Kanda 19
Miscellaneous Hymns
অথৰ্ববেদৰ কাণ্ড ১৯ স্পষ্টভাৱে এক পৰিপূৰক সংকলন; সুৰক্ষা, চিকিৎসা, দীৰ্ঘায়ু-অনুষ্ঠান আৰু চিন্তনধৰ্মী সূক্তসমূহৰ পিছত যোগ হোৱা উপাদানক এক সুসংগত আচার–দাৰ্শনিক ধাৰাত বুনি তোলে। আঠটা অনুবাক জুৰি ই শান্তি আৰু দিশ-ৰক্ষাৰ পৰা আগবাঢ়ি সুৰক্ষামূলক মাধ্যম (দৰ্ভ, মণি, সোণ, বস্ত্ৰ)ৰ অভিষেক/পবিত্ৰীকৰণলৈ যায়; তাৰ পিছত ঔষধি-ভিত্তিক পুনৰুদ্ধাৰ, তপস্যা–ব্ৰাহ্মণিক শক্তিসঞ্চাৰ, আৰু অন্তত কালে (সময়) আৰু বাচ্/শ্ৰুতিক অন্তৰ্নিহিত, জগত-নিয়ন্ত্ৰক শক্তি হিচাপে ধ্যানমূলক প্ৰতিপাদনলৈ উপনীত হয়।
Kinds of hymn
Anuvakas in Kanda 19
8 anuvakas (sections) to explore.
Anuvaka 1
মূল বিষয়: যজ্ঞ, জল, অগ্নি আৰু শুভ শক্তি (যশ, আকূতি, নক্ষত্ৰ)ৰ দ্বাৰা শান্তি আৰু বিশ্ব-স্থিতি। উপ-বিষয়সমূহ: (১) যশ আৰু আকূতিৰ দ্বাৰা পুষ্টিক বৃদ্ধি, যজ্ঞসিদ্ধি আৰু আচার-সফলতা। (২) পুৰুষ/নাৰায়ণ আদৰ্শ অনুসৰি যজ্ঞক জগত-ব্যৱস্থাৰ ভিত্তি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা (কসমোগনিক স্থাপন)। (৩) জল আৰু ঔষধ-বহনকাৰী জাতবেদস অগ্নিৰ দ্বাৰা শুদ্ধিকৰণ আৰু আৰোগ্য। (৪) অপশকুন, গ্ৰহ আৰু অশুভ শব্দ/চিহ্নৰ শমন। (৫) শুভ সময় আৰু দৈনন্দিন মঙ্গলৰ বাবে নক্ষত্ৰ প্ৰসাদন। (৬) সাৰ্বজনীন কল্যাণ আৰু ৰক্ষা।
Anuvaka 2
মন্ত্ৰ-দুৰ্গ, দিশ-ৰক্ষক দেৱতা আৰু অভয় (নিৰ্ভয়তা)ৰ জৰিয়তে চাৰিওফালৰ সুৰক্ষা আৰু শুভ স্থিৰতা স্থাপন। শান্তি–পৌষ্টিক ৰূপে কসমিক শক্তিসমূহৰ সম্মতি লৈ ক্ৰিয়াক সুৰক্ষিত কৰা হয়; দিশানুসাৰে অপমাৰ্জনীয় মানচিত্ৰণ কৰি শত্রুতাপূৰ্ণ আক্ৰমণ/অভিদাসক প্ৰতিহত কৰা হয়; পুৰ (ঘেৰ/দুৰ্গ) আৰু কবচ/বৰ্মণ (আৰ্মৰ) স্থাপন কৰা হয়; ইন্দ্ৰীয় শক্তিদানে বিজয়, সাহস আৰু প্ৰতিদ্বন্দ্বী-ৰহিত সুৰক্ষা (অসপত্ন) লাভ হয়; উষা (প্ৰভাত) অন্ধকাৰ আৰু অশুভতা দূৰ কৰে।
Anuvaka 3
এই অনুবাকৰ মুখ্য বিষয়—আহুতি/অৰ্পণসমূহক বিধিবদ্ধ পথে প্ৰবাহিত কৰা আৰু দৰ্ভ, মণি, সোণ (হিৰণ্য) আৰু বস্ত্ৰ আদি ৰক্ষামাধ্যমক অভিষেক/পবিত্ৰ কৰি দীৰ্ঘায়ু, পুষ্টি-সমৃদ্ধি আৰু বিজয় লাভ কৰা। ছন্দ আৰু ‘স্বাহা’ সূত্ৰসমূহক যজ্ঞক্ৰিয়াৰ ‘অৱকাঠামো’ হিচাপে ধৰা হৈছে, যিয়ে ক্ৰিয়াৰ সঠিক ফলপ্ৰদতা নিশ্চিত কৰে। জৰা আৰু মৃত্যুৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে বস্ত্ৰ/কবচ সদৃশ সুৰক্ষিত আৱৰণ গঠন, দৰ্ভ আৰু হিৰণ্যৰ দ্বাৰা মণি-তাবিজক শক্তিশালী কৰা, প্ৰতিযোগিতাত সাফল্য (জয়শক্তি, অশ্বৰ কাৰ্যক্ষমতা, বাধা অতিক্ৰম) আৰু বৈৰিতা প্ৰতিহত কৰা (প্ৰতিদ্বন্দ্বীক দমন/নিষ্ক্ৰিয় কৰা) আদি উপবিষয়সমূহো ইয়াত আছে।
