
बालकाण्ड
The Book of Childhood
ဗာလကဏ္ဍသည် ရာမာယဏ၏ အဆောက်အအုံတည်ရာ အခြေခံကျောက်တိုင်ဖြစ်သည်။ ဤကဏ္ဍတွင် ကဗျာ၏ မွေးဖွားခြင်း (kāvya-janma) ကိုဘောင်ခတ်ပြသပြီး၊ သီရိရာမ၏ ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော အကျင့်သဘော (dharmic profile) ကိုတည်ထောင်ကာ၊ မဟာကဗျာ၏ အဓိကပဋိပက္ခအတွက် မင်းဆက်၊ ယဇ్ఞပူဇာနှင့် စကြဝဠာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို အစီအစဉ်တကျ ရှင်းလင်းတင်ပြသည်။ အစပိုင်းတွင် မဟာရိရှီ ဝါလ္မီကိက ဒေဝရိရှီ နာရဒအား မေးမြန်း၍ “ရာမာယဏ-ကထာ-သင်္ခေပ်” ဟူသော အကျဉ်းချုပ်အာဏာတည်သော သဘောတရားမြေပုံကို လက်ခံရရှိသည်။ ထို့နောက် ကရောဉ္စငှက်တို့၏ ဝမ်းနည်းဖွယ်ဖြစ်ရပ်မှ ပထမဆုံး သ္လောက ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကို ပြသသည်။ ဤသည်မှာ ကရုဏာ (karuṇā) အပေါ်တည်သော ကဗျာဗေဒအခိုက်အတန့်ဖြစ်ပြီး၊ ရာမာယဏကို သာမန်ပုံပြင်မဟုတ်ဘဲ သီလ-အလှအပဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာအဖြစ် သန့်ရှင်းစွာ အတည်ပြုစေသည်။ ဝါလ္မီကိက မဟာကဗျာကို ရေးဖွဲ့ပြီး ကုရှနှင့် လဝတို့ထံ အပ်နှံကာ၊ ရွတ်ဆိုခြင်း၊ သီဆိုခြင်း၊ ရသ (rasa) နှင့် သံစဉ်ဖွဲ့စည်းပုံတို့ဖြင့် ဆက်လက်တင်ဆက်သည့် သက်ရှိပညာပို့ဆောင်မှုကို အလေးပေးထားသည်။ ဇာတ်ကြောင်းအရ အယောဓျာ၏ စံပြနိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုကို ဒဿရထမင်းကြီးအောက်တွင် မြင်တွေ့ရပြီး၊ ထို့နောက် အမွေဆက်ခံသူမရှိခြင်း၏ အခက်အခဲသို့ ရောက်ရှိသည်။ အရှွမေဓနှင့် ပုတ္တရေဋ္ဌိ ယဇ్ఞများဖြင့် အခက်အခဲကို ဖြေရှင်းကာ၊ ဒိဗ္ဗပယာသကို ခွဲဝေသဖြင့် မင်းသားလေးပါး မွေးဖွားလာပြီး၊ သီရိရာမကို ဗိဿဏု၏ အংশအဝတားအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် ရာဇဓမ္မ၊ မိသားစုတာဝန်နှင့် ဒိဗ္ဗကရုဏာတို့၏ ဆက်စပ်မှု ထင်ရှားလာသည်။ ဒုတိယအကြီးမားဆုံး အခန်းကဏ္ဍမှာ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ အကူအညီတောင်းဆိုမှုဖြစ်ပြီး၊ ရာမကို တပဿာစည်းကမ်းနှင့် ဒိဗ္ဗအက်စတြာ (astra) ပညာသို့ စတင်မိတ်ဆက်ပေးသည်။ တာတကာကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ မာရီစနှင့် စုဗာဟုတို့က ယဇ్ఞကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှုမှ ကာကွယ်ခြင်း၊ ထို့ပြင် ဂင်္ဂါဆင်းသက်မှု၊ စဂရမင်း၏ သားများနှင့် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ပြောင်းလဲမှုများကဲ့သို့ အကြောင်းရင်းရှင်းပြ ဇာတ်လမ်းများက ဓမ္မကာကွယ်ခြင်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ကျယ်ပြန့်စေသည်။ ဂေါတမအာရှရမ်၌ အဟလျာ လွတ်မြောက်ခြင်းက ရာမကို သန့်စင်သူနှင့် ဓမ္မပြန်လည်တည်ဆောက်သူအဖြစ် ထင်ဟပ်စေသည်။ မိထိလာတွင် ရှိဝ၏ ဓနုကို ချည်တင်၍ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြင့် စီတာကို ရရှိကာ၊ ညီအစ်ကိုလေးဦး၏ မင်္ဂလာပွဲများဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ နောက်ဆုံး ပရရှုရာမနှင့် တွေ့ဆုံမှုက ယုદ્ધ-သီအိုလောဂျီဆိုင်ရာ အာဏာနှင့် တန်ခိုးကို ရာမထံသို့ သင်္ကေတနှင့် ပူဇာနည်းဖြင့် လွှဲပြောင်းပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။ IIT Kanpur ၏ တောင်ပိုင်းပုံစံအရ ထိန်းသိမ်းထားသော စာမူတွင် ထပ်တိုးရိုးရာ သ္လောကများနှင့် ချဲ့ထွင်ချက်များလည်း တွေ့ရပြီး၊ ယဇ्ञအသေးစိတ်၊ မင်းဆက်ဇယားနှင့် သင်ကြားရေးဘောင်ခတ်မှုတို့ကို ၂၄,၀၀၀ သ္လောကပါ အာဒိကာဗျအတွင်း ပိုမို ထင်ရှားစေသည်။
श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis (Narada’s Summary to Valmiki)
သရဂ ၁ သည် မဟာကဗျာ၏ အစပြုအခန်းကဏ္ဍဖြစ်သည်။ တပဿနှင့် စွာဓျာယ၌ အလေးအနက်ထားသော မဟာရိရှိ ဝါလ္မီကိသည် ဒေဝရိရှိ နာရဒအား “သစ္စာ၊ ကျေးဇူးသိတတ်မှု၊ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်နိုင်မှု၊ သတ္တိဗီရ၊ မေတ္တာကရုဏာ စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများအားလုံး ပြည့်စုံသော အကောင်းဆုံး လူသားတစ်ဦး ရှိပါသလား” ဟု မေးမြန်းသည်။ နာရဒက အိက္ရှဝါကူဝంశ၏ သီရိရာမကို ထိုအကောင်းဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဖော်ပြကာ ရာမယဏကഥာတစ်လျှောက်ကို စနစ်တကျ အကျဉ်းချုပ်ပြောကြားသည်။ အကျဉ်းချုပ်တွင် ရာမ၏ အထူးကောင်းမြတ်သော ဂုဏ်ရည်များ၊ ဒဿရထ၏ ယုဝရာဇအဖြစ် တင်မြှောက်လိုသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်၊ ကైကေယီ၏ ပရဟိတနှစ်ပါးကြောင့် တောဝင်နေရခြင်းနှင့် စီတာ၊ လက္ခမဏတို့၏ လိုက်ပါမှုတို့ ပါဝင်သည်။ တောလမ်းခရီး၊ သစ်တောတွင် နေထိုင်မှု၊ ဒဿရထ၏ ကွယ်လွန်မှု၊ ဘရတ၏ နန်းတက်ခြင်းကို ငြင်းပယ်၍ ပာဒုကာကို အာဏာတော်၏ သင်္ကေတအဖြစ် ထားခြင်း; ဒဏ္ဍကာရဏျ၌ ရိရှိများကို ကူညီစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ဝီရာဓကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ အဂஸ္တျထံမှ ဒိဗ္ဗအာယုဓများ ရရှိခြင်း; ရှူရပဏခာအဖြစ်အပျက်နှင့် ဇနသ္ထာန စစ်ပွဲ; မာရီချ၏ မာယာမೃဂ လှည့်ကွက်နှင့် ရာဝဏ၏ စီတာကို ခိုးယူခြင်း; ဇဋာယု၏ သေဆုံးမှုနှင့် အဆုံးအမပူဇော်ပွဲ; ကဗန္ဓနှင့် တွေ့ဆုံ၍ ရှဗရီထံ သွားရန် လမ်းညွှန်ခြင်း; ဟနုမာန်အားဖြင့် စုဂရీవနှင့် မိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ ဝါလီကို သတ်ခြင်းနှင့် ဝါနရတပ်၏ ရှာဖွေရေးတို့ကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ဟနုမာန်၏ သမုဒ္ဒရာလွန်ကူးခြင်း၊ အရှိုကဝါတိကာ၌ စီတာကို တွေ့ရှိပြီး ပြန်လာခြင်း; နလ၏ စေတုတံတားတည်ဆောက်ခြင်း၊ လင်္ကာကို အနိုင်ယူခြင်း၊ ရာဝဏကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ အဂ္ဂနိ၏ သက်သေဖြင့် စီတာ၏ သန့်ရှင်းမှုကို ထင်ရှားစေခြင်း၊ ဝိဘီရှဏကို မင်းအဖြစ် အဘိသေက ပြုခြင်း; အယောဓျာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကာ ရာမရာဇျကို တည်ထောင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အဆုံးတွင် ဖလရှရုတိအဖြစ် ဤပဝိတရကഥာကို ဖတ်ရှုနားထောင်လျှင် ပညာ၊ စည်းစိမ်နှင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ရရှိကြောင်း၊ လူမျိုးအလွှာမရွေး သင်ကြားရေးနှင့် ဘက္တိအတွက် အထူးတန်ဖိုးရှိကြောင်း အာမခံထားသည်။
द्वितीयः सर्गः — श्लोकप्रादुर्भावः (The Manifestation of the Śloka)
နာရဒမုနိကို လေးစားစွာ ကြိုဆိုကာ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် မဟာရိရှီ ဝါလ္မီကီသည် ဂင်္ဂါမြစ်အနီး တမသာမြစ်ကမ်းသို့ သန့်စင်ရေချိုးပူဇော်မှုအတွက် သွားရောက်သည်။ တိတ်ဆိတ်သန့်ရှင်းသော တီရ္ထကို မြင်တွေ့ရာတွင် ထိုနေရာ၏ သန့်ရှင်းမှုနှင့် အလှအပကို သင်တန်းသား ဘာရဒ္ဝာဇအား ညွှန်ပြသင်ကြားသည်။ အနီးဝန်းကျင် တောအုပ်ထဲတွင် သီချင်းသံချိုမြိန်သော ကရောဉ္စ ငှက်စုံတစ်စုံကို မခွဲမခွာ အတူတကွ လှုပ်ရှားနေသည်ကို မြင်ရသော်လည်း ပာပစိတ်နှင့် ရက်စက်မှုကြောင့် လှုံ့ဆော်ခံရသော နိသာဒ မုဆိုးတစ်ဦးက အထီးငှက်ကို သတ်ပစ်သည်။ အမငှက်၏ ဝမ်းနည်းငိုကြွေးသံက ဝါလ္မီကီ၏ နှလုံးသားတွင် ကရုဏာမှ ပေါက်ဖွားသော ဒေါသကို ထွန်းကားစေပြီး ထိုအခိုက်အတန့်တွင် ချန်ဒ်အလျောက် စီစဉ်ထားသော ကျိန်စာစကားသည် အလိုအလျောက် ထွက်ပေါ်လာသည်—ဤသည်ကို ပထမဆုံး “ရှ္လိုက” ဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ထိုစကား၏ သဘောတရားကို စဉ်းစားကာ ပုံသဏ္ဍာန်လက္ခဏာများ—ပဒ ၄ ပိုင်း၊ အက္ခရာ/မတ္တာ တိုင်းတာမှု တူညီခြင်း၊ သံလွင်လျှောနှင့် ဂီတဆန်သော လယ—တို့ကို ဖော်ပြသည်။ အာရှရမ်သို့ ပြန်ရောက်သော်လည်း ထိုဖြစ်ရပ်ကို စိတ်ထဲတွင် မခွာနိုင်ဘဲ နေသည်။ ထိုအခါ ဘြဟ္မာဘုရား ပေါ်ထွန်းလာ၍ ရှ္လိုကကို အတည်ပြုကာ ဤချန်ဒ်ဖြင့်ပင် သီရိရာမ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးကို ရေးဖွဲ့ရန် တာဝန်ပေးသည်၊ ထို့ပြင် အမှန်တရားနှင့် ထင်ဟပ်ဖွင့်ပြသည့် ဉာဏ် (လျှို့ဝှက်ဖြစ်ရပ်များပါ) ကိုလည်း အာမခံပေးသည်။ ဘြဟ္မာဘုရားသည် ရာမာယဏ၏ အစဉ်တည်တံ့မည့် ဂုဏ်သတင်းနှင့် ဝါလ္မီကီ၏ မပျောက်မရှား ကီရ్తိကို ခန့်မှန်းကြေညာပြီး အန္တရာဓာန်ဖြစ်သွားသည်; သင်တန်းသားများက ရှ္လိုကကို ထပ်ခါထပ်ခါ ရွတ်ဆိုကြပြီး ဝါလ္မီကီသည် အသစ်ပေါ်ထွန်းလာသော ချန်ဒ်အတွင်း မဟာကဗျာတစ်ပုဒ်လုံးကို ရေးဖွဲ့ရန် ဆုံးဖြတ်သည်။
तृतीयः सर्गः (Bālakāṇḍa 3): Vālmīki’s Yogic Verification and the Epic Synopsis
ဤသရဂ၌ ကြားနာရသော အစဉ်အလာနှင့် ကဗျာရေးသူ၏ တင်ဆက်ရေးသားမှုတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် နည်းလမ်းဆိုင်ရာ တံတားကို ဖော်ပြထားသည်။ နာရဒမုနိထံမှ အကြောင်းအရာ အပြည့်အစုံကို လက်ခံကြားနာပြီးနောက် ဓမ္မာတ္မာ ဝါလ္မီကိသည် ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် အာစမန (သန့်စင်ပူဇော်) ပြုကာ ကုရှမြက်ပေါ်တွင် ထိုင်၍ လက်အုပ်ချီပြီး တပစ်နှင့် ဓမ္မကို အခြေခံကာ ဖြစ်ရပ်အစဉ်ကို စိစစ်လေ့လာသည်။ ယောဂဒർശနဖြင့် သူသည် ရာမ၊ စီတာ၊ လက္ရှမဏ၊ ဒశရထနှင့် နိုင်ငံတော်ကို အမလကသီးကို လက်ဖဝါးပေါ်တင်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့ရပြီး စကားသံ၊ ရယ်သံ၊ စိတ်ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကర్మ၏ အကျိုးဆက်များအထိ သိမြင်သည်။ ဤသစ္စာကို ‘မြင်’ပြီးနောက် ဝါလ္မီကိသည် ဓမ္မကို အဓိကရည်မှန်းချက်အဖြစ်ထားကာ ကာမနှင့် အဓိပ္ပါယ်(အර්ထ)ကိုပါ ပေါင်းစည်းသည့်၊ ရတနာပြည့်ဝသော သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ နားနှင့် စိတ်ကို နှစ်သက်စေမည့် မဟာကဗျာကို ရေးသားရန် ပြင်ဆင်သည်။ ထို့နောက် ဤသရဂ၌ ရာမယဏ၏ အဓိကအပိုင်းများကို ကျယ်ပြန့်စွာ အနှစ်ချုပ်ပေးသည်—ရာမ၏ မွေးဖွားခြင်းနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ၊ တောဝင်ခြင်း၊ မိတ်ဖက်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ လင်္ကာသို့ သွားရောက်သော တာဝန်၊ စစ်ပွဲ၊ ရာဇဘိသိတ်၊ ထို့ပြင် ဥတ္တရကဏ္ဍတွင် သတ်မှတ်ထားသော နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များအထိ—အတွင်းပိုင်း မာတိကာနှင့် ကဗျာ၏ အကျယ်အဝန်းကို ကြေညာသည့် အခန်းအဖြစ် တည်ရှိသည်။
कुशिलवगानप्रशंसा — The Commissioning and Public Performance of the Rāmāyaṇa
သရဂ ၄ တွင် “ရာမာယဏ” ကို ရေးသားသူရှိသော၊ သင်ကြားနိုင်သော၊ ဖတ်ဆိုသီဆို၍ ပြသနိုင်သော အိတိဟာသ-ကာဗျ အဖြစ် တရားဝင်တည်ထောင်ထားသည်။ ဒေဝတူရိယ ဗဟုသုတရှိသော မဟာရိရှီ ဝါလ္မီကိက ဘုရားရားမ၏ အပြည့်အစုံသော ဇီဝചരిత్రကို ရေးဖွဲ့သည်—ဓမ္မလမ်းကိုလိုက်၍ အောင်မြင်ကာ နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်ရရှိခြင်းအထိ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် စာတမ်း၏ စံနှုန်းကိုလည်း ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားပြီး—ရှ్లోက ၂၄,၀၀၀၊ ကဏ္ဍ ၆ ခုနှင့် ထပ်တိုးသော ဥတ္တရကဏ္ဍ ပါရှိသည်။ ထို့နောက် ကဗျာဆရာက ဤပဝိတ্ৰကာဗျကို သင့်လျော်စွာ ဖတ်ဆိုသီဆိုနိုင်သူ မည်သူနည်းဟု စဉ်းစားသည်။ တပသီဝတ်စုံဖြင့် ကုရှနှင့် လဝ ရောက်လာကြပြီး ဓမ္မကို သိမြင်သော ရာဇပုတ্ৰများဟု အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ “ဝေဒကို အားဖြည့်ပေးခြင်း” (vedopabṛṃhaṇa) ဖြစ်စေရန် သူတို့ကို ဒိက္ခာပေးကာ သင်ကြားပေးသည်။ သူတို့၏ ပြသမှုကို ဖတ်ဆိုခြင်းနှင့် သီဆိုခြင်း၊ လေးလံမှုအတိုင်းအတာ သုံးမျိုး၊ သံစဉ် ၇ မျိုး၊ ကြိုးတူရိယာနှင့် လယညှိခြင်း၊ ရသမျိုးစုံတို့ဖြင့် ဖော်ပြထား၍ ရာမာယဏကို မျိုးစုံသော အနုပညာပုံစံများပါဝင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ထင်ဟပ်စေသည်။ ရိရှီတို့၏ စည်းဝေးပွဲများနှင့် လူထုလမ်းမများတွင် သူတို့၏ သံတော်သံက လူနာရီတို့ကို မျက်ရည်ဝဲစေပြီး ချီးမွမ်းသံများ ထွက်ပေါ်ကာ လက်ဆောင်များ ပူဇော်ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရားမက သူတို့ကို တွေ့ဆုံ၍ နန်းတော်တွင် ဧည့်ခံကာ ရာဇသဘင်၌ တရားဝင် ဖတ်ဆိုပြသရန် တိုက်တွန်းသည်; ထိုနေရာတွင် အတိတ်ဖြစ်ရပ်များက ယခုလက်ရှိကဲ့သို့ မျက်မှောက်တင်ပေါ်လာသကဲ့သို့ ရသအာရုံ ခံစားရသည်။
अयोध्यानगरवर्णनम् (Description of Ayodhya and the Ikshvaku Royal Setting)
သရဂ ၅ တွင် မဟာကဗျာ၏ မျိုးရိုးနှင့် ပထဝီအခြေခံကို တည်ငြိမ်စေပြီး၊ ပရာဇာပတိ/မနု မှ စတင်သော အောင်မြင်သည့် မင်းများ၏ ရှေးဟောင်းအာဏာကို အိက္ခဝါကူ မျိုးနွယ်နှင့် ချိတ်ဆက်ကာ ရာမာယဏ ကഥာ၏ ထွန်းကားလာမှုကို ထိုသန့်ရှင်းသော ဆက်စပ်စဉ်အတွင်း တည်ထားသည်။ ကိုသလ နိုင်ငံကို စရယု မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ မနုက တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာက ဆိုသော အယောဓျာကို စံပြမြို့တော်အဖြစ် ပုံဖော်ထားသည်။ အယောဓျာကို ယောဇနာဖြင့် တိုင်းတာဖော်ပြကာ လမ်းမကြီးများ စနစ်တကျ ခင်းကျင်းထားပြီး မြို့ပြစည်းကမ်း၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် အလှအပ ပြည့်စုံကြောင်း ရေးဆွဲသည်။ မြို့ကဗျာဆန်သော ဖော်ပြချက်တွင် ခံတပ်ကာကွယ်ရေး (ရေကန်/မြောင်းနှင့် တံတိုင်း) တံခါးပေါက်များနှင့် စျေးကွက်များ လက်မှုပညာရှင်နှင့် ကုန်သည်များ နန်းတော်နှင့် ရတနာတန်ဆာဆင် အိမ်ကြီးများ တေးသံတူရိယာသံများ ဥယျာဉ်များနှင့် သရက်တောများ အစားအစာပစ္စည်း ပေါများမှုတို့ကို စာရင်းပြုဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် စစ်ရေးအင်အား၏ စည်းကမ်းတကျ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း အလေးပေးသည်—မြားပစ်ပညာနှင့် တောတွင်းတိုက်ပွဲတွင် ကျွမ်းကျင်သော မဟာရထီများ အများအပြားရှိသည်။ ပြည်သူများသည် ဝေဒနှင့် ဝေဒಾಂಗ ပညာကို သိမြင်ကာ ယဇ္ဈပူဇော်ပွဲများ ဆောင်ရွက်သူများ၊ ဒါနပြုသူများ၊ သစ္စာတည်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဤသဘောတရားမြင့်မားသော မြို့ပြ-နီတိပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း မင်း ဒသရထ ကို တည်ထား၍ အယောဓျာကို ဓမ္မအုပ်ချုပ်ရေး၏ နေရာတော်ပုံရိပ်အဖြစ် ထင်ရှားစေသည်။
अयोध्यावर्णनम् — Description of Ayodhya under Daśaratha
သရဂ ၆ တွင် အယောဓျာမြို့၏ နိုင်ငံသားကျင့်ဝတ်နှင့် မြို့ပြစည်းကမ်းတကျ ရှင်သန်မှုကို ဖော်ပြသကဲ့သို့၊ မဟာရာဇာ ဒဿရထ၏ ရာဇသဘောနှင့် ရာဇဓမ္မကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။ အစပိုင်းတွင် ဒဿရထကို ဝေဒပညာကျွမ်းကျင်သူ၊ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည် (sarvasaṅgraha) ပြည့်ဝသူ၊ အဝေးမြင်သူ၊ မြို့နှင့် ကျေးလက်အနှံ့ ချစ်ခင်လေးစားခံရသူ၊ စစ်ပညာထူးချွန်သူ၊ ယဇ్ఞပူဇာများ၌ သစ္စာတည်သူ၊ ကိုယ်ကိုယ်ထိန်းချုပ်နိုင်သူဟု ချီးမွမ်းပြီး၊ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မနု၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့် ရာဇအုပ်ချုပ်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသည်။ ထို့နောက် အယောဓျာ၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းမှုကို ဖော်ပြသည်။ မြို့သူမြို့သားတို့သည် အလှဆင်တန်ဆာဝတ်ဆင်၍ လိုအပ်သမျှ ပြည့်စုံကာ မြင်သာသော ဆင်းရဲခက်ခဲမှု မရှိကြသည်။ ဆက်တိုက် အငြင်းပယ်ဖော်ပြချက်များဖြင့် ခိုးမှု၊ ရက်စက်မှု၊ နာစတိက (ဘုရားဓမ္မမယုံကြည်မှု)၊ မုသား၊ မကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လူမှုရေးအရှုပ်အရှင်းတို့ မရှိကြောင်းကို ထင်ရှားစေပြီး၊ ဒါနပြုခြင်း၊ အစားအစာ၌ ကျေနပ်တတ်ခြင်းနှင့် ကိလေသာကို ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ကို ထူးခြားစွာ ချီးကျူးထားသည်။ ဗြာဟ္မဏတို့ကို တာဝန်ဓမ္မတည်ကြည်သူ၊ ဝေဒအင်္ဂပညာတတ်ကျွမ်းသူ၊ လေ့လာမှုနှင့် ပေးကမ်းမှု၌ အားထုတ်သူ၊ လှူဒါန်းပစ္စည်းလက်ခံရာနှင့် အိမ်ထောင်ရေး၌ပင် ကိုယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်သူဟု ဆိုသည်။ ဝဏ္ဏဆက်ဆံရေးလည်း စနစ်တကျ—ခတ္တရိယတို့သည် ဗြာဟ္မဏကို ရိုသေကြပြီး၊ ဝိုင်ရှျတို့သည် ခတ္တရိယနှင့် သဟဇာတဖြစ်ကာ၊ ရှုဒ္ဒရတို့သည် သုံးဝဏ္ဏကို ဝန်ဆောင်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် စစ်အင်အားနှင့် စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်—ရဲရင့်သော စစ်သည်များ၊ နာမည်ကြီးဒေသများမှ အထူးကောင်းမွန်သော မြင်းများ၊ ထင်ရှားသော မျိုးရိုးမှ အင်အားကြီး ဆင်များ—ကို ဖော်ပြပြီး၊ ဣန္ဒြနှင့်တူသော မင်းအုပ်ချုပ်သည့် ခိုင်ခံ့ကာ မအောင်နိုင်သော မြို့တော်အဖြစ် အယောဓျာကို ပုံဖော်၍ သရဂကို အဆုံးသတ်သည်။
अमात्य-गुणवर्णनम् (The Virtues of Daśaratha’s Ministers and the Order of Governance)
သရဂ ၇ တွင် မဟာရာဇာ ဒဿရထ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ အယောဓျာ၏ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ပုံရိပ်ကို မင်းအမတ်များနှင့် အကြံပေးများ၏ အရည်အချင်း၊ သီလသမာဓိတို့ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ အမတ်များကို သီလပြည့်ဝ၍ မန္တရ-ဉာဏ (အကြံပေးပညာ) နှင့် အင်္ဂိတ-ဉာဏ (ရည်ရွယ်ချက်ဖတ်ရှုနိုင်မှု) တို့တွင် ကျွမ်းကျင်ကာ မင်းအတွက် နှစ်သက်ဖွယ်လည်းဖြစ်၊ အကျိုးရှိလည်းဖြစ်သော အရာကို အမြဲတမ်း ရည်ညွှန်းလုပ်ဆောင်သူများဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် အမတ်အရေအတွက်ကို ရှစ်ဦးဟု သတ်မှတ်၍ ဓೃṣṭိ၊ ဇယန္တ၊ ဝိဇယ၊ စိဒ္ဓာရထ၊ အရ္ထသာဓက၊ အရှိုးက၊ မန္တရပါလ၊ စုမန္တရ ဟူ၍ အမည်များကို ဖော်ပြပြီး၊ ထိုအနားတွင် အလွန်ဂုဏ်မြင့်သော ရာဇပုရောဟိတ် ဝသိဋ္ဌ နှင့် ဝာမဒေဝ တို့ ရပ်တည်နေကြသဖြင့် နိုင်ငံရေးအမြော်အမြင်နှင့် ဝေဒပူဇာအာဏာ၏ ပေါင်းစည်းမှုကို ထင်ရှားစေသည်။ အမတ်များသည် ပညာတတ်၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သူ၊ သစ္စာပြောသူ၊ စကားနှင့် လုပ်ရပ် တစ်ညီတစ်ညွတ်ရှိသူ၊ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ပြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးပြန်လည်ဖြည့်တင်းခြင်းနှင့် စစ်တပ်ဖွဲ့စည်းစီမံခြင်းတို့တွင်လည်း တတ်ကျွမ်းကြသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးသည် မ偏မလွဲ—အပြစ်ဒဏ်ကို အချိန်မီ၊ အတိုင်းအတာမှန်ကန်စွာ ချမှတ်ပြီး ကိုယ့်သားတောင် မလွတ်ကင်းသော်လည်း အပြစ်မရှိသူကို မထိခိုက်စေ၊ ဗြာဟ္မဏနှင့် က္ଷတ္တရိယတို့ကို စိတ်၊ စကား၊ လုပ်ရပ်ဖြင့် မနာကျင်စေဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် မြို့နှင့် နိုင်ငံတော်တွင် သီလကျင့်ဝတ်တည်ငြိမ်၍ လိမ်ညာသူမရှိ၊ ကာမအကျင့်ပျက်မှုမရှိ၊ အေးချမ်းသာယာမှု ပျံ့နှံ့နေသည်။ အဆုံးတွင် ဒဿရထ၏ ဂုဏ်သတင်းနှင့် ထိရောက်သော ရာဇဓမ္မအုပ်ချုပ်မှုသည် ဤအမတ်စနစ်ကြောင့်ဟု ဆိုကာ—အကြံပေးရာတွင် လျှို့ဝှက်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် စစ်ရေး ခွဲခြားသိမြင်မှု၊ သီလ-နီတိကျွမ်းကျင်မှု၊ နှစ်သက်ဖွယ်စကားပြောတတ်မှုတို့ကို ချီးမြှောက်သည်။ မင်း၏ တေဇောဓာတ်ကို နေထွက်သကဲ့သို့ တောက်ပသည်ဟု နှိုင်းယှဉ်ပြီး၊ စုံထောက်ကွန်ယက်၊ ဓမ္မတည်ကြည်မှုနှင့် မတူညီနိုင်သော အာဏာပိုင်မှုကိုလည်း အထူးအလေးပေးထားသည်။
अष्टमः सर्गः — Daśaratha Resolves on the Aśvamedha (Horse-Sacrifice) for Progeny
သရဂ ၈ တွင် နန်းတော်အတွင်း မင်းဆက်ဆက်ခံရေးနှင့် သာသနာကျမ်း(ရှာစတြ)အညွှန်းအတိုင်း ဖြေရှင်းနည်းကို ဆွေးနွေးသတ်မှတ်သည့်အကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဓမ္မကို သိမြင်သော မဟာဘုရင် ဒဿရထသည် အာနုဘော်ကြီးမားသော်လည်း သားတော်မရှိသေးသဖြင့် စိတ်ဒုက္ခရောက်နေရာမှ စဉ်းစားပြီးနောက် အရှွမေဓ ယဇ္ဉ (မြင်းပူဇော်ယဇ္ဉ) ကို ကျမ်းညွှန်းအတိုင်း ဆောင်ရွက်ကာ သားတော်ရရှိရန် အဆုံးအဖြတ်ချသည်။ ထိန်းသိမ်းတတ်၍ အရည်အချင်းရှိသော မန္တရိများနှင့် တိုင်ပင်ပြီး စုမန်တရကို ဓမ္မဆရာများနှင့် ယဇ္ဉဆောင်ရွက်သော ဗြာဟ္မဏများကို ခေါ်ယူရန် အမိန့်ပေးသည်။ စုမန်တရက ဝသိဋ္ဌနှင့် ဝေဒကျမ်းကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်သော စုယဇ္ဉ၊ ဝာမဒေဝ၊ ဇာဘာလီ၊ ကာရှျယပတို့ကို စုစည်းခေါ်ယူသည်။ ဒဿရထသည် လေးစားစွာဖြင့် “သားတော်မရှိခြင်းသည် ဒုက္ခ၏ အကြောင်း” ဟုဆိုကာ ရှာစတြအတိုင်း အရှွမေဓကို ဆောင်ရွက်လိုသဖြင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် အစီအစဉ်ကို အကြံဉာဏ်ပေးရန် တောင်းခံသည်။ ဗြာဟ္မဏတို့က ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတည်ပြုပြီး ယဇ္ဉပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ရန်နှင့် ယဇ္ဉမြင်းကို လွှတ်ရန် ညွှန်ကြားကာ ဓမ္မတရားအပေါ် တည်သော ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် လိုလားသည့် သားတော်များ ရရှိမည်ဟု အာမခံကြသည်။ ဘုရင်သည် ဝမ်းမြောက်၍ မန္တရိများကို ပစ္စည်းများ စုဆောင်းစီမံရန်၊ စရယုမြစ် မြောက်ဘက်ကမ်းတွင် ယဇ္ဉဘူမိ တည်ဆောက်ရန်နှင့် ကလ္ပ(ကလ္ပသုတ်) ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သန့်စင်/ပြစ်ဖြေ နှင့် မင်္ဂလာကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ရန် အမိန့်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ယဇ္ဉကြီးသည် ချို့ယွင်းချက်မရှိရမည်ဟု သတိပေးထားပြီး၊ ပညာရှိ ဘြဟ္မရာက္ခသတို့က ရိုးရာအတွင်း ‘ချိဒ္ရ’ (ချို့ယွင်းချက်) ကို ရှာဖွေတတ်သဖြင့် ချို့ယွင်းသော ယဇ္ဉသည် ဆောင်ရွက်သူကို ပျက်စီးစေနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဒဿရထသည် ကျမ်းနှင့်ကိုက်ညီသော ကျွမ်းကျင်စီမံမှုကို တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုသည်။ မန္တရိများကို ပြန်လွှတ်ပြီးနောက် မိဖုရားများအား ယဇ္ဉအတွက် ဒိက္ခာ (ရိုးရာစည်းကမ်း) ဝင်ရန် အမိန့်ပေးရာ သတင်းကြားသဖြင့် မိဖုရားတို့ မျက်နှာများ လင်းလက်လာသည်။
ऋश्यशृङ्गानयनकथा — The Account of Bringing Ṛśyaśṛṅga (and the Remedy for Drought)
