Sarga 73
त्रिसप्ततितमः सर्गः (Sarga 73): Mithilā Vivāha—Kanyādāna and the Fourfold Marriage Rites
बालकाण्ड
ဤစರ್ಗတွင် မိထိလာ၌ မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ဝေဒပညာတော်အတိုင်း တရားဝင် ပြီးစီးစွာ ဆောင်ရွက်သည့်အကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုနေ့တည်းကပင် ဘရတ၏ မိခင်ဘက် ဦးလေး ယုဓာဇိတ် ရောက်လာပြီး၊ ဒဿရထမဟာရာဇာက စံပြ “ဂို-ဒါန” (နွားလှူဒါန်းခြင်း) ကို ပြုလုပ်နေသဖြင့် မင်းရဲ့ သဒ္ဓါတရားနှင့် မင်္ဂလာကာလ၏ သင့်တော်မှုတို့ ပေါင်းစည်းနေသည်။ ဧည့်ခံမှုနှင့် မနက်ပိုင်း အကျင့်အကြံများ ပြီးနောက်၊ ရာမနှင့် ညီအစ်ကိုများသည် အလှဆင်အပြည့်ဖြင့် မင်္ဂလာမတိုင်မီ အစီအစဉ်များကို ပြီးစီးကာ ဝသိဋ္ဌနှင့် မဟာရိရှီများ ဦးဆောင်လျက် ဒဿရထထံသို့ ချဉ်းကပ်ကြသည်။ ဝသိဋ္ဌက သမီးပေးအဖဖြစ်သော ဇနကအား အခမ်းအနားကို စတင်ရန် တောင်းဆိုသည်။ ဇနကက “ကိုယ့်အိမ်မှာ မลังလျော့စရာ မလို၊ သမီးများသည် ဝေဒီ (ပူဇော်ရာတင်ခုံ) ပေါ်တွင် အဆင်သင့်ရှိပြီးသား” ဟု ယုံကြည်ချက်ဖြင့် ကြိုဆိုသည်။ ထို့နောက် ဇနကက ဝသိဋ္ဌအား “ဝိုင်ဝါဟိက ကရိယာ” ကို ဆောင်ရွက်စေပြီး၊ ဝသိဋ္ဌက ဝေဒီကို တည်ဆောက်တန်ဆာဆင်ကာ အဂ္ဂိ (မီးပူဇော်) ကို တည်ထောင်၍ မန္တရဖြင့် အာဟုတိများ ဆက်ကပ်သည်။ ဇနကသည် စီတာကို အဂ္ဂိနှင့် ရာမ၏ ရှေ့သို့ ခေါ်ဆောင်လာကာ “ကနျာဒါန” ကို ပြုလုပ်သည်—စီတာ၏ လက်ကို ရာမ၏ လက်ထဲ ထည့်ပေးပြီး “သဟဓမ္မစာရိဏီ” (ဓမ္မ၌ အတူလျှောက်လှမ်းမည့် ဇနီး) ဟု ကြေညာသည်။ ထိုအခါ “သာဓု” ဟူသော ချီးမွမ်းသံ၊ ကောင်းကင်တီးဝိုင်းသံနှင့် ပန်းမိုးကျခြင်းတို့ဖြင့် ဒေဝတားတို့၏ အတည်ပြုမှု ပေါ်လွင်သည်။ ထို့နောက် ဥူရ္မိလာကို လက္ခ္မဏ၊ မာဏ္ဍဝီကို ဘရတ၊ ရှရုတကီရ္တိကို ရှတရုဃ္နတို့အား ပေးအပ်ပြီး၊ မင်းသားလေးပါးသည် ဝသိဋ္ဌ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် လက်လေးစုံကို လက်ခံကာ မီးနှင့် ဝေဒီကို ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ပတ်၍ မင်္ဂလာကို ပြီးစီးစေသည်။ ဂန္ဓဗ္ဗ–အပ္စရာတို့၏ သီချင်းတီးဝိုင်းဖြင့် မဏ္ဍပ၌ ပွဲတော်အလှည့်အပြောင်း ပြည့်နှက်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ဒဿရထ၊ ရိရှီများနှင့် ဆွေမျိုးများက နုသတို့သား-သတို့သမီးများကို နေရာတော်သို့ လိုက်ပါပို့ဆောင်ကြသည်။
Shlokas
Verse 1
यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान्।।।।
ဘုရင်သည် အထူးမြတ်သော နွားလှူဒါန်း (ဂိုဒါန) ကို ပြုလုပ်သော ထိုနေ့တည်းကပင် သတ္တိရှင် ယုဓာဇစ် သည် ရောက်လာ하였다။
Verse 2
पुत्र: केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुल:।दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत्।।।।
ကေကယမင်း၏ သားတော်ဖြစ်၍ ဘရတ၏ မိခင်ဘက် ဦးလေးဖြစ်သော ယုဓာဇစ်သည် မင်းကြီး ဒဿရထကို တွေ့ဆုံ하였다။ တွေ့မြင်ပြီးနောက် ကျန်းမာချမ်းသာမှုကို မေးမြန်းကာ ထို့နောက် ဤသို့ ပြောဆို하였다။