Anuvaka 4
মণি আৰু ঔষধি-আধাৰিত ৰক্ষা আৰু পুনৰুদ্ধাৰ: সমৃদ্ধি, বৈৰী শক্তিসমূহক দূৰ কৰা, আৰু ক্ষয়/জ্বৰ নিৰাময়ৰ সৈতে মেধা-পুনঃস্থাপন। উপ-বিষয়সমূহ: (১) পুষ্টিক ৰূপে গৰু-বৃদ্ধি আৰু গৃহ-সমৃদ্ধি (স্ফাতি), (২) দর্ভ/কুশক সাৰ্বভৌম অপত্ৰাসক ঔষধি আৰু বাঁধি থোৱা তাবিজ ৰূপে, (৩) জাঙ্গিড-মণিক সৰ্বতোভাৱে ৰক্ষক আৰু চিকিৎসক ৰূপে, (৪) যক্ষ্মা, ৰাক্ষস, যাতুধানী আৰু শপথ-বলৰ বহিষ্কাৰ, (৫) ৰজা/কৰ্তাক বৰ্চস, বল, ওজস, সহস দ্বাৰা সশক্তিকৰণ, (৬) ঔষধীয় ৰেজিন/গুগ্গুল আদি প্ৰয়োগ।
Anuvaka 5
মূল ভাব: তপস্যা–দীক্ষাৰ পৰা উদ্ভূত আচার-সন্ন্যাসীয় ক্ষমতায়ন; ই সৰ্বদিশীয় সুৰক্ষা আৰু সমৃদ্ধিৰ ৰূপে প্ৰকাশ পায়—ব্ৰহ্মই কাৰ্যকৰী শক্তি, যি অভিষিক্ত তাবিজ (অঞ্জন, মণি) আৰু ৰাত্ৰিৰ ৰক্ষাকবচত দেহীভূত। উপভাব: (১) তপস্যা আৰু দীক্ষাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত ৰাষ্ট্ৰ/সাৰ্বভৌমত্ব। (২) যজ্ঞৰ ব্ৰহ্মীকৰণ—বাক্, ঋত্বিজ, স্বৰ/উচ্চাৰণ আৰু আহুতিক ব্ৰহ্ম ৰূপে গণ্য কৰা। (৩) অঞ্জনৰ অভিষেক—জীৱনবর্ধক, ভয়নাশক ঔষধ-তাবিজ হিচাপে। (৪) মণি-বিদ্যা—ব্যক্তিকৃত সুৰক্ষাময় ৰত্ন ‘অস্তৃত-মণি’ক বান্ধি/ধাৰণ কৰোৱা। (৫) ৰাত্ৰিৰ পাহাৰাদাৰিত্বে দিশ-আকাশজনিত ভয়, উদ্বেগ আৰু অসুৰক্ষাবোধ শান্ত কৰে।
Anuvaka 6
মুখ্য বিষয়: কাল (সময়) ক বিশ্ব-সাৰ্বভৌমত্ব ৰূপে ধৰি, অথৰ্বণীয় চিকিৎসা, গৃহস্থালীৰ স্থিৰতা আৰু যজ্ঞীয় শুদ্ধতা/নিয়ম-শৃঙ্খলাৰ জৰিয়তে মানুহৰ সমগ্ৰতা লাভৰ বাবে তাক ব্যৱহাৰ কৰা। উপ-বিষয়সমূহ: (১) কাম (ইচ্ছা) ক আদিম সৃজনশীল প্ৰেৰণা হিচাপে ধৰি সমৃদ্ধিৰ দিশে প্ৰবাহিত কৰা, (২) ইন্দ্ৰিয়, প্ৰাণ আৰু অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ পুনঃ-একত্ৰীকৰণ (আত্ম-কেন্দ্ৰিত দেহগত অখণ্ডতা), (৩) অগ্নিক গৃহপতি আৰু ব্ৰতপা ৰূপে—গৃহৰ সুৰক্ষা আৰু আচার-অনুষ্ঠানৰ তত্ত্বাৱধান, (৪) দুঃস্বপ্ন/দুষ্বপ্ন্য শান্তিকৰণ—স্বপ্ন-শকুন, ভয় আৰু মৃত্যুৰ-সন্নিহিত সীমান্ত অৱস্থা, (৫) যজ্ঞক শুভ-ক্রম আৰু নিয়মৰ আধাৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা।