သရဂ ၉ သည် နန်းတော်အကြံပေးစကားပုံစံဖြင့် တင်ပြထားပြီး၊ အတွင်းတွင် သန့်ရှင်းသော ရှေးဟောင်းအကြောင်းအရာတစ်ရပ်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။ စုမန်ထရ (ရာဇစူတ/ရထားမောင်း) သည် ဒဿရထ မင်းထံသို့ သီးသန့်တင်ပြကာ၊ ပုရောဟိတ်တို့၏ သင်ကြားမှုမှတစ်ဆင့် ကြားသိခဲ့သော ရှေးကာလနမူနာတစ်ရပ်ရှိကြောင်း ပြောသည်။ ထိုနမူနာကို ရှင်သနတ်ကူမာရက ရှင်ရသီတို့အကြား မင်းဆက်အမွေဆက်ခံသူ (သားသမီး) အကြောင်း ဟောကြားခဲ့သည့် သဒ္ဓါတရားနှင့် ဆက်စပ်ထားသည်။ အကြောင်းအရာတွင် ရှိယရှೃင်္ဂ (Ṛśyaśṛṅga) သည် ဝိဘဏ္ဍက၏ အာရှရမ်၌ သီးခြားစွာ ကြီးပြင်းလာပြီး၊ တင်းကျပ်သော ဗြဟ္မစရိယ (brahmacarya) ကို ထိန်းသိမ်းကာ စည်းကမ်းနှင့် ယဇ္ဉ်ပူဇော်ရေးဝန်ဆောင်မှုတို့ကို ပြုလုပ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ တစ်ဖက်တွင် အင်္ဂနိုင်ငံ၌ သဘောတရား-နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်—ရောမပာဒ မင်း၏ အကျင့်ပျက်မှုကြောင့် မိုးခေါင်ခြောက်သွေ့မှု ပြင်းထန်လာသဖြင့်၊ ပညာရှိ ဗြာဟ္မဏများထံ သွားရောက်ကာ နိယမ (ဘာသာရေးစည်းကမ်းလိုက်နာမှု) ဖြင့် ပြုလုပ်ရမည့် ပရာယရှ္စိတ္တ (prāyaścitta) အကြောင်း မေးမြန်းသည်။ ဗြာဟ္မဏများက ကုထုံးကို သတ်မှတ်ပေးသည်—ရှိယရှೃင်္ဂကို ဂုဏ်ပြုလေးစားစွာ ဖိတ်ခေါ်လာပြီး၊ ရှာန်တာ (Śāntā) ကို ပူဇော်ပွဲစည်းကမ်းအတိုင်း လက်ထပ်ပေးရမည်ဟု ဆိုသည်။ ဝန်ကြီးများသည် အစပိုင်းတွင် ရသီ၏ တပဿာတန်ခိုးကို ကြောက်ရွံ့၍ အပြစ်မတင်ခံရစေရန် အခြေအနေများကို ညှိနှိုင်းကာ၊ နောက်မှ လက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းကို စီစဉ်တင်ပြကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အလယ်အလတ် (နန်းတော်ဖျော်ဖြေရေးအမျိုးသမီးများ) ကို ကြားခံကာ ရသီကို ခေါ်ဆောင်လာနိုင်ပြီး၊ မိုးပြန်ရွာကာ ခြောက်သွေ့မှု ပျောက်ကင်းသည်။ ရှာန်တာကို ပေးအပ်ပြီး ရသီသည် မင်းဆက်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာသည်။ ဒဿရထ မင်းသည် ဝမ်းမြောက်၍ စုမန်ထရအား ရသီကို မည်သို့ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်ကို ပိုမိုအသေးစိတ် ဆက်လက်ပြောပြရန် တောင်းဆိုကာ၊ ထိုနမူနာကို မိမိ၏ မင်းဆက်ရည်မှန်းချက်နှင့် ချိတ်ဆက်လိုသည်။
ऋश्यशृङ्ग-आनयनम् (Bringing Ṛśyaśṛṅga to Aṅga and His Marriage to Śāntā)
Sarga ၁၀ သည် နန်းတွင်းအမှတ်တရ ပြောကြားချက်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ဘုရင် ဒဿရသ ၏ တောင်းဆိုမှုအရ အမတ်ကြီး သုမန္တရ သည် ရသေ့ပျို ရိသျှသျှရိင်္ဂ (Rishyashringa) အား ရောမပါဒ (Romapada) တိုင်းပြည်သို့ မည်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပုံ အတိတ်ဇာတ်လမ်းကို ဘုရင်နှင့် မှူးမတ်များရှေ့တွင် ပြန်လည်ပြောပြသည်။ အခန်းကဏ္ဍသည် နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေး မဟာဗျူဟာတစ်ခုဖြင့် စတင်သည်။ ရောမပါဒဘုရင်၏ ပုရောဟိတ်နှင့် အမတ်များသည် တောထဲတွင် ကြီးပြင်းလာပြီး အမျိုးသမီးများနှင့် မြို့ပြအပျော်အပါးများကို လုံးဝမရင်းနှီးသော ရသေ့ပျိုအား ဆွဲဆောင်ရန် လှပသော ပြည့်တန်ဆာများကို စေလွှတ်ရန် အကြံပြုကြသည်။ ထိုအမျိုးသမီးများသည် ရသေ့ကြီး ဝိဘဏ္ဍက (Vibhandaka) ၏ ကျောင်းသင်္ခမ်းအနီးတွင် အခွင့်ကောင်းကို စောင့်ဆိုင်းကြသည်။ ရိသျှသျှရိင်္ဂ သည် ၎င်းတို့နှင့် မတော်တဆ တွေ့ဆုံပြီး ဧည့်ဝတ်ပြုသည်။ ဖခင်ပြန်လာမည်ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် အမျိုးသမီးများသည် မုန့်များနှင့် အစားအစာများကို ထားခဲ့ကာ ပြန်သွားကြသည်။ ရိသျှသျှရိင်္ဂ သည် ထိုမုန့်များကို သစ်သီးများဟု မှားယွင်းစွာ ထင်မှတ်ခဲ့ခြင်းက သူ၏ အပြစ်ကင်းစင်မှုကို ပြသနေသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် သူသည် ထိုနေရာသို့ ပြန်လာပြီး အင်္ဂတိုင်း (Anga) သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခြင်း ခံရသည်။ သူရောက်ရှိလာသောအခါ မိုးနတ်မင်းက မိုးရွာသွန်းစေသည်။ ရောမပါဒဘုရင်သည် သူ့အား ရိုသေစွာ ကြိုဆိုပြီး ဖခင်၏ အမျက်ဒေါသကို ရှောင်ရှားရန် တောင်းပန်ကာ သမီးတော် ရှန်တာ (Shanta) နှင့် လက်ထပ်ပေးခဲ့သည်။
ऋष्यशृङ्गानयनम् — Bringing Ṛśyaśṛṅga to Ayodhyā (Bālakāṇḍa, Sarga 11)
ဤသရဂတွင် စုမန္တရ၏ နန်းတော်အတွင်း ပြောကြားသည့် ရာဇဝင်ကထာကို ဆက်လက်တင်ပြပြီး၊ ယခင်က ဓမ္မပရമ്പရာကို ဆက်လက်ပို့ဆောင်ခဲ့သူ စနတ်ကုမာရ၏ အာဏာသက်သေကို ခေါ်ယူကာ အဆိုကို ခိုင်မာစေသည်။ ထို့ပြင် ဒသရထ၏ ဓမ္မနिष्ठ သဘောသဘာဝကို ကြိုတင်ညွှန်ပြသကဲ့သို့၊ အင်္ဂဝంశနှင့် ရောမပာဒ၊ ရှာန္တာတို့မှတစ်ဆင့် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးတည်ဆောက်မည့် အရေးပါမှုကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ ကြိုတင်ဟောကိန်းမှ လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းသို့ ပြောင်းလဲကာ၊ ဒသရထသည် ဝသိဋ္ဌ၏ အကြံဉာဏ်နှင့် ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူပြီး မိဖုရားများ၊ အမတ်များနှင့်အတူ ရောမပာဒ၏ နယ်မြေသို့ ခရီးထွက်သည်။ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တပသ၏ တောက်ပမှုဖြင့် ထင်ရှားသော ရှိဿျရှೃင်္ဂ ရှင်ရသီကို တွေ့မြင်သည်။ ရောမပာဒသည် မိတ်သဟာယအပေါ် အခြေခံ၍ အထူးဧည့်ခံကာ၊ ဆက်နွယ်မှုကို ကြားသိပြီးနောက် ရှိဿျရှೃင်္ဂလည်း သင့်တော်သည့် ဂုဏ်ပြုမှုဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်သည်။ တစ်ပတ်ခန့် နေထိုင်ပြီးနောက် ဒသရထသည် သားတော်ရရှိရေးနှင့် ဓမ္မပုဏ္ဏားအတွက် မဟာယဇ္ဉ်ကို ပြုလုပ်လိုသဖြင့် ရှာန္တာနှင့် သူမ၏ ခင်ပွန်းကို အယောဓျာသို့ ကြွလာရန် တောင်းဆိုသည်။ ရောမပာဒက သဘောတူပြီး၊ ရှိဿျရှೃင်္ဂသည် ရှာန္တာနှင့်အတူ ထွက်ခွာသည်။ ဒသရထသည် ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ အယောဓျာကို ပြင်ဆင်ရန် လျင်မြန်သော သံတမန်များကို စေလွှတ်ပြီး၊ သင်္ခါနှင့် တူရိယာသံများဖြင့် အလှဆင်ထားသော မြို့တော်သို့ ပုရောဟိတ်ဗြာဟ္မဏကို ရှေ့တန်းထားကာ အခမ်းအနားတကျ ဝင်ရောက်သည်။ အတွင်းနန်းတော်တွင် သာသနာကျမ်းညွှန်အတိုင်း ဧည့်ခံကြပြီး၊ ရှာန္တာ၏ ရောက်ရှိမှုကြောင့် နန်းတွင်းမိန်းမများ ဝမ်းမြောက်ကြသည်—ဤသို့ ပုတ্ৰေෂ္ဌိယဇ္ဉ်နှင့် သားတော်လေးပါး မွေးဖွားခြင်းသို့ ဦးတည်စေမည့် ပူဇော်ပွဲ-နိုင်ငံရေး အစီအစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြောင်းဖြင့် သရဂကို အဆုံးသတ်သည်။
द्वादशः सर्गः — Aśvamedha-saṅkalpa (Daśaratha resolves on the Horse Sacrifice)
သရဂ ၁၂ တွင် ဒဿရထမဟာရာဇာသည် သားမရှိခြင်းကြောင့်သောကနှင့် မင်းဆက်မပြတ်တည်တံ့စေလိုသော ဆန္ဒကြောင့် အရှွမေဓ ယဇ్ఞကို ဆောင်ရွက်မည်ဟု တရားဝင် သင်္ကల్ప (saṅkalpa) ခံယူကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နွေဦးကာလ၌ မင်းကြီးသည် ယဇ్ఞကို သာသ္တရ (śāstra) အတိုင်း တိတိကျကျ ဆောင်ရွက်မည်ဟု ကြေညာပြီး၊ ရှျရှျဉ္ဂ (Ṛśyaśṛṅga) မုနိ၏ ဓမ္မအာနုဘော်ကြောင့် ဆန္ဒပြည့်စုံမည်ဟု အလေးအနက်ထားပြောကြားသည်။ နန်းတော်စည်းကမ်းအရ စုမန်တရကို အဓိက ရ္တဝိဇ် (ṛtvij) များနှင့် ဗေဒပညာရှင် ဘြာဟ္မဏများ—ဝသိဋ္ဌ (Vasiṣṭha)၊ သုယဇ္ဉ (Suyajña)၊ ဝာမဒေဝ (Vāmadeva)၊ ဇာဗာလီ (Jābāli)၊ ကာရှျယပ (Kāśyapa) စသည့်သူများ—ကို ခေါ်ယူရန် အမိန့်ပေးသည်။ စုဝေးလာသော ပုရောဟိတ်များက “သာဓု” ဟု အတည်ပြုကာ ယဇ్ఞပစ္စည်းများ စုဆောင်းပြင်ဆင်ရန်နှင့် ယဇ్ఞအရှွ (အလှူမြင်း) ကို ထုံးတမ်းအတိုင်း လွှတ်ပေးရန် ညွှန်ကြားသည်။ ထို့ပြင် မင်းကြီး၏ ဓမ္မဘုဒ္ဓိ (dhārmikī buddhi) ၏ အကျိုးအဖြစ် အလွန်တန်ခိုးကြီးသော သားလေးပါး ရရှိမည်ဟု ကတိပြုကြသည်။ ထို့နောက် စရယူး (Sarayū) မြစ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းတွင် ယဇ్ఞဘူမိ (yajnabhūmi) ကို သတ်မှတ်ကာ ရှာန္တိကရမ (śānti) များ ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် ကလ္ပဝိဓိ (kalpa-vidhi) ကို မလွဲမသွေ လိုက်နာရန် အုပ်ချုပ်ရေးညွှန်ကြားချက်များ ထုတ်ပြန်သည်။ တစ်ဖက်တွင် ဘြဟ္မရာက္ခသ (brahmarākṣasa) များသည် ချွတ်ယွင်းချက် (chidra) ကို ရှာဖွေတတ်သဖြင့် ယဇ्ञ ပျက်စီးလျှင် ယဇမာန (yajamāna) အတွက် အန္တရာယ်ကြီးမားကြောင်း သတိပေးထားသည်။ အဆုံးတွင် ဝန်ကြီးများက အမိန့်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် စတင်လုပ်ဆောင်ပြီး ဘြာဟ္မဏများ ပြန်လည်ထွက်ခွာကာ မင်းကြီးသည် နန်းတော်သို့ ပြန်ဝင်သွားသည်—စိတ်ကူးကတိမှ စနစ်တကျ အကောင်အထည်ဖော်မှုသို့ ကူးပြောင်းသည့် အခန်းဖြစ်သည်။
हयमेध-यज्ञोपक्रमः — Commencement of the Aśvamedha Preparations
သရဂ ၁၃ တွင် သားတော်ရရှိရေးအတွက် ဒဿရထမင်းကြီး ပြုလုပ်မည့် အရှွမေဓ ယဇ္ဈ၏ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများကို ဖော်ပြထားသည်။ တစ်နှစ်ပြည့်ပြီး နွေဦးရာသီ ပြန်လည်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးသည် ယဇ္ဈဝင်းအတွင်း ဝင်ရောက်ကာ သားတော်များ ပေါ်ထွန်းစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ပူဇော်ပွဲကို စတင်သည်။ ဝသိဋ္ဌ မုနိသည် ကြီးကြပ်သူအဖြစ် တာဝန်ယူပြီး ဝိဓိအတိုင်း အမိန့်ညွှန်ကြားကာ ပညာရှင် ဘြာဟ္မဏများနှင့်အတူ ကျွမ်းကျင်လုပ်သားများ—ဗိသုကာ၊ အုတ်လုပ်သူ၊ သစ်သားလုပ်ငန်းရှင်၊ မြေတူးသူ၊ လက်မှုသမား၊ စာရင်းကိုင်—နှင့် ဖျော်ဖြေရေးအဖွဲ့များကို စုစည်း၍ ယဇ္ဈအဆောက်အအုံနှင့် အထောက်အကူပစ္စည်းများကို ပြည့်စုံစွာ တည်ဆောက်စေသည်။ ဤသရဂ၏ အဓိကအကြောင်းအရာမှာ ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်းနှင့် မည်သူ့ကိုမျှ မထီမဲ့မြင်မပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘြာဟ္မဏများနှင့် မြို့နယ်၊ ကျေးရွာမှ လာရောက်သူများအတွက် နေရာထိုင်ခင်းများကို လုံလောက်အောင် ပြင်ဆင်ရမည်။ ထုံးတမ်းအတိုင်း အစားအသောက်နှင့် ဖျော်ဖြေရေးကို ပေးအပ်ရမည်။ ဝဏ္ဏအားလုံးနှင့် ယဇ္ဈလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင်သူများကိုပါ လေးစားရမည်။ ဝသိဋ္ဌက မလေးစားသဘောဖြင့် ပေးသော ဒါနသည် ပေးသူကိုပင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေကြောင်း သတိပေးသည်။ ထို့နောက် သုမန်တရကို သာသနာတရားနှင့် ကိုက်ညီသော မင်းများကို အရပ်ရပ်မှ ဖိတ်ခေါ်ရန် အမိန့်ပေးသည်—မိထိလာ၏ ဇနက၊ ကာသီမင်း၊ ကေကယမင်း၊ အင်္ဂ၏ ရောမပာဒ နှင့် အရှေ့၊ တောင်၊ စင်ဓု-ဆော်ဝီရ၊ ဆော်ရာဋ္ဌရ ဒေသများ၏ အခြားမင်းများ။ သံတမန်များ ထွက်ခွာပြီး မင်းများသည် လက်ဆောင်များနှင့်အတူ ရောက်လာကြသည်။ ဝသိဋ္ဌက ဧည့်ဝတ်ပြုမှု အောင်မြင်ပြီး ပြင်ဆင်မှု ပြည့်စုံကြောင်း တင်ပြသည်။ မင်္ဂလာနေ့တွင် ဒဿရထမင်းကြီး ယဇ္ဈနေရာသို့ သွားရောက်ကာ ဝသိဋ္ဌဦးဆောင်သည့် ဘြာဟ္မဏအဖွဲ့သည် ရှာစတြာနှင့် ဝိဓိအတိုင်း၊ ရှေ့တန်းတွင် ရှျသျရှೃင်္ဂ ရှိစေ၍ ပူဇော်ကာရိယာများကို တရားဝင် စတင်သည်။
अश्वमेधप्रवृत्तिः — Commencement and Performance of Daśaratha’s Aśvamedha
ဤစರ್ಗတွင် စရယူးမြစ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်း၌ ဒဿရထမင်း၏ အရှွမေဓ ယဇ్ఞကို တစ်နှစ်ပြည့်ပြီး ယဇ్ఞမြင်း ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည့်နောက် အစီအစဉ်တကျ ဆောင်ရွက်ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ ရှျရှျရင်္ဂ (Ṛśyaśṛṅga) ဦးဆောင်၍ ဝေဒပညာကျွမ်းကျင်သော ပုရောဟိတ်များက ချို့ယွင်းမှုမရှိအောင် နေ့စဉ် ဆဝန (savana)၊ ပရဝဂျျ (pravargya)၊ ဥပသဒ (upasad) နှင့် အာဟုတိများကို အစဉ်လိုက် တိတိကျကျ ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ထို့ပြင် လူထုအကျိုးပြုမှုနှင့် မင်း၏ ဒါနသီလကို ထင်ဟပ်စေသကဲ့သို့ ဗြာဟ္မဏ၊ တပသီ၊ ဘိက္ခု၊ အားကိုးသူများ၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ အိုမင်းသူ၊ နာမကျန်းသူတို့အပါအဝင် အလွှာအသီးသီးသို့ အစာအဟာရကို ပေါများစွာ ဝေငှကာ ယဇ్ఞကို အားလုံးပါဝင်နိုင်သော သန့်ရှင်းသည့် စုပေါင်းကောင်းမှုအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည်။ နောက်တစ်ဆင့်တွင် ယဇ్ఞဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ရေးနည်းစနစ်များကို ဖော်ပြသည်။ bilva၊ khadira၊ parṇin၊ śleṣmātaka၊ devadāru စသည့် သတ်မှတ်ထားသော သစ်သားများဖြင့် ယူပ (yūpa) တိုင်များကို အများအပြား ထူထောင်၍ ရွှေဖြင့် အလှဆင်ကာ တိုင်းတာချက်အတိုင်း ပြုလုပ်သည်။ အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်သော မီးပလ္လင် (အဂ္နိဝေဒီ) ကို ရွှေရောင်တောင်ပံရှိ ဂရုဍ (Garuḍa) ပုံသဏ္ဍာန်ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး မီးနေရာ ၁၈ ခု ပါရှိသည်။ သာသနာကျမ်း (śāstra) အတိုင်း တိရစ္ဆာန်၊ ငှက်၊ မြွေ နှင့် ရေတွင်းသတ္တဝါများကို ပြင်ဆင်ကြပြီး ကောသလျာသည် ယဇ्ञမြင်းအနီး၌ သတ်မှတ်ထားသော အပြုအမူများကို ဆောင်ရွက်ကာ ပုရောဟိတ်များက မန္တရများဖြင့် အာဟုတိများကို ပြီးစီးစေသည်။ အဆုံးတွင် မင်းသည် ဒက္ခိဏာ (dakṣiṇā) အဖြစ် မြေပြင်တစ်ပြည်လုံးကို လှူဒါန်းလိုသော်လည်း ဗြာဟ္မဏများက အုပ်ချုပ်ရေးကို မခံယူဘဲ ပစ္စည်းဥစ္စာဆိုင်ရာ လက်ဆောင်များကို တောင်းခံကြသည်။ ဒဿရထမင်းက များပြားလှသော ဥစ္စာဓနနှင့် ဂုဏ်ပြုမှုများကို ပေးအပ်ပြီး ရှျရှျရင်္ဂက သားတော်လေးပါး ရရှိမည်ဟု အာရှီဝါဒ ပေးကာ မဟာကဗျာ၏ မင်းဆက်နှင့် သာသနာတရားဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းကို တိုက်ရိုက် ရှေ့ဆက်စေသည်။
पञ्चदशः सर्गः — देवकृत-प्रार्थना, रावणवधोपायः, विष्णोः मानुषावतारनियोजनम् (Sarga 15: The Devas’ Petition, the Means to Slay Ravana, and Vishnu’s Commission to Incarnate as Man)
ဤစರ್ಗတွင် ယဇ်ပူဇော်ပွဲဆိုင်ရာဇာတ်ကြောင်းနှင့် ကမ္ဘာလောကအဆင့်ရှိ သဘောတူညီဆွေးနွေးမှုတို့ကို အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်ဖော်ပြထားသည်။ ရှျယရှೃင်္ဂသည် စဉ်းစားပြီးနောက် ဒဿရထအား အထရ္ဝရှိရ မန္တရများအတိုင်း ပုတ္တရိယေဋ္ဌိ ယဇ်ကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်မည်ဟု အာမခံသည်။ ထို့နောက် မီးယဇ်ထဲသို့ အာဟုတိများ ပူဇော်၍ အခမ်းအနားကို စတင်ကာ ဒေဝတားများနှင့် အခြား ဒိဗ္ဗသတ္တဝါများသည် ယဇ်အပိုင်း (ဘ္ဟာဂ) ကို လက်ခံရန် စုဝေးလာကြသည်။ ဒေဝသဘင်တွင် ဒေဝတားတို့က ဘြဟ္မာထံ တင်ပြကြသည်—ဘြဟ္မာ၏ ဝရदानကြောင့် အင်အားကြီးလာသော ရာဝဏသည် လောကသုံးပါးကို ဖိနှိပ်ကာ အိန္ဒြကိုပါ တိုက်ခိုက်ရန် ကြံစည်နေသည်။ မာနကြီးမှုကြောင့် ရှိသီများ၊ ယက္ခများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ အသူရများနှင့် ဗြာဟ္မဏများကို လွန်ကျူးစော်ကားသည်။ ဘြဟ္မာက ဝရदान၏ ချော်လဲချက်ကို သတိပေးသည်—ရာဝဏသည် လူသားများကို (လက်ခံထားသော ရိုးရာအရ မျောက်နှင့် ဝက်ဝံတို့ကိုပါ) အထင်သေး၍ ထိုသူတို့ထံမှ မအနိုင်မခံနိုင်မှုကို မတောင်းခဲ့သဖြင့် သူ၏ သေဆုံးခြင်းသည် လူသားအလယ်အလတ်ဖြင့်သာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအခါ ဗိဿဏု ကြွလာပြီး စတုတိဂီတများဖြင့် ချီးမွမ်းပူဇော်ခံရသည်။ ဒေဝတားတို့က ဗိဿဏုအား ကိုယ်တော်ကို လေးပိုင်းခွဲ၍ ဒဿရထ၏ မဟေသီသုံးပါးမှ သားတော်များအဖြစ် လူ့လောကတွင် မွေးဖွားကာ လူ့ရုပ်ဖြင့် လောကကိုဒုက္ခပေးနေသော ရာဝဏကို သတ်ဖြတ်ပေးရန် ပန်ကြားကြသည်။ ဗိဿဏုက “ကြောက်ရွံ့မှုကို စွန့်လွှတ်ကြ” ဟု အာမခံကာ ရာဝဏနှင့် သူ၏ မဟာမိတ်များကို ဖျက်ဆီးပြီးနောက် လူ့လောကတွင် ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော အုပ်စိုးသူအဖြစ် နေထိုင်မည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် သင့်လျော်သော လူ့မွေးဖွားရာကို စဉ်းစားကာ ဒဿရထကို ဖခင်အဖြစ် လက်ခံသည်။
पायसप्रादुर्भावः — The Manifestation of the Divine Payasa and the Avatara Resolution
သရဂ ၁၆ တွင် ကမ္ဘာလောကဆိုင်ရာ အစီအစဉ်နှင့် ယဇ်ပူဇော်ပွဲ၏ လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်မှုကို ချိတ်ဆက်ဖော်ပြထားသည်။ အရာအားလုံးကို သိမြင်တော်မူသော်လည်း ဗိဿနု/နာရာယဏသည် ဒေဝတားတို့အား ရာဝဏကို ဖျက်ဆီးရန် နည်းလမ်းကို တည်ငြိမ်သေချာသော စကားဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူသည်။ ဘြဟ္မာ၏ အပေးအယူကြောင့် ရာဝဏသည် လူမဟုတ်သော သတ္တဝါတို့၏ လက်မှ မသေမပျက်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း မတော်တဆ “လူ” အပေါ်တွင် အားနည်းချက်တစ်ခု ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဒေဝတားတို့က ဗိဿနုအား လူ့ကိုယ်တော်ဖြင့် အဝတာရယူရန် တောင်းပန်ကြပြီး၊ ဗိဿနုသည် ဒဿရထကို အဖအဖြစ် ရွေးချယ်ကာ ဘုရင်၏ putrīyā-iṣṭi (သားသမီးရရန် ယဇ်) နှင့် ဒိဗ္ဗအလိုတော်ကို တစ်ပြိုင်နက်ညီညွတ်စေသည်။ ယဇ်ပွဲအတွင်း မီးထဲမှ တောက်ပသော prājāpatya သတ္တဝါတစ်ပါး ပေါ်ထွက်လာ၍ ငွေဖုံးပါသော ရွှေခွက်တစ်လုံးကို ကိုင်ဆောင်လာသည်။ ထိုခွက်တွင် ဒိဗ္ဗအင်အားဖြင့် ပြင်ဆင်ထားသော ပယာသ (payasa) ပါရှိပြီး၊ သားသမီးပေးတော်မူခြင်း၊ စည်းစိမ်တိုးပွားခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်စေခြင်းတို့ကို ပေးစွမ်းသော အမృతတူအာဟာရဟု ထင်ရှားစွာ ဆိုထားသည်။ ဒဿရထသည် ရိုသေစွာ လက်ခံကာ ထိုသတ္တဝါကို ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ပတ်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော အချိုးအစားအတိုင်း ကောသလျာ၊ စုမိတ္ရာ နှင့် ကைகေယီတို့ထံ ခွဲဝေပေးသည်။ ပယာသကို သောက်သုံးပြီးနောက် မဟေသီတို့သည် မကြာမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လာကြသည်။ ဘုရင်၏ စိတ်တည်ငြိမ်မှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှု ပြန်လည်ရရှိလာခြင်းကို ကဗျာဆန်စွာ ကောင်းကင်ဘုံ၌ ချီးမြှောက်ခံရသော ဗိဿနုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြကာ—ယဇ်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုက အဝတာရ၏ လူ့မွေးဖွားရာ မျိုးဆက်ကြောင်းကို ချက်ချင်း လှုံ့ဆော်သည့် အင်ဂျင်ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် သရဂကို ပိတ်သိမ်းသည်။
सप्तदशः सर्गः — देवसंवादः तथा वानर-ऋक्ष-उत्पत्तिः (Divine Council and the Generation of Vanara Allies)
ဤ ဆဋ္ဌဒသမဟုတ်၊ ဆတ္တဒသ စರ್ಗ (၁၇) တွင် မဟာကဗျာ၏ မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အကြောင်း-အကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြသည်။ ဗိဿဏုသည် ဒဿရထ၏ သားတော်အဖြစ် မွေးဖွားအဝတားခံရန် ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက်၊ ဘြဟ္မာသည် စုဝေးနေသော ဒေဝတို့အား မိန့်ကြားကာ ဗိဿဏု/ရာမကို ကူညီမည့် အင်အားကြီး မိတ်ဖက်များကို မွေးဖွားစေဟု အမိန့်ပေးသည်—ကာမရူပတဝ (စိတ်ကြိုက် ရုပ်သဏ္ဌာန်ပြောင်းနိုင်ခြင်း)၊ အလွန်မြန်နှုန်း၊ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာနှင့် စစ်ရေးကျွမ်းကျင်မှုတို့ ပြည့်စုံရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ဝါနရခေါင်းဆောင်များ၏ ထင်ရှားသော မွေးဖွားမှုများကို ရေတွက်ဖော်ပြသည်—အိန္ဒြမှ ဝါလီ၊ စူရျမှ စုဂရီးဝ၊ ဝါယုမှ ဟနုမာန်၊ အဂ္နိမှ နီလ၊ ဝိශ්ဝကರ್ಮာမှ နလ၊ ဗြဟස්ပတိမှ တာရာ၊ ဝရုဏမှ စုရှေဏ၊ ပရ္ဇညမှ ရှရဘ၊ အရှွင်နှစ်ပါးမှ မိုင်န္ဒနှင့် ဒွိဝိဒ။ ထို့ပြင် ဂျာမ္ဘဝန်သည် ယခင်ကတည်းက ဖန်ဆင်းထားပြီး—ဘြဟ္မာက ဟားချိန်တွင် မျက်နှာမှ ပေါ်ထွက်လာသည်ဟု ဆိုကာ—ရှေးဟောင်း စကြဝဠာဖန်ဆင်းပုံ မော်တီဖ်တစ်ရပ်ကို ညွှန်ပြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဒေဝ၊ ရှိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ယက္ခ၊ နာဂ၊ စိဒ္ဓ၊ ဝိဒျာဓရ စသည့် အဖွဲ့များက အပ္စရာ၊ နာဂကညာနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗီ မိန်းမများမှတစ်ဆင့် အရေအတွက်အလွန်များသော တောနေတပ်ဖွဲ့ကို မွေးဖွားစေကြသည်။ ထိုမိတ်ဖက်များသည် ကျောက်တုံးနှင့် သစ်ပင်ကို လက်နက်ပြု၍ တိုက်ခိုက်နိုင်ပြီး လက်သည်းနှင့် သွားဖြင့်လည်း ရင်ဆိုင်နိုင်ကာ တောင်တန်းကို တုန်လှုပ်စေမည့် အင်အားနှင့် သမုဒ္ဒရာကို ခုန်ကျော်နိုင်မည့် မြန်နှုန်းတို့ ရှိသည်; ဝါလီကိုလည်း ဝက်ဝံ၊ ဂိုပုစ္ဆ-ဝါနရ နှင့် မျောက်တို့၏ ကာကွယ်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ၊ ဤဖန်ဆင်းမှုအားလုံးသည် နောင်တစ်ချိန် ရာမက ဒဿဂြီဝ (ရာဝဏ) နှင့် တိုက်ပွဲဝင်ရာတွင် ကူညီရန်ဟု ရည်ရွယ်ထားကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။
पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival (Bālakāṇḍa 18)
ဒశရഥမင်း၏ မဟာယဇ္ဉများ ပြီးစီးသွားသောအခါ ဒေဝတားတို့သည် မိမိတို့အတွက် ခွဲဝေထားသော ဟဝိစ်ကို လက်ခံယူပြီး မိမိတို့၏ နေရာသို့ ပြန်လည်သွားကြသည်။ မင်းကြီးသည် ဒīkṣā စည်းကမ်းများကို ပြည့်စုံစွာ လိုက်နာပြီးနောက် မိဖုရားများ၊ အမှုထမ်းများနှင့် စစ်တပ်တော်တို့နှင့်အတူ အယောဓျာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သည်။ ဂုဏ်ပြုခံရသော အလည်အပတ်လာရောက်သည့် မင်းများလည်း ပြန်လည်ထွက်ခွာကြပြီး၊ ရှျယရှೃင်္ဂ မုနိသည် ရောမပာဒနှင့်အတူ ရှာန်တာကို ခေါ်ဆောင်ကာ ပြန်သွားသည်။ ခြောက်ရာသီ တစ်လှည့် ပြည့်စုံကာလွန်သွားသော် ရာမဘုရား၏ မွေးဖွားချိန်ကို ပြက္ခဒိန်နှင့် ဂြိုဟ်ဗေဒအရ အသေးစိတ် ဖော်ပြသည်—ချိုင်တြ မာသ၊ သုက္လ နဝမီ (လပြည့်ဖက် ၉ ရက်)၊ ပုနရဝသု နက္ခတ် (အဒိတိ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်)၊ ဂြိုဟ်ငါးလုံး အမြင့်အနေအထား၌ ရှိပြီး ကရကဋ လဂ္န ဖြစ်သည်။ ကောသလျာမိဖုရားက ဗိṣṇု၏ အံ့ရှာ (အংশ) ဖြစ်သော ရာမကို မွေးဖွားပြီး၊ ကைகေယီမိဖုရားက ဘရတ (ဗိṣṇု၏ စတုတ္ထ အပိုင်း) ကို မွေးဖွားကာ၊ စုမိတ္ရာမိဖုရားက လက္ခမဏနှင့် သတရုဃန (ဗိṣṇု၏ အံ့ရှာများ) ကို မွေးဖွားသည်။ ထို့ပြင် ဘရတအတွက် ပုရှျ နက္ခတ်/မိန် လဂ္န၊ အမွှာနှစ်ပါးအတွက် အာရှလေရှာ နက္ခတ်/ကရကဋ လဂ္န ဟူ၍လည်း ဆိုထားသည်။ အယောဓျာမြို့တော်တွင် ဂန္ဓဗ္ဗတို့၏ သီချင်း၊ အပ္စရာတို့၏ အက၊ ကောင်းကင်ဒုန္ဒုဘိ တီးခတ်သံနှင့် ပန်းမိုးရွာသကဲ့သို့သော မဟာပွဲတော်ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဒశရഥမင်းသည် အလှူဒါနများစွာ ပေးကမ်းပြီး ဝသိဋ္ဌ မုနိအားဖြင့် နာမကရဏ အစရှိသည့် သင်္ကာရများကို ဆောင်ရွက်စေသည်။ မင်းသားတို့၏ ဂုဏ်ရည်—ဝေဒပညာ၊ သတ္တိဗလ၊ ပြည်သူအကျိုးပြုမှုနှင့် မြားပစ်ပညာ—ကို ချုပ်ဆိုဖော်ပြကာ၊ လက္ခမဏ၏ ရာမအပေါ် အသက်တမျှ ချစ်ခင်ကပ်လှမ်းမှုနှင့် သတရုဃန၏ ဘရတအပေါ် ခိုင်မြဲသော သံယောဇဉ်ကို ထင်ရှားစေသည်။ ဒశရഥမင်းသည် မင်္ဂလာအိမ်ထောင်ရေးအကြောင်း စဉ်းစားလာစဉ် မဟာမုနိ ဝိશ્વာမိတ္တရ ရောက်ရှိလာသည်။ မင်းကြီးက အရ္ဃျ (arghya) စသည်ဖြင့် ထုံးတမ်းအတိုင်း ကြိုဆိုကာ မုနိကလည်း နိုင်ငံတော်၏ ချမ်းသာကောင်းမွန်မှုကို မေးမြန်းသည်။ ဒశရഥမင်းသည် ဧည့်ဝတ်ပြုမှုကို အပြည့်အဝ ဆောင်ရွက်ပြီး ဝန်ဆောင်မည်ဟု ကတိပြုသဖြင့် တပသီမုနိသည် အလွန်နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သည်။