Verse 3
केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलमब्रवीत् ।येषां कुशलकामोऽसि तेषां सम्प्रत्यनामयम् ।।।।
ကေကယ မင်းနိုင်ငံ၏ အရှင်မင်းကြီးသည် ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာကို မေးမြန်းကာ ဆို၏—“သင်ကောင်းကျိုးကို ဆန္ဒပြုသောသူတို့သည် ယခုအခါ ရောဂါကင်း၍ အန္တရာယ်ကင်းစွာ ရှိကြ၏။”
Verse 4
स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपति:।तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन।।।।
အို မင်းမြတ်ကြီး၊ ကေကယနိုင်ငံ၏ မဟာမင်းသည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မ/ညီမ၏ သားကို တွေ့မြင်လိုကြောင်း ဆန္ဒရှိသဖြင့်၊ ထိုအကြောင်းကြောင့်ပင် ကျွန်ုပ်သည် အယောဓျာသို့ လာရောက်ခဲ့ပါသည်၊ အို ရဃုဝంశ၏ အားရစရာသူ။
Verse 5
श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् ।मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते।।।।त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकाम स्स्वसुस्सुतम्।
အို မဟာမင်းကြီး၊ အယောဓျာ၌ ကျွန်ုပ်ကြားသိရသည်မှာ မင်းကြီးသည် မင်္ဂလာအတွက် မင်းသားတော်များနှင့်အတူ မိထိလာသို့ ရောက်ရှိလာကြောင်း ဖြစ်သဖြင့်၊ ကျွန်ုပ်သည် အလျင်အမြန် ဤနေရာသို့ လာရောက်ခဲ့ပါသည်—အစ်မ/ညီမ၏ သားကို တွေ့မြင်လိုသော ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
Verse 6
अथ राजा दशरथ: प्रियातिथिमुपस्थितम्।।।।दृष्ट्वा परमसत्कारै: पूजार्हं समपूजयत्।
ထို့နောက် ဒဿရထမင်းကြီးသည် ရောက်ရှိလာသော ချစ်ခင်ရသော ဧည့်သည်ကို မြင်တော်မူ၍၊ ကိုးကွယ်လေးစားထိုက်သူအဖြစ် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဂုဏ်ပြုစက္ကာရဖြင့် ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်ကာ ကြိုဆိုတော်မူ၏။
Verse 7
ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभि:।।।।प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्।।।।
ထို့နောက် မဟာသတ္တိရှိသော သားတော်များနှင့်အတူ တစ်ညတာ နေထိုင်ပြီးနောက်၊ မိုးလင်းချိန်တွင် ထပ်မံထ၍၊ အကျင့်သိက္ခာကို သိမြင်သော မင်းကြီးသည် သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ပြီး၊ ရှိသီတို့ကို ရှေ့တန်းထားကာ ယဇ္ဉဝါဋ (ယဇ္ဉမဏ္ဍပ) သို့ ချီတက်တော်မူ၏။
Verse 8
ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभि:।।1.73.7।।प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्।।1.73.8।।
မဟာသတ္တိရှိသော သားတော်များနှင့်အတူ ညတစ်ညကို ကျော်လွန်ပြီးနောက်၊ မိုးလင်းအချိန်တွင် မင်းကြီး—ဓမ္မအကျင့်ကို နားလည်သိမြင်သူ—သည် ထ၍ သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ကာ၊ ရှိသီတို့ကို ရှေ့မှဦးဆောင်စေပြီး ယဇ္ဉမဏ္ဍပသို့ သွားရောက်တော်မူ၏။
