Adhyaya 36

Verse 1

ययातिरुवाच । चंडिकाया द्विजश्रेष्ठ कथं तत्राश्रमोऽभवत् । कस्मिन्काले फलं तेन किं दृष्टेन भवेन्नृणाम्

ययाती म्हणाला—हे द्विजश्रेष्ठ! तेथे चण्डिकेचा आश्रम कसा निर्माण झाला? कोणत्या काळी त्याचे फळ प्रकट झाले, आणि केवळ दर्शनाने मनुष्यांना कोणते फल मिळते?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवः सम्यक्सर्वपापैः प्रमुच्यते

पुलस्त्य म्हणाले—हे राजन्, ऐक; मी पापनाश करणारी पवित्र कथा सांगतो. ती सम्यक् श्रद्धेने ऐकली असता मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो.

Verse 3

पुरा देवयुगे राजन्महिषोनाम दानवः । पितामहवराद्दृप्तः सर्वदेवभयंकरः

हे राजन्, देवयुगाच्या पूर्वकाळी ‘महिष’ नावाचा एक दानव होता. पितामह ब्रह्मदेवाच्या वराने तो दर्पित होऊन सर्व देवांना भयकारक झाला.

Verse 4

तेन शक्रादयो देवा जिताः संख्ये सहस्रशः । भयात्तस्य दिवं हित्वा गतास्ते वै यथादिशम्

त्याने शक्रादि देवांना रणांगणात वारंवार, सहस्रशः, पराभूत केले. त्याच्या भयाने त्यांनी स्वर्ग सोडून ज्या-ज्या दिशेला शक्य झाले त्या दिशेला पलायन केले.

Verse 5

त्रैलोक्यं स वशे कृत्वा स्वयमिन्द्रो बभूव ह

त्रैलोक्य आपल्या वशात करून तो स्वतःच ‘इंद्र’ बनून स्वर्गाचे अधिपत्य बळकावून बसला.

Verse 6

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ मरुतां गणाः । कृतास्तेन तथा दैत्या यथार्हं बलवत्तराः

आदित्य, वसु, रुद्र, नासत्यौ (अश्विनीकुमार) आणि मरुतांचे गण—यांना त्याने आपल्या सेवेत लावले; आणि दैत्यांना त्यांच्या योग्यतेप्रमाणे अधिकच बलवान केले.

Verse 7

वह्निर्भयं समापन्नस्त्यक्त्वा देवगणांस्तदा । दानवेभ्यो हविर्भागं देवेभ्यो न प्रयच्छति

भयाने ग्रासलेला अग्नी तेव्हा देवगणांना सोडून गेला; त्याने हविर्भाग दानवांना दिला, देवांना मात्र दिला नाही।

Verse 8

उद्द्योतं कुरुते सूर्यो यादृक्तस्याभिसंमतः । यज्ञभागं विनाऽप्येष भयात्पार्थिवसत्तम

हे पार्थिवसत्तम! सूर्य जितका त्याला मान्य तितकाच प्रकाश करतो; आणि भयामुळे यज्ञभाग न मिळताही तो आपले कार्य करीत राहतो।

Verse 9

लोकपालास्तथा सर्वे तस्य कर्म प्रचक्रिरे । दासवत्पार्थिवश्रेष्ठ यज्ञभागं विनाकृताः

तसेच सर्व लोकपाल त्याची कामे करू लागले; हे राजश्रेष्ठ! यज्ञभागापासून वंचित होऊन ते दासासारखे बनविले गेले।

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य सर्वे देवाः समेत्य तु । पप्रच्छुर्विनयोपेता विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

काही काळानंतर सर्व देव एकत्र झाले आणि विनयाने विप्रश्रेष्ठ बृहस्पतीला विचारू लागले।

Verse 11

भगवान्किं वयं कुर्मः कुत्र यामो निराश्रयाः । तस्माद्ब्रूहि क्षयोपायं महिषस्य दुरात्मनः

भगवन्! आम्ही काय करावे? निराधार होऊन कुठे जावे? म्हणून त्या दुरात्मा महिषाच्या नाशाचा उपाय सांगा।