Anuvaka 7
আয়ুষ্য আৰু পূৰ্ণায়ুঃ: দিৱ্য প্ৰাণশক্তি, যজ্ঞীয় অনুমোদন আৰু বৈৰী শক্তিৰ পৰা সুৰক্ষাৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণ আয়ুষ্য প্ৰতিষ্ঠা। সোম পৱমান ৰূপে জীৱন-সাৰ শুদ্ধ কৰি প্ৰাণবল পুনৰ পূৰণ কৰে; অগ্নি জাতবেদস দীৰ্ঘায়ু, শ্রদ্ধা আৰু মেধা স্থাপন কৰে; আপঃ (জল) জীৱন-পুনৰুদ্ধাৰক আৰু পূৰ্ণ আয়ু-মাপৰ পোষক; সূৰ্যৰ আৰোহণ/উদয় সুৰক্ষিত কৰা বিশ্ব-ঋত আৰু জীৱনৰ নিশ্চয়তা; যজ্ঞৰ নিশ্চিততাৰে পুনৰুদ্ধাৰ/পুনৰলাভ।
Anuvaka 8
মূল ভাব: বাচ্/শ্ৰুতি (বেদমাতা)ক সৃজনশীল বৈদিক শক্তি হিচাপে স্তৱ কৰা হৈছে; এই শক্তি অন্তৰত নিবাস কৰি শুদ্ধিকাৰী আৰু ৰক্ষক ৰূপে কাৰ্য কৰে। উপ-ভাবসমূহ: (1) বেদমাতা (বাচ্/শ্ৰুতি) বৈদিক ফলপ্ৰদতাৰ উৎস। (2) পাবমানী—শুদ্ধিকৰণ প্ৰেৰণা—দ্বিজক বিকাশ আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে শক্তি যোগায়। (3) ‘কোষৰ পৰা উলিয়াই অনা’—প্ৰকাশিত বাক্যক বৰ্তমান আৰু সক্ৰিয় কৰি তোলা। (4) বেদক অন্তৰস্থ কৰি অন্তৰ-আৱৰণ ৰূপে সুৰক্ষাৰ প্ৰহৰী স্থাপন। (5) পাঠ, স্মৰণ আৰু অন্তৰস্থাপন দ্বাৰা আত্ম-সংস্কাৰ।
Inside Kanda 19
What sets it apart
- Supplementary/late-collected character: a compendium of protective, healing, and speculative hymns gathered after the core strata
- Strong śānti emphasis: cosmic stabilization through waters, fire, nakṣatras, and directional guardians
- Ritual technology of protection: repeated consecration of media such as darbha, maṇi (amulet), gold, garments, and añjana
- Philosophical peaks: extended treatments of Kāla (Time) as cosmic sovereignty and Vāc/Śruti as Vedamātā and inner purifier
- Longevity program: clustered āyuṣya/pūrṇāyuḥ hymns integrating divine vitality with ritual authorization and anti-hostility safeguards
Its themes
- Śānti and cosmic stabilizationRites that pacify and stabilize the cosmos and the sacrificer’s world—invoking waters, fire, auspicious powers (yaśas, ākūti), nakṣatras, and guardians of space to secure kṣema and well-being.