Verse 9
युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितै:।भ्रातृभिस्सहितो राम: कृतकौतुकमंगल:।।।।वसिष्ठं पुरत: कृत्वा महर्षीनपरानपि।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृत:।।।।
အောင်မြင်ခြင်း၏ မင်္ဂလာမုဟူရတ် ‘ဝိဇယ’ အချိန်တော်တွင် မင်္ဂလာကြိုတင်အခမ်းအနားများ ပြီးစီးပြီးနောက်၊ အလှဆင်အလုံးစုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရာမသည် ညီအစ်ကိုများနှင့်အတူ မင်္ဂလာကောင်းမှုများ ပြည့်စုံလျက် ရှေ့သို့ တိုးတက်လာ하였다။ ဘဂဝန် ဝသိဋ္ဌ နှင့် အခြား မဟာရိရှီများကို ရှေ့တန်းထားကာ၊ ဖခင်၏ ရှေ့မှောက်သို့ ချဉ်းကပ်ပြီး ညီအစ်ကိုများ ဝိုင်းရံလျက် ရပ်တည်하였다။
Verse 10
युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितै:।भ्रातृभिस्सहितो राम: कृतकौतुकमंगल:।।1.73.9।।वसिष्ठं पुरत: कृत्वा महर्षीनपरानपि।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृत:।।1.73.10।।
အောင်မြင်ခြင်း၏ မင်္ဂလာမုဟူရတ် ‘ဝိဇယ’ အချိန်တော်တွင် မင်္ဂလာကြိုတင်အခမ်းအနားများ ပြီးစီးပြီးနောက်၊ အလှဆင်အလုံးစုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရာမသည် ညီအစ်ကိုများနှင့်အတူ မင်္ဂလာကောင်းမှုများ ပြည့်စုံလျက် ရှေ့သို့ တိုးတက်လာ하였다။ ဘဂဝန် ဝသိဋ္ဌ နှင့် အခြား မဟာရိရှီများကို ရှေ့တန်းထားကာ၊ ဖခင်၏ ရှေ့မှောက်သို့ ချဉ်းကပ်ပြီး ညီအစ်ကိုများ ဝိုင်းရံလျက် ရပ်တည်하였다။
Verse 11
वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत्।राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमङ्गलै:।।।।पुत्रैर्नरवर श्रेष्ठ दातारमभिकाङ्क्षते।
ထို့နောက် ဘဂဝန် ဝသိဋ္ဌ သည် ဝိဒေဟ၏ ဘုရင် ဇနက ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ဤသို့ မိန့်ကြား하였다။ “အို မင်းကြီး၊ မင်းတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော နရပတိ၊ မင်္ဂလာကြိုတင်ကိစ္စများ ပြီးစီးထားသော သားတော်များနှင့်အတူ ဘုရင် ဒဿရထ သည် သမီးတော်ကို ပေးအပ်မည့် အလှူရှင်ကို စောင့်မျှော်နေပါသည်။”
Verse 12
दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्था: प्रभवन्ति हि।।।।स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम्।
အလှူရှင်နှင့် လက်ခံသူတို့ကြောင့်သာ တရားသင့်သော အကျိုးရလဒ် အားလုံး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ စွဝဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းကာ ဤအထူးမြတ်သော မင်္ဂလာအိမ်ထောင်ရေး (ဝိဝါဟ) ပွဲကို ဆောင်ရွက်ပါ။
Verse 13
इत्युक्त: परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना।।।।प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित्।