Verse 12

एवमुक्तो गुरुर्द्देवैर्ध्यात्वा कालं चिरं नृप । ततस्तांस्त्रिदशान्प्राह जीवयन्निव भूपतेः

देवांनी असे म्हटल्यावर त्यांचे गुरु, हे नृपा, दीर्घ काळ चिंतनात मग्न झाले. नंतर त्यांनी त्या त्रिदशांना असे वचन सांगितले की, हे भूपते, जणू आशा देऊन त्यांना पुन्हा जीवंत केले।

Verse 13

बृहस्पतिरुवाच । ब्रह्मलब्धवरो दैत्यः पौरुषे च व्यवस्थितः । अवध्यः सर्वदेवानां मुक्त्वेकां योषितं सुराः । व्रजध्वं सहितास्तस्मादर्बुदं पर्वतोत्तमम्

बृहस्पती म्हणाले—त्या दैत्याने ब्रह्माकडून वर मिळविला असून तो आपल्या पौरुषात दृढ आहे. हे सुरांनो, एका स्त्रीच्या उपायावाचून तो सर्व देवांना अवध्य आहे. म्हणून तुम्ही सर्वजण एकत्र येऊन येथून श्रेष्ठ अर्बुद पर्वताकडे जा।

Verse 14

तपोऽर्थं तत्र संसिद्धिर्जायतामचिराद्धि वः । शक्तिरूपां परां देवीं चंडिकां कामरूपिणीम्

तपासाठी तेथे तुम्हाला लवकरच सिद्धी प्राप्त होवो. (तुम्ही) परम देवी चंडिकेची आराधना करा—जी शक्तिरूपा असून इच्छेनुसार रूप धारण करणारी आहे।

Verse 15

आराधयध्वमेकांते यया व्याप्तमिदं जगत् । सा तुष्टा वै वधार्थं तु महिषस्य दुरात्मनः

एकांतात तिचीच आराधना करा, जिने हे संपूर्ण जग व्यापले आहे. ती प्रसन्न झाली की त्या दुरात्मा महिषाच्या वधासाठी (प्रवृत्त) होईल।

Verse 16

करिष्यति समुद्योगमवतारसमुद्भवम् । तस्या हस्तेन सोऽवश्यं वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः

ती आपल्या अवतारातून उत्पन्न झालेला महान् उद्योग करील. त्या देवीच्या हातूनच तो दुर्मती निश्चयाने वध पावेल।

Verse 17

अहं वः कीर्तयिष्यामि शक्तियं मंत्रमुत्तमम् । पूजाविधानसंयुक्तं भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्

मी तुम्हांस उत्तम शाक्त मंत्र सांगीन—तो शुभ आहे, पूजाविधानाने संयुक्त आहे आणि भोग व मोक्ष दोन्ही देणारा आहे।

Verse 18

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ताः सुराः सर्वे हर्षेण महतान्विताः । तेनैव सहिता राजन्गताः पर्वतमर्बुदम्

पुलस्त्य म्हणाले—असे ऐकून सर्व देव महान आनंदाने भरून, हे राजन्, त्याच्यासह अर्बुद पर्वतास गेले।

Verse 19

तत्र स्नाताञ्छुचीन्सर्वान्दीक्षयामास गीष्पतिः । शक्तियैः परमैर्मंत्रैः सद्यःसिद्धिकरैर्नृप

तेथे स्नान करून शुद्ध झालेल्या सर्वांना, हे नृप, गीष्पती (बृहस्पती) यांनी परम शाक्त मंत्रांनी दीक्षा दिली—जे तत्काळ सिद्धि देणारे होते।

Verse 20

सार्धयामत्रयं तत्र परिवारसमन्विताः । बलिपूजोपहारैश्च गंधं माल्यानुलेपनैः

तेथे परिवार/परिचारकांसह त्यांनी तीन याम व अधिक काळ पूजा केली—बली, पूजन, उपहार, सुगंध, माळा व अनुलेपन अर्पून।

Verse 21

मंत्रेण विविधेनैव चारुस्तोत्रेण भक्तितः । प्रार्थयंतस्तथा नित्यं दीपज्योतिः समाहिताः

ते विविध मंत्रांनी व मनोहर स्तोत्रांनी भक्तिभावाने नित्य प्रार्थना करीत, आणि दीपज्योतीवर चित्त एकाग्र ठेवत।

Verse 22

निर्ममा निरहंकारा गुरुभक्तिपरायणाः । अंगन्याससमायुक्ताः समदर्शित्वमागताः

ते ममता व अहंकाररहित, गुरुभक्तीत परायण, अङ्गन्यासयुक्त होऊन समदर्शित्वाच्या अवस्थेस प्राप्त झाले.