- Mantra-fortress protection and fearlessness (abhaya)Protective enclosures built by mantra: directional safeguarding, warding of hostile forces, and establishing fearlessness through ritualized boundaries and divine sentinels.
- Consecrated media (maṇi, darbha, gold, garments, añjana) as protective technologyRitual routing of offerings and the empowerment of tangible carriers of brahman—amulets, grasses, metals, clothing, and ointments—aimed at prosperity, victory, and durable protection.
- Healing and restoration (oṣadhi; fever/wasting; medhā repair)Bhaiṣajya materials focused on restoring wholeness: herb-power and maṇi protection against wasting, fever, and hostile afflictions, including prayers for repairing medhā (intelligence/mental integrity).
- Kāla (Time) as sovereignty and integrative wholenessSpeculative hymns presenting Time as the ultimate ordering power that governs beings and rites; Kāla is invoked to secure household stability, ritual correctness, and the integration of life into a complete, protected course.
- Āyuṣya and pūrṇāyuḥ (complete lifespan)Longevity rites establishing full lifespan through divine vitality, ritual authorization, and protections against human and non-human hostility—linking health, social stability, and sacred speech.
- Vāc/Śruti (Vedamātā) as indwelling purifier and protectorHymns that internalize Vedic power: Speech/Śruti is praised as generative, purifying, and protective—an inward presence that stabilizes mind, rite, and community.
Its seers
- Atharvan (Atharvā)Foundational Atharvanic priestly power: śānti, protection, longevity, and correct ritual routing of offerings. Notable: AV 19.2 (abhaya and directional protection cluster); AV 19.7 (āyuṣya/pūrṇāyuḥ cluster)
- AṅgirasProtective and prosperity rites; charm-consecrations and kṣema-oriented stabilization. Notable: AV 19.3 (consecration of protective media); AV 19.5 (brahmanic empowerment and Night’s guardianship)
- Bhr̥guCosmic-theological framing of ritual power, especially Time/sovereignty motifs. Notable: AV 19.6 (Kāla hymns)
- Brahman (anonymous/collective Atharvanic tradition)Mantra as operative force (brahman) embodied in amulets and inner faculties (medhā, vāc), emphasizing indwelling protection. Notable: AV 19.8 (Vāc/Śruti as Vedamātā and purifier); AV 19.4 (medhā-repair and oṣadhi-based restoration)
Frequently Asked Questions
Its contents are widely regarded as a later-collected compendium that supplements earlier layers, bringing together practical charm-healing materials alongside reflective hymns (notably on Kāla and Vāc) in a distinct, anthology-like book.
The dominant aim is stabilized well-being—śānti, protection, and wholeness—achieved through mantra as a protective enclosure, consecrated media (maṇi, darbha, gold, garments), and rites for prosperity, healing, and complete lifespan (pūrṇāyuḥ).
Two stand out: Kāla (Time) as cosmic sovereignty governing rite and life-course (19.6), and Vāc/Śruti as Vedamātā—generative, purifying speech internalized as an indwelling protector and source of order (19.8).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