ဤသို့ မဟာအတ္မာ ဝသိဋ္ဌ က မိန့်ကြားသော်၊ အလွန်ရက်ရောသနားကြင်နာ၍ တေဇောဓာတ်တောက်ပကာ ဓမ္မကို အထူးသိမြင်သူ ဇနက မင်းကြီးသည် သင့်လျော်သော စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 14
कस्स्थित: प्रतिहारो मे कस्याज्ञा सम्प्रतीक्ष्यते।।।।स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव।
သင်သည် ဘာကြောင့် ရပ်နေပြီး စောင့်ဆိုင်းနေသနည်း—ကျွန်ုပ်၏ တံခါးစောင့်က တားဆီးထားသလား? မည်သူ၏ အမိန့်ကို စောင့်မျှော်နေသနည်း? ကိုယ့်အိမ်တွင်ပင် အဘယ်ကြောင့် တွန့်ဆုတ်သနည်း? ဤနိုင်ငံတော်သည် သင်၏ပိုင်ဆိုင်မှုကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။
Verse 15
कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागता:।।।।मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेरिवार्चिष:।
အို မုနိအမြတ်ကြီး၊ ကျွန်ုပ်၏ သမီးတို့သည်—မင်္ဂလာအိမ်ထောင်ရေးအတွက် ပြင်ဆင်သည့် ကောင်းမြတ်သော အခမ်းအနားများအားလုံးကို ပြီးစီးစေပြီးနောက်—ဝေဒီ (ပူဇော်ပလ္လင်) အောက်ခြေသို့ ရောက်လာကြကာ၊ သက္ကရာဇ်မီး (အဂ္ဂိ) ၏ မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေကြ၏။
Verse 16
सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठित:।।।।अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थमवलम्बते।
ကျွန်ုပ်သည် အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီး ဤဝေဒီပေါ်တွင် တည်နေကာ၊ အို မင်းကြီး၊ သင့်ကို စောင့်မျှော်နေ၏။ ပွဲတော်အခမ်းအနားသည် အနှောင့်အယှက်မရှိစွာ ဆက်လက်ဖြစ်ပါစေ—မင်းကြီးသည် အဘယ်ကြောင့် နောက်ကျနေသနည်း?
Verse 17
तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा।प्रवेशयामास सुतान् सर्वानृषिगणानपि।।।।
ဇနကမင်း၏ စကားကို ကြားသိပြီးနောက် ဒသရထမင်းသည် ထိုခဏချင်းပင် မိမိ၏ သားတော်များအားလုံးနှင့် စုဝေးလာသော ရှင်ရသီတို့၏ အစုအဝေးအားလုံးကိုပါ မဏ္ဍပအတွင်းသို့ ခေါ်သွင်းလေ၏။
Verse 18
ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।।।कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभि: सह धार्मिक।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो।।।।
ထို့နောက် ဝိဒေဟမင်း ဇနကသည် ဝသိဋ္ဌမုနိအား ဤသို့ မိန့်ကြားလေ၏—“ဓမ္မကိုတည်မြဲစွာလိုက်နာသော ရှင်ရသီတော်၊ အာနုဘော်ကြီးမြတ်သော အရှင်၊ အခြားရသီတော်များနှင့်အတူ လောက၏အပျော်အပါးဖြစ်သော ရာမအတွက် မင်္ဂလာအိမ်ထောင်ရေး အခမ်းအနားအလုံးစုံကို ဆောင်ရွက်ပေးပါ”။
Verse 19
ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।1.73.18।।कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभि: सह धार्मिक।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो।।1.73.19।।