विश्वामित्रस्य यज्ञरक्षा-याचना (Visvamitra Requests Rama for Yajna-Protection)
ဤ စರ್ಗ ၁၉ တွင် နန်းတော်အတွင်း အကျိုးအကြောင်းတိတိကျကျ ဆွေးနွေးသည့် စကားဝိုင်းပုံစံဖြင့် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ ဥပဒေသီက ဒశရထ၏ လေးစားသည့် စကားများကို ပြန်လည်ဖြေကြားကာ ယဇ္ဉပူဇော်ပွဲ၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော အရေးပေါ်အခက်အခဲကို ဖော်ပြသည်။ မာရီစနှင့် စုဗာဟု ဟူသော ရုပ်ပြောင်းနိုင်သည့် ရက္ခသနှစ်ကောင်က ယဇ္ဉပြီးစီးရန် နီးကပ်လာသည့်အခါ အလှူပလ္လင်ပေါ်သို့ အသားနှင့် သွေးကို မိုးရွာသကဲ့သို့ ကျစေကာ ပူဇော်ပွဲကို ဖျက်ဆီးကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ယဇ္ဉ၏ စည်းကမ်းသဘောတရားနှင့် ချုပ်နှောင်ထားသဖြင့် မဟာရိရှီသည် ဒေါသဖြင့် ကျိန်စာမချဘဲ၊ ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသော ဖြေရှင်းနည်းအဖြစ် မင်းရဲ့ အကူအညီကို တောင်းခံသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ဒశရထထံမှ အကြီးဆုံးသား ရာမ—ရဲရင့်၍ ကိုယ်ပိုင်ပါရမီအင်အားကို သစ္စာရှိစွာ ထိန်းသိမ်းသူ—ကို ယဇ္ဉကာကွယ်ရန် အချိန်ကန့်သတ်၍ ဆယ်ညသာ အပ်နှံပေးရန် တောင်းဆိုသည်၊ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်မနှောင့်နှေးစေရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မိမိ၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ရာမ၏ ဒေဝတေဇဖြင့် ထိုဒေမုန်များ မခံနိုင်ကြောင်း အာမခံကာ၊ ရာမ၏ ဂုဏ်သတင်းသည် သုံးလောကလုံးသို့ ပျံ့နှံ့မည်ဟု ကောင်းချီးပေးမည်ဟု ကတိပြုသည်။ ထို့အပြင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ တရားဝင်မှုကိုလည်း သတ်မှတ်ကာ ဝသိဋ္ဌ ဦးဆောင်သော အမတ်များနှင့် ရိရှီများ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့်သာ ရာမကို လွှတ်ပေးရန် ဆိုသည်။ စರ್ಗအဆုံးတွင် ဒశရထသည် ဖခင်မေတ္တာနှင့် ရာဇဓမ္မကြား တင်းမာမှုကြောင့် ကြောက်ရွံ့ဝမ်းနည်းကာ ကိုယ်တိုင်လည်း တုန်လှုပ်သွားသည်။
राज्ञः शङ्का–प्रत्याख्यानम् (Daśaratha’s Objections to Sending Rāma) — Bala Kanda, Sarga 20
ဤ စರ್ಗ ၂၀ တွင် မင်းအာဏာ၏ ရာဇဓမ္မနှင့် တပဿာအင်အားဖြင့် ထောက်ခံထားသော ရှင်ရသီ၏ အမိန့်တို့ကြား ဥပဒေ-ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ တောင်းဆိုချက်ကို ကြားသော် ဒဿရထမင်းကြီးသည် ခဏတာ စိတ်မတည်ငြိမ်ဖြစ်ပြီး၊ ဖခင်တာဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအမြင်အရ ရာမသည် ဆယ့်ခြောက်နှစ်မပြည့်သေး၍ လှည့်ကွက်များပြည့်နှက်သော ရက္ခသစစ်ပွဲကို ရင်ဆိုင်ရန် လေ့ကျင့်မှုမပြည့်စုံသေးကြောင်း၊ ထို့ပြင် သားနှင့် ခွဲခွာရခြင်းကို မခံနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ ဒဿရထမင်းကြီးက အခြားရွေးချယ်စရာများ—အက္ရှောဟိဏီတပ်တစ်တပ်လုံး၊ အတွေ့အကြုံရင့် စစ်သူရဲများ၊ မိမိကိုယ်တိုင်ပါ သွားရောက်ကူညီမည်ဟုပါ—တင်ပြကာ မင်းသားကို ယူဆောင်သွားခြင်း မသင့်တော်ကြောင်း အခိုင်အမာပြောသည်။ ထို့နောက် မိမိ၏ အိုမင်းမှုနှင့် ရာမကို ရရှိရန် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ခက်ခဲကြမ်းတမ်းမှုကို အလေးပေး၍ စိတ်ခံစားမှုနှင့် မင်းဆက်အရေးအရာတို့၏ အလေးချိန်ကို တိုးမြှင့်စေသည်။ ထို့ပြင် ဒဿရထမင်းကြီးသည် ရက္ခသတို့၏ အင်အား၊ မျိုးရိုး၊ ကိုယ်ထည်အရွယ်အစား၊ ကာကွယ်ပေးသူများနှင့် သင့်လျော်သော တန်ပြန်နည်းဗျူဟာတို့ကို အသေးစိတ်မေးမြန်းသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ပုလஸ္တျ မျိုးရိုးအတွင်းမှ အန္တရာယ်ကို ရှင်းပြပြီး၊ ဘြဟ္မာ၏ ဝရဒာနကြောင့် အင်အားကြီးလာသော ရာဝဏသည် လောကသုံးပါးကို နှိပ်စက်ကြောင်း၊ ယဇ్ఞကို ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက် မတားဆီးသော်လည်း မာရီချနှင့် သုဗာဟုတို့ကို လှုံ့ဆော်ကာ ဖျက်ဆီးစေကြောင်း ဆိုသည်။ စర్గအဆုံးတွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ဒေါသသည် ဂျီ (ghee) ဖြင့် ထည့်ဆီလောင်းထားသော ယဇ్ఞမီးကဲ့သို့ တောက်လောင်လာပြီး၊ တပဿာဖြင့် ထောက်ထားသော ဓမ္မကို မပူးပေါင်းခြင်းသည် ချက်ချင်းသော သီလနှင့် နိုင်ငံရေးအကျိုးဆက်များ ရှိကြောင်း သတိပေးသည်။
बालकाण्डे एकविंशः सर्गः — Daśaratha’s Promise, Vasiṣṭha’s Counsel, and Viśvāmitra’s Weapon-Lore
သရဂ ၂၁ တွင် ရာဇဓမ္မအရ ကတိစကားကို ထိန်းသိမ်းရခြင်းအပေါ် အလွန်တင်းမာသော ဓမ္မဝိစာရ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သားကိုချစ်မြတ်နိုးသည့် ဒဿရထ၏ တောင်းပန်မှုမှာ အတွင်းစိတ်တွင် မတည်ငြိမ်မှုပါဝင်သဖြင့် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ဒေါသကို လှုံ့ဆော်ကာ ကမ္ဘာလောကတုန်လှုပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ကတိဖောက်ခြင်း၏ အလေးအနက်ကို သတိပေးသည်။ ဝသိဋ္ဌသည် ဓမ္မ၏ တရားသူကြီးကဲ့သို့ ဝင်ရောက်ညှိနှိုင်း၍ ဒဿရထကို အိက္ခဝာကူ မင်းဆက်၏ စံပြအဖြစ် ထူထောင်ကာ ပေးထားသော စကားကို စွန့်လွှတ်လျှင် ယဇ్ఞနှင့် ဒါနတို့မှ ရရှိသော ပုဏ္ဏာများ ပျက်စီးပြီး ရာဇဂုဏ်သိက္ခာလည်း ကျဆင်းမည်ဟု သဘောတရားဖြင့် ဆုံးမသည်။ ထို့နောက် ကථာသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ကာကွယ်နိုင်စွမ်းကို အတည်ပြုရာသို့ ပြောင်းလဲသည်။ သူသည် ဓမ္မ၏ ရုပ်သဘောတရား၊ ဉာဏ်နှင့် သတ္တိအင်အားတွင် မယှဉ်နိုင်သူ၊ သုံးလောကရှိ အစတြ (astra) များကို အထူးသိမြင်သူဟု ချီးမွမ်းခံရသည်။ လက်နက်အဆက်အနွယ်ကိုလည်း ရှင်းပြပြီး—ဘೃရှာသွဝ၏ သီလရှိသော သားများနှင့် ဒက္ခ၏ သမီးများ ဂျယာ၊ စုပရဘာတို့မှ တောက်ပသော လက်နက်သတ္တဝါ တစ်ရာ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုကာ—ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ထိုအစတြများကို တိတိကျကျ သိရှိသကဲ့သို့ အသစ်သော အစတြများကိုပါ ဖန်ဆင်းနိုင်ကြောင်း ထုတ်ဖော်သည်။ အဆုံးတွင် ဒဿရထသည် စိတ်တည်ငြိမ်စွာ သဘောတူ၍ မင်း၏ ကတိသစ္စာနှင့် ရာမ၏ အကျိုးအတွက် ရာမကို ဝိශ්ဝာမိတ္တရနှင့်အတူ ထွက်ခွာခွင့် ပေးသည်။
बलातिबलोपदेशः — The Instruction of Bala and Atibala
သရဂ ၂၂ တွင် မင်းတော်၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို တပသီရသီ၏ အုပ်ထိန်းမှုသို့ တရားဝင် လွှဲပြောင်းပေးသည့်အကြောင်းနှင့် ရာမအား မန္တရ-ဝိဒ္ယာကို ပထမဆုံး ထင်ရှားစွာ ပေးအပ်သင်ကြားသည့်အကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဝသိဋ္ဌ၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း ဒဿရထမင်းသည် လက္ခမဏနှင့်အတူ ရာမကို ခေါ်ယူပြီး မိဘနှင့် ရာဇပုရောဟိတ်တို့က ဆွစတျယာယန (svastyayana) စသည့် မင်္ဂလာကရမများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မင်းသားကို ဝိශ්ဝာမိတ္တရသီထံ အပ်နှံသည်။ ထွက်ခွာချိန်တွင် ပန်းမှုန်မပါသော နူးညံ့လေ၊ ပန်းမိုးရွာခြင်း၊ ကောင်းကင်တီးဝိုင်းနှင့် သင်္ခါသံတို့ကဲ့သို့ သဘာဝ-ဒေဝတားအတည်ပြုလက္ခဏာများ ပေါ်ထွန်းကာ ယာတရာသည် ရိုးရာအခမ်းအနားအရ အတည်ပြုထားကြောင်း ပြသသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသီက ရှေ့မှ ဦးဆောင်၍ ညီအစ်ကိုနှစ်ပါးသည် လက်နက်စုံဖြင့် တောက်ပစွာ နောက်မှလိုက်ကြသည်။ သူတို့ကို များစွာသော ခေါင်းဖုံးရှိ နဂါးများနှင့်တူသကဲ့သို့၊ သို့မဟုတ် ရှိဝ၏ နောက်သို့ စကန္ဒနှင့် ဝိသာခ လိုက်သကဲ့သို့ မြင့်မြတ်သော ဥပမာများဖြင့် ချီးမွမ်းကာ ဝိညာဉ်ရေးအာဏာအောက်တွင် စည်းကမ်းတကျ စစ်သူရဲအဆင်သင့်ရှိမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ စရယုမြစ် တောင်ဘက်ကမ်းတွင် ခရီးတစ်ဝက် ယောဇနာကျော်ပြီးနောက် ရသီက ရာမအား ရေယူ၍ အာစမနကဲ့သို့ သန့်စင်ကရမ ပြုစေပြီး “ဗလ” နှင့် “အတိဗလ” ဟူသော ဝိဒ္ယာ/မန္တရ နှစ်ပါးကို ပေးအပ်သည်။ ဤမန္တရတို့၏ အကျိုးသည် ကာကွယ်ရေးနှင့် တပသီကျင့်စဉ်ကို အထောက်အကူပြုခြင်းဖြစ်၍ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ ဖျားနာမှုနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာလျော့နည်းမှု မဖြစ်စေခြင်း၊ အိပ်နေစဉ် သို့မဟုတ် မသတိဖြစ်စဉ်တွင်ပင် ရာක්ෂသတို့၏ အန္တရာယ်မရောက်နိုင်ခြင်း၊ ထပ်မံ၍ ရွတ်ဆိုလျှင် ဆာလောင်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်း ပျောက်ကင်းခြင်းတို့ကို ဆိုထားသည်။ အဆုံးတွင် ရာမသည် သန့်စင်ပြီး ဝိဒ္ယာများကို လက်ခံရာ၌ အလင်းရောင်သည် ဆောင်းဦးနေမင်းကဲ့သို့ တိုးပွားလာကာ သုံးဦးသည် စရယုကမ်း၌ ကုရှမြက်ခင်းပေါ်တွင် ညအိပ်နားကြပြီး ရသီ၏ နူးညံ့သော စကားနှင့် ဆရာ-တပည့် စေဝါဓမ္မက ယာတရာကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
कामाश्रम-प्रवेशः / Entry into Kāma’s Hermitage at the Sarayū–Gaṅgā Confluence
မိုးလင်းချိန်တွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ရာမနှင့် လက္ခမဏကို နှိုး၍ စန္ဓျာဝန္ဒနာနှင့် နေ့စဉ်နိတျကရမများကို ပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်ရန် ညွှန်ကြားသည်။ ရေချိုးပြီး တရ္ပဏ/ရေဘုဇာ ဆက်ကပ်ကာ ဂျပ် (japa) ကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် မင်းသားနှစ်ပါးသည် လေးစားစွာဖြင့် ခရီးထွက်ရန် အသင့်ရပ်နေကြသည်။ ရှေ့သို့ ဆက်လက်သွားရာတွင် စရယုမြစ်နှင့် သုံးစီးဆင်းသော သန့်ရှင်းမြတ်သော ဂင်္ဂါမြစ်တို့၏ မင်္ဂလာဆုံရာ (saṅgama) ကို မြင်တွေ့ကြပြီး၊ အနီးတွင် ထောင်နှစ်များစွာ တပသ္စျာကို တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးလာသော ရသေ့မုနိများ နေထိုင်သည့် ဂုဏ်သရေရှိ အာရှရမ်တစ်ခုကိုလည်း တွေ့ကြသည်။ ညီအစ်ကိုနှစ်ပါးက အာရှရမ်၏ ပိုင်ရှင်ကို မေးမြန်းသော် ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ဤနေရာသည် ကန္ဒရ္ပ/ကာမနှင့် ဆက်နွယ်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ တစ်ခါက ကာမသည် ရှိဝ၏ တပသ္-ဓျာနတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသဖြင့် ရှိဝ၏ ပြင်းထန်သော မျက်စိဒృష్టိကြောင့် ကာမသည် လောင်ကျွမ်းကာ အရှရီရ (ကိုယ်ခန္ဓာမဲ့) ဖြစ်သွားပြီး၊ ထို့ကြောင့် “အနင်္ဂ” ဟု ခေါ်ကြကာ ဤဒေသသည် အနင်္ဂနှင့် ဆက်စပ်သည့် မြေပြင်အဖြစ် နာမည်ကြီးလာသည်။ ထို့နောက် အာရှရမ်စည်းကမ်းအတိုင်း အဖွဲ့သည် သန့်ရှင်းမြစ်နှစ်စင်းကြားတွင် ညအိပ်နားသည်။ အာရှရမ်ရှိ မုနိများသည် တပသ္ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဉာဏ်မြင်ဖြင့် သူတို့ကို သိမြင်ကာ အရ္ဃျ (arghya) နှင့် ပာဒျ (pādya) ကို ဆက်ကပ်၍ ဧည့်ဝတ်ပြုကြသည်။ ညနေစန္ဓျာကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် သင်ခန်းစာပေးသော ကထာများဖြင့် မင်းသားတို့ကို ပျော်ရွှင်စေကာ ပူဇော်ပွဲစည်းကမ်းတကျ လိုက်နာမှု၊ သန့်ရှင်းဒေသ၏ အရေးပါမှုနှင့် စည်းကမ်းလွန်ကဲသော ကာမနာ၏ သဘောတရားဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်တို့ကို အလေးပေးသတိပေးသည်။
गङ्गा–सरयू-सङ्गमः, मलद–करूश-देशकथा, ताटकावनप्रवेशोपदेशः (The Confluence of Gaṅgā and Sarayū; the Tale of Malada–Karūśa; Counsel on Tātakā’s Forest)
တောက်ပသော မနက်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ရာမနှင့် လက္ရှမဏတို့သည် မနက်ခင်းဝတ္တရားများကို ပြီးစီးကာ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ ဗြဟ္မရိသီနှင့်အတူ မြစ်ကမ်းသို့ သွားကြသည်။ တပသီများက မင်္ဂလာသင်္ဘောတစ်စင်း ပေးအပ်သဖြင့် အဖွဲ့သည် ဂင်္ဂါမြစ်ကို ကူးလျှောက်ကြသည်။ မြစ်အလယ်တွင် ရာမသည် ကြီးမားသော ဟုန်းဟုန်းမြည်သံကို ကြားရသဖြင့် မေးမြန်းရာ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက ဂင်္ဂါမြစ်သည် စရယုမြစ်နှင့် ဆုံရာသို့ နီးကပ်လာသဖြင့် ပေါ်ထွက်လာသော နာဒသံဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြပြီး စိတ်တည်ငြိမ်စွာ နမസ്കာရ ပြုရန် ညွှန်ကြားသည်။ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် သန့်ရှင်းမြစ်နှစ်စင်းကို ရိုသေစွာ ဦးချကန်တော့ကာ တောင်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်ကြသည်။ ထိုနေရာတွင် လူခြေမနင်းသေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သော ကြောက်မက်ဖွယ် တောအုပ်တစ်ခု ပေါ်လာသည်—သစ်ပင်ထူထပ်၍ မကောင်းသတိပေးသံကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်နှင့် ငှက်တို့၏ အော်ဟစ်သံများ ကြားရသည်။ ရာမ၏ မေးခွန်းအပေါ် ဗိශ්ဝာမိတ္တရက ယခင်က ထိုဒေသသည် မလဒနှင့် ကရူရှ ဟူသော အမည်ဖြင့် စည်ပင်သာယာခဲ့ပြီး ကောင်းကင်တည်ဆောက်ရှင်များက ဖန်ဆင်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြောင်း ပြောပြသည်။ ဝೃತ್ರ ဖြစ်ရပ်အပြီးတွင် အိန္ဒြာသည် သန့်စင်ခြင်း ရရှိကာ ထိုမြေသည် ကောင်းချီးနှင့် အမည်တို့ကို ရရှိခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ သို့သော် နောက်ကာလတွင် ရုပ်ပြောင်းနိုင်သော အင်အားကြီး ယက္ခိနီ တာတကာ—မာရီချ၏ မိခင်—က ထိုဒေသကို သိမ်းပိုက်၍ လူများကို ကြောက်လန့်စေကာ လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ထားသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက ရာမအား ကိုယ့်အင်အားကို ယုံကြည်၍ ဤ “ဆူး” ကို ဖယ်ရှားကာ နိုင်ငံကို လုံခြုံစေရန် အမိန့်ပေးပြီး တပသီ၏ ခွင့်ပြုချက်အောက်တွင် ဓမ္မတာဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
ताटकावृत्तान्तः — The Account of Tāṭakā and the Royal Duty to Protect
သရဂ ၂၅ သည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရနှင့် ရာမတို့အကြား သင်ခန်းစာပေးသည့် ဆွေးနွေးပွဲပုံစံဖြစ်သည်။ ရာမသည် ရှင်တော်၏အကြံဉာဏ်ကို လေးစားစွာ လက်ခံသော်လည်း “ယက္ခတို့၏ အင်အားသည် ကန့်သတ်ထားသည်ဟု ဆိုကြရာ၊ မိန်းမတစ်ဦးက ဆင်တစ်ထောင်တန် အင်အားကို မည်သို့ ပိုင်ဆိုင်နိုင်သနည်း” ဟု အကြောင်းပြချက်ရှိသော သံသယကို ထုတ်ဖော်မေးမြန်းသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက မျိုးရိုးဇာတ်ကြောင်းနှင့် အကြောင်းအရင်းကို ရှင်းပြ၍ ဖြေကြားသည်။ ယက္ခ စုကေတုက တပဿာပြုရာမှ ဘြဟ္မာက သမီး တာဋကာကို ပေးအပ်ပြီး ဆင်ကဲ့သို့ အလွန်ကြီးမားသော အင်အားကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ တာဋကာသည် စုန္ဒနှင့် လက်ထပ်ကာ မာရီချကို မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျိန်စာကြောင့် မာရီချသည် ရက္ခသသဘောသို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ စုန္ဒ သေဆုံးပြီးနောက် တာဋကာနှင့် မာရီချတို့က အဂஸ္တျကို တိုက်ခိုက်ရန် ကြိုးပမ်းရာ၊ အဂஸ္တျက မာရီချကို ဒေမုန်ရုပ်သဏ္ဌာန်ယူရန် ကျိန်စာပေးပြီး တာဋကာကို ယက္ခီရုပ်ကို စွန့်ကာ လူစားရက္ခသမိန်းမ (ရက္ခသီ) အဖြစ် ကြောက်မက်ဖွယ် ပြောင်းလဲစေသည့် ကျိန်စာပေးသည်။ ထို့နောက် ဝိශ්ဝာမိတ္တရက အဓိက သဘောတရားကို တင်ပြသည်—မင်းသားသည် အဓမ္မအန္တရာယ်ကို ဖယ်ရှားရာတွင် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူ မိန်းမဖြစ်စေကာမူ မลังမလတ်ရ; အကြောင်းမှာ မင်းအုပ်ချုပ်မှု၏ စနာတနဓမ္မ (အမြဲတမ်းတာဝန်) သည် ပြည်သူနှင့် လူမှုစည်းကမ်းကို ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ စတုဝဏ္ဏ၊ နွားနှင့် ဘြာဟ္မဏတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ထိုသဘောကို အတည်ပြုရန် အိန္ဒြာက မန္ထရာကို သတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် ဝိෂ္ဏုက ကာဝျာ (ဘೃဂု၏ ဇနီး) ကို ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းတို့ကို ဥပမာအဖြစ် ရွတ်ဆိုကာ၊ အများအကျိုးအတွက် အဓမ္မပြုသော မိန်းမကိုပင် သတ်ခြင်းသည် တရားသဘောနှင့် ကိုက်ညီကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ताटकावधः (The Slaying of Tāṭakā)
စರ್ಗ ၂၆ တွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ အမိန့်ကို ကြားပြီးနောက် ရာမသည် မိမိလိုက်နာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို သာသနာတော်သဘောဖြင့် ဖော်ပြသည်—ဒဿရထ၏ အမိန့်ကို ဂုဏ်ပြုလိုက်နာခြင်း၊ ကောသိက (ဝိශ්ဝာမိတ္တရ) ၏ ညွှန်ကြားချက်ကို လေးစားခြင်း၊ နှင့် ပြည်သူ့အကျိုးအတွက် လုပ်ဆောင်ခြင်း (ဂို-ဗြာဟ္မဏ-ဟိတ နှင့် နိုင်ငံတော်ကောင်းကျိုး) ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် တိုက်ပွဲအခန်းသို့ ပြောင်းလဲကာ ရာမ၏ ဓနုကြိုးတင်းသံက တောအုပ်ကို တုန်လှုပ်စေပြီး တာဋကာကို ဆွဲခေါ်လာစေသည်။ ရာမသည် သူမ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို မြင်ပြီး ပထမဦးစွာ တိုင်းတာထားသော တုံ့ပြန်မှုကို အကြံပြုသည်—သတ်ခြင်းထက် မစွမ်းမကန် ဖြစ်စေခြင်း—မိန်းမဖြစ်သဖြင့် အချို့ကာကွယ်မှုရှိသည်ဟု ဆိုကာ၊ သို့သော် သူမ၏ အင်အားနှင့် လျင်မြန်မှုကို ဖျက်ဆီးရန် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ တာဋကာသည် မာယာဖြင့် ဖုန်မိုးအုံ့အမှောင်ဖန်တီး၍ ရှုပ်ထွေးစေခြင်း၊ ကျောက်တုံးမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ချခြင်း၊ ပျောက်ကွယ်ခြင်းနှင့် ရုပ်ပြောင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက မသင့်လျော်သော ကရုဏာကို ရပ်တန့်ရန် တိုက်တွန်းပြီး ညနေဆည်းဆာတွင် ရာක්ෂသီအင်အား တိုးပွားကြောင်း သတိပေးသည်။ ရာမသည် “သဗ္ဒ-ဝေဓိတ္တဝ” ဟူသော အသံအပေါ်မူတည်၍ ပစ်မှတ်တိကျစွာ ထိမှန်နိုင်သည့် ကျွမ်းကျင်မှုကို ပြသကာ သူမ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို တားဆီးပြီး၊ မိုးကြိုးကဲ့သို့ တိုက်ရိုက်ဝင်လာသောအခါ ရင်ဘတ်ကို ထိုးဖောက်သည့် မြားဖြင့် သတ်ဖြတ်သည်။ အိန္ဒြာဦးဆောင်သော ဒေဝတာများက ရာမကို ချီးမွမ်းကာ သင့်တော်သော မင်းသားအား သာမန်မဟုတ်သော ဒိဗ္ဗအာယုဓများ ပေးအပ်ရန် ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို အကြံပြုသည်။ ညနေချိန်ရောက်သဖြင့် အဖွဲ့သည် ယခု “ကျိန်စာကင်း” သော တောအုပ်တွင် စခန်းချပြီး၊ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ရာမကို ချစ်ခင်စွာ ကောင်းချီးပေးကာ မနက်အရုဏ်တွင် အာရှရမ်သို့ ထွက်ခွာရန် စီစဉ်သည်။
अस्त्रप्रदानम् — Bestowal of Divine Astras to Rama
ညအိပ်နားပြီးနောက် မဟာရိရှီ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ရာမ၏ သမာဓိနှင့် အရည်အချင်းကို နှစ်သက်သဖြင့် ချစ်ခင်အတည်ပြုကာ ဒိဗ္ဗ-အஸ္တရများ၏ အပြည့်အစုံသော လက်နက်ခန်းကို ပေးအပ်မည်ဟု ကြေညာသည်။ အစဦးတွင် မင်္ဂလာကောင်းချီးပေး၍ စိတ်ကျေနပ်မှုကို ဖော်ပြပြီးနောက် စက်ကရ၊ ပါရှ၊ ဂဒါ၊ ဝဇ္ဇရ စသည့် ကိရိယာများနှင့် အမည်ရှိ အஸ္တရများကို စာရင်းပုံစံဖြင့် ရွတ်ဆိုပြသည်။ သန့်စင်မှု ပြုလုပ်ပြီး အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ အနုတ္တမ မန္တရစုများကို ထုံးတမ်းအတိုင်း လွှဲပြောင်းပေးအပ်သည်။ ထို့နောက် အஸ္တရတို့၏ အဓိဋ္ဌာတရ အင်အားများ ပေါ်ထွန်းလာ၍ ရာမ၏ အမိန့်နာခံသော အမှုထမ်းများကဲ့သို့ တင်ပြကြသည်။ ရာမသည် လက်ခံပြီး ‘ငါ၏ စိတ်ထဲ၌ နေထိုင်ကြ’ ဟု အမိန့်ပေးကာ မတော်တဆအသုံးမပြုဘဲ ထိန်းချုပ်သတိနှင့် လိုအပ်သည့်အခါမှ ပြန်လည်ခေါ်ယူနိုင်သည့် စည်းကမ်းကို ပြသသည်။ ဤစರ್ಗသည် အင်အားသည် ဓမ္မအောက်၌သာ ရှိကြောင်း—တပသီအာဏာပိုင်မှ မန္တရဖြင့် ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ကာ စိတ်အုပ်ချုပ်မှုဖြင့် ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲသည့် လက်နက်ဗိဒ္ဓာသာ တရားဝင်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရာမသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရအား ရိုသေနမസ്കာရပြု၍ ခရီးဆက်ရန် အသင့်ဖြစ်သည်။
अस्त्रग्रहणं संहारोपदेशश्च — Receiving the Astras and Instruction on Withdrawal
ဤစರ್ಗတွင် မဟာမုနိ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် သန့်စင်ပူဇော်ပွဲများ ပြီးစီးစေပြီးနောက် သီရိရာမအား ဒေဝအာယုဓများ (အස්တြ) ကို စည်းကမ်းတကျ လွှဲပြောင်းပေးအပ်သည်။ ကဗျာဆန်သော အဆိုအရ ရာမသည် ယခု “ဒေဝတို့တောင် မထိခိုက်နိုင်သကဲ့သို့” ဖြစ်လာသော်လည်း အස්တြရယူခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် မရပ်တန့်။ ဓမ္မနှင့် ထိန်းချုပ်မှုကို ဦးစားပေး၍ အရေးကြီးသည့် ဖြည့်စွက်အဖြစ် အස්တြ၏ သံဟာရ—ပြန်လည်ရုပ်သိမ်း/အသုံးပြုမှုရပ်တန့်စေသည့် နည်းလမ်း—ကို တောင်းခံသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် သံဟာရမန္တရကို သင်ကြားပေးပြီးနောက် ဘೃရှာသွဝ၏ သားများဟု ဖော်ပြထားသော တောက်ပ၍ ရုပ်ပြောင်းနိုင်သည့် အස්တြများကို စာရင်းပုံစံဖြင့် ပေးအပ်တော်မူသည်။ အස්တြ-ဒေဝတားတို့သည် ကိုယ်ထည်ရှိ တောက်ပသော ရုပ်သဏ္ဌာန်များဖြင့်—အချို့ မီးခဲကဲ့သို့ မည်းနက်၊ အချို့ မီးခိုးကဲ့သို့၊ အချို့ နေ/လကဲ့သို့—လက်အုပ်ချီကာ ရာမရှေ့သို့ လာရောက်၍ အမှုထမ်းလိုကြောင်း တင်ပြကြသည်။ ရာမသည် “စိတ်အတွင်း၌ နေထိုင်” ကာ လိုအပ်သည့်အခါ ကူညီရန် အမိန့်ပေးပြီး ပြန်လည်လွှတ်တော်မူသည်။ သူတို့သည် ပတ်လည်လှည့်၍ ဂါရဝပြုကာ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ နောက်တစ်ဆင့် ခရီးဆက်ရာတွင် ရာမသည် တောင်အနီး၌ မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ထူထပ်သော တောအုပ်တစ်ခုကို တွေ့မြင်ပြီး တိရစ္ဆာန်များနှင့် ငှက်သံများ ပြည့်နှက်နေသည်ကို သတိပြုသည်။ ထိုအာရှရမ်သည် မည်သူ၏ အာရှရမ်နည်းဟု မေးမြန်းသကဲ့သို့ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ယဇ్ఞကို တားဆီးသော ရာက္ခသတို့၏ မူလနှင့် နေရာတည်ရှိမှုကိုလည်း စုံစမ်းမေးမြန်းကာ နောက်တစ်ကြိမ် ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းအတွက် အခြေခံတည်ဆောက်သည်။
सिद्धाश्रम-प्रसङ्गः (Siddhashrama and the Vāmana Narrative)