Verse 23

एवं संतिष्ठमानानां तेषां पार्थिवसत्तम । सप्त मासा व्यतिक्रांतास्ततस्तुष्टा सुरेश्वरी

हे राजश्रेष्ठा! ते असेच दृढपणे स्थित राहिले; सात महिने लोटल्यावर देवेश्वरी देवी प्रसन्न झाली.

Verse 24

दीपज्योतिःसमावेशात्तेषां गात्रेषु पार्थिव । मंत्रेण परिपूतानां परं तेजो व्यवर्धत

हे नरेशा! दीपज्योतीचा त्यांच्या अंगांत समावेश झाला आणि मंत्राने परिशुद्ध झाल्यामुळे त्यांचे परम तेज फार वाढले.

Verse 25

द्वादशार्कप्रभा जाताः षण्मासाभ्यंतरेण ते । अथ तांस्तेजसा युक्ताञ्ज्ञात्वा जीवो महीपते

सहा महिन्यांच्या आत ते बारा सूर्यांप्रमाणे तेजस्वी झाले. मग, हे महीपते! जीवाने त्यांना त्या तेजाने युक्त असे ओळखून…

Verse 26

मंडलं रचयामास सर्वसिद्धिप्रदायकम् उपवेश्य ततः सर्वान्समस्तांस्त्रिदशालयान्

मग त्याने सर्वसिद्धी देणारे मण्डल रचले; आणि नंतर सर्व त्रिदशालयवासींना एकत्र बसविले.

Verse 27

तेषां शरीरगं तेजः शक्तियैर्मंत्रसत्तमैः । आकृष्य न्यसयामास मंडले तत्र पार्थिव

हे पार्थिवा! शक्ती व श्रेष्ठ मंत्रांच्या योगे त्याने त्यांच्या शरीरातील तेज आकृषून तेथे त्या मंडलात न्यास केले।

Verse 28

ततस्तेजोमयी कन्या तत्र जाता स्वरूपिणी । शक्तिरूपा महाकाया दिव्यलक्षणलक्षिता

त्यानंतर तेथे तेजोमयी कन्या स्वस्वरूपाने प्रकट झाली—ती शक्तिरूपा, महाकाया व दिव्य लक्षणांनी युक्त होती।

Verse 29

इंद्रस्तस्यै ददौ वज्रं स्वपाशं च जलेश्वरः । शक्तिं च भगवानग्निः सिंहयानं धनाधिपः

इंद्राने तिला वज्र दिले; जलेश्वराने आपला पाश दिला; भगवान अग्नीने शक्ती (भाला) दिली; आणि धनाधिपाने सिंहयान प्रदान केले।

Verse 30

अन्ये चैव गणाः सर्वे निजशस्त्राणि हर्षिताः । तस्यै ददुर्नृपश्रेष्ठ स्तुतिं चक्रुः समाहिताः

आणि इतर सर्व गणही आनंदित होऊन आपापली शस्त्रे तिला देऊ लागले; हे नृपश्रेष्ठा! एकाग्र मनाने त्यांनी तिची स्तुती केली।

Verse 31

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते कांचनप्रभे । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते जगदम्बिके

देव म्हणाले—हे देवदेवेशी, तुला नमस्कार; हे कांचनप्रभे, तुला नमस्कार। हे पद्मपत्राक्षी, तुला नमस्कार; हे जगदंबिके, तुला नमस्कार।

Verse 32

नमस्ते विश्वरूपे च नमस्ते विश्वसंस्तुते । त्वं मतिस्त्वं धृतिः कांतिस्त्वं सुधा त्वं विभावरी

ज्यांचे रूपच विश्व आहे अशा तुला नमस्कार; ज्याची स्तुती सर्व जग करीत आहे अशा तुला नमस्कार। तूच मती, तूच धृती, तूच कांती; तूच सुधा, तूच रात्रि आहेस।