ထို့နောက် ဗိဒေဟနိုင်ငံ၏ မင်းကြီး ဇနကသည် ဝသိဋ္ဌ မဟာရသီအား “ဓမ္မတရား၌ တည်ကြည်သော ရသီတော်၊ အာနုဘော်ကြီးမြတ်သော အရှင်—အခြားရသီတော်များနှင့်အတူ လောက၏အပျော်အပါးဖြစ်သော သီရိရာမအတွက် မင်္ဂလာအခမ်းအနား၏ ဝေဒပူဇာပွဲ အစဉ်အလာအားလုံးကို ဆောင်ရွက်ပေးပါ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။
Verse 20
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।।।शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।।।
ဇနကမင်းကြီးအား “အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်ပါစေ” ဟု ဆိုပြီးနောက်၊ ဘုရားသဘောရှိသော ရသီတော် ဝသိဋ္ဌသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို ရှေ့တန်းထား၍ ဓမ္မရှိသော ရှတானန္ဒကိုလည်း ခေါ်ဆောင်ကာ မင်္ဂလာမဏ္ဍပ်အလယ်၌ ဝေဒပူဇာနည်းတကျ ဝေဒီ (ပူဇာအလ္တာ) ကို တည်ဆောက်하였다။ မဟာတပသီဖြစ်သော အရှင်သည် ထိုဝေဒီကို အနံ့သာပန်းများဖြင့် ပတ်လည်အလှဆင်ပြီး၊ ရွှေခွက်များ၊ အပေါက်ပါ ရေကုံဘ (ကုံဘ) များတွင် အညှောက်တင်ထားသည့်အရာများ၊ အညှောက်ပြည့် ပန်းကန်များ၊ မီးလောင်နေသော အနံ့သာဓూపပါ ဓూపအိုးများ၊ သင်္ခပုံစံ ပူဇာပാത്രများ၊ စရုဝ (sruva) နှင့် စရုဂ (sruk) ပူဇာဇွန်းများ၊ အရဃျ (arghya) နှင့် အခြားပူဇာရည်များဖြင့် ပြည့်စုံသော ပാത്രများ၊ လာဇ (လှော်စပါး) ပြည့် ပാത്രများနှင့် သန့်စင်ထားသော အက္ခတ (akṣata—သန့်ရှင်းသော ဆန်) တို့ကို စုံလင်စွာ စီစဉ်တင်ဆက်하였다။
Verse 21
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।
ဇနကမင်းကြီး၏ အမိန့်ကို လက်ခံပြီးနောက်၊ ရသီတော်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဝသိဋ္ဌသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို ရှေ့တန်းထား၍ ဓမ္မရှိသော ရှတானန္ဒနှင့်အတူ ရှေ့ဆက်သွားကာ မင်္ဂလာမဏ္ဍပ်အလယ်၌ ပူဇာဝေဒီကို ပိဋကတ်နည်းတကျ (ဝေဒပူဇာစည်းကမ်းအတိုင်း) ပြင်ဆင်하였다။ ထို့နောက် ပန်းများနှင့် မင်္ဂလာယဇ్ఞအတွက် လိုအပ်သော သန့်ရှင်းသည့် ပူဇာပാത്രများ၊ အလှူအတန်းပစ္စည်းများ အစုံအလင်ဖြင့် ပတ်လည်အလှဆင်တင်ဆက်하였다။
Verse 22
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।
ဝသိဋ္ဌသည် ထို့နောက် ရွှေခွက်များ၊ အပေါက်ပါ ကုံဘများတွင် အညှောက်တင်ထားသည့်အရာများ၊ အညှောက်များပြည့်သော မြေခွက်/ပန်းကန်များနှင့် အနံ့သာဓုပ်ပါ ဓုပ်အိုးများကို စီစဉ်တင်ထား၍ ပူဇာဝေဒီကို ပိဋကတ်အလိုက် လိုအပ်သမျှ ပစ္စည်းများဖြင့် ပြည့်စုံစေ하였다။
Verse 23
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।
ထို့နောက် သင်္ခပုံစံပန်းကန်များ၊ ဟောမအတွက် စရုဝ (sruva) နှင့် စရုက (sruk) လက်ခုပ်များ၊ အရ္ဃျ (arghya) ဖြင့်ပြည့်စုံသော ပူဇော်ပန်းကန်များကို စီစဉ်တင်ထားပြီး၊ လာဇ (လှော်ထားသော သီးနှံ) ပြည့်လျှံသော ပန်းကန်များနှင့် မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသော အက္ခတ (မကွဲမပျက် ဆန်) ကိုပါ ထည့်သွင်းကာ ယဇ္ဉာ၏ မင်္ဂလာပစ္စည်းများကို ပြည့်စုံစေ하였다။
Verse 24