ရာမက “အဲဒီတောက ဘယ်တောလဲ” ဟု မေးမြန်းသဖြင့် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် စိဒ္ဓာရှရမ်၏ ရှေးဟောင်းအကြောင်းကို ရှင်းပြသည်။ ဤစರ್ಗတွင် အာရှရမ်၏ သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်မှုကို ဗိဿဏု၏ ယောဂ-တပဿာဖြင့် တည်ထောင်ထားကြောင်း ဖော်ပြသည်—ဒေဝတို့အထက်မြတ်သော ဗိဿဏုသည် ဤနေရာ၌ တပဿာကျင့်၍ ပုဏ္ဏိယကေတုအဖြစ် ထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝိရောစန၏ သား ဘလိသည် ဒေဝတို့ကို အနိုင်ယူကာ တြိလောကကို အုပ်ချုပ်လာသည်။ အဂ္ဂနိတို့အပါအဝင် ဒေဝများသည် ဗိဿဏုထံ သွားရောက်ကာ သုရတို့၏ အကျိုးအတွက် “မာယာ-ယောဂ” ဖြင့် ဝါမနရုပ်ကို ခံယူပေးရန် တောင်းပန်ကြသည်။ ကရှျယပ–အဒိတိ ပရသင်္ဂတွင် အဒိတိ၏ နှစ်တစ်ထောင်တပဿာ၊ ဗိဿဏုကို ချီးမွမ်းခြင်း၊ အရှင်ပေးသော ဝရဒာန်နှင့် “ကျွန်မ၏ သားအဖြစ် လာပါ” ဟူသော ယာစနာကြောင့် ဝါမနအဝတာရ ဖြစ်ပေါ်ရခြင်းကို ပြသသည်။ ဝါမနသည် ခြေလှမ်းသုံးလှမ်းဖြင့် ဘလိကို ချုပ်ကိုင်ကာ တြိလောကကို အိန္ဒြ (ရှက္ကရ) ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာရှရမ်ကို “ရှ్రమ-နာရှန” (ပင်ပန်းမှုဖျောက်ရှင်းရာ) ဟု ခေါ်ကြသည်။ နောက်တစ်ဖန် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့ကို ခေါ်ဆောင်၍ စိဒ္ဓာရှရမ်သို့ ရောက်လာရာ အာရှရမ်နေ မုနိများက ပူဇော်ကြသည်။ အနားယူပြီးနောက် မင်းသားနှစ်ပါးက ဝိශ්ဝာမိတ္တရအား ဒိက္ခာဝင်ရန် တိုက်တွန်းသဖြင့် အင်ဒြိယသိမ်းဆည်းထားသော မုနိသည် ဒိက္ခာသို့ ဝင်ရောက်သည်။ မနက်ခင်းတွင် ရာမ–လက္ခမဏတို့သည် သန္ဓျာဥပာသနာ၊ ဇပ၊ အဂ္ဂနိဟောတရနှင့် သံස්ကာရများ ပြုလုပ်ပြီး ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို ဝန္ဒနာပြုကြကာ အာရှရမ်ကာကွယ်ရေးဓမ္မကို အခြေခံ၍ စర్గကို အဆုံးသတ်သည်။
सिद्धाश्रम-यज्ञरक्षणम् — Protection of Viśvāmitra’s Sacrifice at Siddhāśrama
ဤစರ್ಗ၌ နေရာနှင့်အချိန်ကိုသိမြင်တတ်သူ (deśa-kāla-jña) ဖြစ်ပြီး စကားပြောရာ၌လည်းကျွမ်းကျင်သော ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် စစ်ဒ္ဓာရှရမ၌ ဗိဿဝာမိတ္တရိရှီအား ညအချိန်လာရောက်မည့် ရက္ခသတို့ ပေါ်ထွန်းချိန်ကို သတ်မှတ်ပေးရန် တောင်းလျှောက်ကာ ယဇ္ဉကို ကာကွယ်လိုကြသည်။ ရိရှီတို့က ဗိဿဝာမိတ္တသည် ဒိက္ခာခံယူ၍ မောနဝရတကို ထိန်းသိမ်းနေစဉ် ခြောက်ညတိုင်တိုင် ယဇ္ဉပွဲကို စောင့်ရှောက်ရန် အမိန့်ပေးသည်။ ခြောက်ရက်မြောက်နေ့တွင် ယဇ္ဉ၏ အာနုဘော်တန်ခိုး မြင့်တက်လာပြီး ပူရောဟိတ်များ၊ ယဇ္ဉကိရိယာများ၊ ကုရှမြက်၊ အာဟုတီတင်သည့် စရုဝ်နှင့် ပူဇော်ပစ္စည်းများကြားတွင် ဝေဒီက မီးတောက်လောင်တောက်ပလာသည်။ ထိုအခါ ကောင်းကင်မှ ကြောက်မက်ဖွယ် အသံကြီး ထွက်ပေါ်လာပြီး မာရီချနှင့် စုဗာဟုတို့သည် အနုချာများနှင့်အတူ ရောက်လာကာ မာယာဖြင့် မိုးကောင်းကင်ကို ဖုံးအုပ်၍ သွေးမိုးရွာသကဲ့သို့ ဝေဒီကို အညစ်အကြေးဖြစ်စေကြသည်။ ရာမသည် ချက်ချင်း တိုက်ခိုက်ကာ လက္ခမဏကို သတိပေးပြီး ဓမ္မနှင့်ညီ၍ သတ်ဖြတ်ရန်မဟုတ်သော မာနဝါစတြာကို သုံးကာ မာရီချကို ယောဇနာတစ်ရာအကွာ လှိုင်းထန်သော ပင်လယ်ထဲသို့ ပစ်လွှတ်သည်—မောသွားသော်လည်း အသက်ရှင်နေသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် ကျန်ရှိသည့် ယဇ္ဉဖျက်ဆီးသူ ရက္ခသတို့ကို ဖျက်ဆီးမည်ဟု သစ္စာပြု၍ အဂ္နేయာစတြာဖြင့် စုဗာဟုကို ချေမှုန်းကာ ဝါယဝျာစတြာဖြင့် အခြားရက္ခသတို့ကိုလည်း ပျက်စီးစေသည်။ ယဇ္ဉပြီးမြောက်၍ လေးဘက်လုံး အန္တရာယ်ကင်းသွားသောအခါ ဗိဿဝာမိတ္တသည် ရာမကို ချီးမွမ်းကာ ဂုရု၏ အမိန့် ပြည့်စုံသဖြင့် “စစ်ဒ္ဓာရှရမ” ဟူသော အမည်လည်း အဓိပ္ပါယ်တကယ်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာပြီး ရိရှီတို့က အောင်ပွဲရ အိန္ဒြာကဲ့သို့ ရာမကို ဂုဏ်ပြုကြသည်။
सिद्धाश्रमात् शोणातटं प्रस्थानम् — Departure from Siddhāśrama and the Invitation to Janaka’s Yajña (Bow of Mithilā)
သရဂ ၃၁ တွင် စိဒ္ဓာရှ్రమ၌ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ရည်ရွယ်ချက် အောင်မြင်ပြီးနောက် ကථာသည် မြောက်ဘက်သို့ မိထိလာသို့ ခရီးဆက်ရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသည်။ ရာမနှင့် လက္ခမဏ်တို့သည် စိတ်ပြည့်ဝ ပျော်ရွှင်စွာ ညအိပ်နားပြီး မနက်အရုဏ်ကာလ နိယမကရိယာများကို ဆောင်ရွက်ကာ ရှင်ရသီ၏ အမိန့်ကို စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်မည့် အမှုထမ်းအဖြစ် ကိုယ်တိုင်ကို တင်ပြကြသည်။ စုဝေးနေသော ရသီများက မိထိလာ၌ ဇနကမင်း၏ အလွန်ဓမ္မတရားပြည့်ဝသော ယဇ్ఞ ပွဲတော် မကြာမီ ကျင်းပမည်ဟု ကြေညာပြီး ရာမအား ထူးကဲသော “ဓနုရတနာ” ကို ကြည့်ရှုရန် ဖိတ်ခေါ်ကြသည်။ ထိုဓနုသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ အင်အားမတိုင်းတာနိုင်သကဲ့သို့ ယဇ్ఞ စည်းဝေးပွဲတစ်ရပ်တွင် ဒေဝတားတို့က ပေးအပ်ခဲ့သော အရာဟု ဆိုသည်။ စာသားတွင် ထိုဓနု၏ မရောက်မီနိုင်မှုကို အထူးအလေးပေးကာ ဒေဝ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ အသူရ၊ ရက္ခသ နှင့် အင်အားကြီး မင်းများ မင်းသားများတောင် ကြိုးတင်၍ မတင်နိုင်၊ ထမ်းယူ၍ မထမ်းနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထိုဓနုကို ယဇ్ఞ၏ ပုဏ္ဏဖလအဖြစ် သန့်ရှင်းအဘိသေကခံထားသော အရာဟု ယူဆပြီး ဇနကမင်း၏ နန်းတော်တွင် အနံ့သာ၊ စန္ဒနလိမ်း၊ မီးခိုး(ဓూప) နှင့် အဂရုတို့ဖြင့် ပူဇော်ကြသည်—နိုင်ငံရေးအမှတ်တံဆိပ်လည်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ရိတုဝတ္ထုလည်း ဖြစ်သည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် တောဒေဝတားတို့ကို နှုတ်ဆက်ကာ ရသီများနှင့်အတူ ထွက်ခွာပြီး ငှက်နှင့် တိရစ္ဆာန်များပါ လိုက်လာသော်လည်း နောက်မှ ပြန်လှန်စေသည်။ နေဝင်ချိန်တွင် အဖွဲ့သည် ရှိုးဏာမြစ်ကမ်း၌ ရပ်နားကာ ရသီများ ရေချိုး၍ မီးပူဇော်တင်ကာ ဝိශ්ဝာမိတ္တရနှင့် ထိုင်ကြပြီး စိမ်းလန်းစိုပြေသော ဒေသအကြောင်း ရာမ၏ စူးစမ်းမေးမြန်းမှုက နောက်လာမည့် အကြောင်းရင်းပုံပြင်အတွက် အစပြုရာ ဖြစ်လာသည်။
कुशवंशवर्णनम् — The Line of Kuśa and the Disfigurement of Kuśanābha’s Daughters by Vāyu
ဤသရဂ၌ ဘာလကာဏ္ဍ၏ ဓမ္မဆိုင်ရာအမြင်အကျယ်အဝန်းအတွင်း ကုရှဝంశ၏ အကျဉ်းချုပ်သမိုင်းကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။ ဗြဟ္မာမှ ပေါ်ထွန်းသော ကုရှသည် တပဿာ၌ တည်ကြည်ခိုင်မာ၍ သီလသမာဓိရှိသူတို့ကို ဂုဏ်ပြုလေးစားသူအဖြစ် ဖော်ညွှန်းပြီး၊ သူ၏ သားလေးပါး—ကုရှာမ္ဗ၊ ကုရှနာဘ၊ အဓူရ္တရာဇစ် နှင့် ဝသု—တို့ကို ရှင်းပြသည်။ သူတို့၏ ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော အုပ်ချုပ်မှုသည် ကောရှာမ္ဗီ၊ မဟောဒယ၊ ဓမ္မာရဏ္ယ နှင့် ဂိရိဝြဇ တို့ကဲ့သို့ မြို့တည်ထောင်မှုများဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။ ထို့ပြင် ဝသု၏ နယ်မြေ ဝသုမတီကိုလည်း ဖော်ပြကာ တောင်ငါးလုံးကြားတွင် နာမည်ကြီး သုမာဂဓီ/မာဂဓီ မြစ် စီးဆင်းနေသည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်တစ်ဖန် ကုရှနာဘ၏ သမီးတစ်ရာ—အပ္စရာ ဃြတാചီ မှ မွေးဖွားသူများ—ကို ဥယျာဉ်အလှအပဖြင့် အလှဆင်ဖော်ပြသည်။ ဝါယုသည် သူတို့၏ အလှနှင့် ယောဝနကို မြင်၍ လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုကာ မသေမပျက်အမတနှင့် မရင့်မရော် ယောဝနကို ကတိပေးသည်။ သမီးများက ဓမ္မအတိုင်း တုံ့ပြန်၍ လက်ထပ်ရေးသည် ဖခင်၏ အမိန့်အာဏာအောက်၌သာ ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုကာ တပဿာ၏ အာနုဘော်ကို မထီမဲ့မြင်မပြုရန် သတိပေးကြသည်။ ဝါယုသည် ဒေါသထွက်၍ သူတို့၏ ကိုယ်အင်္ဂါများအတွင်း ဝင်ရောက်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာကို လိမ်ကွေ့စေပြီး ကျောကုန်းပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်စေသည်။ သမီးများသည် ရှက်ကြောက်ဝမ်းနည်း၍ မျက်ရည်ကျကာ ဖခင်ထံ ပြန်လာကြသဖြင့် ကုရှနာဘသည် သီလပျက်စီးစေသော ဤအမှုကို မေးမြန်းပြီး နောက်ဆုံးတွင် အတွင်းစိတ်ကို တစ်ချက်တည်း စုစည်းသည့် သမာဓိအခြေအနေသို့ ဝင်ရောက်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် သင်ခန်းစာဆန်သော ဓမ္မကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ဇာတ်လမ်း၏ အရေးကြီးသော ချိုးကွေ့တစ်ခုလည်း ဖြစ်လာသည်။
कुशनाभकन्याशतविवाहः — The Marriage of Kuśanābha’s Hundred Daughters (and the Birth of Brahmadatta)
ဤသရဂ၌ ဆက်စပ်နေသော သာသနာဓမ္မဆိုင်ရာ အကျင့်သဘောတရားနှစ်ရပ်ကို ပေါင်းစည်းဖော်ပြထားသည်။ ပထမအပိုင်းတွင် ကုရှနာဘ၏ သမီးတစ်ရာက အလုံးစုံသို့ ပျံ့နှံ့သော လေဒေဝတါ ဝါယု၏ အတင်းအကျပ်ဆန်သော ကြိုးပမ်းမှုကို တင်ပြပြီး၊ လက်ထပ်ရေးအတွက် မိမိတို့အလိုအလျောက် ဆုံးဖြတ်ခွင့်မရှိကြောင်း၊ မည်သည့်အဆိုပြုမှုမဆို ဖခင်၏ သဘောတူညီချက်မှတစ်ဆင့်သာ ဖြစ်ရမည်ဟု တည်ကြည်စွာ ဆိုကြသည်။ ကုရှနာဘသည် သူတို့၏ တညီတညွတ်မှုနှင့် “က்ஷမာ” (သည်းခံခွင့်လွှတ်မှု) ကို ချီးမွမ်းကာ၊ ထိုဂုဏ်သည် မျိုးဆက်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ဓမ္မကို ကမ္ဘာလောကအနှံ့ ထောက်တိုင်ပေးသော အင်အားဖြစ်ကြောင်း ရာဇဓမ္မသဘောဖြင့် ဟောကြားသည်။ ဒုတိယအပိုင်းတွင် မျိုးရိုးနှင့် ကံတရားအလိုတော်ဖြင့် ဖြေရှင်းချက် ပေါ်လာသည်။ ဘြဟ္မစရိယကို ထိန်းသိမ်းသော တပသီ ချူလီသည် ဂန္ဓဗ္ဗီ ဆိုမဒါ (ဦရ္မိလာ၏ သမီး) ၏ သဒ္ဓါပြည့်ဝသော ဝန်ဆောင်မှုကို နှစ်သက်၍ စိတ်မှ မွေးဖွားသော သားတော် ဘြဟ္မဒတ္တကို ပေးအပ်သည်။ ဘြဟ္မဒတ္တသည် နောက်တစ်ခါ ကာမ္ပိလျမြို့၌ အုပ်စိုးမင်းဖြစ်လာသည်။ ကုရှနာဘသည် အမတ်များနှင့် အချိန်၊ နေရာ၊ သင့်တော်သော သတို့သားအကြောင်း တိုင်ပင်ပြီး သမီးတစ်ရာလုံးကို ဘြဟ္မဒတ္တထံ ပေးအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်သည်။ ဘြဟ္မဒတ္တက ဓမ္မနှင့်ညီသော အစီအစဉ်တကျ “ပာဏိဂြဟဏ” (လက်ခံလက်ဆောင်ယူသည့် မင်္ဂလာအခမ်းအနား) ကို လက်ခံသည့်အခါ သမီးများ၏ ကိုယ်အင်္ဂါပျက်ယွင်းမှုနှင့် စိတ်ဒုက္ခတို့သည် ချက်ချင်း ပျောက်ကင်းသွားသည်။ ဤသည်မှာ ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော အိမ်ထောင်ရေးမှတစ်ဆင့် လူမှုရေးနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာ သဟဇာတ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် မင်္ဂလာပွဲအခမ်းအနားများ ပြီးစီးကာ ဆိုမဒါသည် သားတော်၏ သင့်လျော်သော အကျင့်အကြံကို ဝမ်းမြောက်စွာ အသိအမှတ်ပြုသည်။
कुशिकवंश-प्रसङ्गः / Genealogy of the Kuśika Line and the Kausikī River
သရဂ ၃၄ တွင် ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည် ရာမအား မိမိ၏ မျိုးရိုးဇာတိနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာကို အဆုံးသတ်၍ ပြောကြားသည်။ ဘြဟ္မဒတ္တ မင်္ဂလာဆောင်ပြီး ထွက်ခွာသွားနောက် ကုရှနာဘ မင်းသည် သားတောင်းပန်ယဇ္ဉ် «ပုတ္ရေဋ္ဌိ» ကို ပြုလုပ်ရာမှ ဂါဓိ မွေးဖွားလာသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက ဂါဓိသည် မိမိ၏ ဖခင်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး “ကောရှိက” ဟူသော အမည်ခေါ်သည် ကုရှ မျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းသည်။ ထို့နောက် အစ်မကြီး သတ္တျဝတီ၏ သန့်ရှင်းမြတ်နိုးဖွယ် သမိုင်းကို ပြောသည်—သူမသည် ရိချီက နှင့် လက်ထပ်ပြီး ခင်ပွန်းနှင့်အတူ ကောင်းကင်ဘုံသို့ လိုက်ပါသွားကာ နောက်တဖန် ဟိမဝတ်တောင်မှ စီးဆင်းထွက်ပေါ်သော မြစ်ကြီး «ကောရှိကီ» အဖြစ် ပြန်လည်ပေါ်ထွန်း၍ လောကအကျိုးအတွက် စီးဆင်းနေသည်။ သရဂအဆုံးတွင် ညအခင်းအကျင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်—သစ်ပင်များ တိတ်ဆိတ်၊ တိရစ္ဆာန်များ အနားယူ၊ ကြယ်ပြည့်ကောင်းကင်နှင့် လထွက်လာခြင်း၊ ထိုအချိန်တွင် ယက္ခ၊ ရက္ခသ၊ အသားစား နိရှာချရတို့ လှည့်လည်နေကြသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ၏ စကားတော်ပြီးဆုံးသဖြင့် ရှင်ရသီတို့ ချီးမွမ်းကြပြီး ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့လည်း အိပ်ရာဝင်၍ အနားယူကြသည်။
गङ्गाजन्मवर्णनम् / The Origin of the Ganga (Tripathagā Narrative)
မိုးလင်းခါနီးတွင် ရှိုးဏ (Sona) မြစ်ကမ်းပေါ်၌ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ရာမကို မနက်ခင်းနိတျကရမများ ပြုလုပ်ရန်နှင့် ခရီးဆက်ရန် နိုးထစေသည်။ အခမ်းအနားဆိုင်ရာ ကရမများ ပြီးဆုံးပြီးနောက် ရာမက သဲတောင်တန်းများဖြင့် အလှဆင်သကဲ့သို့ရှိသော နက်ရှိုင်းသည့် ရှိုးဏမြစ်ကို မည်သို့ကူးမည်နည်းဟု မေးလျှင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ရှေးဦး ရိရှီများ လျှောက်ခဲ့သည့် လမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားရန် ညွှန်ပြသည်။ တောအမျိုးမျိုးကို ဖြတ်သန်း၍ နေ့တစ်ဝက်ခန့် ခရီးသွားပြီးနောက် တပသီများက အလွန်လေးစားကြသည့် ဂျာဟ္နဝီ (ဂင်္ဂါ) မြစ်သို့ ရောက်ကြပြီး ဟင်္သာနှင့် ကြာငှက်တို့ကြောင့် မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေသည်။ သူတို့သည် ဂင်္ဂါကမ်းပေါ်တွင် စခန်းချကာ သန့်စင်ရေချိုးပြီး ပိတೃများအတွက် တရပဏ (tarpaṇa) ပူဇော်ကာ အဂ္နိဟောတရ (agnihotra) ကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် ပရသာဒအဖြစ် သန့်ရှင်းသည့် အကျန်အစားကို သုံးဆောင်ကြသည်။ သန့်ရှင်းသော မြစ်ကမ်းပတ်ဝန်းကျင်၌ အားလုံးသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို ဝိုင်းရံ၍ တည်ကြသည်။ ထို့နောက် ရာမက “ဂင်္ဂါကို တြိပထဂါ (tripathagā) ဟု အဘယ်ကြောင့် ခေါ်သနည်း၊ သုံးလောကကို သန့်စင်ကာ ပင်လယ်သို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်သနည်း” ဟူသော ကမ္ဘာဗေဒနှင့် သာသနာတရားဆိုင်ရာ မေးခွန်းကို တိတိကျကျ မေးမြန်းသည်။ ထိုမေးခွန်းကြောင့် ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ဂင်္ဂါ၏ မွေးဖွားရာဇဝင်ကို စတင်ပြောကြားသည်—တောင်တန်းတို့၏ မင်း ဟိမဝန်သည် သတ္တုဓာတ်များ၏ မဟာသိုက်ဖြစ်ပြီး မေရု၏ သမီး မနောရမာနှင့် အတူ သမီးနှစ်ဦး—အကြီး ဂင်္ဂါနှင့် ဥမာ—ကို ရရှိသည်။ ဒေဝတားတို့က တရားတော်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်အတွက် ဂင်္ဂါကို တောင်းခံရာ ဟိမဝန်သည် ဓမ္မအတိုင်း သုံးလောက၏ ကောင်းကျိုးအတွက် ဂင်္ဂါကို ပေးအပ်သဖြင့် ဒေဝတားတို့သည် စိတ်ကျေနပ်စွာ ထွက်ခွာကြသည်။ အခြားသမီး ဥမာသည် ပြင်းထန်သော တပသကို ဆောင်ရွက်ပြီး ရုဒ္ရနှင့် လက်ထပ်ခွင့် ရသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက နိဂုံးချုပ်၍ ဂင်္ဂါသည် အပြစ်ပယ်ရှားပေးသော ဒေဝီမြစ်ဖြစ်ပြီး ကောင်းကင်သို့ တက်ရောက်သည့် မြစ်တော်ဟု အတည်ပြုသည်။
बालकाण्ड सर्ग ३६ — गङ्गा-प्रभवप्रश्नः, शिवतेजोधारणं, कार्त्तिकेय-जन्म, उमाशापः
သရဂ ၃၆ သည် ဆွေးနွေးပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ၏ အကြောင်းအရာကို ကြားပြီးနောက် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့က ချီးမွမ်းကာ—ဂင်္ဂါသည် အဘယ်ကြောင့် “တိရိပထဂါ” (လောကသုံးပါးကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသူ) ဟု ကျော်ကြားသနည်း၊ မည်သည့် ကုသိုလ်ကံ/အကျင့်တရားများကြောင့် သန့်ရှင်းမြတ်နိုးမှု တည်မြဲလာသနည်း—ဟု အသေးစိတ် မေးမြန်းကြသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက ရှိဝနှင့် ဥမာကို အခြေခံသည့် အကြောင်းရင်းကഥာဖြင့် ဖြေကြားသည်။ ရှိဝ–ဥမာတို့၏ သမဂ္ဂမိတ်ဆက်မှုသည် ဒေဝနှစ်တစ်ရာကြာသော်လည်း သားသမီး မပေါ်ပေါက်။ ထိုအခါ ဘြဟ္မာ ဦးဆောင်သည့် ဒေဝတော်များက—ရှိဝ၏ တေဇ (သန့်ရှင်းသော အာနုဘော်) မှ မွေးဖွားမည့် သားတော်၏ အင်အားသည် လောကသုံးပါးအတွက် မခံနိုင်လောက်မည်—ဟု စိုးရိမ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လောကသုံးပါး၏ ကောင်းကျိုးအတွက် ထိုတေဇကို ထိန်းသိမ်းထားရန် ရှိဝထံ တောင်းပန်ကြသည်။ ရှိဝက သဘောတူသော်လည်း—တေဇကို ရွှေ့ပြောင်းရမည်ဆိုလျှင် မည်သူက ထိန်းခံနိုင်မည်နည်း—ဟု မေးရာ ဒေဝတော်များက မြေမိခင် (ဓရာ) ကို လက်ခံပုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ရှိဝက တေဇကို မြေပေါ်သို့ လွှတ်ချသည်။ ဝါယု၏ အကူအညီဖြင့် အဂ္ဂနိက ထိုတေဇထဲ ဝင်ရောက်ကာ သယ်ဆောင်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှွေတပရဝတ (ဖြူတောင်) နှင့် မီးတောက်လောင်သော ရှရဝဏ နားမြက်တောအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထိုနေရာတွင် မီးမှ မွေးဖွားသော မဟာဗလ ကာရ္တိကေယ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဒေဝတော်နှင့် ရှိတို့က ရှိဝ–ဥမာကို ပူဇော်သော်လည်း အနှောင့်အယှက်ကြောင့် ဥမာက ဒေါသထွက်၍ ဒေဝတော်များ၏ မယားတို့ကို မျိုးဆက်မရှိစေဟု သပိတ်ချကာ၊ မြေမိခင်ကိုလည်း ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ယူရမည်၊ အုပ်စိုးသူများ များစွာရှိရမည်၊ သားတော်မွေးဖွားခြင်း၏ ပျော်ရွှင်မှုမှ ကင်းဝေးရမည်ဟု သပိတ်ချသည်။ နိဂုံးတွင် ဗိශ්ဝာမိတ္တရက “တောင်သမီး” (ဥမာ) ဆိုင်ရာ အပိုင်းပြီးဆုံးကြောင်း ပြောပြီး၊ ကတိပြုထားသည့် ဂင်္ဂါ၏ မွေးဖွားရာဇဝင်သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားသည်။
कुमारसम्भवः—गङ्गायां तेजोनिक्षेपः (The Birth of Kumāra/Skanda and the Deposition of Śiva’s Energy through Gaṅgā)
ဤသရဂ၌ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ရာမအား သန့်ရှင်းသော ဒေဝကഥာတစ်ပုဒ်ဖြင့် ရှင်းလင်းပြောကြားသည်။ ဥမာ၏ မလွဲမသွေ သတ္တိဝါဒကြောင့် ဒေဝတို့သည် မိမိတို့၏ ဇနီးများမှတစ်ဆင့် သားသမီးမရနိုင်သဖြင့် စစ်တပ်မူး (senāpati) အသစ်တစ်ပါးကို ပေးအပ်ရန် ဘြဟ္မာထံ တောင်းပန်ကြသည်။ ဘြဟ္မာသည် ဓမ္မနှင့်ညီသော နည်းလမ်းကို ညွှန်ပြ၍ အဂ္နိသည် ရှိဝ/ဣရှဝရ၏ တေဇ (tejas) ကို သယ်ဆောင်ကာ ဒေဝီဂင်္ဂါမှတစ်ဆင့် သားတော်ကို ဖြစ်ပေါ်စေမည်ဟု ဆိုပြီး ဤအစီအစဉ်သည် ဥမာအတွက်လည်း လက်ခံနိုင်သော အရာဖြစ်သည်ဟု ပြောသည်။ ဒေဝတို့သည် ရတနာတန်ဆာဆင်ထားသော ကိုင်လာသသို့ သွားရောက်ကာ အဂ္နိအား ဒေဝတေဇကို ဂင်္ဂါထဲသို့ ထည့်သွင်းရန် တာဝန်ပေးသည်။ ဂင်္ဂါသည် ဒေဝရုပ်ကို ခံယူသော်လည်း တိုးပွားလာသော မီးတေဇကို မခံနိုင်သဖြင့် အဂ္နိ၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဟိမဝတ်တောင်၏ တောင်စောင်းများပေါ်တွင် သန္ဓေကို ထား၍ မိမိ၏ ရေစီးကြောင်းများဖြင့် လွှတ်ချသည်။ မြေကြီးနှင့် ထိတွေ့ရာမှ “ဇာတရူပ” (ရွှေ) နှင့် အခြား သတ္တု၊ သတ္တုဓာတ်များ ပေါ်ပေါက်လာ၍ တောင်ပေါ်ရှိ ရွှေရောင်တော၏ ဒေဝကഥာအကြောင်းရင်းကို ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ကုမာရ (Kumāra) မွေးဖွားလာပြီး ကృတ္တိကာတို့ကို နို့မိခင်များအဖြစ် ခန့်အပ်သဖြင့် ကာရ္တ္တိကေယ (Kārttikeya) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ပြင် “စကန္န” (စီးဆင်း၍ ဆင်းကျလာခြင်း) မှ ဆင်းသက်လာသော နာမဖြင့် စကန္ဒ (Skanda) ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာနူးညံ့သော်လည်း အဆုရအုပ်စုများကို အနိုင်ယူကာ မွေးရာပါ သတ္တိကို ပြသပြီး ဒေဝတို့က သူ့ကို မိမိတို့ စစ်တပ်၏ စစ်တပ်မူးအဖြစ် တရားဝင် တင်မြှောက်ကြသည်။ အဆုံးတွင် ဘက္တိဖြင့် ကာရ္တ္တိကေယကို ရိုသေကိုးကွယ်သူသည် အသက်ရှည်ခြင်း၊ သားသမီးရခြင်းနှင့် စကန္ဒလောကသို့ ရောက်ရှိခြင်းကို ရမည်ဟု အာမခံထားသည်။
सगरस्य पुत्रलाभः — Sagara’s Boons, Progeny, and the Rise of the Sixty Thousand
ဗိဿဝာမိတ္တရသည် ယခင်ဖြစ်ရပ်ကို ပြီးစီးစွာ ပြောပြီးနောက် အယောဓျာ၏ ရှေးခေတ်မင်းတစ်ပါးဖြစ်သော ဓမ္မတရားကို ထိန်းသိမ်းသော်လည်း သားမရှိသေးသော မင်း စဂရ နှင့် မိဖုရားနှစ်ပါး—ဝိဒರ್ಭ၏ မင်းသမီး ကေသိနီ၊ အရိဋ္ဌနేమိ၏ သမီး စုမတီ (အလှအပကြောင့် ကျော်ကြားပြီး စုပရဏ/ဂရုဍ၏ အစ်မ/ညီမဟုလည်း ဆက်စပ်ဖော်ပြသည်)—ကို မိတ်ဆက်ပြောကြားသည်။ မင်း စဂရ သည် မိဖုရားနှစ်ပါးနှင့်အတူ ဟိမဝတ်တောင်တန်းရှိ ဘೃဂုပြသ္ရဝဏ တွင် ရှည်လျားသော တပဿာကို ဆောင်ရွက်ရာ မဟာရိသိ ဘೃဂု က ကောင်းချီးပေး၍ မိဖုရားတစ်ပါးမှ မင်းဆက်တည်တံ့စေမည့် သားတစ်ယောက် မွေးမည်၊ အခြားတစ်ပါးမှ သားခြောက်သောင်း မွေးမည်ဟု မိန့်ကြားသည်။ မိဖုရားတို့က ကောင်းချီး၏ အဓိပ္ပါယ်ကို မေးမြန်းပြီး ရွေးချယ်ခွင့်ရကြသည်။ ကေသိနီ သည် မင်းဆက်ဆက်ခံ သားတစ်ယောက်ကို ရွေးယူပြီး စုမတီ သည် သားအများအပြားကို ရွေးသည်။ နောက်ပိုင်း ကေသိနီ မှ အသမဉ္ဇသ ကို မွေးရာ သူသည် ဆရယုမြစ်ထဲသို့ ကလေးများကို ပစ်ချခြင်းကဲ့သို့ ရက်စက်သော အပြုအမူကြောင့် နာမည်ဆိုးထွက်ပြီး ပြည်သူကို ထိခိုက်စေသဖြင့် နယ်နှင်ခံရသည်။ သို့သော် သူ၏ သား အံရှုမာန် သည် ရဲရင့်၍ လူတိုင်းချစ်ခင်သူဟု ဖော်ပြထားသည်။ စုမတီ သည် လောက်သီးကဲ့သို့သော သန္ဓေကို မွေးပြီး ထိုသန္ဓေ ပေါက်ကွဲကာ သားခြောက်သောင်း ဖြစ်လာသည်။ ထိုသူတို့ကို ဂျီ (သန့်ဘတ်တာ) ဖြည့်ထားသော အိုးများတွင် ပြုစုမွေးမြူ၍ လူငယ်အရွယ်သို့ ရောက်စေသည်။ စရဂ၏ အဆုံးတွင် မင်း စဂရ သည် ယဇ္ဉကို စတင်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ နောင်လာမည့် မင်းဆက်သမိုင်းနှင့် ယဇ္ဉပွဲဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းဆက်စပ်မှုကို စတင်ဖွင့်လှစ်သည်။
सगरयज्ञाश्वहरणम् — The Stolen Sacrificial Horse of Sagara
ယခင်ပုံပြင်အဆုံးတွင် ရာမသည် ဝမ်းမြောက်၍ အာရုံစိုက်နားထောင်ကာ မိမိဘိုးဘွားများက ယဇ္ဉကို မည်သို့ စီမံကျင်းပခဲ့ကြသည်ကို ပိုမိုအသေးစိတ် မေးမြန်းသည်။ ထိုအခါ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် စဂရအကြောင်းကို စတင်ပြောကြားသည်။ ဟိမဝန်နှင့် ဝိန္ဓျာအကြားဒေသတွင် မဟာရာဇာ စဂရ၏ ယဇ္ဉကျင်းပနေပြီး ယဇ္ဉမြင်းကို ကာကွယ်ရန် အံရှုမာန်ကို တာဝန်ပေးထားသည်။ ပါဝဏ (လပြည့်/အဆုံးသတ်နေ့) တွင် အိန္ဒြ (ဝာသဝ) သည် ရက္ခသပုံစံယူကာ ယဇ္ဉမြင်းကို ခိုးယူသွားသည်။ ရိတဝိဇ် ပုရောဟိတ်များက ယဇ္ဉတွင် ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်လျှင် အမင်္ဂလာဖြစ်မည်ဟု သတိပေး၍ မြင်းကို ချက်ချင်း ပြန်လည်ရယူရန် တိုက်တွန်းကြသည်။ အစည်းအဝေး၌ ထိုစကားကို ကြားသိသော စဂရသည် သားတော် ခြောက်သောင်းကို ပင်လယ်ဝန်းရံထားသော ကမ္ဘာမြေတစ်လျှောက် ရှာဖွေကာ စနစ်တကျ တူးဖော်၍ မြင်းနှင့် ခိုးသူကို တွေ့ရအောင် လုပ်ဆောင်ရန် အမိန့်ပေးသည်။ မိမိသည် အံရှုမာန်နှင့် ပုရောဟိတ်အဖွဲ့နှင့်အတူ ဒိက္ခာခံထားသော အနေအထားဖြင့် ယဇ္ဉနေရာ၌ပင် နေထိုင်သည်။ မင်းသားများသည် စိတ်အားထက်သန်စွာ စိန်ကဲ့သို့ ထက်မြက်သော လက်သည်းများ၊ လယ်ထွန်ကိရိယာများနှင့် လှံတံများဖြင့် မြေပြင်အကျယ်အဝန်းကို တူးဖော်ကြသည်။ မြေကို မသန့်မရှင်း လှုပ်ခတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေသဖြင့် ကြောက်မက်ဖွယ် အသံများ ထွက်ပေါ်လာပြီး အောက်လောကရှိ သတ္တဝါများ များစွာ သေဆုံးကြသည်။ ထိုကြောင့် နတ်များ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ အသူရများနှင့် နာဂများသည် ဘြဟ္မာထံ သွားရောက်တင်ပြကာ စဂရ၏ သားတော်များသည် “ယဇ္ဉဖျက်ဆီးသူ” ဟု သံသယဖြင့် သတ္တဝါများကို သတ်ဖြတ်နေပြီး ကမ္ဘာမြေတစ်ခုလုံးကို ခွဲဖောက်နေကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။