Verse 33

क्षमा ऋद्धिः प्रभा स्वाहा सावित्री कमला सती । त्वं गौरी त्वं महामाया चामुण्डा त्वं सरस्वती

तू क्षमा आहेस, तूच ऋद्धी, तूच प्रभा आणि स्वाहा आहेस। तू सावित्री, कमला व सती आहेस। तू गौरी; तू महामाया; तू चामुण्डा; तू सरस्वती आहेस।

Verse 34

भैरवी भीषणाकारा चंडमुंडासिधारिणी । भूतप्रिया महाकाया घटाली विक्रमोत्कटा

तू भैरवी आहेस, भीषण रूपधारिणी, चंड-मुंडाचा संहार करणारी खड्गधारिणी आहेस। तू भूतप्रिया, महाकाया, घंटाधारिणी आणि पराक्रमाने उत्कट आहेस।

Verse 35

मद्यमांसप्रिया नित्यं भक्तत्राणपरायणा । त्वया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

तू नित्य मद्य-मांसाच्या नैवेद्यात प्रीती ठेवणारी आणि भक्तत्राणासाठी पूर्णतः परायण आहेस। तुझ्यामुळे हे सर्व त्रैलोक्य—चराचरसहित—व्याप्त झाले आहे।

Verse 36

पुलस्त्य उवाच । एवं स्तुता सुरैः सर्वैस्ततो देवी प्रहर्षिता । तानब्रवीद्वरं सर्वा गृह्णंतु मम देवताः

पुलस्त्य म्हणाले—अशा प्रकारे सर्व देवांनी स्तुती केल्यावर देवी अत्यंत प्रसन्न झाली. मग त्या परमदेवीने त्यांना म्हटले—“हे माझ्या देवगणांनो, तुम्ही वर स्वीकारा.”

Verse 37

देवा ऊचुः । दानवो महिषो नाम पितामहवरान्वितः । अवध्यः सर्वभूतानां देवानां च तथा कृतः

देव म्हणाले—‘महिष’ नावाचा एक दानव आहे; पितामह ब्रह्मदेवांच्या वरांनी युक्त. तो सर्व भूतांनाही आणि देवांनाही अवध्य असा करण्यात आला आहे.

Verse 38

मुक्त्वैकां योषितं देवि तस्मात्त्वं विनिपातय

म्हणून हे देवी, केवळ एका स्त्रीला वगळून, तू त्याचा विनाश कर।

Verse 39

देव्युवाच । गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे स्वानि स्थानानि निर्वृताः

देवी म्हणाली—हे त्रिदशांनो, तुम्ही सर्वे निर्भय व तृप्त होऊन आपापल्या स्थानांना जा.

Verse 40

अहं तं सूदयिष्यामि समये पर्युपस्थिते । एवमुक्ता गताः सर्वे देवाः स्थानानि हर्षिताः

योग्य समय आला की मी त्याचा वध करीन. असे ऐकून सर्व देव आनंदित होऊन आपापल्या स्थानांना गेले.

Verse 41

देवी तत्रैव संहृष्टा स्थिता पर्वतरोधसि । कस्यचित्त्वथकालस्य नारदो भगवान्मुनिः

देवी तेथेच पर्वताच्या उतारावर आनंदित होऊन उभी राहिली. काही काळानंतर भगवान् मुनि नारद तेथे आले.

Verse 42

तत्र देवीं च संदृष्ट्वा तीर्थयात्रापरायणः । त्रिविष्टपमनुप्राप्तो महिषो यत्र तिष्ठति

तेथे देवीचे दर्शन घेऊन, तीर्थयात्रेत तत्पर तो त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे पोहोचला, जिथे महिष ठाण मांडून होता.

Verse 43

तत्र दृष्ट्वा मुनिं प्राप्तं प्रणम्य महिषासुरः । विनयेन समायुक्तो ह्यभ्युत्थानमथाकरोत्

तेथे आलेल्या मुनींना पाहून महिषासुराने नमस्कार केला; विनययुक्त होऊन तो आदराने उभा राहिला.