दर्भैस्समैस्समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम्।अग्निमादाय वेद्यां तु विधिमन्त्रपुरस्कृतम्।।।।जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:।
ဒါర్భမြက်ကို ညီညာစွာ ခင်းပေး၍ ဗိဓိအတိုင်း မန္တရနှင့်အတူ ပြုလုပ်ကာ၊ တေဇာကြီးမားသော ဘဂဝန် ရှင်ရသီ ဝသိဋ္ဌသည် ဝေဒီ (ပူဇော်တင်ရာ) ပေါ်တွင် အဂ္နိကို တည်ထောင်하였다။ ထို့နောက် ဗိဓိမန်တရများကို ရှေ့တန်းထား၍ ထိုမီးထဲသို့ အာဟုတိများကို ဟောမပူဇော်하였다။
Verse 25
ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।।।।समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्।।।।
ထို့နောက် မင်းကြီး ဇနကသည် အလှဆင်အလံကာ အလုံးစုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော စီတာကို ခေါ်ဆောင်လာပြီး၊ သန့်ရှင်းသော အဂ္နိရှေ့တွင် ရာဃဝ (ရာမ) ကို မျက်နှာမူအောင် တင်ထား하였다။ ထိုအခါ ကောသလျာ၏ ပျော်ရွှင်မှုကို တိုးပွားစေသူ ရာမအား မင်းကြီးက မိန့်ကြား하였다။
Verse 26
ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।।1.73.25।।समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्।।1.73.26।।
ထို့နောက် မင်းကြီး ဇနကသည် အလှဆင်အလံကာ အလုံးစုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော စီတာကို ခေါ်ဆောင်လာပြီး၊ သန့်ရှင်းသော အဂ္နိရှေ့တွင် ရာဃဝ (ရာမ) ကို မျက်နှာမူအောင် တင်ထား하였다။ ထိုအခါ ကောသလျာ၏ ပျော်ရွှင်မှုကို တိုးပွားစေသူ ရာမအား မင်းကြီးက မိန့်ကြား하였다။
Verse 27
इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव।प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।।।।
“ဤစီတာသည် ငါ၏သမီးဖြစ်သည်။ သင်၏ သဟဓမ္မစာရီဏီ—ဓမ္မ၌ အတူလျှောက်လှမ်းမည့် အဖော်—ဖြစ်လိမ့်မည်။ သူမကို လက်ခံပါ; သင်၌ မင်္ဂလာကောင်းကြီး ရှိပါစေ။ သင်၏လက်ဖြင့် သူမ၏လက်ကို ကိုင်ယူပါ။”
Verse 28
पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा।इत्युक्त्वा प्राक्षिपद्राजा मन्त्रपूतं जलं तदा।।।।
“သူမသည် ပတိဝြတ—ခင်ပွန်းသစ္စာတည်သော မဟာဘဂါ—ကံကောင်းမြတ်သူ ဖြစ်၏။ အမြဲတမ်း အရိပ်ကဲ့သို့ သင်နောက်လိုက်မည်” ဟု ဆိုပြီးနောက် မင်းကြီးသည် မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသော ရေကို ထိုခဏပင် ပက်ဖျန်း하였다။
Verse 29
साधु साध्विति देवाना मृषीणां वदतां तदा ।देवदुन्दुभिर्निर्घोष: पुष्पवर्षो महानभूत्।।।।
ထိုအခါ နတ်တို့နှင့် ရှိတို့က “သာဓု၊ သာဓု” ဟု ချီးမွမ်းကြ၏။ ကောင်းကင်တော်၏ နတ်ဒုန္ဒုဘီတီးသံ မြည်ဟည်းကာ ပန်းမိုးကြီး တစ်ခါတည်း ရွာသွန်းလာ၏။
Verse 30
एवं दत्त्वा तदा सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम् ।अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुत:।।।।