सगरपुत्राणां रसातलगमनम् — The Descent of Sagara’s Sons and the Wrath of Kapila
ဤစರ್ಗတွင် သာသနာတော်ဆန်သော ဒေဝတော်ညွှန်ကြားချက်နှင့် မင်းဆက်ရှာဖွေရေးဇာတ်ကြောင်းကို ပေါင်းစည်းတင်ပြထားသည်။ ကြောက်ရွံ့နေသော ဒေဝတော်များသည် ဘြဟ္မာထံသို့ အကူအညီတောင်းခံကြရာ ဘြဟ္မာက ဤအရာအားလုံးသည် ကံကြမ္မာက သတ်မှတ်ထားသော အစဉ်အလာဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ မြေကြီးကို ဝါစုဒေဝသည် ကပိလရုပ်ဖြင့် ထမ်းဆောင်ထားသဖြင့် စဂရ၏ သားများက ပြုမိမည့် အပြစ်သည် ကပိလမုနိ၏ အမျက်ကြောင့် သူတို့၏ ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်မည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အရှွမေဓ ယဇ်၏ မြင်းကို ခိုးယူသူကို ထပ်မံတူးဖော်ရှာဖွေရန် အမိန့်ပေးသည်။ စဂရ၏ သားခြောက်သောင်းသည် ရသာတလသို့ ဆင်းသက်ကာ ဒိဂ္ဂဇ လေးကောင်—အရှေ့၌ ဝီရူပါක්ෂ၊ တောင်၌ မဟာပဒ္မ၊ အနောက်၌ စောမနသ၊ မြောက်၌ ဘဒ္ဒရ—ကို တွေ့ကြသည်။ သူတို့သည် တောင်တန်းကဲ့သို့ ကြီးမား၍ မြေကြီးကို ထမ်းထားကြသည်။ သန့်ရှင်းသောနေ့များတွင် မြေငလျင်ဖြစ်ခြင်းသည် ထမ်းဆောင်သော ဆင်၏ ခေါင်းလှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ သားများသည် တစ်ဦးချင်းစီကို ဂုဏ်ပြုကာ အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်တူးဖော်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ကပိလမုနိ—အနန္တ ဝါစုဒေဝ—နှင့် အနီးတွင် မြက်စားနေသော ယဇ်မြင်းကို တွေ့ရသည်။ ကပိလကို ခိုးသူဟု မှားယွင်းထင်မြင်ကာ လက်နက်နှင့် တူးဖော်ကိရိယာများကိုင်၍ ဝင်ရောက်စွပ်စွဲသဖြင့် အမျက်ကို လှုံ့ဆော်မိကြသည်။ ကပိလမုနိ၏ စကားတစ်ခွန်းတည်းဖြင့် သူတို့အားလုံး မီးခိုးပြာဖြစ်သွားပြီး၊ မှားယွင်းသိမြင်မှု၊ ယဇ်ကိစ္စ၏ အရေးတကြီးမှုနှင့် သိမြင်ပြီးသူအပေါ် အဓမ္မပြုခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို တင်းကျပ်စွာ သင်ခန်းစာပေးကာ စర్గသည် အဆုံးသတ်သည်။
अंशुमान्—अश्वान्वेषणम्, दिशागजसंवादः, कपिलदाहवृत्तान्तः, गङ्गोपदेशः (Anshuman’s Search for the Horse and the Counsel to Bring Ganga)
သရဂ ၄၁ တွင် စဂရမင်း၏ အကြောင်းအရာသည် အမိန့်ပေးခြင်း၊ ရှာဖွေခြင်း၊ တွေ့ရှိခြင်းနှင့် ဓမ္မသဘောတရားဆိုင်ရာ အညွှန်းတော်တို့ဖြင့် ဆက်တိုက်တိုးတက်လာသည်။ သားတော်များ မကြာခဏကာလကြာရှည် ပျောက်ကွယ်နေသည်ကို သိမြင်သဖြင့် စဂရမင်းသည် သတ္တိ၊ ပညာနှင့် မျိုးရိုးဂုဏ်သိက္ခာကြောင့် ထင်ရှားသော မြေးတော် အံရှုမာန် (Anśumān) ကို ယဇ္ဉာမြင်းကို ခိုးယူသွားသူနှင့် ပျောက်ဆုံးနေသော မင်းသားများကို ရှာဖွေရန် တာဝန်ပေးသည်။ လက်နက်နှင့် ဓနုကို ဆောင်ထားရန်၊ ကန့်ကွက်ထိုက်သူတို့ကို ရိုသေကန့်ကွက်ရန်၊ ယဇ္ဉာပြီးမြောက်စေရန် အတားအဆီးများကို ဖယ်ရှားရန်လည်း အမိန့်တော်ရှိသည်။ အံရှုမာန်သည် စဂရ၏ သားတော်များ တူးဖော်ထားသော မြေအောက်လမ်းကြောင်းကို လိုက်၍ သွားရာတွင် ဒိသာဂဇ (diśāgaja) ဟုခေါ်သော အရပ်လေးမျက်နှာ၏ ကာကွယ်ရေး ဆင်ကြီးများကို တွေ့ရသည်။ အမျိုးမျိုးသော သတ္တဝါနှင့် ဒေဝတားတို့ကလည်း ထိုဆင်ကြီးများကို ရိုသေကန့်ကွက်ကြသည်။ အံရှုမာန်သည် ပရဒက္ခိဏ (ဝန်းလည်) ပြုကာ ယဉ်ကျေးစွာ မေးမြန်းသဖြင့် မြင်းကို ယူဆောင်ကာ ပြန်လာနိုင်မည်ဟု အာမခံချက် ရရှိသည်။ နောက်တစ်ဆင့်တွင် စဂရ၏ သားတော် ခြောက်သောင်းတို့သည် ပြာအဖြစ်သာ ကျန်ရစ်နေသော နေရာသို့ ရောက်ပြီး ဝမ်းနည်းကြေကွဲကာ ငိုကြွေးသည်။ အနီးတွင် ယဇ္ဉာမြင်းသည် မြက်စားနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပိဏ္ဍ/တရပဏ အတွက် ရေရှာသော်လည်း မတွေ့သဖြင့် သူ၏ ထက်မြက်သော မြင်ကွင်းဖြင့် ဂရုဍ (Garuḍa/Suparṇa/Vainateya) ကို မြင်ရသည်။ ဂရုဍက ကပိလ မုနိကြီးသည် မင်းသားများကို မီးလောင်စေခဲ့ကြောင်း၊ သာမန်ရေဖြင့် ပြုသော ကုသိုလ်ကိစ္စများ မသင့်လျော်ကြောင်း၊ ဟိမဝတ် (Himavat) ၏ အကြီးဆုံးသမီး ဂင်္ဂါ (Gaṅgā) သာလျှင် ထိုပြာကို သန့်စင်ကာ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပို့ဆောင်နိုင်ကြောင်း သင်ကြားသည်။ ဂရုဍ၏ အညွှန်းအတိုင်း အံရှုမာန်သည် မြင်းကို ယူ၍ မြန်မြန်ပြန်လာကာ အကြောင်းအရာအားလုံးကို တင်ပြသည်။ စဂရမင်းသည် ကလ္ပ (kalpa) နှင့် ထုံးတမ်းအတိုင်း ယဇ္ဉာကို ပြီးမြောက်စေသော်လည်း ဂင်္ဂါကို မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်စေမည့် နည်းလမ်းကို မသတ်မှတ်နိုင်သေး။ အရှည်ကြာ အုပ်ချုပ်ပြီးနောက် စဂရမင်းသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ရောက်သည်။
गङ्गावतरण-प्रार्थना (Bhagīratha’s Petition for the Descent of Gaṅgā)
သရဂ ၄၂ တွင် စဂရမင်း၏ သားတော်များကို ကယ်တင်လွတ်မြောက်စေရန်နှင့် ဆက်နွယ်သည့် အိက္ရှဝါကုဝంశ၏ မျိုးရိုး–ယဇ္ဉပွဲဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။ စဂရမင်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပြည်သူတို့က သီလသမာဓိပြည့်ဝသော အံရှုမာန်ကို မင်းအဖြစ် တင်မြှောက်ကြသည်။ နောက်တစ်ခါ အံရှုမာန်သည် နိုင်ငံကို ဒိလီပထံ အပ်နှံ၍ ဟိမဝတ်တောင်၏ သန့်ရှင်းသော ထိပ်တန်း၌ ပြင်းထန်သော တပသျာပြုကာ ရည်မှန်းချက်မပြီးမြောက်သေးဘဲ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ဒိလီပသည် ဘိုးဘွားတို့၏ အပျက်အဆီးကို ဝမ်းနည်းကာ ဂင်္ဂါ၏ ဆင်းသက်လာခြင်းနှင့် လိုအပ်သော ရေကိစ္စပူဇာ (jalakriyā) ပြုလုပ်ရန် နည်းလမ်းမတွေ့သဖြင့် အတွေးအခေါ်တွင် နစ်မြုပ်နေသည်။ ထိုအခါ သာသနာတရားကို လိုက်နာသော သားတော် ဘဂီရထ မွေးဖွားလာသည်။ ဒိလီပသည် နှစ်ရှည်လများ ယဇ္ဉပွဲများပြုလုပ်ကာ အုပ်ချုပ်ပြီး ဘဂီရထကို မင်းအဖြစ် အဘိသေကာပေးကာ ကုသိုလ်အာနုဘော်ကြောင့် အိန္ဒြလောကသို့ သွားရောက်သည်။ သားမရှိသော်လည်း ဘဂီရထသည် မျိုးဆက်တည်တံ့ရေးနှင့် ဘိုးဘွားကယ်တင်ရေးကို သစ္စာတည်ကာ အမတ်များထံ အုပ်ချုပ်ရေးကို အပ်နှံပြီး ဂိုကရဏ၌ ပဉ္စတပ တပသျာကို ရှည်လျားစွာ ပြုလုပ်သည်—လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်ထား၍ အင်္ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်ကာ တစ်လတစ်ကြိမ်သာ အာဟာရယူသည်။ ထိုတပသျာကြောင့် ဘြဟ္မာသည် ကျေနပ်၍ ပေါ်ထွန်းလာရာ ဘဂီရထက စဂရသားတော်များ လွတ်မြောက်စေရန် ဂင်္ဂါရေဖြင့် ရေကိစ္စပူဇာ ပြုနိုင်ရေးနှင့် အိက္ရှဝါကုဝంశ မပြတ်မလပ် ဆက်တည်ရေးကို တောင်းလျှောက်သည်။ ဘြဟ္မာက ဆုတောင်းကို ချီးမြှင့်သော်လည်း ဂင်္ဂါ၏ ပြင်းထန်သော အရှိန်ကို ထမ်းဆောင်နိုင်သူမှာ မဟာဒေဝ ရှိဝသာ ဖြစ်သဖြင့် ရှိဝကို အရင်ပန်ကြားပူဇာရမည်ဟု သတ်မှတ်တော်မူသည်။ ထို့နောက် ဘြဟ္မာသည် ဒေဝတော်များနှင့်အတူ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပြန်လည်သွားရောက်သည်။
गङ्गावतरणम् (The Descent of the Gaṅgā and Bhagiratha’s Fulfilment)
သရဂ ၄၃ တွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ရာမအား ဘဂီရထ၏ တပဿာနှင့် ဂင်္ဂါ၏ ထိန်းညှိထားသော ဆင်းသက်မှုကို ဆက်လက်ဟောကြားသည်။ ဘြဟ္မာ ထွက်ခွာပြီးနောက် ဘဂီရထသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး အလွန်ပြင်းထန်သော တပဿာကို ပြုလုပ်ကာ ခြေချောင်းထိပ်ပေါ်တွင် ရပ်တည်၍ ဂင်္ဂါ၏ အလွန်အမင်း အရှိန်အဟုန်ကို ထိန်းနိုင်ရန် ရှိဝ၏ အလယ်အလတ်ကူညီမှုကို တောင်းခံသည်။ မဟာဒေဝ ရှိဝသည် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်၍ တောင်ပေါ်မှ မွေးဖွားသော ဂင်္ဂါကို မိမိ၏ ဦးခေါင်းပေါ်တွင် ခံယူရန် သဘောတူသည်။ ခဏတစ်လော ဂင်္ဂါသည် မာနတက်ကာ ရှိဝကို ဖမ်းဆီး၍ ပာတားလသို့ ဆွဲချရန် ကြိုးစားသော်လည်း ရှိဝ၏ ဇဋာဆံပင်အုပ်စု၏ ရှုပ်ထွေးသော ကွန်ယက်အတွင်း ပိတ်မိသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ဘဂီရထသည် ထပ်မံတပဿာပြုရပြီး နောက်ဆုံးတွင် ရှိဝက ဂင်္ဂါကို တစ်စက်ချင်း လွှတ်ပေးသည်။ ဂင်္ဂါသည် Bindusaras ဟု ခေါ်ဝေါ်လာကာ စီးကြောင်း ၇ ခုအဖြစ် ခွဲထွက်သည်—အရှေ့ဘက်သို့ ၃ ခု (Hlādini, Pāvanī, Nalinī)၊ အနောက်ဘက်သို့ ၃ ခု (Sucakṣu, Sītā, Sindhu) နှင့် ၇ မြောက်စီးကြောင်းသည် ဘဂီရထ၏ ရထားနောက်သို့ လိုက်ပါစီးဆင်းသည်။ ဒေဝတားများ၊ ရှိများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ယက္ခများ၊ စိဒ္ဓများနှင့် ရေသတ္တဝါများသည် ဖျားဖျားမြှုပ်မြှုပ် ဖုံးအုပ်သည့် ဖုံးဖျားရေမြှုပ်၊ မိုးကြိုးကဲ့သို့ တောက်ပမှုနှင့် မိုးတိမ်ကင်းသည့် ကြည်လင်ရောင်ခြည်တို့ကို မြင်တွေ့ကြသည်။ နောက်တစ်ဖန် ဂင်္ဂါ၏ စီးဆင်းမှုသည် ရှိ ဇဟ္နု၏ ယဇ్ఞပွဲကို ထိခိုက်သဖြင့် သူသည် ဒေါသထွက်ကာ ဂင်္ဂါရေကို သောက်ယူပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နားမှ ပြန်လွှတ်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဂင်္ဂါသည် “ဇာဟ္နဝီ” (ဇဟ္နု၏ သမီး) ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။ အဆုံးတွင် ဂင်္ဂါသည် ဘဂီရထနှင့်အတူ သမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်ကာ ပာတားလသို့ ဆင်းသက်၍ စဂရ၏ သားများ၏ ပြာကို ဆေးကြောသန့်စင်ပေးပြီး သန့်ရှင်းမှုနှင့် ကောင်းကင်သို့ တက်ရောက်ခြင်းကို ပေးသနားသည်—ဓမ္မကိစ္စ၊ သန့်ရှင်းသော ရေတိရ္ထနှင့် ကယ်တင်ခြင်း၏ အကျိုးတရားတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို ထင်ရှားစေသည်။
गङ्गावतरण-समापनः (Conclusion of the Descent of Gaṅgā)
သရဂ ၄၄ တွင် ဂင်္ဂါဝတရဏ အကြောင်းအရာကို အဆုံးသတ်ဖော်ပြသည်။ ဘဂီရထသည် ဂင်္ဂါဒေဝီကို သမုဒ္ဒရာသို့ ခေါ်ဆောင်ရောက်ရှိစေပြီး၊ ထို့နောက် မြေကြီးအောက်ပိုင်းသို့ ဆင်းသက်ကာ စဂရ၏ သားများသည် ပြာအဖြစ်ကျန်ရစ်နေသည့်နေရာသို့ ရောက်သည်။ ဂင်္ဂါ၏ သန့်ရှင်းသော ရေသည် ထိုပြာကို လွှမ်းမိုးသွားသောအခါ ဘြဟ္မာသည် ပေါ်ထွန်းလာ၍ သူတို့၏ မုတ်တိ (လွတ်မြောက်ခြင်း) နှင့် ကောင်းကင်သို့ တက်ရောက်ခြင်းကို အတည်ပြုကာ၊ ဘိုးဘွားကယ်တင်ခြင်းကို ရေဖြင့်ပြုသော အခမ်းအနား၏ အာနိသင်နှင့် ကမ္ဘာလောကဆိုင်ရာ အတည်ပြုချက်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ ဘြဟ္မာသည် ဂင်္ဂါကို “ဘဂီရထီ” နှင့် “တိရိပထဂါ” ဟူ၍ တရားဝင်သတ်မှတ်ပေးသည်—သုံးလောကကို သန့်စင်ပေးသော ဒေဝီ၊ ဘဂီရထ၏ သစ္စာကတိနှင့် တပဿာကြောင့် လူလောကမှ အမြဲမှတ်မိနေမည့် မြစ်တော်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဘဂီရထအား ဘိုးဘွားအပေါင်းတို့အတွက် ဆလိလ-ကရိယာ (ရေဖြင့်ပြုသော ပိတೃကရိယာ) ကို ပြီးစီးစေရန် အမိန့်ပေးပြီး၊ စဂရ၊ အံရှုမတ်၊ ဒိလီပတို့ မပြီးမြောက်နိုင်ခဲ့သည့် ကတိကို ဘဂီရထက အောင်မြင်စွာ ပြည့်စုံစေခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားစွာ ပြောကြားသည်။ ဘြဟ္မာသည် ထိုကတိပြည့်စုံမှုကို ကီရ్తိယသနှင့် “ဓမ္မ၌ မဟာအိမ်ရာ” ရရှိခြင်းဟူ၍ ချီးမွမ်းကာ၊ ဂင်္ဂါရေ၌ ရေချိုးသန့်စင်ခြင်းကိုလည်း ညွှန်ကြားသည်။ ဘြဟ္မာသည် နှုတ်ဆက်ကာ ကောင်းကင်သို့ ပြန်လည်တက်ရောက်သွားသည်။ ဘဂီရထသည် သတ်မှတ်ထားသည့် အစဉ်အတိုင်း အခမ်းအနားများကို ဆောင်ရွက်ပြီး သန့်စင်ကာ မြို့တော်သို့ ပြန်လာ၍ ရည်ရွယ်ချက်ပြည့်စုံသဖြင့် တရားဓမ္မနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်သည်; ပြည်သူတို့သည် ဝမ်းနည်းပူပန်မှုမှ လွတ်ကင်း၍ ပျော်ရွှင်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဖလသြရုတိအဖြစ်—ဤမင်္ဂလာကഥာကို နားထောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်၊ စည်းစိမ်၊ အသက်ရှည်ခြင်း၊ သားသမီးရခြင်း၊ ဒေဝတာနှင့် ပိတೃတို့၏ နှစ်သက်မှုကို ရရှိစေပြီး အပြစ်များကို ဖျက်ဆီးနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။
विशालानगरीप्रवेशः — Entry toward Viśālā and the Indra–Kṣīrodamathana Legend
သရဂ ၄၅ တွင် ဗိශ්ဝာမိတ္တရ ရှင်တော်၏ ယခင်က ပြောကြားခဲ့သော ကောင်းမြတ်သည့် ကထာ (အထူးသဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်၏ ဆင်းသက်လာခြင်း) ကို ကြားနာပြီးနောက် ရာမသည် အံ့ဩလေးစားစိတ်ဖြင့် ညတစ်ညလုံး စဉ်းစားသုံးသပ်ကာ နေ့သစ်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ရှင်တော်အား ရိုသေစွာ မေးမြန်းလျက် “အာရုံစူးစိုက်၍ သုံးသပ်နေသဖြင့် ညသည် ခဏတစ်ခဏကဲ့သို့ပင် ကုန်လွန်သွားသည်” ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် အဖွဲ့သည် တြိပထဂါ ဂင်္ဂါမြစ်ကို သဒ္ဓါရှိသော ရှင်တော်များနှင့် ဆက်နွယ်သည့် လှေဖြင့် ကူးကာ မြောက်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်ပြီး တပသီအစုအဖွဲ့များကို ဂုဏ်ပြုကာ ကောင်းကင်မြို့တော်ကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသော ဝိသာလာမြို့ကို မြင်တွေ့သည်။ ရာမသည် လက်အုပ်ချီ၍ ဝိသာလာ၏ အုပ်ချုပ်မင်းဆက်နှင့် မြို့တည်ရာ အကြောင်းကို မေးမြန်းသဖြင့် ဗိශ්ဝာမိတ္တရ ရှင်တော်သည် သက္ကရာ (အိန္ဒြ) ကို အဓိကထားသော ရှေးဟောင်းကထာကို စတင်ဟောကြားသည်။ နို့ပင်လယ်ကို မွှေခြင်း (က்ஷီရောဒမထန) တွင် ဒိတီနှင့် အဒိတီ၏ သားများက အမృతကို ရယူရန် ဆုံးဖြတ်၍ ဝါစုကီကို ကြိုးအဖြစ်၊ မန္ဒရတောင်ကို မွှေတံအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်; ဟာလာဟလာ အဆိပ် ပေါ်ထွက်လာသဖြင့် ဒေဝများသည် ရုဒြ/ရှင်ကရ (ရှီဝ) ထံ အကူအညီတောင်းကြပြီး ဟရိ (ဝိෂ္ဏု) က လမ်းညွှန်ကူညီသည်။ ရှီဝသည် အဆိပ်ကို လက်ခံသောက်သုံးကာ ဝိෂ္ဏုသည် ကူရ္မ (လိပ်) အဝတားဖြင့် မန္ဒရတောင်ကို ထောက်ပံ့သည်။ ထို့နောက် ဓနွန္တရီ၊ အပ္စရာများ၊ ဝါရုဏီ၊ ဥစ္စೈရှ္ရဝါ၊ ကောသ္တုဘ နှင့် နောက်ဆုံး အမృత ပေါ်ထွက်လာပြီး ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားသော်လည်း ဝိෂ္ဏု၏ မိုဟိနီ မဟာကৌশလဖြင့် အမృతကို ထိန်းသိမ်းကာ အိန္ဒြ၏ အာဏာကို တည်ငြိမ်ခိုင်မာစေသည်။ ဤသရဂသည် ဂင်္ဂါကမ်းနှင့် ဝိသာလာမြို့၏ ခရီးလမ်းကို ဒေဝကထာသမိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ ရိုသေမေးမြန်းခြင်းနှင့် အာဏာရှိသော ဟောကြားချက်တို့ဖြင့် သင်ကြားပုံကို ဖော်ပြသည်။
दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः (Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo)
သရဂ ၄၆ တွင် ဒေဝ–အဆုရ အကျင့်သီလဆိုင်ရာ တင်းမာမှုကို ဒိတီ၏ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် သစ္စာကတိတည်ခြင်းမှတစ်ဆင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဒေဝတော်များက သူမ၏ သားများကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ဒိတီသည် မရီချိ၏ သား ကശ്യပ ထံသို့ အင်ဒြကို သတ်နိုင်လောက်အောင် အင်အားကြီးသော သားတစ်ဦး ပေးသနားရန် တောင်းပန်သည်။ သူမသည် ပြင်းထန်သော တပဿ (တပ) ကို ဆောင်ရွက်မည်ဟု ကတိပြုကာ ထိုသို့သော မွေးဖွားမှုအတွက် ခွင့်ပြုချက်ကိုလည်း တောင်းခံသည်။ ကശ്യပက အခြေအနေတစ်ရပ်ဖြင့် ပရသဒ (ဗရ) ပေးသည်—တစ်ထောင်နှစ်တိုင်တိုင် မပြတ်မလပ် သောချ (သန့်ရှင်းမှု) ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါက လောကသုံးပါးကို အုပ်စိုးမည့် ကံကြမ္မာရှိသော သားကို ရမည်ဟု ဆိုသည်။ ဒိတီသည် ကုရှပလဝန၌ တပကို အလွန်ပြင်းထန်စွာ ဆောင်ရွက်သည်။ လာမည့် အန္တရာယ်ကို သိသော အင်ဒြသည် တိုက်ခိုက်မှုမရွေးဘဲ မဟာဗျူဟာအဖြစ် ဝန်ဆောင်မှုကို ရွေးချယ်ကာ မီးပူဇော်ရန် မီး၊ ကုရှမြက်၊ ရေ၊ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကဲ့သို့ အယဇ္ဈ (ယဇ္ဉ) အတွက် လိုအပ်သမျှကို ပံ့ပိုးပေးပြီး ဒိတီ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သည့်အခါ ကိုယ်တိုင် ပြုစုစောင့်ရှောက်သည်။ ပြည့်စုံမည့် အချိန်မတိုင်မီ ဆယ်နှစ်အလိုတွင် ဒိတီသည် ကျေနပ်၍ အင်ဒြသည် ညီအစ်ကိုတစ်ဦး ရရှိကာ အောင်မြင်မှုကို မျှဝေမည်ဟု ဟောကြားသည်။ သို့သော် နေ့လယ်ခင်းတွင် ဒိတီသည် မသန့်ရှင်းဟန်ရှိသော အနေအထားဖြင့် အိပ်ပျော်သွားပြီး ခြေထောက်ကို ခေါင်းဘက်သို့ မျက်နှာမူစေသည်။ အင်ဒြသည် ထိုသောချပျက်ကွက်မှုကို အခွင့်အရေးယူကာ သားအိမ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ပြီး သန္ဓေကို ခုနစ်ပိုင်း ခွဲဖြတ်ကာ “မာ ရုဒಃ” (မငိုပါနှင့်) ဟု ထပ်ခါတလဲလဲ ဆိုသည်—ဤအကြောင်းကြောင့် မရုတ် (Maruts) များ၏ မူလကို ရှင်းပြထားသည်။ ဒိတီ နိုးလာပြီး သတ်ဖြတ်ခြင်းကို တားမြစ်သဖြင့် အင်ဒြသည် ထွက်ခွာကာ နောက်တဖန် အပြစ်ကို ဝန်ခံ၍ ခွင့်လွှတ်ရန် တောင်းပန်ပြီး အခွင့်အရေးသည် သန့်ရှင်းမှု ချိုးဖောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤသရဂသည် တပနှင့် သောချကို တွဲဖက်ပြသကာ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ကိုယ်ကာကွယ်မှုကိုလည်း ယှဉ်ပြထားပြီး စည်းကမ်း၏ သေးငယ်သော ချိုးဖောက်မှုတစ်ရပ်ကပင် လောကဓာတ်ဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ကြောင်း သင်ခန်းစာပေးသည်။
दितेर्गर्भभङ्गो मरुत्प्रतिष्ठा च (Diti’s Severed Embryo and the स्थापना of the Maruts; Viśālā-nagara Lineage)
သရဂ ၄၇ တွင် ဒေဝဗေဒဆန်သော ပုံပြင်အပိုင်းနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ မင်းဆက်ဇာတ်ကြောင်းကို ပေါင်းစည်းကာ သန့်ရှင်းသော မြေဒေသကို ဇာတ်လမ်းမှတ်ဉာဏ်ထဲတွင် ခိုင်မြဲစေသည်။ ဒိတိသည် မိမိ၏ သန္ဓေကို အိန္ဒြာက ခုနစ်ပိုင်း ခွဲဖြတ်သွားသဖြင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော်လည်း မအနိုင်ယူနိုင်သော အိန္ဒြာကို သဘောပေါက်နူးညံ့စွာ ပြောဆိုသည်။ သူမက အိန္ဒြာကို အပြစ်မတင်ဘဲ ဤအပျက်အစီးသည် မိမိ၏ မသတိ/ဝရတပျက်ကွက်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ခံယူသည်။ ထို့နောက် ခုနစ်ပိုင်းတို့ကို “မရုတ်” ခုနစ်ပါး—လေ၏ အပိုင်းအစများနှင့် အရပ်ဒిశများကို ကာကွယ်သော ကောင်းကင်ဒေဝတများ—အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်စေပါရန် တောင်းဆိုသည်။ အိန္ဒြာသည် လက်အုပ်ချီ၍ သဘောတူကာ မရုတ်တို့ကို လောကများနှင့် အရပ်ဒిశအနှံ့ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်သော ဒေဝသတ္တဝါများအဖြစ် တည်ထောင်ပေးသည်; မိခင်နှင့် သားတို့သည် စိတ်ပြည့်ဝစွာ အထက်သို့ တက်ရောက်ကြသည်။ ထို့နောက် ဇာတ်လမ်းသည် နေရာတည်မြဲမှုသို့ ပြောင်းလဲကာ ယခင်က အိန္ဒြာ နေထိုင်ခဲ့သော နိုင်ငံကို ဖော်ပြပြီး မင်းဆက်အဆက်ဆက်ကို ရှင်းလင်းသည်။ အိက္ရှဝါကူ၏ သီလရှိသော သား “ဝိသာလ” (အလမ္ဗုရှာမှ မွေးဖွားသူ) သည် ဝိုင်ရှာလီ မြို့ကို တည်ထောင်သည်။ ထို့နောက် ဟေမချန္ဒြ၊ သုချန္ဒြ၊ ဓူမရာရှွ၊ စဉ္ဇယ၊ သဟဒေဝ၊ ကုရှာရှွ၊ သောမဒတ္တ၊ ကကုတ်သ္ထ ဟူသော မင်းများ ဆက်ခံလာပြီး ယခုခေတ် မင်း “စုမတိ” ထံသို့ ရောက်သည်။ အဆုံးတွင် ညအိပ်တည်းခိုမှုကို စီစဉ်ကာ နောက်တစ်ဆင့် ဇနကကို တွေ့ဆုံရန် အညွှန်းပေးသည်; စုမတိသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို ကြိုဆိုရန် ထွက်လာပြီး ရှင်ရသီ၏ လာရောက်မှုကို မိမိအတွက် မဟာကံကောင်းခြင်းဟု ကြေညာသည်။
अहल्याशापवर्णनम् (The Account of Ahalyā’s Curse and the Deserted Hermitage near Mithilā)
သရဂ ၄၈ တွင် ရာမနှင့် လက္ရှမဏတို့သည် မိသီလာသို့ ခရီးဆက်ရာတွင် ဧည့်ဝတ်ပြုဓမ္မနှင့် သန့်ရှင်းသော မြေဒေသအဆက်အစပ်အတွင်း တည်နေရာချထားသည်။ အပြန်အလှန် ကျန်းမာချမ်းသာမှု မေးမြန်းပြီးနောက် စုမတိမင်းက မင်းသားနှစ်ပါးကို ထူးမြတ်သော ဧည့်သည်အဖြစ် ဂုဏ်ပြုကာ တစ်ညတည်း တည်းခိုစေပြီး၊ ထို့နောက် ရှင်ရသီများက ရိုသေစွာ ချီးမွမ်းကြသော ဇနကမင်း၏ မင်္ဂလာမြို့သို့ ဆက်လက်ထွက်ခွာစေသည်။ မိသီလာအနီးတွင် ရာမသည် ရှေးဟောင်း၍ လှပသော်လည်း လူကင်းမဲ့နေသော အာရှရမ်တစ်ခုကို မြင်၍ ၎င်း၏ သမိုင်းကို ဝိශ්ဝာမိတ္တရထံ မေးမြန်းသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ထိုနေရာသည် တစ်ခါက ဒေဝတို့တောင် လေးစားကြသော မဟာရသီ ဂေါတမ၏ အာရှရမ်ဖြစ်ပြီး၊ ဂေါတမနှင့် အဟလျာတို့က နှစ်ပေါင်းများစွာ တပဿာ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် နေရာဟု ပြောပြသည်။ အင်ဒြာသည် အခွင့်အရေးကို ယူကာ ဂေါတမအဖြစ် ပုံပြောင်း၍ ပေါင်းသင်းမှုကို တောင်းဆိုသည်။ အဟလျာသည် အင်ဒြာဟု သိမြင်သော်လည်း စူးစမ်းလိုစိတ်နှင့် စိတ်အလိုအလျောက်ကြောင့် လက်ခံလိုက်သည်။ ဂေါတမသည် တပဿာတေဇဖြင့် တောက်ပစွာ ပြန်ရောက်လာသောအခါ အင်ဒြာ၏ လှည့်စားမှု ပေါ်လွင်သွားပြီး၊ ဂေါတမက အင်ဒြာကို ပုရుషသတ္တိ ဆုံးရှုံးစေသော သာပေးကာ အဟလျာကို အာရှရမ်အတွင်း မမြင်ရသော အပြစ်ဆပ်တပဿာရှည်လျားစွာ ခံစေသည်—လေကိုသာ အာဟာရပြု၍ ပြာထဲတွင် လဲလျောင်းရမည်ဟု။ သို့သော် သာပတွင် ကယ်တင်ရာလမ်းလည်း ပါသည်—ရာမသည် တောထဲသို့ ဝင်လာ၍ သူမ၏ ဧည့်ဝတ်ပြုမှုကို လက်ခံသောအခါ အဟလျာသည် သန့်စင်ကာ မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရရှိမည်ဟု။ ထို့နောက် ဂေါတမသည် ဟိမဝတ်သို့ ထွက်ခွာကာ တပဿာ ဆက်လက်ပြုလုပ်ပြီး၊ ထိုအာရှရမ်ကို လွန်ကျူးမှု၊ အပြစ်ဆပ်မှုနှင့် ပြန်လည်ကယ်တင်ခြင်းတို့၏ သင်ခန်းစာမြေရာအဖြစ် ထင်ရှားစေသည်။
अहल्याशापमोक्षः — The Release of Ahalya and Indra’s Restoration