Verse 44

ततस्तं पूजयामास मधुपर्कार्घविष्टरैः । सुखासीनं सुविश्रांतं ज्ञात्वा वाक्यमुवाच ह

मग त्याने मधुपर्क, अर्घ्य आणि आसन देऊन त्यांची पूजा केली. मुनि सुखासीन व विश्रांत झाल्याचे जाणून तो असे बोलला.

Verse 45

कुतो भवानितः प्राप्तः किमर्थं मुनिसत्तम । अमी पुत्रास्तथा राज्यं कलत्राणि धनानि च

‘हे मुनिसत्तम, आपण येथे कुठून आला आहात आणि कशासाठी? हे पुत्र, हे राज्य, या पत्नी आणि धनही (उपलब्ध) आहेत.’

Verse 46

अहं भृत्यसमायुक्तः किमनेन द्विजोत्तम । सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि ब्रूहि येन प्रयोजनम्

‘मी सेवकांसह उपस्थित आहे; हे द्विजोत्तम, मग याची काय गरज? मी तुम्हाला सर्व काही देईन—तुमचा प्रयोजन काय ते सांगा.’

Verse 47

नारद उवाच । अभिनंदामि ते सर्वमेतत्त्वय्युपपद्यते । निःस्पृहा हि वयं नित्यं मुनिधर्मं समाश्रिताः

नारद म्हणाले—तुझ्या या सर्व गोष्टींचे मी अभिनंदन करतो; हे तुझ्याच ठिकाणी शोभते. पण आम्ही मुनि नित्य निःस्पृह असून मुनिधर्माचा आश्रय घेतलेला आहे।

Verse 48

कौतूहलादिह प्राप्तश्चिरात्ते दर्शनं गतः । मर्त्त्यलोकात्समायातो यास्यामि ब्रह्मणः पदम्

कौतूहलामुळे मी येथे आलो; फार काळानंतर तुझे दर्शन झाले. मर्त्यलोकातून येऊन आता मी ब्रह्मदेवाच्या धामास जाईन।

Verse 49

महिषासुर उवाच । क्वचिद्दृष्टं त्वया किञ्चिदाश्चर्यं भूतले मुने । दैवं वा मानुषं वापि दानवा लंभिता विभो

महिषासुर म्हणाला—हे मुने! पृथ्वीवर कुठे काही अद्भुत तू पाहिले आहेस काय—दैवी किंवा मानुष—ज्यामुळे दानवांनाही मागे टाकले गेले, हे विभो?

Verse 50

नारद उवाच । अत्याश्चर्यं मया दृष्टं दानवेन्द्र धरातले । यत्र दृष्टं क्वचित्पूर्वं त्रैलोक्ये सचराचरे

नारद म्हणाले—हे दानवेन्द्र! मी पृथ्वीवर अत्यंत अद्भुत असे दृश्य पाहिले आहे, जे पूर्वी कधीही त्रैलोक्यात—चराचरांसह—कुठेही दिसले नव्हते।

Verse 51

सर्वर्तुपुष्पितैर्वृक्षैः शोभितः स्वर्गसन्निभः

सर्व ऋतूंमध्ये फुलणाऱ्या वृक्षांनी तो शोभून दिसत होता आणि स्वर्गासारखा भासत होता।

Verse 52

बकुलैश्चंपकैश्चाम्रैरशोकैः कर्णिकारकैः । शालैस्तालैश्च खर्जूरैर्वटैर्भल्लातकैर्धवैः

ते वन बकुळ व चंपक, आंबा व अशोक, तसेच कर्णिकार वृक्षांनी परिपूर्ण होते; शाल, ताड, खजूर, वट, भल्लातक आणि धव वृक्षही तेथे शोभत होते।

Verse 53

सरलैः पनसैर्वृक्षैस्तिंदुकैः करवीरकैः । मंदारैः पारिजातैश्च मलयैश्चंदनैस्तथा

तो पर्वत सरल (चिरसदृश) व पनस (फणस) वृक्षांनी, तिंदुक व करवीर झुडपांनी अलंकृत होता; तसेच दिव्य मन्दार-पारिजात पुष्पांनी आणि मलय चंदनाच्या सुगंधानेही शोभत होता।

