍ଭ, ମଣି, ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପରି ରକ୍ଷା-ମାଧ୍ୟମକୁ ଅଭିଷେକ/ପବିତ୍ର କରି ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁଷ୍ଟି-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବା। ଛନ୍ଦ ଓ ‘ସ୍ୱାହା’ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରିୟାର ଆଧାରଭୂତ ‘ଢାଞ୍ଚା’ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଯଜ୍ଞକର୍ମର ସଠିକ୍ ଫଳଦାୟକତା ନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର/କବଚ ଭଳି ଆବରଣ ରଚନା, ଦର୍ଭ ଓ ହିରଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଣି-ତାବିଜକୁ ସଶକ୍ତ କରିବା, ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ସଫଳତା (ଜୟଶକ୍ତି, ଅଶ୍ୱ-କ୍ଷମତା, ବାଧା ଅତିକ୍ରମ) ଏବଂ ଶତ୍ରୁତା ପ୍ରତିରୋଧ (ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦମନ/ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିବା) ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Anuvaka 4
ମଣି ଓ ଔଷଧି-ଆଧାରିତ ରକ୍ଷା ଏବଂ ପୁନରୁଦ୍ଧାର: ସମୃଦ୍ଧି, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେଇବା, ଏବଂ କ୍ଷୟ/ଜ୍ୱରର ଚିକିତ୍ସା ସହ ମେଧାର ପୁନର୍ସ୍ଥାପନ। ଉପଥିମ: (1) ପୌଷ୍ଟିକ ଭାବେ ଗୋବୃଦ୍ଧି ଓ ଗୃହସମୃଦ୍ଧି (ସ୍ଫାତି), (2) ଦର୍ଭ/କୁଶକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅପତ୍ରାସକ ଔଷଧି ଭାବେ ଏବଂ ବାନ୍ଧା ତାବିଜ ଭାବେ, (3) ଜାଙ୍ଗିଡ଼-ମଣିକୁ ସର୍ବତ୍ର ରକ୍ଷକ ଓ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ, (4) ଯକ୍ଷ୍ମା, ରାକ୍ଷସ, ଯାତୁଧାନୀ ଓ ଶାପଥ-ବଳର ନିଷ୍କାସନ, (5) ରାଜ/କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ବର୍ଚସ, ବଳ, ଓଜସ, ସହସ ଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତିକରଣ, (6) ଔଷଧୀୟ ରେସିନ/ଗୁଗ୍ଗୁଳ ଆଦିର ପ୍ରୟୋଗ।
Anuvaka 5
ମୂଳ ଭାବ: ତପସ୍–ଦୀକ୍ଷାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ରିତୁଆଲ୍–ସନ୍ୟାସୀୟ ସଶକ୍ତିକରଣ; ଏହା ସମସ୍ତଦିଗର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ—ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଅଭିଷିକ୍ତ ଚର୍ମ (ଅଞ୍ଜନ, ମଣି) ଓ ରାତ୍ରିର ରକ୍ଷାକବଚରେ ଦେହୀଭୂତ। ଉପଭାବ: (୧) ତପସ୍ ଓ ଦୀକ୍ଷାରେ ଭିତ୍ତିକୃତ ରାଷ୍ଟ୍ର/ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ। (୨) ଯଜ୍ଞର ବ୍ରହ୍ମୀକରଣ—ବାଣୀ, ଋତ୍ୱିଜ, ସ୍ୱର/ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଆହୁତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। (୩) ଅଞ୍ଜନର ଅଭିଷେକ—ଜୀବନବର୍ଧକ, ଭୟନାଶକ ଔଷଧ-ଚର୍ମ ଭାବେ। (୪) ମଣି-ବିଦ୍ୟା—ବ୍ୟକ୍ତିକୃତ ସୁରକ୍ଷାମୟ ରତ୍ନ ‘ଅସ୍ତୃତ-ମଣି’କୁ ବାନ୍ଧିବା/ଧାରଣ କରାଇବା। (୫) ରାତ୍ରିର ପାଳକତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍–ଆକାଶଜନିତ ଭୟ, ଆତଙ୍କ ଓ ଅସୁରକ୍ଷାର ଶାନ୍ତି।
Anuvaka 6
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: କାଳ (ସମୟ) କୁ ବିଶ୍ୱ-ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଭାବେ ଦେଖାଇ, ଅଥର୍ବଣୀୟ ଚିକିତ୍ସା, ଗୃହସ୍ଥ ଷ୍ଠିରତା ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ ଶୁଦ୍ଧତା/ନିୟମିତତା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ସମଗ୍ରତା ପାଇଁ ତାହାକୁ ଉପଯୋଗ କରାଯାଏ। ଉପବିଷୟ: (1) କାମ (ଇଚ୍ଛା) କୁ ଆଦି ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରେରଣା ଭାବେ ଧରି ସମୃଦ୍ଧି ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିବା, (2) ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ପୁନଃ-ଏକତ୍ରୀକରଣ (ଆତ୍ମକେନ୍ଦ୍ରିତ ଶାରୀରିକ ଅଖଣ୍ଡତା), (3) ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୃହପତି ଓ ବ୍ରତପା ଭାବେ—ଗୃହର ସୁରକ୍ଷା ଓ ରିତୁଆଲ ନିରୀକ୍ଷଣ, (4) ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ/ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ୍ୟ ଶାନ୍ତିକରଣ—ସ୍ୱପ୍ନ-ଶକୁନ, ଭୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ-ସନ୍ନିହିତ ସୀମାବସ୍ଥା, (5) ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଭ-କ୍ରମ ଓ ନିୟମର ଆଧାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା।
Anuvaka 7
ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ପୂର୍ଣାୟୁଃ: ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଯଜ୍ଞୀୟ ଅନୁମୋଦନ ଓ ଶତ୍ରୁବଳରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ସୋମ ପବମାନ ଭାବେ ଜୀବନ-ସାରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ପ୍ରାଣବଳ ପୁନଃପୂରଣ କରେ; ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ମେଧା ସ୍ଥାପନ କରେ; ଆପଃ (ଜଳ) ଜୀବନ-ପୁନରୁଦ୍ଧାରକ ଓ ପୂର୍ଣ ଆୟୁ-ମାପର ପୋଷକ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ-ଗତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ-ଋତ ଓ ଜୀବନର ନିଶ୍ଚୟ; ଯଜ୍ଞର ନିଶ୍ଚିତତା ଦ୍ୱାରା ପୁନରୁଦ୍ଧାର/ପୁନଃଲାଭ।
Anuvaka 8
ମୁଖ୍ୟ ଭାବ: ବାକ୍/ଶ୍ରୁତି (ବେଦମାତା) କୁ ସୃଜନଶୀଳ ବେଦୀୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଏହି ଶକ୍ତି ଅନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ଓ ରକ୍ଷକ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଉପଭାବ: (1) ବେଦମାତା (ବାକ୍/ଶ୍ରୁତି) ହେଉଛି ବେଦମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବଶୀଳତାର ମୂଳ। (2) ପାବମାନୀ—ଶୁଦ୍ଧିକର ପ୍ରେରଣା—ଦ୍ୱିଜକୁ ଉନ୍ନତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସଶକ୍ତ କରେ। (3) ‘କୋଷରୁ ଆହରଣ’—ପ୍ରକାଶିତ ବାଣୀକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ କ୍ରିୟାଶୀଳ କରିବା। (4) ବେଦକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଅନ୍ତର-ଆବରଣ ଭାବେ ରକ୍ଷାକବଚ ରୂପେ ସ୍ଥାପନ। (5) ପାଠ, ସ୍ମରଣ ଓ ଅନ୍ତର୍ସ୍ଥାପନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମ-ସଂସ୍କାର।
Inside Kanda 19
What sets it apart
- Supplementary/late-collected character: a compendium of protective, healing, and speculative hymns gathered after the core strata
- Strong śānti emphasis: cosmic stabilization through waters, fire, nakṣatras, and directional guardians
- Ritual technology of protection: repeated consecration of media such as darbha, maṇi (amulet), gold, garments, and añjana
- Philosophical peaks: extended treatments of Kāla (Time) as cosmic sovereignty and Vāc/Śruti as Vedamātā and inner purifier
- Longevity program: clustered āyuṣya/pūrṇāyuḥ hymns integrating divine vitality with ritual authorization and anti-hostility safeguards
Its themes
- Śānti and cosmic stabilizationRites that pacify and stabilize the cosmos and the sacrificer’s world—invoking waters, fire, auspicious powers (yaśas, ākūti), nakṣatras, and guardians of space to secure kṣema and well-being.