ဤစರ್ಗတွင် သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ယဇ္ဉပွဲအကြောင်းနှင့် သီလဓမ္မ ပြန်လည်တည်မြဲစေသော အကြောင်းအရာတို့ကို ပေါင်းစည်းဖော်ပြထားသည်။ ဂေါတမ ရှင်မုနိ၏ တပဿာကို အနှောင့်အယှက်ပြု၍ အိမ်ထောင်ရေးသန့်ရှင်းမှု၏ အကန့်အသတ်ကို လွန်ကျူးသဖြင့် အိန္ဒြာသည် ရှင်မုနိ၏ ဒေါသနှင့် ရှာပ၏ အကျိုးကို ခံရသည်။ မိမိအရှက်ကွဲမှုနှင့် ဆုံးရှုံးမှုကို ဝမ်းနည်းကာ အဂ္နိကို ဦးဆောင်သူအဖြစ်ထား၍ ဒေဝတားတို့ထံ ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် နည်းလမ်းကို တောင်းခံသည်။ အဂ္နိ၏ အမိန့်အရ ပိတෘဒေဝတို့က အိန္ဒြာ၏ ချို့ယွင်းမှုကို ဖြည့်ဆည်းရန် သိုးထီး၏ အင်္ဂါကို ဆက်စပ်ပေးကြပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ယဇ္ဉထုံးတမ်းတစ်ရပ်အဖြစ် အင်္ဂါဖြတ်ထားသော သိုးထီးကိုလည်း ပူဇော်အနုဂ္ဂဟအဖြစ် လက်ခံနိုင်ကြောင်း သတ်မှတ်လာသည်။ ထို့နောက် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ မုနိသည် ရာမအား ဂေါတမ၏ အာရှရမ်သို့ ဝင်ရောက်ကာ အဟလျာကို မောက္ခပေးရန် ညွှန်ကြားသည်။ အဟလျာသည် ရှာပကြောင့် ရာမရောက်လာသည့်အချိန်တိုင်အောင် မမြင်ရအောင် ဖုံးကွယ်ထားခံရသူဖြစ်သည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် အဟလျာကို တွေ့မြင်ကြရာ၊ သူမ၏ တပဿာကြောင့် သန့်စင်တောက်ပသော အလင်းရောင်ကို မိုးခိုးဖုံးလွှမ်းသည့် လမင်းအလင်းနှင့် နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပမှုတို့ဖြင့် အလှဆင်၍ ဖော်ပြထားသည်။ ရှာပကာလ ပြီးဆုံးသဖြင့် ညီအစ်ကိုနှစ်ပါးက သူမ၏ ခြေတော်ကို ထိကပ်ကာ ဂါရဝပြုကြပြီး၊ အဟလျာက ပာဒျ၊ အရ္ဃျ နှင့် အာတိထျ (ဧည့်ဝတ်ပြုမှု) တို့ဖြင့် ဓမ္မတရားအတိုင်း ကြိုဆိုသည်။ ထို့နောက် ပန်းမိုးရွာခြင်း၊ ဒုန္ဒုဘိသံမြည်ခြင်း၊ ဂန္ဓဗ္ဗနှင့် အပ္စရာတို့၏ သီချင်းအကနှင့်အတူ ကောင်းကင်ဘုံအောင်ပွဲ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဂေါတမ မုနိသည် အဟလျာနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းဆုံကာ ရာမကို ဂုဏ်ပြုပြီး တပဿာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သကဲ့သို့ ရာမသည် မိထိလာသို့ ဆက်လက်ခရီးဆက်သည်။
यज्ञवाटप्रवेशः जनक-विश्वामित्रसंवादश्च (Arrival at the Sacrificial Ground and Janaka’s Reception)
သရဂ ၅၀ တွင် မိထိလာမြို့၏ ယဇ္ဉဝါဋ (ယဇ္ဉပြုရာအဝင်း) သို့ ရောက်ရှိလာခြင်းနှင့် အခမ်းအနားတကျ ကြိုဆိုလက်ခံသည့် အစဉ်အလာကို ဖော်ပြထားသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ ဦးဆောင်၍ ရာမနှင့် လက္ခမဏ တို့သည် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်သွားကာ ယဇ္ဉအဝင်းသို့ ရောက်ကြသည်။ ထိုနေရာတွင် ဝေဒပညာကျွမ်းကျင်သော ဗြာဟ္မဏ များ ထောင်ချီ စုဝေးနေခြင်း၊ တပသီတို့၏ နေရာအိမ်ယာများနှင့် လှည်းရထားများဖြင့် ပြည့်နှက်သော စခန်းများကို မြင်၍ ရာမက သင့်လျော်သော တည်းခိုရာကို တောင်းဆိုသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက ရေအနီးရှိ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သော နေရာတစ်ခုကို ရွေးပေးသည်။ မဟာရိရှီ ရောက်လာကြောင်း သတင်းကြားသည့် မင်းကြီး ဇနကသည် ပုရောဟိတ် ရှတானန္ဒနှင့်အတူ ချက်ချင်း ထွက်လာ၍ ကြိုဆိုသည်။ ယဇ္ဉကို ဆောင်ရွက်နေသော ရိတဝိဇ်များက မန္တရများဖြင့် အရ္ဃျ (ကြိုဆိုပူဇာရည်) ကို ဆက်ကပ်ကြသည်။ ထို့နောက် အပြန်အလှန် ကျန်းမာချမ်းသာရေး မေးမြန်းကာ ယဇ္ဉ၏ တိုးတက်မှုကို ဆွေးနွေးပြီး အဆင့်အတန်းအလိုက် ထိုင်ခုံများကို စီစဉ်ပေးသည်။ ဇနကက ဗိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ရောက်ရှိမှုကြောင့် ယဇ္ဉအောင်မြင်ပြီဟု ကြေညာကာ နောက်ထပ် ၁၂ ရက် ကျန်သေးပြီး ဒေဝတားတို့သည် မိမိတို့၏ အပိုင်းအခွဲကို လာရောက်ခံယူမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ဇနကသည် ရိုသေမှုနှင့် စူးစမ်းလိုစိတ်ဖြင့် တောက်ပသည့် လူငယ်နှစ်ဦးအကြောင်း မေးမြန်းသည်—လက်နက်ကိုင်ဆောင်၍ ကိုယ်ဟန်အနေအထားညီညာကာ ဒေဝတားသဘောတူသကဲ့သို့ ထင်ရှားသူများဖြစ်သည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက သူတို့ကို ဒဿရထ၏ သားတော်များဟု မိတ်ဆက်ပြီး ခရီးစဉ်ကို အကျဉ်းချုပ်ပြောသည်—စိဒ္ဓာရှရမ၌ နေထိုင်ခြင်း၊ ရာက္ခသများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ဝိသာလာကို ကြည့်ရှုခြင်း၊ အဟလျာကို မြင်တွေ့ခြင်းနှင့် ဂေါတမနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း၊ ထို့ပြင် ရှိဝ၏ မဟာဓနုကို စမ်းသပ်ကြည့်ရှုရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိခြင်း။ ထိုအခါ မဟာရိရှီသည် တိတ်ဆိတ်သွားပြီး အခမ်းအနားဆန်သော ရာဇဝင်မြင်ကွင်းဖြင့် သရဂကို ပိတ်သိမ်းသည်။
शतानन्दोपदेशः — Śatānanda’s Welcome to Rāma and the Prelude to Viśvāmitra’s History
သရဂ ၅၁ တွင် အာရှရမ်အတွင်း ဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ်အားဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း၊ ဧည့်ခံဓမ္မ (အတိသိဓမ္မ) နှင့် မျိုးရိုးသမိုင်းကို သင်ခန်းစာအဖြစ် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြထားသည်။ ဂေါတမမုနိ၏ အကြီးဆုံးသား၊ တပသ်တေဇဖြင့် တောက်ပသော ရှတானန္ဒသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ နာမကို ကြားသိ၍ ရာမကို မြင်သောအခါ ဝမ်းမြောက်အံ့ဩသွားသည်။ ထို့နောက် အဟလျာအကြောင်း—ရာမအား ပြသခဲ့သလား၊ တောတွင်းပူဇော်သကာနှင့် အရဃျ စသည်ဖြင့် ဂုဏ်ပြုဧည့်ခံခဲ့သလား၊ အိန္ဒြ၏ အပြစ်အမှားပါဝင်သည့် ရှေးဟောင်းဖြစ်ရပ်ကို ရာမအား ပြောပြခဲ့သလား၊ ရာမ၏ ရောက်ရှိမှုကြောင့် အဟလျာသည် ဂေါတမနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခဲ့သလား—ဟု ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို မေးမြန်းသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက လိုအပ်သမျှကို မလွတ်မလပ် ဆောင်ရွက်ပြီးဖြစ်ကြောင်း၊ အဟလျာသည် ဂေါတမနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းပြီးဖြစ်ကြောင်းကို ရေဏုကာနှင့် ဇမဒဂ္နိတို့ ပေါင်းစည်းသကဲ့သို့ ဟု ဥပမာပြု၍ ဖြေကြားသည်။ ထို့နောက် ရှတானန္ဒသည် ရာမကို ပုံမှန်အခမ်းအနားဖြင့် ကြိုဆိုကာ ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို မယုံနိုင်လောက်သော ကုသိုလ်ကံတော်များရှိသည့် ဗြဟ္မရိရှိဟု ချီးမွမ်းပြီး ရာမ၏ ကာကွယ်သူအဖြစ် တင်မြှောက်ကာ ရာမ၏ ခရီးစဉ်ကို တပသ်ရှင်၏ အာဏာရှိသော လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် တည်မြဲစေသည်။ ထို့နောက် သရဂသည် သမိုင်းဆန်ဆန် စနစ်တကျ ရွေ့လျားကာ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ယခင်ဘုရင်ဘဝ၊ ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော အုပ်ချုပ်မှု၊ နှင့် မျိုးရိုးစဉ်ဆက်—ကုရှ → ကုရှနာဘ → ဂါဓိ → ဝိශ්ဝာမိတ္တရ—ကို ဖော်ပြသည်။ အဆုံးတွင် ဝသိဋ္ဌ၏ အာရှရမ်ကို ဒုတိယ ဗြဟ္မလောကကဲ့သို့ ပုံဖော်ကာ စိဒ္ဓ၊ စာရဏ၊ ဒေဝရိရှိ၊ ဗြဟ္မရိရှိတို့နှင့် တပသ်ကျင့်စဉ်မျိုးစုံ—ရေဖြင့်အသက်မွေးသူ၊ လေဖြင့်အသက်မွေးသူ၊ ရွက်ဖြင့်အသက်မွေးသူ၊ သစ်သီးနှင့် အမြစ်ဖြင့်အသက်မွေးသူ—တို့ နေထိုင်ရာအဖြစ် ဖော်ပြပြီး နောက်လာမည့် ဝသိဋ္ဌ–ဝိශ්ဝာမိတ္တရ တွေ့ဆုံမှုအတွက် အခင်းအကျင်းကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။
वसिष्ठ-आतिथ्यं (Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu)
သရဂ ၅၂ တွင် အတိဋ္ဌိယ (ဧည့်ခံဓမ္မ) ၏ အကျင့်အတန်းဖြင့် မင်းအာဏာနှင့် တပဿီအာဏာတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာပြည့် ဆုံတွေ့မှုကို ဖော်ပြထားသည်။ အင်အားကြီးသူ၊ သူရဲကောင်း ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည် ဝသိဋ္ဌ၏ အာရှရမ်သို့ ဝမ်းမြောက်စွာ လာရောက်၍ လေးစားစွာ နမസ്കာရ ပြုသည်။ ဝသိဋ္ဌကလည်း ကြိုဆိုကာ ထိုင်ခုံပေးပြီး တောအာရှရမ်ထုံးစံအတိုင်း သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကို ဧည့်ခံပေးသည်။ ထို့နောက် နှစ်ဦးအကြား ကုသလမေးမြန်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး တပဿာ၊ အဂ္နိဟောတရ၊ တပည့်များနှင့် အာရှရမ်ရှိ သစ်ပင်များ၏ အခြေအနေတိုင်အောင် မေးမြန်းကြသည်။ ထို့ပြင် ဝသိဋ္ဌက ရာဇဓမ္မအရ မင်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို စိစစ်သကဲ့သို့ ပြည်သူများ၏ ကောင်းကျိုး၊ အမှုထမ်းများ၊ ဘဏ္ဍာတိုက်၊ စစ်တပ်၊ မဟာမိတ်များနှင့် အမွေဆက်ခံသူများ၏ အခြေအနေကိုလည်း မေးသည်။ အပြောအဆို သာယာစွာ ကြာမြင့်ပြီးနောက် ဝသိဋ္ဌက မင်းနှင့် စစ်တပ်အတွက် ပိုမိုကြီးမားသော ဧည့်ခံပွဲကို ပြုလုပ်လိုကြောင်း တင်ပြသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက အစတွင် သစ်သီးအမြစ်နှင့် ရှင်ရသီ၏ ဒർശနသာ လုံလောက်ကြောင်း ပြော၍ ငြင်းဆန်သော်လည်း ဝသိဋ္ဌက ထပ်ခါတလဲလဲ တောင်းဆိုအတင်းအကျပ် ပြုသည်။ လက်ခံပြီးနောက် ဝသိဋ္ဌက အစက်အပြောက်ရှိသော နွား ရှဗလာ (ကာမဓေနု) ကို ခေါ်ယူကာ အရသာခြောက်မျိုးပါ အစားအစာများကို များပြားစွာ—သောက်နိုင်သော၊ စားနိုင်သော၊ လျှာဖြင့်လိမ်းစားနိုင်သော၊ စုပ်ယူနိုင်သော—ထုတ်ပေးရန် အမိန့်ပေး၍ အာရှရမ်၏ စည်းစိမ်၊ ယဇ်ပူဇော်အာနုဘော်နှင့် ဧည့်ကိုဂုဏ်ပြုသည့် ဓမ္မတရား၏ မြတ်နိုးဖွယ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
शबलाप्रार्थना–वसिष्ठप्रतिज्ञा (The Request for Śabalā and Vasiṣṭha’s Refusal)
သရဂ ၅၃ တွင် ဝသိဋ္ဌ၏ အာရှရမ်၌ ကာမဓေနုဖြစ်သော ဆဘလာ (ဆန္ဒပြည့်စုံစေသော နွား) ၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သန့်ရှင်းသော ဧည့်ခံပူဇော်မှုမှ စတင်၍ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်အပေါ် အငြင်းပွားမှုသို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည် ထိုဧည့်ခံမှုကို ချီးမွမ်းပြီး “ရတနာ” များအပေါ် ရာဇာ၏ အခွင့်အရေးရှိကြောင်း ဆိုကာ ဆဘလာကို ရယူရန် လဲလှယ်တောင်းဆိုသည်။ အစတွင် နွားတစ်သိန်းပေးမည်ဟု ဆိုပြီး နောက်တစ်ဆင့်တစ်ဆင့် ပိုမိုမြင့်မားသော အလှူအတန်းများ—ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော ဆင် ၁၄,၀၀၀ ကောင်၊ အဖြူရောင်မြင်း ၄ ကောင်ပါ ရွှေရထား ၈၀၀ စီး၊ မြင်းကောင်း ၁၁,၀၀၀ ကောင်၊ နောက်ဆုံးတွင် နွားငယ် တစ်ကုဋေ နှင့် ရတနာ၊ ရွှေ အကန့်အသတ်မရှိ—ကို တင်ပြလာသည်။ ဝသိဋ္ဌသည် အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းပယ်ကာ ဆဘလာသည် မိမိ၏ ရတနာ၊ ဥစ္စာနှင့် အသက်တိုင်ဖြစ်၍ တရားရှိသူ၏ ဂုဏ်သတင်းကဲ့သို့ ခွဲမရကြောင်း ပြောသည်။ ထို့ပြင် ယဇ္ဉာအပေါ် မူတည်မှုကို အခြေခံ၍ ဟဗျနှင့် ကဗျ ပူဇော်သက္ကာ၊ အဂ္နိဟောတရ ထိန်းသိမ်းမှု၊ ဘလိနှင့် ဟောမ၊ ထို့အပြင် စွာဟာ/ဝါရှတ် မန္တရ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ပညာရပ်ခွဲများ၏ တည်တံ့မှုတိုင် ဆဘလာပေါ် မူတည်ကြောင်း ဆိုသည်။ အဆုံးတွင် ဗိශ්ဝာမိတ္တရ၏ စိတ်မငြိမ်သက်မှုနှင့် ဒေါသက ထင်ရှားလာပြီး အာဏာရှင်ရယူမှု (အရ္ထအခြေပြု) နှင့် တပဿ-ယဇ္ဉာအာဏာ (ဓမ္မအခြေပြု ထိန်းသိမ်းမှု) တို့ကြား သဘောတရားနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ထိပ်တိုက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
शबलाहरणम् — The Attempted Seizure of Sabalā (Kāmadhenu) and the Triumph of Brahmic Power
ဤသရဂတွင် က္ṣာတရ-ဗလ (မင်းအာဏာ၏ အင်အား) နှင့် ဗြဟ္မ-ဗလ (ဗြဟ္မဣရှိ၏ တပဿာနှင့် ယဇ္ဉာအာဏာ) တို့အကြား ဓမ္မရေးရာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ပြိုင်ဆိုင်မှုကို ဖော်ပြထားသည်။ ဝသိဋ္ဌ မုနိက ဆုတောင်းပြည့်စုံစေသော နွား ကာမဓေနု (စဘလာ) ကို မပေးလိုကြောင်း ပြောသော်လည်း ဝိශ්ဝာမိတ္တရက အင်အားသုံး၍ ဆွဲခေါ်သွားသည်။ စဘလာသည် ဝမ်းနည်း၍ “ငါကို စွန့်ပစ်သလား” ဟု စဉ်းစားကာ မင်း၏ အစေခံများထံမှ လွတ်မြောက်ပြီး ဝသိဋ္ဌထံ တိုက်ရိုက် ခိုလှုံတောင်းပန်သည်။ ဝသိဋ္ဌက မိမိသည် စဘလာကို မစွန့်ပစ်ကြောင်း၊ မင်းကသာ အင်အားဖြင့် ပြုလုပ်နေကြောင်း ရှင်းလင်းသည်။ ထို့ပြင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ မင်းရာထူးနှင့် အက္ရှောဟိဏီ စစ်တပ်ကြီးကြောင့် လောကီအင်အား မညီမျှမှုကို လက်ခံသော်လည်း အထက်တန်းသော အင်အားတစ်ရပ်ရှိကြောင်းကို အနုနည်းဖြင့် ညွှန်ပြသည်။ စဘလာက ဓမ္မသဘောတရားအရ ဗြဟ္မဏအင်အားသည် က္ṣတရိယအင်အားထက် မြင့်မြတ်၍ ဒေဝီသဘောရှိကာ မတိုင်းတာနိုင်ကြောင်း ပြောသည်။ ဝသိဋ္ဌ၏ အမိန့်အရ စဘလာသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ စစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် အင်အားများကို ဖန်တီးထုတ်ပေါ်စေသည်။ ပထမဦးစွာ “ဟုမ္ဘာ” ဟု မြည်သံမှ ပပ္လဝများ ပေါ်ထွန်းလာ၍ စစ်တပ်ကို ဆုတ်ခွာစေသည်။ ထိုသူတို့ ပျက်စီးသွားသောအခါ ရှကများကို ယဝနများနှင့် ရောနှော၍ ပေါ်ထွန်းစေကာ ကျန်စစ်တပ်ကို မီးလောင်ဖျက်ဆီး၍ ထိုးဖောက်သည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရက အစတြာများကို လွှတ်၍ ထိုဖန်တီးထားသော တပ်များကို ပြန့်ကျဲစေသည်။ ဤအခန်းသည် နိုင်ငံရေးအင်အား၊ အံ့ဖွယ်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းနှင့် မန္တရ-အစတြာတို့၏ အလွှာလိုက် အင်အားသဘောတရားကို ထင်ရှားစေပြီး ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ဗြဟ္မဣရှိအဆင့်ကို ရယူလိုသည့် ဆန္ဒကို ပိုမိုပြင်းထန်စေသည်။
कामधेनुसैन्यप्रादुर्भावः — Kamadhenu’s Forces, Visvamitra’s Austerities, and Vasishta’s Wrath
သရဂ ၅၅ တွင် က္ṣာတရအင်အားနှင့် ဘြဟ္မတေဇ (brahma-tejas) တို့၏ ယှဉ်ပြိုင်မှု ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ စစ်တပ်သည် အස්တြာများကြောင့် အနိုင်မရဘဲ ဖိနှိပ်ခံနေရသည်ကို မြင်သဖြင့် ဝသိဋ္ဌက ကာမဓေနုအား ယောဂသတ္တိဖြင့် စစ်တပ်အသစ်များကို ထုတ်ပေါ်စေဟု အမိန့်ပေးသည်။ ကာမဓေနု၏ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အသံတုန်ခါမှုမှ စစ်အုပ်စုများစွာ ပေါ်ထွန်းလာပြီး ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ တပ်ဖွဲ့သည် လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးသွားသည်။ ဒေါသထွက်နေသော ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ သားများသည် လက်နက်ကိုင်ကာ ဝသိဋ္ဌကို တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်လာသော်လည်း မဟာရိရှီ၏ “ဟုမ္ကာရ” ကြောင့် မီးခိုးပြာဖြစ်သွားကြသည်။ သားများနှင့် စစ်အင်အားကို ဆုံးရှုံးသဖြင့် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ဝမ်းနည်းကြေကွဲကာ ကျန်ရှိသည့် သားတစ်ဦးကို က္ṣတ္တရဓမ္မအရ အုပ်ချုပ်စေပြီး ဟိမဝတ်တောင်တန်း စောင်းတန်းများသို့ ဆုတ်ခွာကာ မဟာဒေဝကို ပူဇော်ရန် တပသ (tapas) ပြုလုပ်သည်။ ရှီဝသည် အပေးအယူပြုသော အရှင်အဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာပြီး ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ဓနုရဝေဒ (Dhanurveda) ၏ ခွဲခြားသင်္ချာများနှင့် လျှို့ဝှက်ချက်များအပါအဝင်၊ ဒေဝအာယုဓများနှင့် အမနုဿအာယုဓများအားလုံး၏ ဗဟုသုတကို တောင်းခံသည်။ အပေးအယူရပြီးနောက် မာနတရား တိုးပွားကာ ဝသိဋ္ဌကို အနိုင်ယူပြီးပြီဟု ထင်မြင်၍ အာရှရမ်သို့ ပြန်လာကာ အස්တြာများကို လွှတ်၍ တပောဝနကို မီးလောင်စေသည်။ ရိရှီများ၊ တပသီကျောင်းသားများ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် ငှက်များ ထွက်ပြေးကြသော်လည်း ဝသိဋ္ဌက သူတို့ကို သက်သာစေပြီး ထို့နောက် သန့်ရှင်းသော ဒေါသဖြင့် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ မသင့်လျော်သော အပြုအမူကို ပြစ်တင်ကာ ယမဒဏ္ဍ တစ်ချောင်းကဲ့သို့ ဒဏ္ဍကို မြှောက်တင်သည်။ ဤသည်မှာ မာနကြီးသော အကြမ်းဖက်မှုကို ဆန့်ကျင်၍ ဝိညာဉ်တန်ခိုး တိုးမြင့်လာမည့် အလားအလာကို ညွှန်ပြသည်။
बालकाण्ड ५६: विश्वामित्र–वसिष्ठ अस्त्रसंघर्षः (Visvamitra and Vasistha: Contest of Divine Weapons)
သရဂ ၅၆ တွင် က္ෂတ္တရိယ အင်အား (śastra/astra) နှင့် ဝသိဋ္ဌ၏ “ဗြဟ္မဒဏ္ဍ” ထဲ၌ ထင်ရှားသော ဗြဟ္မဏ တေဇ (brahmanical tejas) တို့၏ နည်းပညာဆန်ဆန်၊ သဒ္ဓါတရားဆန်ဆန် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဝသိဋ္ဌ၏ စကားတော်ကြောင့် အားတက်သွားသော ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် အာဂ္နేయာစတြကို မြှောက်၍ တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးသော်လည်း ဝသိဋ္ဌက ချက်ချင်း ပျက်ပြယ်စေကာ အင်အားများ၏ အဆင့်အတန်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ထို့နောက် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ဝရုဏ၊ ရော်ဒြ၊ အိုင်န္ဒြ၊ ပါရှုပတ စသည့် အစတြများနှင့် မိုဟန၊ စွာပန၊ ဓမ္မစက္က၊ ဝိෂ္ဏုစက္က စသည့် အထူးလက်နက်များကို အစဉ်လိုက် ထုတ်လွှတ်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောစ्मिक မြင်ကွင်းကို ဖန်တီးသည်။ ဗြဟ္မာ၏ သားတော်ဟု ခေါ်ဆိုခံရသော ဝသိဋ္ဌသည် မိမိဒဏ္ဍဖြင့် အစတြများကို ‘မျိုသိမ်း’ သကဲ့သို့ စုပ်ယူပယ်ဖျက်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရက ဗြဟ္မာစတြကို လွှတ်ရာ သုံးလောကလုံး တုန်လှုပ်ကာ ဒေဝ၊ ရှိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ နှင့် နာဂကြီးများပင် ထိတ်လန့်ကြသည်။ ဝသိဋ္ဌသည် ဗြဟ္မဏတေဇဖြင့် ဗြဟ္မာစတြကိုပါ စုပ်ယူပယ်ဖျက်ပြီး ကိုယ်အပေါက်အပေါက်မှ မီးတောက်များ ထွက်ပေါ်သော ကြမ်းတမ်းသည့် ရုပ်သဏ္ဍာန်ကို ထင်ရှားစေသည်။ မုနိများက ကမ္ဘာလောကအကျိုးအတွက် ထိန်းသိမ်းရန် ချီးမွမ်းတောင်းပန်ကြသည်။ အဆုံးတွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် အရှက်ရကာ “ဗြဟ္မတေဇသည် က္ෂတ္တရိယဗလထက် မြင့်မြတ်သည်” ဟူသော သဘောတရားကို သိမြင်ပြီး ဗြဟ္မတ္ဝ (ဗြဟ္မဏဖြစ်ခြင်း) ရရန် မဟာတပဿာ ပြုမည်ဟု ဆုံးဖြတ်သည်။
विश्वामित्रस्य दक्षिणतपः तथा त्रिशङ्कोः स्वशरीरेण स्वर्गगमनाभिलाषः (Visvamitra’s Southern Austerity and Trisanku’s Bodily Ascent Aspiration)
သရဂ ၅၇ တွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ အရှက်ရမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆုံးဖြတ်ချက်မှ တြိရှင်ကူ အကြောင်းသို့ ကူးပြောင်းလာသည်။ ဝသိဋ္ဌနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရန်ငြိုးနှင့် မိမိ၏ အပျက်အယွင်းကို သတိရကာ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် မဟာမိဖုရားနှင့်အတူ တောင်ဘက်သို့ သွားပြီး အင်ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်ကာ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ဖြင့်သာ အသက်မွေး၍ တပသျာကို ပြင်းထန်စွာ ကျင့်သည်။ တပသျာ တစ်ထောင်နှစ် ပြည့်သော် ဘြဟ္မာသည် သူ့ကို “ရာဇရိရှီ” ဟူ၍သာ အသိအမှတ်ပြုသည်။ ထိုအသိအမှတ်ပြုမှုသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးစေ၍ ပိုမြင့်သော ဝိညာဉ်ရေး အဆင့်အတန်းရရန် ထပ်မံ မြင့်မားသည့် တပသျာကို ဆက်လက်ကျင့်ရန် ဆုံးဖြတ်စေသည်။ တစ်ဖက်တွင် အိက္ခဝာကူ မင်းဆက်၏ ဘုရင် တြိရှင်ကူသည် သစ္စာရှိ၍ ကိုယ်တိုင်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သူဖြစ်ကာ မကြုံဖူးသည့် ဆန္ဒတစ်ရပ်—မဟာယဇ్ఞဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ ဆွರ್ಗသို့ တက်လိုခြင်း—ကို ထားရှိသည်။ ဝသိဋ္ဌက မဖြစ်နိုင်ဟု ငြင်းပယ်သဖြင့် တြိရှင်ကူသည် တောင်ဘက်ဒေသရှိ ဝသိဋ္ဌ၏ တပသျာကျင့် သားတစ်ရာထံ သွားရောက်၍ လေးစားစွာ ခိုလှုံကာ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ ဆွರ್ಗတက်နိုင်စေမည့် ယဇ్ఞကို ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုသည်။ ဤအခန်းတွင် တပသျာ၏ အကျိုး၊ ယဇ్ఞအာဏာနှင့် သာသနာရေး မဟိစ္ဆာ၏ ခွင့်ပြုနိုင်သည့် ကန့်သတ်ချက်တို့ကို အတူတကွ ထင်ရှားစေသည်။
त्रिशङ्कुशापः — Trishanku’s Curse and Appeal to Viśvāmitra
သရဂ ၅၈ တွင် ယဇ္ဉာအာဏာနှင့် မိမိအပ်နှံထားသော ဂုရုကို ကျော်လွန်၍ လမ်းရှာခြင်း၏ ကန့်သတ်ချက်တို့အပေါ် စည်းကမ်းတကျ စဉ်းစားသုံးသပ်သည့် သဘောတရားဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုကို ဖော်ပြထားသည်။ ရာဇာ တြိရှင်ကူ၏ တောင်းဆိုချက်ကို ဝသိဋ္ဌ မုနိက ပယ်ချသဖြင့်၊ သူသည် ဝသိဋ္ဌ၏ သားတော် တစ်ရာထံ သွားရောက်သည်။ သားတော်တို့က သစ္စာတည်ကြည်သော ဂုရုကို လှည့်ကွက်ဖြင့် ကျော်လွန်လိုခြင်းသည် အဓမ္မဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် အိက္ခဝါကူ မင်းဆက်၏ ပုရောဟိတ်အစဉ်အလာကို မလေးစားရာရောက်ကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်တွန်းတားမြစ်ကြသည်။ တြိရှင်ကူက အခြားနည်းလမ်း ရှာမည်ဟု ဆိုသော် သားတော်တို့ ဒေါသထွက်ကာ သူ့ကို “ချဏ္ဍာလ” ဖြစ်စေမည့် သာပေးကြသည်။ သာပသည် တစ်ညအတွင်း အကျိုးသက်ရောက်၍ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပေါ်တွင် ထင်ရှားသော အမှတ်အသားများ ပေါ်လာကာ မင်းကြီး၏ ဝန်ကြီးများ၊ မြို့သူမြို့သားများနှင့် လိုက်ပါသူများသည် ကြောက်ရွံ့၍ ထွက်ပြေးသွားကြသည်။ တစ်ယောက်တည်း ကျန်ရစ်၍ စိတ်ဒုက္ခရောက်သော တြိရှင်ကူသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တ မုနိထံ သွားရောက် ခိုလှုံသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တက ကရုဏာဖြင့် ပြောင်းလဲသွားရသည့် အကြောင်းရင်းကို မေးမြန်းသည်။ တြိရှင်ကူက ကိုယ်တိုင်၏ ဝရတကဲ့သို့သော သံကల్ప—ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ ကောင်းကင်သို့ တက်လိုခြင်း—ကို ရှင်းပြပြီး၊ ယဇ္ဉာများ ပြုလုပ်ခဲ့မှု၊ ဓမ္မတရားဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့မှု၊ သစ္စာကို ထိန်းသိမ်းခဲ့မှုတို့ကို ဆိုကာ၊ နိယတိ(ကံကြမ္မာ)က မိမိ၏ ပုဏ္ဏိယကို ထိခိုက်စေသကဲ့သို့ ခံစားရကြောင်း ပြောသည်။ ထို့နောက် လူ့ကြိုးပမ်းအားဖြင့် ကံကြမ္မာကို တုံ့ပြန်နိုင်စေရန် ဝိශ්ဝာမိတ္တအား တောင်းပန်ကာ ဓမ္မ၊ အာဏာ၊ သာပ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ကြိုးပမ်းမှု–ကံကြမ္မာ တင်းမာမှုတို့ကို ဆွေးနွေးရာ ဖြစ်လာသည်။
विश्वामित्रस्य शरणागति-प्रशंसा तथा वासिष्ठपुत्र-शापः (Visvamitra grants refuge; the curse upon Vasishta’s sons)