Verse 54

पुष्पजातिविशेषैश्च सुगंधैरप्यनेककैः । खाद्यैः सर्वेस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः फलवरैर्वृतः

ते अनेक प्रकारच्या विशेष पुष्पांनी व असंख्य सुगंधांनी वेढलेले होते; तसेच सर्व प्रकारच्या खाद्यांनी—भोज्य, लेह्य, चोष्य—आणि श्रेष्ठ फळांनीही परिपूर्ण होते।

Verse 55

न स वृक्षो न सा वल्ली नौषधी सा धरातले । न तत्र याऽसुरज्येष्ठ पर्वते वीक्षिता मया

हे असुरश्रेष्ठ! पृथ्वीवर असा कोणताही वृक्ष, वेल किंवा औषधी नाही, जी मी त्या पर्वतावर पाहिली नाही।

Verse 56

पक्षिणो मधुरारावाश्चकोरशिखिचातकाः । कोकिला धार्तराष्ट्राश्च भ्रमराः श्वेतपत्रकाः

तेथे मधुर कूजन करणारे पक्षी होते—चकोर, शिखी (मोर) व चातक; कोकिळाही होत्या, तसेच धार्तराष्ट्र पक्षी, भ्रमर आणि श्वेतपत्रक (पांढऱ्या पंखांचे) पक्षीही होते।

Verse 57

येषां शब्दं समाकर्ण्य मुनयोऽपि समाहिताः । क्षोभं यांति त्रिकालज्ञाः कंदर्पशरपीडिताः

त्यांचा शब्द ऐकून ध्यानस्थ मुनीही—त्रिकालज्ञ असूनही—कंदर्पाच्या बाणांनी जखमी झाल्यासारखे व्याकुळ होतात।

Verse 58

निर्झराणि सुरम्याणि नद्यश्च विमलोदकाः । पद्मिनीखंडसंयुक्ता ह्रदाः शतसहस्रशः

तेथे अतिशय रम्य निर्झर आणि निर्मळ जलाच्या नद्या होत्या; तसेच कमळवनांच्या खंडांनी शोभणारी शतसहस्र सरोवरे होती.

Verse 59

पद्मपत्रविशालाक्षा मध्यक्षामाः शुचिस्मिताः । विवेकिनो नरास्तत्र शास्त्रव्रतसमन्विताः

तेथे विवेकी पुरुष वसत; कमळपानासारखे विशाल नेत्र, सडपातळ कटि, पवित्र हास्य—आणि शास्त्रविहित व्रत-नियमांनी युक्त होते.

Verse 60

किं चात्र बहुनोक्तेन यत्किंचित्तत्र पर्वते । स्वेदजांडजसंज्ञेया उद्भिज्जाश्च जरायुजाः । सर्वलोकोत्तरास्तत्र दृश्यंते पर्वतोत्तमे

आता अधिक काय सांगावे? त्या पर्वतावर जे काही आहे—स्वेदज, अंडज, उद्भिज्ज व जरायुज—ते सर्व त्या पर्वतोत्तमावर इतर लोकांपेक्षाही श्रेष्ठ, अलौकिक दिसते.

Verse 61

दशयोजनविस्तारो द्वाभ्यां संहितपर्वतः । उच्चैः पंच च स श्रीमान्मर्त्ये स्वर्गो व्यजायत

तो श्रीमान पर्वत दहा योजन विस्ताराचा आणि पाच योजन उंच होता; मर्त्यलोकी जणू स्वर्गच प्रकट झाला होता.

Verse 62

तत्राऽहं कौतुकाविष्ट इतश्चेतश्च वीक्षयन् । सर्वाश्चर्यमयीं नारीमपश्यं लोकसुंदरीम्

तेथे मी कुतूहलाने भारावून इकडे-तिकडे पाहात असता, सर्वथा आश्चर्यमयी अशी ती लोकसुंदरी स्त्री मला दिसली।

Verse 63

न देवी नापि गंधर्वी नासुरी न च मानुषी । तादृग्रूपा मया दृष्टा न श्रुता च वरांगना

ती न देवी, न गंधर्वी, न असुरी, न मानुषीच होती. हे वरांगने! असे रूप मी ना कधी पाहिले, ना ऐकले.