ဤသို့ မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသော ရေကို ဦးတည်သည့် မင်္ဂလာပူဇာအခမ်းအနားနှင့်အတူ စီတာကို ပေးအပ်ပြီးနောက်၊ ဝမ်းမြောက်ပီတိလွှမ်းမိုးနေသော ဂျနကမင်းကြီးက ထပ်မံ မိန့်ကြား၏။
Verse 31
लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया।प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व माभूत्कालस्य पर्यय:।।।।
“လက္ခမဏာ၊ လာပါ—သင်၌ ကောင်းကျိုးရှိပါစေ။ ငါက သင့်အတွက် ပြင်ဆင်ထားသော ဥူရ္မီလာကို လက်ခံပါ။ သူမ၏လက်ကို ကိုင်ယူပါ; အချိန်မနှောင့်နှေးစေပါနှင့်။”
Verse 32
तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत।गृहाण पाणिं माण्डव्या: पाणिना रघुनन्दन ।।।।
လက္ခမဏာအား ထိုသို့ မိန့်ပြီးနောက် ဂျနကမင်းကြီးသည် ဘရတကို မိန့်တော်မူ၏—“ရဃုဝంశ၏ အားရစရာသူရေ၊ မာဏ္ဍဝီ၏လက်ကို သင်၏လက်ဖြင့် ကိုင်ယူလော့။”
Verse 33
शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज्जनकेश्वर:।श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।।।।
ထို့ပြင် ဓမ္မတရားကို ထိန်းသိမ်းသော ဂျနကမင်းကြီးသည် ရှတြုဃ္နကိုလည်း မိန့်တော်မူ၏—“မဟာဗာဟု၊ သြရုတကီရ္တီ၏လက်ကို သင်၏လက်ဖြင့် ကိုင်ယူလော့။”
Verse 34
सर्वे भवन्तस्सौम्याश्च सर्वे सुचरितव्रता:।पत्नीभिस्सन्तु काकुत्स्था माभूत्कालस्य पर्यय:।।।।
သင်တို့အားလုံးသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့ကြပြီး၊ သင်တို့အားလုံးသည် ကောင်းမြတ်သောအကျင့်နှင့် သစ္စာဝတ်ပြုကတိများ၌ တည်ကြည်မြဲမြံကြ၏။ အို ကာကုတ်သ္ထ မင်းမျိုးတို့၊ မိမိတို့၏ ဇနီးများနှင့် ပေါင်းစည်းနေထိုင်ကြလော့၊ ကာလအချိန် မနှောင့်နှေးစေပါနှင့်။
Verse 35
जनकस्य वच श्शृत्वा पाणीन् पाणिभिरास्पृशन्।चत्वारस्ते चतसृ़णां वसिष्ठस्य मते स्थिता:।।।।
ဇနကမင်း၏ မိန့်တော်ကို ကြားသိပြီးနောက်၊ မင်းသားလေးပါးသည်—ဝသိဋ္ဌ ရှင်၏ အကြံဉာဏ်အတိုင်း—ညီအစ်မလေးပါး၏ လက်ကို မိမိတို့လက်ဖြင့် ထိကပ်ကာ လက်ခံကြောင်း ပြသ하였다။
Verse 36
अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य वेदिं राजानमेव च।ऋषींश्चैव महात्मानस्सभार्या रघुसत्तमा:।।।।यथोक्तेन तदा चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम्।
ထို့နောက် ရဃုဝంశ၏ မဟာတမ မင်းသားတို့သည် ဇနီးများနှင့်အတူ သန့်ရှင်းသော မီးအဂ္နိ၊ ဝေဒီ(ပူဇာပလ္လင်)၊ မင်းကြီးနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကြီးသော ရှင်ရသီတို့ကို ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ပတ်ကာ၊ ညွှန်ကြားထားသကဲ့သို့ သာသနာကျမ်းနှင့် ဝိဓိအတိုင်း မင်္ဂလာပွဲအခမ်းအနားကို ပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်하였다။
Verse 37
काकुत्स्थैश्च गृहीतेषु ललितेषु च पाणिषु।।।।पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात्सुभास्वरा।