သရဂ ၅၉ တွင် အားကိုးရာ (śaraṇa)၊ ယဇ္ဈပွဲ၏ စည်းကမ်းသင့်တော်မှု၊ နှင့် တပသ္ဝီ၏ ဝါစကာရဏာမှ ထွက်ပေါ်လာသော အပြစ်ဒဏ်အာနိသင်တို့ကို စနစ်တကျ ဖော်ပြထားသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ကရုဏာဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံရကာ၊ အမိန့်တော်ကြောင့် ချဏ္ဍာလရုပ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသော မင်းကို မိန့်ကြား၍ ထိုအခြေအနေသည် မိမိဒုက္ခ၏ အမှန်တရားကို သက်သေပြနေကြောင်း ပြောဆိုသည်။ ထို့နောက် မင်းအား စိတ်သက်သာစေကာ śaraṇa (အကာအကွယ်/အားကိုးရာ) ကို ထင်ရှားစွာ ပေးအပ်သည်။ ထို့ပြီး ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် လာမည့် ယဇ္ဈအတွက် ရှိသမျှ ရိရှီများနှင့် ဗြဟ္မဝါဒင်များကို ခေါ်ယူစေ၍ ကူညီစေဟု တပည့်များကို အမိန့်ပေးသည်။ မိမိအမိန့်ကို မလေးစားသူရှိပါက အပြည့်အစုံ ပြန်လည်တင်ပြရန်လည်း တင်းကျပ်စွာ မှာကြားသည်။ တပည့်များ ပြန်လာရာတွင် နယ်ဒေသအမျိုးမျိုးမှ ဗြာဟ္မဏများ ရောက်ရှိလာကြသော်လည်း မဟောဒယအကြောင်းမှာ ထူးခြားသော ခက်ခဲမှု/ခြွင်းချက် ရှိနေကြောင်း တင်ပြသည်။ ထို့အပြင် ဝသိဋ္ဌ၏ သားတစ်ရာ၏ ဒေါသပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်ချက်များကိုလည်း ပြောကြားသည်—က்ஷတ္တရိယတစ်ဦးက ပုရောဟိတ်အဖြစ် မည်သို့ ဆောင်ရွက်နိုင်သနည်း၊ အထူးသဖြင့် ချဏ္ဍာလတစ်ဦးအတွက် ဖြစ်လျှင် ပို၍ မသင့်တော်ကြောင်း၊ ထိုယဇ္မာန်နှင့် ဆက်နွယ်သော ဟဝိစ် (ပူဇော်ပစ္စည်း) ကို စားသုံးလျှင် ယဇ္ဈအပြစ် (ဒോഷ) ဖြစ်မဖြစ်ကို မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ ဤသို့ကြားသော် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ဒေါသသည် အမိန့်တော်-အပြစ်ဒဏ် (သပ) အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ လွန်ကျူးသူများကို နိမ့်ကျသော မွေးဖွားမှုများနှင့် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းသို့ ချမှတ်သည်။ မဟောဒယကိုလည်း နိṣāda အဖြစ် ရှည်လျားသော ဆင်းရဲကံကြမ္မာ ခံယူရမည်ဟု သီးသန့် သတ်မှတ်သည်။ အဆုံးတွင် ရိရှီအစည်းအဝေးအတွင်း ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ တိတ်ဆိတ်မှုက ဓမ္မ၊ လူမှုစည်းကမ်း၏ နယ်နိမိတ်များနှင့် တပသ္ဝီကို မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို ထင်ရှားစေသည်။
त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम् — Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations
စರ್ಗ ၆၀ တွင် ဗိශ්ဝာမိတ္တရ ဥပသနာတပဿ (tapas) အင်အားနှင့် တြိရှင်ကူ၏ “ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ ကောင်းကင်သို့ တက်လို” သော ဆန္ဒ၏ တရားဝင်မှုကို အဓိကထားသော ယဇ်-ကောသမိုလောဂျီ ဖြစ်ရပ်ကို ဖော်ပြသည်။ ယခင်က ဝသိဋ္ဌ မျိုးရိုးနှင့် ရန်ငြိုးကို ပြန်လည်သတိရစေပြီးနောက် ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည် ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ကျင်းပကာ ဒေဝတားတို့အား ဟဝိစ် လက်ခံရန် အာဟွာန်ပြုသည်။ ဒေဝတားတို့ မပေါ်လာသဖြင့် ယဇ်၏ အင်အားကို မိမိ၏ ယဇမာန်ဘုရင် တြိရှင်ကူအပေါ် ထားရှိသော သစ္စာကတိဖြင့် လှည့်ပြောင်းအသုံးချသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရက တြိရှင်ကူအား ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ အထက်သို့ တက်စေဟု အမိန့်ပေးသည်။ အိန္ဒြာက ဂုရု၏ ကျိန်စာကြောင့် မသင့်တော်ဟု ဆိုကာ ခေါင်းအောက်ပြောင်း၍ ကျဆင်းစေဟု အမိန့်ချသည်။ ကျဆင်းနေစဉ် တြိရှင်ကူက အကူအညီတောင်းလျှင် ဗိශ්ဝာမိတ္တရက တားဆီးရပ်တန့်စေပြီး၊ ဒေါသဖြင့် တောင်ဘက်အရပ်တွင် စပ್ತရ္ဍိအသစ်များနှင့် ကြယ်တန်းအသစ်များကို ဖန်တီးကာ အခြားကောင်းကင်စနစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်သည်။ ထို့ပြင် အိန္ဒြာအသစ်တစ်ပါးကိုပင် ဖန်တီးမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်သည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ရ္ဍိများ၊ သုရများ၊ အသူရများ၏ စည်းဝေးပွဲများက ကြောက်ရွံ့ကာ သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို ဆွေးနွေးသတ်မှတ်သည်။ တြိရှင်ကူသည် ဗိශ්ဝာမိတ္တရ ဖန်တီးထားသော ကောင်းကင်ဒေသအသစ်အတွင်း၌ တောက်ပသော်လည်း ခေါင်းအောက်ပြောင်းလျက် အလယ်ကောင်းကင်တွင် ချိတ်ဆွဲနေမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကြယ်များသည် လောကတည်ရှိသမျှ တည်တံ့မည်ဟု ဆိုသည်။ စర్గသည် ဂုရု၏ ကျိန်စာ၊ ဒေဝတားတို့၏ ကောင်းကင်တံခါးစောင့်မှုနှင့် ရ္ဍိ၏ သစ္စာကတိအင်အားတို့ကြား ဓမ္မဆိုင်ရာ တင်းမာမှုကို ထင်ရှားစေသည်။
शुनःशेफविक्रयः — The Sale of Śunaḥśepa for the Sacrifice
ဤသရဂ၌ တပသ္ယာအတွက် နေရာရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် မင်းတော်ယဇ်ပူဇော်ပွဲ၏ အရေးပေါ်အကျပ်အတည်းကို တပြိုင်နက်တည်း ချိတ်ဆက်ဖော်ပြထားသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် တောရိရှီများ ထွက်ခွာသွားကြသည်ကို မြင်၍ တောင်ဘက်ရှိ အတားအဆီးကို ရှောင်ကာ အဖွဲ့ကို လမ်းကြောင်းပြောင်းစေပြီး အနောက်ဘက်ကျယ်ပြန့်ရာ၌ ပုရှ္ကရကို တင်းကျပ်သော တပသ္ယာပြုရန် သင့်တော်သည့် တပောဝနအဖြစ် ရွေးချယ်သည်။ တစ်ဖက်တွင် အယောဓျာ၏ မင်းအမ္ဗရီရှသည် ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို စတင်သော်လည်း အိန္ဒြာက သတ်မှတ်ထားသော ဘလိတိရစ္ဆာန်ကို ဖယ်ရှားယူသွားသဖြင့် ပွဲပြီးစီးမှု အန္တရာယ်ရှိလာသည်။ ပူရောဟိတ်က ဤဆုံးရှုံးမှုကို ရာဇဓမ္မအပြစ်အနာအဆာဟု သတ်မှတ်ကာ ယဇ်ပွဲ ဆက်လက်နိုင်ရန် အစားထိုးဘလိ—တိရစ္ဆာန်ဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ—ကို ချက်ချင်း ရှာဖွေရန် တောင်းဆိုသည်။ အမ္ဗရီရှသည် နေရာအနှံ့ ရှာဖွေကာ ဂေါမူလျအဖြစ် နွားအများအပြားကို ကမ်းလှမ်းရင်း ဘೃဂုတုဏ္ဍသို့ ရောက်လာသည်။ ထိုနေရာတွင် ဘြဟ္မရိရှိ ရိချီကသည် မိသားစုနှင့်အတူ ထိုင်နေသည်။ မင်းက ယဇ်ပွဲအတွက် ဝယ်ယူနိုင်သော ဘလိအဖြစ် သားတစ်ဦးကို တောင်းခံရာ ရိချီကက အကြီးဆုံးသားကို မရောင်းဟု ငြင်းပယ်ပြီး မိခင်ကလည်း အငယ်ဆုံးသား ရှုနကကို မိဘမေတ္တာကြောင့် မခွဲနိုင်ဟု ငြင်းပယ်သည်။ အလယ်သား ရှုနಃရှေဖက ထိုငြင်းပယ်မှုများကို အလယ်သားကို အနက်အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် ရောင်းချသကဲ့သို့ နားလည်ကာ ကိုယ်တိုင် ဆန္ဒပြု၍ ထွက်လာသည်။ အမ္ဗရီရှသည် နွားတစ်သိန်းဖြင့် ရှုနःရှေဖကို ဝယ်ယူကာ ချက်ချင်း ထွက်ခွာသွားပြီး၊ ဤအပိုင်းသည် သစ္စာကတိနှင့် ချည်နှောင်ထားသော ယဇ်ပွဲ၊ မိသားစုချစ်ခင်မှုနှင့် ဘလိတရား၏ တောင်းဆိုချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သီလပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိအားကို ထင်ရှားစွာ ပြသသည်။
शुनश्शेफरक्षा–विश्वामित्रशापः (Sunassepha’s Rescue and Visvamitra’s Curse)
သရဂ ၆၂ တွင် ပုရှ္ကရ၏ သန့်ရှင်းသော ယဇ္ဉ-ဒေသအတွင်း ဘုရင် အမ္ဗရီဿ၏ ယဇ္ဉအကျပ်အတည်းကို တည်နေရာချထားသည်။ ဘုရင်သည် Śunaśśepha ကိုခေါ်ဆောင်ကာ မွန်းတည့်ချိန်တွင် ရပ်နားပြီး စိတ်ပင်ပန်းသော ကလေးသည် မိခင်ဘက် မောင်တော်ဖြစ်သော Viśvāmitra ကို တွေ့ရသည်။ သူသည် အခြား ရိရှီများနှင့်အတူ တပဿယာ ပြုနေပြီး Śunaśśepha သည် ဓမ္မ၏စကားဖြင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို တောင်းခံကာ ရိရှီကို အလုံးစုံ၏ ကာကွယ်ရှင်ဟု ချီးမြှောက်၍ ဘုရင်၏ ယဇ္ဉကို အဓမ္မမဖြစ်စေဘဲ ပြီးမြောက်စေလိုကြောင်း လျှောက်ထားသည်။ Viśvāmitra သည် သူ့ကို သက်သာစေပြီး မိမိ၏ သားများကို အဂ္နိကို ပျော်ရွှင်စေကာ ယဇ္ဉ၏ သန့်ရှင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အစားထိုးဘလိအဖြစ် ကိုယ်တိုင် ဆက်ကပ်ကြရန် တိုက်တွန်းသည်။ သားများက ကိုယ့်အကျိုးကိုသာ ကြည့်၍ ငြင်းပယ်ကာ ဤအကြံကို သီလအရ မနှစ်သက်ဖွယ်ဟု ပြစ်တင်ကြသဖြင့် Viśvāmitra သည် ဒေါသထွက်ကာ သူတို့ကို နှစ်တစ်ထောင်ကြာ ခွေးသားစားသူများကဲ့သို့ နိမ့်ကျသောဘဝဖြင့် နေရမည်ဟု သပိတ်ချသည်။ ထို့နောက် Śunaśśepha ကို အဂ္နိအား ပူဇော်ခေါ်ယူရန် ဒေဝီယ ဂါထာ/မန္တရ နှစ်ပုဒ် (နောက်တစ်ဆင့် အိန္ဒြနှင့် ဥပေန္ဒြ) ကို သင်ကြားပေးသည်။ ယဇ္ဉမဏ္ဍပသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ Śunaśśepha ကို ဝိုင်ෂ္ဏဝ ယူပပေါ်တွင် သန့်ရှင်းသော ကြိုးများဖြင့် ချည်နှောင်ကာ အနီရောင် အလှဆင်များ တပ်ဆင်ပေးသည်။ သူ၏ စတုတိများကြောင့် အိန္ဒြ ပျော်ရွှင်၍ အသက်ရှည်ခြင်းကို ပေးသနားပြီး အမ္ဗရီဿသည် ယဇ္ဉကို ပြီးမြောက်ကာ အကျိုးဖလ တိုးပွားစွာ ရရှိသည်။ Viśvāmitra သည် ပုရှ္ကရတွင် တပဿယာကို ရှည်လျားစွာ ဆက်လက်ပြုလုပ်ကာ ပူဇော်ပွဲ၏ ဆက်စပ်တည်တံ့မှု၊ ကာကွယ်ရမည့် တာဝန်ဓမ္မ၊ နှင့် တပဿဝင်၏ ဒေါသအန္တရာယ်ကို ထင်ရှားစေသည်။
विश्वामित्रस्य तपोविघ्नः, मेनकाप्रसङ्गः, महर्षिपदप्रदानम् (Visvamitra’s Austerity Obstructed; Menaka Episode; Conferment of Maharshi Status)
ဤသရဂ၌ တပဿာ၏ စမ်းသပ်မှုနှင့် ဒေဝလောက၏ တုံ့ပြန်မှုကို အစဉ်လိုက် သေချာစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် တစ်ထောင်နှစ်ကြာ တပဿာပြု၍ အဆုံးသတ် ရေချိုးပူဇော်ကာလ (ရိတုအနုသင်္ကာရ) ပြီးနောက် ဒေဝတော်များက တပ၏ “အကျိုးफल” ကို ပေးအပ်လိုသဖြင့် လာရောက်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ကഥာသည် ထိုအရာကို ဝိညာဉ်ရေးရာ ပကတိတည်ငြိမ်မှုကို စမ်းသပ်ခြင်းအဖြစ် ထင်ဟပ်စေသည်။ ထို့နောက် ပုရှ္ကရ၌ အပ္စရာ မေနကာအားဖြင့် ကာမ (အလိုဆန္ဒ) စမ်းသပ်မှု ပေါ်လာသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ကာမ၏ အာဏာအောက်တွင် မေနကာကို အာရှရမ်၌ နေထိုင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ပြီး “နေ့ညကို အကြောင်းပြုသကဲ့သို့” ဆယ်နှစ်ကြာ လွန်သွားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် နောင်တရကာ ဤသည်မှာ တပဿာအတွက် ဝိဃ္န (အတားအဆီး) ဖြစ်ကြောင်း သိမြင်ပြီး မေနကာကို ချိုသာသော စကားဖြင့် လွှတ်ပို့ကာ naiṣṭhikī-buddhi — တစ်သက်တာ ဘြဟ္မစရိယ (သန့်ရှင်းသော သက်တမ်းတစ်လျှောက် စည်းကမ်း) ကို ထပ်မံ အတည်ပြုသည်။ ကောသိကီ မြစ်ကမ်းနှင့် နောက်တစ်ဖန် မြောက်ဘက် တောင်တန်းများတွင် ပိုမိုပြင်းထန်သော တပဿာကို ဆက်လက်ပြုလုပ်သဖြင့် ဒေဝတော်များ ကြောက်ရွံ့လာကြသည်။ ဆွေးနွေးပြီးနောက် ဘြဟ္မာသည် “မဟာရ္ရှိ” ဟူသော ဘွဲ့ကို ပေးအပ်သော်လည်း ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် စိတ်မလှုပ်ရှားဘဲ ထိုဘွဲ့သည် အင်ဒြိယ-ဇယ (အာရုံခံအင်္ဂါများကို အနိုင်ယူခြင်း) ကို ဆိုလိုရမည်ဟု ဆိုသည်။ ဘြဟ္မာက ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှု မပြည့်စုံသေးကြောင်း ပြင်ဆင်ပြောကြားပြီး ထွက်ခွာသည်။ သရဂ၏ အဆုံးတွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် လက်မြှောက်တင်၍ ရပ်တည်ခြင်း၊ လေကိုသာ အာဟာရပြုခြင်း၊ pañcatapā ပြုခြင်းနှင့် ရာသီဥတုဒဏ် ခံယူခြင်းတို့ဖြင့် တပဿာကို ပိုမိုတင်းကျပ်စေရာ ဒေဝလောက၏ စိုးရိမ်မှု ပြန်လည်မြင့်တက်ပြီး အင်ဒြာက ရမ္ဘာကို စေလွှတ်ရန် စီမံကိန်းချကာ တပနှင့်အတူ အင်ဒြိယ-နိဂ္ဂဟ (အာရုံထိန်းချုပ်မှု) လိုအပ်ကြောင်းကို ထပ်မံ ထင်ရှားစေသည်။
रम्भा-प्रलोभनम् — Rambhā’s Temptation and Viśvāmitra’s Curse
သရဂ ၆၄ တွင် လှုံ့ဆော်နှိုးဆွမှုအောက်၌ တပဿ (tapas) ၏ မခိုင်မာလွယ်မှုကို စနစ်တကျ ဖော်ပြထားသည်။ ဒေဝတို့အကျိုးအတွက် အိန္ဒြ (Sahasrākṣa) သည် အပ္စရာ ရမ္ဘားကို ကောသိက ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို ကာမ-မောဟဖြင့် လှည့်ဖြားစေဟု တာဝန်ပေးပြီး၊ ကန္ဒရ္ပ၏ အကူအညီနှင့် နွေဦးကာလ၌ ကုကီလ (koel) ငှက်သံ၏ နှလုံးဖမ်းစားသော သီချင်းကိုပါ ထောက်ပံ့မည်ဟု ဆိုသည်။ ရမ္ဘားသည် ရှင်တော်၏ အမျက်ကို ကြောက်ရွံ့သော်လည်း အလွန်လှပသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ယူကာ နီးကပ်လာသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ကုကီလသံ၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သီချင်းကို ကြားပြီး ရမ္ဘားကို မြင်သဖြင့် သံသယပေါ်လာကာ အိန္ဒြ၏ လှည့်ကွက်ကို သိမြင်သည်။ အမျက်တက်လာ၍ ရမ္ဘားကို တစ်သောင်းနှစ်ပတ်လုံး ကျောက်တုံးဖြစ်နေစေရန် ကျိန်စာချသော်လည်း၊ နောင်တွင် တပဿပြည့်ဝ၍ တေဇောမင်းသော ဗြာဟ္မဏတစ်ပါးက သူမကို လွတ်မြောက်စေမည်ဟုလည်း ကြေညာသည်။ ကျိန်စာချပြီးနောက် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် နောင်တရကာ ဤဖြစ်ရပ်ကို အင်္ဒြိယမထိန်းနိုင်ခြင်းကြောင့် တပဿပုဏ္ဏား လျော့နည်းသွားခြင်းဟု သဘောပေါက်သည်။ ထို့ကြောင့် အမျက်နှင့် စကားကို ရှောင်ကြဉ်၍ ပရాణကို ထိန်းချုပ်ကာ အစာကို ရေရှည်စွန့်လွှတ်ပြီး၊ “မတူညီနိုင်သော” တစ်ထောင်နှစ်တပဿကျင့်စဉ်ဖြင့် ဗြာဟ္မဏဘဝကို ရယူမည်ဟု သစ္စာတည်သည်။ ဤအခန်းသည် ဒေဝတို့၏ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်မှု၊ သီလဓမ္မဆိုင်ရာ တာဝန်ယူမှုနှင့် တပဿအင်အား၏ အတွင်းရေး စီမံခန့်ခွဲမှုကို တပြိုင်နက် ထင်ဟပ်စေသည်။
विश्वामित्रस्य ब्राह्मर्षित्वप्राप्तिः — Viśvāmitra Attains Brahmarṣi Status
ဤအခန်းတွင် ရှာတာနန္ဒက ဗိဿဝါမိတြသည် ရာဇရသေ့အဖြစ်မှ ဗြဟ္မရသေ့အဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် တက်လှမ်းပုံကို ရှင်းလင်းဟောကြားထားသည်။ ဗိဿဝါမိတြသည် ဟိမဝန္တာဒေသမှ ထွက်ခွာ၍ အရှေ့အရပ်၌ ပြင်းထန်သော အကျင့်သီလများကို ကျင့်ကြံကာ နှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်တိုင်တိုင် စကားမပြောဘဲ နေခဲ့သည်။ ထိုအကျင့် ပြည့်စုံသောအခါ သိကြားမင်းသည် ပုဏ္ဏားအသွင်ဆောင်၍ အစာတောင်းခံရာ ဗိဿဝါမိတြသည် စကားတစ်ခွန်းမျှ မဆိုဘဲ အစာအားလုံးကို ပေးလှူလိုက်ပြီး အသက်ရှူအောင့်ကာ ပိုမိုပြင်းထန်သော အကျင့်ကို ဆက်လက် ကျင့်ကြံလေသည်။ ထိုသို့ ကျင့်ကြံမှုကြောင့် ဦးခေါင်းမှ မီးခိုးများ ထွက်လာပြီး လောကသုံးပါးလုံး တုန်လှုပ်ချောက်ချားကာ နေမင်း၏ အလင်းရောင်လည်း မှေးမှိန်သွားသည်။ ကမ္ဘာပျက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ဗြဟ္မာမင်းနှင့် နတ်သိကြားတို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဗိဿဝါမိတြအား နှစ်သိမ့်ကာ ဗြဟ္မရသေ့အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ဗိဿဝါမိတြ၏ တောင်းဆိုမှုအရ ရသေ့ကြီး ဝါသိဋ္ဌကလည်း သူ့အား ဗြဟ္မရသေ့အဖြစ် လက်ခံအတည်ပြုပေးသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဇနကမင်းကြီးသည် ရာမ၊ လက္ခဏနှင့် ဗိဿဝါမိတြတို့အား ရိုသေစွာ ဂါရဝပြုပြီး ညနေခင်း ဝတ်ပြုမှုများ ပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပန်ထွက်ခွာသွားလေသည်။
शिवधनुर्न्यासकथा तथा सीतोत्पत्तिविवाहशुल्क-निश्चयः (The Bow of Śiva: Its Deposit, Sītā’s Origin, and the Prowess-Brideprice Vow)
မိုးလင်းချိန်တွင် မင်းကြီး ဇနကသည် နေ့စဉ်ဝတ္တရားနှင့် ပူဇော်ပွဲအခမ်းအနားများကို ပြီးစီးစွာ ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် ရှင်ဝိශ්ဝာမိတ္တရနှင့်အတူ လာရောက်သော ရာမ၊ လက္ခမဏတို့ကို ဓမ္မတရားအတိုင်း ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုကာ အမှုတော်ဆောင်ရန် တရားဝင် ပူဇော်တင်ပြ하였다။ ရှင်ဝိශ්ဝာမိတ္တရက မင်းသားတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြောကြားရာ၌ ဇနက၏ အုပ်ထိန်းစောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထိန်းသိမ်းထားသော အလွန်အံ့ဩဖွယ် ရှိဝ၏ မြားတံ (သိဝဓနု) ကို မြင်တွေ့လိုကြောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆို하였다။ ထို့နောက် ဇနကသည် ထိုလက်နက်၏ အပ်နှံထိန်းသိမ်းလာသည့် သမိုင်းကို ရှင်းပြ하였다။ ဒက္ခ၏ ယဇ్ఞပွဲဖြစ်စဉ်တွင် ရုဒြသည် မိမိ၏ ယဇ్ఞအပိုင်းကို မပေးကြသဖြင့် ဒေါသထွက်ကာ မြားတံကို ကိုင်ဆောင်၍ ဒေဝတားတို့ကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ကြောက်ရွံ့သွားသော ဒေဝတားတို့က ရှိဝကို ပူဇော်ချီးမွမ်း၍ စိတ်ကျေနပ်စေရာမှ နောက်ဆုံးတွင် ထိုမြားတံသည် ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် အုပ်ထိန်းမှုဖြင့် ဇနက၏ မျိုးရိုးထံသို့ အပ်နှံလာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ဇနကသည် စီတာ၏ ပေါ်ထွန်းလာပုံကို ပြောပြ하였다။ ယဇ్ఞမြေကို ထွန်ယက်၍ သန့်စင်နေစဉ် မြေကြီးထဲမှ စီတာ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး၊ အယောနိဇာ—ဝမ်းမှ မမွေးဖွားသူ—ဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ ဆို하였다။ ထိုနောက် စီတာကို မိမိ၏ သမီးအဖြစ် ကြီးပြင်းစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အိမ်ထောင်ရေးအတွက် တင်းကျပ်သော သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်ကို ချမှတ်၍ ထိုမြားတံကို မြှောက်နိုင်ပြီး ကြိုးတင် (တင်း) နိုင်သော အင်အားပြသသူသာ စီတာကို ရယူနိုင်မည်ဟု ကြေညာ하였다။ ဘုရင်များစွာ လာရောက်စမ်းသပ်သော်လည်း မြားတံကို မြှောက်တင်တောင် မနိုင်ကြသဖြင့် ဇနကက မသင့်တော်ကြောင်း သိကာ ပယ်ချ하였다။ အရှက်ရသဖြင့် သူတို့သည် မိသီလာကို တစ်နှစ်တိုင်တိုင် ဝိုင်းရံကာ မြို့၏ အရင်းအမြစ်များကို ချို့တဲ့စေ하였다။ ဇနကသည် တပဿာပြု၍ ဒေဝတန်ခိုးရှိသော စတုရင်္ဂတပ်ကို ရရှိကာ ကျူးကျော်သူတို့ကို အနိုင်ယူသဖြင့် သူတို့သည် ထွက်ပြေးသွားကြသည်။ နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ဇနကသည် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့အား ထိုတောက်ပသော မြားတံကို ပြသမည်ဟု ကတိပြုကာ ရာမက မြှောက်၍ ကြိုးတင်နိုင်ပါက စီတာကို ရာမအား ပေးအပ်မည်ဟု သစ္စာပြု하였다။
शिवधनुर्दर्शनं—रामेण धनुर्भङ्गश्च (The Showing of Śiva’s Bow and Rama’s Breaking of It)
မိထိလာမြို့၌ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ၏ တောင်းဆိုချက်အပေါ် မင်းကြီး ဇနကသည် အလွန်လေးမြတ်သည့် ဒေဝဘုရားသခင်၏ “ရှီဝဓနု” ကို အလှဆင်တင့်တယ်စွာ ပြင်ဆင်၍ အခမ်းအနားတော်နှင့်တကွ ထုတ်ပြရန် အမိန့်ပေးသည်။ ဝန်ကြီးတို့သည် သံသေတ္တာအတွင်း ထည့်ထားသော ထိုဓနုကို ဘီးရှစ်ဘီးပါ ယာဉ်ပေါ်တင်ကာ အလွန်ခက်ခဲစွာ သယ်ဆောင်လာကြသဖြင့် ၎င်း၏ လူ့အင်အားလွန်ကဲသည့် အလေးချိန်နှင့် သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်မှု ပေါ်လွင်လာသည်။ ဇနကသည် ဗိශ්ဝာမိတ္တရနှင့် မင်းသားနှစ်ပါးအား ဒေဝ၊ အသူရ၊ ရာක්ෂသ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ယက္ခ၊ နာဂ၊ ကိန္နရ စသည့် အမနုဿအုပ်စုများအပါအဝင် အင်အားကြီးမင်းများတောင် ထိုဓနုကို ကြိုးတင်၍ မကိုင်မမြှောက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ရာမသည် သေတ္တာကိုဖွင့်၍ ထိကိုင်ခြင်း၊ မြှောက်ယူခြင်း၊ ကြိုးတင်ခြင်းအတွက် ခွင့်တောင်းပြီး လူထောင်ပေါင်းများစွာရှေ့တွင် လွယ်ကူသကဲ့သို့ ကြိုးတင်ကာ ဆွဲတင်လိုက်သည်။ ဓနုသည် အလယ်မှ ကွဲပျက်သွား၍ မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ ကြီးမားသောအသံနှင့် မြေငလျင်တုန်ခါမှု ဖြစ်ပေါ်ကာ ကြည့်ရှုသူအများစု မူးလဲသွားကြသည်။ သို့ရာတွင် ဇနက၊ ဗိශ්ဝာမိတ္တရနှင့် ရာဃဝမင်းသားနှစ်ပါးသာ တည်ငြိမ်နေကြသည်။ အခြေအနေပြန်လည်ငြိမ်သက်လာသော် ဇနကသည် မစဉ်းစားနိုင်လောက်သော ဗီရိယကို အသိအမှတ်ပြု၍ “ဝီရျ-ရှုလ္က” သစ္စာကတိ ပြည့်စုံကြောင်း ကြေညာကာ စီတာကို ရာမအား ပေးအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်သည်။ ထို့နောက် အယောဓျာသို့ သံတမန်များ စေလွှတ်၍ ဒဿရထကို ဖိတ်ခေါ်ကာ ဖြစ်ရပ်အားလုံးကို ပြည့်စုံစွာ တင်ပြစေသည်။
जनकदूतागमनम् — The Arrival of Janaka’s Messengers in Ayodhya
ဤသရဂါသည် မိထိလာရှိ ဓနုစမ်းသပ်ပွဲအဖြစ်အပျက်မှ အယောဓျာရှိ မင်းတော်ဆုံးဖြတ်ချက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးသော သံတမန်ရေးနှင့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ တံတားတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ဇနကမင်း၏ သံတမန်တို့သည် သုံးရက်ခရီး သုံးညလမ်းပန်းဆင်းရဲမှုကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လျက် အယောဓျာသို့ ဝင်ရောက်ကာ တံခါးစောင့်များမှတစ်ဆင့် နန်းတော်တွင် အရှင်မင်းကို တွေ့ဆုံခွင့် တောင်းခံကြသည်။ ခွင့်ပြုခံရပြီးနောက် မင်းခေါင်ကြီး ဒဿရထ္ထကို လေးစားသဒ္ဓါပြည့်ဝ၍ ချိုမြိန်သိမ်မွေ့သော စကားဖြင့် ဦးစွာ ဇနကမင်းဘက်မှ မင်း၏ ကျန်းမာချမ်းသာမှုနှင့် ဆရာအာစရိယများ၊ ပုရောဟိတ်များ၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို မေးမြန်းကာ၊ အခမ်းအနားသဘောတရားအရ သန့်ရှင်းသော မီးကို အရှေ့တန်းထားခြင်းကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။ ထို့နောက် မဟာသဘင်အတွင်း အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်သော သတင်းကို တင်ပြကြသည်—ရာမသည် ဒိဗ္ဗဓနုကို ချိုးဖျက်နိုင်ခဲ့၍ ဇနကမင်း၏ ကတိတော်အရ စီတာကို vīrya-śulka၊ အားမာန်ဗီရိယ၏ ဆုလာဘ်အဖြစ် ပေးအပ်မည်ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ပြည့်စုံသွားသည်။ ဇနကမင်းသည် ဒဿရထ္ထ၏ သဘောတူညီချက်ကို တောင်းခံပြီး ဆရာအာစရိယများနှင့် မိသားစု ပုရောဟိတ်နှင့်အတူ မိထိလာသို့ အမြန်ကြွလာရန် ဖိတ်ခေါ်ကာ မင်းသားတို့ကို တွေ့မြင်ရခြင်းဖြင့် နှစ်ဖက်မင်းဆက်တို့ ပျော်ရွှင်မည်ဟု အာမခံသည်။ သံတမန်တို့ ပြောပြီးသော် ဒဿရထ္ထသည် ဝမ်းမြောက်၍ ဝသိဋ္ဌ၊ ဝာမဒေဝ၊ အမတ်များနှင့် စုဝေးနေသော ရှင်ရသီတို့နှင့် တိုင်ပင်ကာ အားလုံးသဘောတူသဖြင့် နောက်တစ်နေ့ မိထိလာသို့ ထွက်ခွာမည်ဟု ကြေညာသည်။
एकोनसप्ततितमः सर्गः — Daśaratha’s Departure to Videha and Marriage Arrangements