Verse 64

रतिः प्रीतिरुमा लक्ष्मीः सावित्री च सरस्वती । तस्या रूपस्य लेशेन नैतास्तुल्याः स्त्रियोऽखिलाः

रती, प्रीती, उमा, लक्ष्मी, सावित्री आणि सरस्वती—तिच्या रूपाच्या लवलेशाशीही या सर्व स्त्रिया तुल्य नाहीत.

Verse 65

अहं दृष्ट्वा तथा रूपां नारीं कामेन पीडितः । तदा दानवशार्दूल वैक्लव्यं परमं गतः

अशी रूपवती स्त्री पाहून मी कामाने पीडित झालो; तेव्हा, हे दानवशार्दूल! मी परम वैक्लव्याला जाऊन पोहोचलो.

Verse 66

ततो धैर्यमवष्टभ्य मया मनसि चिंतितम् । न करिष्ये समालापं तया सह च कर्हिचित्

मग धैर्य सावरून मी मनात विचार केला—‘मी तिच्याशी कधीही संभाषण करणार नाही.’

Verse 67

यस्या दर्शनमात्रेण कामो मे हृदि वर्द्धितः । तस्याः संभाषणेनेव किं भविष्यति मे पुनः

जिच्या केवळ दर्शनमात्राने माझ्या हृदयात काम वाढला आहे, तिच्याशी बोललो तर मग माझे काय होईल?

Verse 68

चिरकालं तपस्तप्तं ब्रह्मचर्येण वै मया । नाशं यास्यति तत्सर्वं विषयैर्निर्जितस्य च । तस्माद्गच्छामि चान्यत्र यावन्न विकृतिर्भवेत्

मी दीर्घकाळ ब्रह्मचर्याने तप केले आहे; विषयांनी जिंकले गेलो तर ते सर्व नष्ट होईल. म्हणून मनात विकार उत्पन्न होण्यापूर्वी मी अन्यत्र निघून जातो.

Verse 69

नारीनाम तपोविघ्नं पूर्वं सृष्टं स्वयंभुवा । अर्गला स्वर्गमार्गस्य सोपानं नरकस्य च

स्त्री ही तपाचा विघ्न म्हणून पूर्वी स्वयंभू (ब्रह्मा) यांनी निर्माण केली—स्वर्गमार्गाची अर्गळा आणि नरकाची पायरी.

Verse 70

तावद्धैर्यं तपः सत्यं तावत्स्थैर्यं कुलत्रपा । यावत्पश्यति नो नारीमैकांते च विशेषतः

धैर्य, तप, सत्य, स्थैर्य आणि कुलमर्यादा—हे सर्व तेव्हाच टिकते, जोपर्यंत स्त्रीचे दर्शन होत नाही, विशेषतः एकांतात.

Verse 71

एतत्संचिंत्य बहुधा निमील्य नयने ततः । अप्रजल्प्य वरारोहां तामहं चात्र संस्थितः

हे वारंवार मनात विचार करून मी मग डोळे मिटले. त्या सुडौल जंघांच्या सुंदरीशी न बोलता मी तिथेच उभा राहिलो.

Verse 72

पुलस्त्य उवाच । नारदस्य वचः श्रुत्वा महिषः कामपीडितः । श्रवणादपि राजेंद्र पुनः पप्रच्छ तं मुनिम्

पुलस्त्य म्हणाले—नारदांचे वचन ऐकून कामपीडित महिषाने, हे राजेंद्र, केवळ ऐकतानाच त्या मुनीस पुन्हा प्रश्न केला।

Verse 73

महिषासुर उवाच । काऽसौ ब्राह्मणशार्दूल तादृग्रूपा वरांगना । यस्याः संदर्शनादेव भवानेव स्मरान्वितः

महिषासुर म्हणाला—हे ब्राह्मणशार्दूल, अशी रूपवती श्रेष्ठ स्त्री कोण आहे, जिच्या दर्शनमात्राने आपणही कामाने व्याकुळ झालात?

Verse 74

देवी वा मानुषी वापि यक्षिणी पन्नगी मुने । कुमारी वा सकांता वा ब्रूहि सर्वं सविस्तरम्

हे मुने, सर्व काही सविस्तर सांगा—ती देवी आहे की मानुषी, यक्षिणी आहे की नागकन्या? ती कुमारी आहे की कांत/पतीयुक्त?