ကာကုတ်သ္ထ မင်းမျိုးတို့က သတို့သမီးတို့၏ နူးညံ့သော လက်များကို ကိုင်ယူသည့်အခါ ကောင်းကင်မှ တောက်ပလှပသော ပန်းမိုးကြီး တစ်ရပ် ဆင်းသက်လာ하였다။
Verse 38
दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिस्वनै:।।।।ननृतुश्चाप्सरस्सङ्घा गन्धर्वाश्च जगु: कलम्।विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमदृश्यत।।।।
ကောင်းကင်ဒုန္ဒုဘိ၏ တုန်လှုပ်သံကြီးနှင့် သီချင်းသံ၊ တူရိယာသံတို့ ပဲ့တင်ထပ်လျက်ရှိရာတွင် အပ်ဆရာအစုတို့က ကပြကြပြီး ဂန္ဓဗ္ဗတို့ကလည်း သာယာလှသော သံလွင်ဖြင့် သီဆိုကြ၏။ ရဃုဝంశ၏ ထိပ်သီးတို့၏ မင်္ဂလာပွဲ၌ ထိုအံ့ဩဖွယ် မြင်ကွင်းကို တွေ့မြင်ရ하였다။
Verse 39
यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान्।।1.73.1।।
ဘုရင်သည် အထူးမြတ်သော နွားလှူဒါန်းမှု (ဂိုးဒါန) ကို ပြုလုပ်သော ထိုနေ့တည်းဟူ၍ပင်၊ သူရဲကောင်း ယုဓာဇစ်လည်း ထိုနေ့တည်းဟူ၍ပင် ရောက်လာ하였다။
Verse 40
ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते।त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्यां महौजस:।।।।
ပွဲတော်သည် လေမှုတ်တူရိယာတို့၏ ဂုဏ်သံကြီးမြည်သံအလယ်၌ ဆက်လက်ဖြစ်နေစဉ်၊ တန်ခိုးတောက်ပသော မင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ မင်္ဂလာဇနီးများနှင့်အတူ သန့်ရှင်းသော မီးအဂ္ဂိကို သုံးကြိမ် ပတ်လည်လှည့်ကာ မင်္ဂလာကိစ္စကို ပြီးစီးစေ하였다။
Verse 41
अथोपकार्यां जग्मुस्ते सभार्या रघुनन्दना:।राजाऽप्यनुययौ पश्यंत्सर्षिसंघ स्सबान्धव:।।।।
ထို့နောက် ရဃုဝంశ၏ သားတော်များသည် မိမိတို့၏ ဇနီးများနှင့်အတူ သတ်မှတ်ထားသော နေရာအခန်းများသို့ သွားကြပြီး၊ ဘုရင်လည်း ကြည့်ရှုလျက် ရှင်ရသီအစုအဝေးနှင့် မိမိ၏ ဆွေမျိုးများနှင့်တကွ နောက်မှလိုက်သွား하였다။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the lawful transfer of responsibility through kanyādāna: Janaka, as dātā (giver), and Rāma, as pratigrahītā (receiver), complete a public, Veda-grounded act that frames marriage as an ethical institution rather than a private preference.
The sarga teaches that social bonds attain stability through dharma and rite: generosity (go-dāna), truthful consent (Vasiṣṭha’s sanction), and the declaration of sahadharmacāriṇī position marriage as a joint vocation of righteousness, not merely companionship.
Culturally central are the Mithilā marriage pavilion (yajñavāṭa/prapā), the vedi and Agni as witnesses, and the ritual objects (darbha, arghya vessels, akṣata, lāja) that map the Vedic wedding procedure; geographically, Ayodhyā–Mithilā and Kekaya are referenced through Yudhājit’s arrival and kinship ties.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.