- Mantra-fortress protection and fearlessness (abhaya)Protective enclosures built by mantra: directional safeguarding, warding of hostile forces, and establishing fearlessness through ritualized boundaries and divine sentinels.
- Consecrated media (maṇi, darbha, gold, garments, añjana) as protective technologyRitual routing of offerings and the empowerment of tangible carriers of brahman—amulets, grasses, metals, clothing, and ointments—aimed at prosperity, victory, and durable protection.
- Healing and restoration (oṣadhi; fever/wasting; medhā repair)Bhaiṣajya materials focused on restoring wholeness: herb-power and maṇi protection against wasting, fever, and hostile afflictions, including prayers for repairing medhā (intelligence/mental integrity).
- Kāla (Time) as sovereignty and integrative wholenessSpeculative hymns presenting Time as the ultimate ordering power that governs beings and rites; Kāla is invoked to secure household stability, ritual correctness, and the integration of life into a complete, protected course.
- Āyuṣya and pūrṇāyuḥ (complete lifespan)Longevity rites establishing full lifespan through divine vitality, ritual authorization, and protections against human and non-human hostility—linking health, social stability, and sacred speech.
- Vāc/Śruti (Vedamātā) as indwelling purifier and protectorHymns that internalize Vedic power: Speech/Śruti is praised as generative, purifying, and protective—an inward presence that stabilizes mind, rite, and community.
Its seers
- Atharvan (Atharvā)Foundational Atharvanic priestly power: śānti, protection, longevity, and correct ritual routing of offerings. Notable: AV 19.2 (abhaya and directional protection cluster); AV 19.7 (āyuṣya/pūrṇāyuḥ cluster)
- AṅgirasProtective and prosperity rites; charm-consecrations and kṣema-oriented stabilization. Notable: AV 19.3 (consecration of protective media); AV 19.5 (brahmanic empowerment and Night’s guardianship)
- Bhr̥guCosmic-theological framing of ritual power, especially Time/sovereignty motifs. Notable: AV 19.6 (Kāla hymns)
- Brahman (anonymous/collective Atharvanic tradition)Mantra as operative force (brahman) embodied in amulets and inner faculties (medhā, vāc), emphasizing indwelling protection. Notable: AV 19.8 (Vāc/Śruti as Vedamātā and purifier); AV 19.4 (medhā-repair and oṣadhi-based restoration)
Frequently Asked Questions
Its contents are widely regarded as a later-collected compendium that supplements earlier layers, bringing together practical charm-healing materials alongside reflective hymns (notably on Kāla and Vāc) in a distinct, anthology-like book.
The dominant aim is stabilized well-being—śānti, protection, and wholeness—achieved through mantra as a protective enclosure, consecrated media (maṇi, darbha, gold, garments), and rites for prosperity, healing, and complete lifespan (pūrṇāyuḥ).
Two stand out: Kāla (Time) as cosmic sovereignty governing rite and life-course (19.6), and Vāc/Śruti as Vedamātā—generative, purifying speech internalized as an indwelling protector and source of order (19.8).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