ညက ကုန်လွန်ပြီးနောက် မင်းဒဿရထသည် ဓမ္မဆရာများနှင့် ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ စုမန်ထရအား အမိန့်ပေးသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရာရှိများသည် ငွေကြေးအလွန်များနှင့် အမျိုးမျိုးသော ရတနာများကို ယူဆောင်ကာ အရှေ့တန်းသို့ အရင်ထွက်ခွာစေ၊ ယာဉ်များနှင့်တကွ စစ်တပ်လေးမျိုး (စတုရင်္ဂစစ်) ကို ချက်ချင်း စုစည်းလှုပ်ရှားစေ၊ ထို့ပြင် ဇနက၏ သံတမန်များက အလျင်အမြန် တောင်းဆိုနေသဖြင့် နှောင့်နှေးမှုမရှိစေရန် ဝသိဋ္ဌ၊ ဝာမဒေဝ၊ ဇာဘာလီ၊ ကာရှျယပ၊ မာရကဏ္ဍေယ၊ ကာတျာယန တို့ကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏ-ရိရှိကြီးများကိုလည်း အရှေ့တန်းသို့ ကြိုတင်စေလွှတ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့သည် ခရီးထွက်ပြီး လေးရက်အတွင်း ဝိဒေဟသို့ ရောက်ရှိလာသည်။ သူတို့ရောက်လာကြောင်း ကြားသိသည့် ဇနကမင်းသည် အလွန်လေးစားသည့် ဧည့်ခံပွဲများကို စီစဉ်ကာ အသက်ကြီးသော ဒဿရထမင်းကို မင်္ဂလာစကား ‘ဒိဋ္ဌိ’ ဖြင့် ကြိုဆိုပြီး ဤတွေ့ဆုံမှုကို သားတော်တို့၏ ရဲရင့်မှု၏ အကျိုးဖလဟု ဆိုသည်။ ဝသိဋ္ဌရိရှိ၏ ရောက်ရှိလာမှုကို နတ်တို့အတွင်း အိန္ဒြာကဲ့သို့ ချီးမွမ်းကြပြီး ဇနကမင်းက ရဂ္ဃုဝంశနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းကြောင့် အတားအဆီးများ ပျောက်ကင်းကာ မျိုးရိုးဂုဏ်တိုးတက်ကြောင်း ပြောသည်။ ထို့နောက် မနက်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ယဇ္ဉာပြီးဆုံးပြီးနောက် ရိရှိတို့၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် မင်္ဂလာအိမ်ထောင်ရေးကို ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုသည်။ ဒဿရထမင်းသည် ဓမ္မကို သိမြင်သည့် တည်ငြိမ်သော စကားဖြင့် အဆိုကို လက်ခံကာ မှန်ကန်သော အကြံဉာဏ်အတိုင်း လိုက်နာမည်ဟု အတည်ပြုသည်။ ရိရှိများနှင့် မင်းများသည် အပြန်အလှန် ဝမ်းမြောက်စွာ ညကို ကုန်လွန်စေကြပြီး ဇနကမင်းသည် ယဇ္ဉာနှင့် သမီးတော်များအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ရိုးရာကိစ္စများကို ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်သည်။
वंशवर्णनम् तथा विवाहप्रार्थना — Genealogy of the Ikshvaku Line and the Proposal for Marriage
သရဂ ၇၀ သည် မိသီလာ နန်းတော်၌ အခမ်းအနားရိုးရာနှင့် နိုင်ငံရေးညှိနှိုင်းမှုတို့ ဆုံရာ အရေးကြီးသော အခန်းဖြစ်သည်။ မနက်အရုဏ်တွင် နေ့စဉ် ယဇ္ဉာနှင့် ရိုးရာကိစ္စများကို ပြီးစီးပြီးနောက် ဘုရင် ဇနကသည် မဟာပုရောဟိတ် ရှတானန္ဒကို မိန့်ကြားကာ သံတမန်များကို စေလွှတ်၍ အိက္ခုမတီ မြစ်ကမ်းရှိ စာင်ကာရှာမြို့တွင် နေထိုင်သော ညီတော် ကုသဓွဇကို ဖိတ်ခေါ်စေသည်။ ကုသဓွဇ ရောက်လာ၍ ဂါရဝပြုကာ မင်းတော်ဂုဏ်ဖြင့် ထိုင်ခုံပေးခံရသည်။ တစ်ပြိုင်နက်တည်း မိသီလာဘက်မှ ဒဿရထကိုလည်း ဖိတ်ကြားပြီး မဟာမန်တရီ စုဒာမန်ကို သံတမန်အဖြစ် စေလွှတ်သည်။ ဒဿရထသည် ရှိများ၊ အာစာရိယများ၊ ပုရောဟိတ်များ၊ မန်တရီများနှင့် ဆွေမျိုးအပေါင်းတို့နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာသည်။ ဒဿရထသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ အာဏာရှိသော ပြောရေးဆိုရေးအဖြစ် ဝသိဋ္ဌကို တရားဝင် ခန့်အပ်သည်။ ဝသိဋ္ဌသည် ထို့နောက် ဘြဟ္မာမှစ၍ မရီချိ၊ ကာရှျယပ၊ ဝိဝသွာန်၊ မနု နှင့် အိက္ခဝါကု မင်းဆက်တစ်လျှောက် ဒဿရထနှင့် သူ၏ သားတော်များထိ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ကို ရွတ်ဆိုတင်ပြသည်။ ဤမျိုးရိုးဖော်ပြချက်သည် မျိုးရိုးသန့်ရှင်းမှု၊ သစ္စာတရားနှင့် မင်းဓမ္မဂုဏ်တို့၏ သက်သေတော်အဖြစ် တည်ထောင်ပေးသည်။ အဆုံးတွင် ဝသိဋ္ဌက ဇနကထံ ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့အား မင်္ဂလာဆောင်စေရန် သမီးတော်နှစ်ပါးကို ပေးအပ်တော်မူပါရန် ထင်ရှားစွာ တောင်းခံကာ၊ ဤပေါင်းစည်းမှုကို ကုသိုလ်ကံနှင့် မင်းဆက်သင့်တော်မှုတို့ တစ်ညီတစ်ညွတ်ဖြစ်ခြင်းဟု ချီးမြှောက်တင်ပြသည်။
जनककुलवर्णनम् तथा सीतोर्मिलादानम् (Janaka’s Genealogy and the Bestowal of Sita and Urmila)
သရဂ ၇၁ တွင် နန်းတော်အခမ်းအနားဆန်သော ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုကို ဖော်ပြသည်။ အိက္ခ္ဝာကု မျိုးရိုးဇာတိကို ကြားနာပြီးနောက် မိသီလာ၏ မင်းကြီး ဇနကသည် ဝသိဋ္ဌ (Vasiṣṭha) ရှင်တော်အား ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ ကညာ-ပရဒါန (သမီးကို မင်္ဂလာအတွက် ပေးအပ်ခြင်း) ၏ သဘောတရားကို ထုတ်ဖော်သည်—သမီးကို ပေးအပ်ရာတွင် မြတ်နိုးဖွယ် မျိုးရိုးအိမ်တော်သည် မိမိတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ကို ပြည့်စုံစွာ ရွတ်ဆိုကြေညာသင့်ကြောင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဇနကသည် ဝိဒေဟ မျိုးရိုးကို နာမည်ကြီး မင်း နိမိ (Nimi) မှ စ၍ မိသီ (Mithi)—မိသီလာ (Mithilā) ကို တည်ထောင်သူ—နှင့် ဇနကမင်းများ၏ ဆက်တိုက်စဉ်ဆက်ကို ဟရස්ဝရောမ (Hrasvaroma) အထိ ရှင်းလင်းကာ၊ သူ၏ သားနှစ်ပါးဖြစ်သော ဇနက (မိမိ) နှင့် ညီတော် ကုသဓွဇ (Kuśadhvaja) ကို ဖော်ပြသည်။ ဇနကသည် မိမိ၏ နန်းတက်ပုံ၊ ဖခင်မင်း၏ တောဝင်အနားယူမှု၊ ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော အုပ်ချုပ်ရေးကို ရှင်းပြပြီး ကုသဓွဇကို ချစ်ခင်စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံရေးအရေးပေါ်ကိစ္စ ဖြစ်ပေါ်လာသည်—သာင်ကာရှျ (Sāṅkāśya) ၏ စုဓန်ဝါ (Sudhanvā) သည် ရှိဝဘုရား၏ ဓနု (Śaiva bow) နှင့် စီတာကို တောင်းဆိုရာ ဇနကက ငြင်းပယ်ပြီး စစ်ပွဲတွင် အနိုင်ယူကာ သတ်ဖြတ်သည်။ ထို့ပြင် သာင်ကာရှျ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကုသဓွဇအား အပ်နှံတင်မြှောက်သည်။ အဆုံးတွင် မင်္ဂလာကြေညာချက်ကို လူထုရှေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည်—ဇနကသည် ဝမ်းမြောက်စွာ စီတာကို ရာမ (Rāma) ထံ ပေးအပ်ပြီး ဥရ္မိလာ (Ūrmilā) ကို လက္ခ္မဏ (Lakṣmaṇa) ထံ ပေးအပ်သည်။ ဥပဒေ-အခမ်းအနားအရ အတည်ပြုမှုအတွက် ပေးအပ်ကြေညာချက်ကို သုံးကြိမ် ထပ်မံရွတ်ဆိုကာ၊ ဒဿရထ (Daśaratha) အား ဂို-ဒါန (go-dāna) နှင့် ပိတೃကర్మ (pitṛ rites) ဆိုင်ရာကို ညွှန်ကြားပြီး မင်္ဂလာအချိန်ကိုလည်း သတ်မှတ်သည်—မခာ (Makha) နက္ခတ် တက်လာချိန်နှင့်၊ ဥတ္တရ-ဖလ္ဂုနီ (Uttara-Phalgunī) အောက်တွင် တတိယနေ့ မင်္ဂလာပြုရန် ဖြစ်သည်။
वैवाहिकसंबन्ध-निश्चयः / Fixing the Mithila–Ayodhya Marital Alliance
သရဂ ၇၂ တွင် အိက္ခ္ဝာကု မင်းသားများနှင့် ဝိဒေဟ မိသားစုအကြား မင်းဆက်မိတ်ဖက်မှုကို နန်းတော်ဆွေးနွေးချက်များနှင့် အခမ်းအနားပြင်ဆင်မှုများဖြင့် တရားဝင်အတည်ပြုထားသည်။ ဇနကမင်း၏ မျိုးရိုးဇာတိဖော်ပြချက်အပြီးတွင် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ—ဝသိဋ္ဌ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်—အိက္ခ္ဝာကုနှင့် ဝိဒေဟ မင်းဆက်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအလွန်မြင့်မားကြောင်း ချီးမွမ်းကာ ‘သဒೃၑ’ (သင့်တော်ညီမျှ) သော အိမ်ထောင်ရေးကို အကြံပြုသည်။ ထိုအရ စီတာကို ရာမနှင့်၊ ဥර්မိလာကို လက္ခ္မဏနှင့် လက်ထပ်စေပြီး၊ ထို့ပြင် ကုသဓွဇ၏ သမီးတော်များကို ဘရတနှင့် သတ္တရုဃ္နတို့အား ပေးအပ်ရန်လည်း တင်ပြသည်။ ဇနကမင်းသည် လက်အုပ်ချီ၍ အကြံကို လက်ခံကာ မိမိမင်းဆက်ကို ကောင်းချီးမင်္ဂလာရရှိသည့် မင်းဆက်ဟု ကြေညာပြီး၊ ဖလ္ဂုနီ နက္ခတ်များနှင့် ဆက်နွယ်၍ ပရဇာပတိ ဘဂ၏ အာနုဘော်ရှိသည့် မင်္ဂလာအချိန်တွင် မင်္ဂလာပွဲများကို သတ်မှတ်သည်။ ရှင်ရသီများအား အာသနပေး၍ ဂုဏ်ပြုကာ မိသီလာနှင့် အယောဓျာတို့၏ မင်းအာဏာတန်းတူမှုကို အတည်ပြု၍ အခမ်းအနားစီမံခန့်ခွဲမှုကို သင့်လျော်စွာ ဆောင်ရွက်ရန် ဖိတ်ခေါ်သည်။ ဒဿရထမင်းသည် ကျေးဇူးတင်စကားနှင့် ချီးမွမ်းစကားဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ပြီး၊ သားတော်များအတွက် ရှရဒ္ဓကရိယာနှင့် အစပြုဂို-ဒါနကို ဆောင်ရွက်ရန် နောက်ဆုတ်သွားသည်။ ဗြာဟ္မဏများထံ အခမ်းအနားအလှဆင်ထားသော နွားအများအပြားနှင့် တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းများကို လှူဒါန်းသည်။ သရဂအဆုံးတွင် ဒဿရထမင်းကို သားတော်များဝန်းရံလျက် တောက်ပသန့်ရှင်းစွာ ပရဇာပတိသည် လောကပာလများအလယ်၌ ရှိသကဲ့သို့ ပုံဖော်ကာ၊ ဤနိုင်ငံရေးမိတ်ဖက်မှုကို ပူဇော်လှူဒါန်းမှုနှင့် ဓမ္မပွဲတော်များဖြင့် ပဝိသ္စိတစေသည်။
त्रिसप्ततितमः सर्गः (Sarga 73): Mithilā Vivāha—Kanyādāna and the Fourfold Marriage Rites
ဤစರ್ಗတွင် မိထိလာ၌ မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ဝေဒပညာတော်အတိုင်း တရားဝင် ပြီးစီးစွာ ဆောင်ရွက်သည့်အကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုနေ့တည်းကပင် ဘရတ၏ မိခင်ဘက် ဦးလေး ယုဓာဇိတ် ရောက်လာပြီး၊ ဒဿရထမဟာရာဇာက စံပြ “ဂို-ဒါန” (နွားလှူဒါန်းခြင်း) ကို ပြုလုပ်နေသဖြင့် မင်းရဲ့ သဒ္ဓါတရားနှင့် မင်္ဂလာကာလ၏ သင့်တော်မှုတို့ ပေါင်းစည်းနေသည်။ ဧည့်ခံမှုနှင့် မနက်ပိုင်း အကျင့်အကြံများ ပြီးနောက်၊ ရာမနှင့် ညီအစ်ကိုများသည် အလှဆင်အပြည့်ဖြင့် မင်္ဂလာမတိုင်မီ အစီအစဉ်များကို ပြီးစီးကာ ဝသိဋ္ဌနှင့် မဟာရိရှီများ ဦးဆောင်လျက် ဒဿရထထံသို့ ချဉ်းကပ်ကြသည်။ ဝသိဋ္ဌက သမီးပေးအဖဖြစ်သော ဇနကအား အခမ်းအနားကို စတင်ရန် တောင်းဆိုသည်။ ဇနကက “ကိုယ့်အိမ်မှာ မลังလျော့စရာ မလို၊ သမီးများသည် ဝေဒီ (ပူဇော်ရာတင်ခုံ) ပေါ်တွင် အဆင်သင့်ရှိပြီးသား” ဟု ယုံကြည်ချက်ဖြင့် ကြိုဆိုသည်။ ထို့နောက် ဇနကက ဝသိဋ္ဌအား “ဝိုင်ဝါဟိက ကရိယာ” ကို ဆောင်ရွက်စေပြီး၊ ဝသိဋ္ဌက ဝေဒီကို တည်ဆောက်တန်ဆာဆင်ကာ အဂ္ဂိ (မီးပူဇော်) ကို တည်ထောင်၍ မန္တရဖြင့် အာဟုတိများ ဆက်ကပ်သည်။ ဇနကသည် စီတာကို အဂ္ဂိနှင့် ရာမ၏ ရှေ့သို့ ခေါ်ဆောင်လာကာ “ကနျာဒါန” ကို ပြုလုပ်သည်—စီတာ၏ လက်ကို ရာမ၏ လက်ထဲ ထည့်ပေးပြီး “သဟဓမ္မစာရိဏီ” (ဓမ္မ၌ အတူလျှောက်လှမ်းမည့် ဇနီး) ဟု ကြေညာသည်။ ထိုအခါ “သာဓု” ဟူသော ချီးမွမ်းသံ၊ ကောင်းကင်တီးဝိုင်းသံနှင့် ပန်းမိုးကျခြင်းတို့ဖြင့် ဒေဝတားတို့၏ အတည်ပြုမှု ပေါ်လွင်သည်။ ထို့နောက် ဥူရ္မိလာကို လက္ခ္မဏ၊ မာဏ္ဍဝီကို ဘရတ၊ ရှရုတကီရ္တိကို ရှတရုဃ္နတို့အား ပေးအပ်ပြီး၊ မင်းသားလေးပါးသည် ဝသိဋ္ဌ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် လက်လေးစုံကို လက်ခံကာ မီးနှင့် ဝေဒီကို ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ပတ်၍ မင်္ဂလာကို ပြီးစီးစေသည်။ ဂန္ဓဗ္ဗ–အပ္စရာတို့၏ သီချင်းတီးဝိုင်းဖြင့် မဏ္ဍပ၌ ပွဲတော်အလှည့်အပြောင်း ပြည့်နှက်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ဒဿရထ၊ ရိရှီများနှင့် ဆွေမျိုးများက နုသတို့သား-သတို့သမီးများကို နေရာတော်သို့ လိုက်ပါပို့ဆောင်ကြသည်။
परशुरामप्रादुर्भावः — The Appearance of Parasurama on the Return from Mithila
ညလွန်သွားပြီးနောက် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ မုနိသည် ရဃုဝంశ မင်းသားတို့ကို ကောင်းချီးပေးကာ မြောက်ဘက်တောင်တန်းများ (ဟိမဝန္တ/ဟိမาลัย အရပ်) သို့ ထွက်ခွာသွားသည်။ ထို့နောက် ဒဿရထ မင်းသည် ဇနက မင်းထံမှ နှုတ်ဆက်ကာ အယောဓျာသို့ ပြန်လည်ခရီးစတင်သည်။ ဇနက မင်းသည် အနည်းငယ်အကွာအဝေးအထိ လိုက်ပါကာ ကနျာဓန အဖြစ် အလွန်များပြားသော လက်ဆောင်များ—နွားအုပ်ကြီးများ၊ အလှပဝတ်ထည်များ၊ ရွှေငွေ၊ ရတနာများ၊ အစေခံများနှင့် စတုရင်္ဂ စစ်တပ် (ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား၊ ခြေလျင်) ကို ပေးအပ်သည်။ ခရီးတစ်လျှောက် ရှင်ရသီများက ရှေ့မှ ဦးဆောင်သွားစဉ် ငှက်တို့၏ မကောင်းသံများ ကြားရသော်လည်း သမင်တို့က ညာဘက်သို့ သာယာသဘောဖြင့် ရွေ့လျားသွားသည်။ လက္ခဏာများ ရောနှောနေသဖြင့် စိတ်မငြိမ်သော ဒဿရထ မင်းသည် ဝသိဋ္ဌ မုနိကို မေးမြန်းရာ ဝသိဋ္ဌက ငှက်သံသည် ကောင်းကင်အမိန့်တရားနှင့် ဆက်နွယ်သော ကြီးမား၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို ညွှန်ပြပြီး သမင်၏ ညာဘက်သို့ သွားခြင်းသည် အန္တရာယ်သက်သာစေမည့် သင်္ကေတဖြစ်သဖြင့် ဝမ်းနည်းမှုကို စွန့်လွှတ်ရန် ဟောကြားသည်။ ထိုခဏတွင် မုန်တိုင်းနှင့် အမှောင်ထုက နေကို ဖုံးလွှမ်းကာ ပြာမှုန်ကဲ့သို့သော ဖုန်မှုန်များက စစ်တပ်ကို လွှမ်းမိုးသဖြင့် လူအများ မေ့လျော့သွားကြသည်။ သို့သော် ဒဿရထ မင်း၊ မင်းသားများနှင့် အဓိက ရှင်ရသီများသည် တည်ငြိမ်စွာ ရပ်တည်နေကြသည်။ ထိုကြောက်မက်ဖွယ် အမှောင်အတွင်း ဘာရ္ဂဝ ဇာမဒဂ္နျ ပရရှုရာမ ပေါ်ထွန်းလာသည်—ကြမ်းတမ်းသော်လည်း တောက်ပ၍ ဆံပင်ကျစ်လျား၊ လက်တွင် ပရရှု (တံစဉ်/ပုဆိန်) ကိုင်ဆောင်ပြီး မိုးကြိုးကဲ့သို့သော ဓနုနှင့် အဓိက မြားတစ်စင်းပါရှိကာ တြိပုရဃ္န ရှိဝနှင့် တူညီသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ရှင်ရသီများသည် ယခင်က က္ଷတ္တရိယ သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဒေါသကို သတိရ၍ စိုးရိမ်ကာ အရဃျ ပူဇော်ပြီး နူးညံ့သော စကားဖြင့် သက်သာစေကြသည်။ ပရရှုရာမသည် ဂုဏ်ပြုမှုကို လက်ခံပြီးနောက် ရာမ ဒါရှရထီကို တိုက်ရိုက် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာမှ တပဿီအာဏာ၊ စစ်သူရဲသမာဓိနှင့် ဓမ္မအတားအဆီးတို့၏ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုအတွက် အစပြုရာ ဖြစ်လာသည်။
जामदग्न्य-रामसंवादः — Parashurama Confronts Rama with the Vaishnava Bow
သရဂ ၇၅ တွင် ရာမသည် ရှိဝ၏ ဓနုကို ချိုးဖျက်ပြီးနောက် အလွန်တင်းမာသော ဆွေးနွေးမှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဇာမဒဂ္နျ (ပရရှုရာမ) ရောက်လာ၍ ရာမ၏ အံ့ဩဖွယ် လုပ်ရပ်ကို အသိအမှတ်ပြုကာ ဝိශ්ဝကర్మာ ဖန်တီးထားသော မအနိုင်ယူနိုင်သည့် ဝိုင်ရှ္ဏဝ ဓနုကို ထုတ်ပြသည်။ ထို့နောက် ကောင်းကင်ဓနု နှစ်လက်၏ မူလဇာတ်ကြောင်း—တစ်လက်ကို တြိပုရ အဖြစ်အပျက်အတွက် ရုဒြ (ရှိဝ) ထံပေးခဲ့ခြင်းနှင့် တစ်လက်ကို ဝိෂ္ဏု ထံအပ်နှံခဲ့ခြင်း—ကို ရှင်းပြပြီး၊ ဘြဟ္မာ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ရှိဝနှင့် ဝိෂ္ဏုတို့၏ အင်အားစမ်းသပ်ပွဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ဝိෂ္ဏု၏ “ဟုန်ကာရ” ကြောင့် ရှိဝဓနုသည် အာနိသင်မဲ့သွားပြီး၊ ဒေဝတားနှင့် ရှင်တော်များက ဝိෂ္ဏုကို အထက်မြတ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ပရရှုရာမသည် ဝိုင်ရှ္ဏဝ ဓနု၏ လူ့လောကသို့ ဆက်ခံလာပုံ (ဝိෂ္ဏု → ရ္ဋစီက → ဇမဒဂ္နိ → ပရရှုရာမ) ကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ ကာရ္တဝီရျ အာర్జုနက မိမိ၏ ဖခင် ဇမဒဂ္နိကို မတရားသတ်ဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် ထိုအပြစ်အတွက် မိမိက က္ଷတ္တရိယများကို ပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နုတ်ထွက်သွားခဲ့ခြင်းကို သတိရစေသည်။ ဒဿရထ မင်းကြီးက သားတော်များ၏ လုံခြုံရေးအတွက် တောင်းပန်သော်လည်း ပရရှုရာမက မလက်ခံဘဲ ရာမအား ဝိုင်ရှ္ဏဝ ဓနုကို တင်ကာ မြားတပ်ရန် စိန်ခေါ်သည်။ ရာမ အောင်မြင်ပါက တိုက်ပွဲကို လက်ခံမည်ဟု ဆိုကာ—ဤသည်မှာ က္ෂတ္တရိယ ဓမ္မ၊ သည်းခံထိန်းချုပ်မှုနှင့် တရားဝင်အာဏာကို စမ်းသပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः — Rāma Subdues Paraśurāma; the Vaiṣṇava Arrow Is Discharged
သရဂ ၇၆ တွင် ပရရှုရာမ၏ စိန်ခေါ်မှုအပြီး ဓမ္မအခြေပြု အကြောင်းပြချက်များဖြင့် တင်းကျပ်သေချာသော ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုကို ဖော်ပြသည်။ ပရရှုရာမ၏ စကားကို ကြားသော်လည်း သီရိရာမသည် ဖခင် ဒဿရထကို လေးစားသဖြင့် အရေးအခင်း မတိုးပွားစေရန် တမင်တကာ ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ သို့ရာတွင် လှုံ့ဆော်မှုကိုလည်း သင့်တော်စွာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်သည်။ ပရရှုရာမက မိမိကို အရည်အချင်းမပြည့်သော က္ṣတ္တရိယဟု မှားယွင်းထင်မြင်နေကြောင်း ရာမက ဆိုပြီး၊ ချက်ချင်းပင် ဘာရ္ဂဝ သံလျင်(ဓနု)နှင့် မြားကို ဆုပ်ကိုင်ကာ သံလျင်ကို ကွေးညွှတ်၍ ကြိုးတင်သည်—ဤအံ့ဖွယ်လုပ်ရပ်ကြောင့် ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံး အံ့ဩ၍ တိတ်ဆိတ်သွားသည်။ ရာမသည် ပရရှုရာမသည် ဗြာဟ္မဏ ဖြစ်ပြီး ဝိśvāမိတ္တရနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသဖြင့် မသတ်မိမည်ဟု ထင်ရှားစွာ ကြေညာသည်။ ထို့နောက် ပဋိပက္ခကို သတ်ဖြတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကျိုးဆက်ရွေးချယ်မှုအဖြစ် ပြန်လည်သတ်မှတ်ကာ—ပရရှုရာမ၏ “ခြေဖြင့်သွားလာနိုင်မှု” (pāda-gati) ကို ဖျက်မည်လား၊ သို့မဟုတ် တပဿယာဖြင့် ရရှိထားသော “လောကများ” (lokas) ကို ဖျက်မည်လား ဟု ဆိုသည်။ ဝိုင်ṣṇဝ မြားသည် အလဟဿ မဖြစ်ရသဖြင့် ပရရှုရာမက မိမိ၏ တပဿယာ-ရရှိလောကများသို့ ဦးတည်ပစ်ခတ်ပေးရန် တောင်းဆိုကာ၊ ကာśယပအား မြေပြင်ကို ဒါနပေးပြီးနောက် ညအချိန်တွင် မြေပြင်မှ ထွက်ခွာရမည့် မိမိ၏ ဝရတကို ထိန်းသိမ်းလိုသည်။ ဗြဟ္မာနှင့်အတူ ဒေဝတများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် အခြားသတ္တဝါများသည် ဤဖြစ်ရပ်ကို သက်သေခံရန် စုဝေးလာကြသည်။ ပရရှုရာမသည် ရာမကို ဝိṣṇုအဖြစ် သိမြင်ကာ အရှက်မရှိဘဲ ရှုံးနိမ့်မှုကို လက်ခံပြီး ရာမကို ပရဒက္ခိဏာ ပြုကာ မဟေန္ဒြသို့ ထွက်ခွာသွားသည်; ဒေဝတနှင့် ရှိများက ရာမ၏ သံလျင်ကိုင်ဆောင်မှုကို ချီးမွမ်းသဖြင့် အရပ်မျက်နှာတို့မှ အမှောင်ကင်းစင်သွားသည်။
सप्तसप्ततितमः सर्गः — Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure
ပရရှုရာမ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ဒဿရထ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှု ပျောက်ကင်းသွားသည်။ ရာမသည် ဖြစ်ရပ်အဆုံးအဖြတ်ကို တင်ပြရာ၊ ဘုရင်သည် သားကို ဖက်လှမ်းကာ ထိုအခိုက်အတန့်ကို အဖနှင့်သား နှစ်ဦးစလုံးအတွက် သင်္ကေတဆန်သော “ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း” ဟု ခံယူသည်။ စစ်တပ်လေးမျိုး (စတုရင်္ဂ) သည် အယောဓျာသို့ ချီတက်လာပြီး မြို့တော်ကို အခမ်းအနားတန်းစီပုံရိပ်ဖြင့် ဖော်ပြသည်—အလံတော်များ၊ တူရိယာသံများ၊ ရေဖြန်းထားသော လမ်းများနှင့် ပန်းပွင့်ဖြန့်ထားသော လမ်းမကြီးများ—လူထုအခမ်းအနားဖြင့် ရာဇအာဏာ၏ တရားဝင်မှုကို ထင်ရှားစေသည်။ နန်းတွင်း၌ ကောသလျာ၊ စုမိတ္ရာ၊ ကိကေယီ နှင့် အခြား မိဖုရားများက သတို့သမီးအသစ်များ—စီတာ၊ ဥူရ္မိလာ၊ မာဏ္ဍဝီ၊ ရှရုတကီရ္တိ—ကို မင်္ဂလာဖြင့် ကြိုဆိုကြသည်။ သူတို့သည် ကောင်းမွန်သော အကျင့်အထုံးများကို ဆောင်ရွက်၍ မိသားစုဘုရားရုံများတွင် ပူဇော်ကန်တော့ကာ ဂုဏ်ပြုဝတ်ပြုကြပြီး ကုဗေရနန်းတော်ကဲ့သို့သော နေရာများသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ ဗြာဟ္မဏများကို နွား၊ ငွေကြေးနှင့် စပါးအာဟာရတို့ဖြင့် ဒါနပေးကာ စုပုဏ္ဏ (ပုဏ္ဏ) နှင့် လူမှုအပြန်အလှန်ကူညီမှု၏ သဘောတရားကို အလေးပေးပြသည်။ ထို့နောက် မင်းဆက်ရေးရာသို့ လှည့်ကာ ကေကယနိုင်ငံ၏ ယုဓာဇစ်က ဘရတကို ခေါ်ယူရန် ရောက်လာသည်။ ဒဿရထသည် လူရှေ့တွင် ဘရတအား မိမိအလိုကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် တောင်းဆိုရာ၊ ဘရတသည် ရှတြုဃ္နနှင့်အတူ လာရောက်နှုတ်ဆက်ပြီး ထွက်ခွာသွားသည်။ ဘရတ မရှိချိန်တွင် ရာမနှင့် လက္ခမဏသည် ဖခင်ကို ပိုမိုသစ္စာရှိစွာ စေဝာကာ ရာဇရေးရာတာဝန်များကိုလည်း တိုးမြှင့်ထမ်းဆောင်ကြပြီး၊ ရာမ–စီတာ၏ အိမ်ထောင်ရေးညီညွတ်မှုကို “နှလုံးသားချင်း စကားမပြောဘဲ နားလည်သိမြင်သော” အတွင်းရေးတစ်လုံးတစ်ဝတည်းဟု ဖော်ပြကာ အိမ်ထောင်ဓမ္မကို သီလနှင့် အစဉ်အလာတရားစနစ်၏ ဆက်တိုးအဖြစ် ထင်ဟပ်စေသည်။
Bālakāṇḍa centers on the establishment of dharma as both an inner virtue and a public responsibility. It presents Rāma as the exemplary human—truthful, self-controlled, compassionate, and resolute—whose greatness is not merely martial but ethical. The book also defines legitimate authority through ritual and counsel: Daśaratha’s sacrifices, Vasiṣṭha’s guidance, and Viśvāmitra’s ascetic mandate collectively show that power must be authorized by dharma, not preference. Finally, the origin of the first śloka demonstrates that moral emotion (karuṇā) can be a disciplined source of knowledge and art, transforming grief into a universally instructive poem.
Major episodes include: Nārada’s synopsis to Vālmīki; the krauñca-bird incident and first śloka; composition and performance transmission via Kuśa and Lava; Daśaratha’s Aśvamedha and Putreṣṭi; the births of Rāma, Lakṣmaṇa, Bharata, and Śatrughna; Viśvāmitra taking Rāma and Lakṣmaṇa to protect sacrifice; slaying of Tātakā; defeat of Mārīca and killing of Subāhu; liberation of Ahalyā; arrival at Mithilā and breaking of Śiva’s bow; the four marriages; and the concluding confrontation with Paraśurāma, ending in his withdrawal.
The principal figures are Vālmīki and Nārada (framing and authorization of the epic), Daśaratha and his queens (dynastic and ritual preconditions), Rāma and Lakṣmaṇa (heroic initiation), Viśvāmitra and Vasiṣṭha (ascetic and ritual authority), Ṛṣyaśṛṅga (ritual catalyst for progeny), Janaka and Sītā (Mithilā arc and marriage), Śatānanda and Ahalyā (purification/restoration), antagonists such as Tātakā, Mārīca, and Subāhu (yajña-disruption), and Paraśurāma (theological-martial rival whose yielding confirms Rāma’s supremacy).
Bālakāṇḍa supplies the epic’s enabling conditions: the poem’s own origin and intended mode of transmission; the Ikṣvāku dynasty’s legitimacy; Rāma’s birth as a divinely purposed event; and Rāma’s early formation through ascetic discipline, weapon-knowledge, and sacrificial protection. The Mithilā marriage secures alliances and introduces Sītā as the narrative’s ethical and emotional center. The Paraśurāma episode functions as a threshold: it closes the “origins” phase by confirming Rāma’s unmatched prowess and prepares the transition to the courtly and political developments that will culminate in exile and the larger conflict.
Key lessons include: (1) righteous governance requires moral restraint, generosity, and protection of the vulnerable; (2) duty may demand painful relinquishment of personal attachment (Daśaratha’s consent to Viśvāmitra); (3) spiritual power (tapas) must be ethically governed, as seen in Viśvāmitra’s struggles with anger and temptation; (4) ritual and hospitality are portrayed as civilizational duties that sustain social and cosmic order; and (5) restoration is possible—Ahalyā’s liberation exemplifies reintegration and the transformative force of purity and grace.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.