Verse 76

नारद उवाच । न सा पृष्टा मया किंचिन्न जानामि तदन्वयम् । एतन्मे वर्त्तते वित्ते सा कुमारी यशस्विनी

नारद म्हणाले—मी तिला काहीच विचारले नाही, म्हणून तिचा वृत्तांत मला माहीत नाही। एवढेच माझ्या चित्तात आहे की ती यशस्विनी कुमारी आहे।

Verse 77

सोऽहं यास्यामि दैत्येश ब्रह्मलोकं सनातनम् । नोत्सहे तत्कथां कर्तुं कामबाणभयातुरः

म्हणून, हे दैत्येश, मी सनातन ब्रह्मलोकास जाईन। कामबाणांच्या भयाने व्याकुळ होऊन तिची कथा पुढे सांगण्याचे धैर्य मला होत नाही।

Verse 78

एवमुक्त्वा ततो राजन्ब्रह्मलोकं गतो मुनिः । महिषोऽपि स्मराविष्टश्चरं तस्याः समादिशत्

असे बोलून, हे राजन्, मुनि ब्रह्मलोकास गेले. आणि महिषही कामाने व्याकुळ होऊन, तिचे निरीक्षण करण्यासाठी एक चर नेमला.

Verse 79

गत्वा भवान्द्रुतं तत्र दृष्ट्वा तां च वरांगनाम् । किमर्थं सा तपस्तेपे को वै तस्याः परिग्रहः

तू त्वरेने तेथे जा; त्या श्रेष्ठ सुंदरीला पाहून हे जाणून घे—तिने कोणत्या हेतूने तप केले आहे आणि तिचा परिग्रह/पती कोण आहे.

Verse 80

अथाऽसौ महिषादेशाद्दूतो गत्वार्बुदाचलम् । दृष्ट्वा तां पद्मगर्भाभां ज्ञात्वा सर्व विचेष्टितम्

मग महिषाच्या आज्ञेने दूत अर्बुदाचलास गेला. कमळाच्या गर्भासारखी तेजस्वी तिला पाहून आणि तिची सर्व चेष्टा जाणून,

Verse 81

तस्मै निवेदयामास महिषाय सविस्मयः । दृष्टा दैत्यवर स्त्री च सर्वलक्षणलक्षिता

तो विस्मयाने महिषाकडे जाऊन म्हणाला—“हे दैत्यश्रेष्ठ! मी ती स्त्री पाहिली; ती सर्व शुभलक्षणांनी युक्त आहे.”

Verse 82

देवतेजोभवा कन्या साऽद्यापि वरवर्णिनी । त्वद्वधार्थं तपस्तेपे कौमारव्रतमाश्रिता

ती देवतेजापासून उत्पन्न झालेली कन्या असून आजही उत्तम वर्णाची आहे. तुझ्या वधासाठी तिने कौमारव्रत धारण करून तप केले आहे.”

Verse 83

एवं तत्र भवंती स्म पृष्टाः सर्वे तपस्विनः । सत्यमेतन्महाभाग कुरुष्व यदनंतरम्

अशा रीतीने तेथील सर्व तपस्वींना विचारले असता त्यांनी यथार्थ उत्तर दिले. हे महाभाग, हेच सत्य आहे—आता पुढे जे करणे योग्य ते करा.

Verse 84

तस्या रूपं वयः कांतिर्वर्णितुं नैव शक्यते । नालापं कुरुते बाला सा केनापि समं विभौ

तिचे रूप, यौवन आणि कांती यांचे वर्णन करणे शक्य नाही. हे प्रभो, ती बाला कोणाशीही समतेने बोलत नाही.

Verse 85

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा महिषो वाक्यं भूयः कामनिपीडितः । दूतं संप्रेषयामास दानवं च विचक्षणम्

पुलस्त्य म्हणाले—ते वचन ऐकून महिष पुन्हा कामाने पीडित झाला आणि ‘विचक्षण’ नावाच्या दानवाला दूत म्हणून पाठविले.

Verse 86

विचक्षण द्रुतं गत्वा मदर्थे तां तपस्विनीम् । सामभेदप्रदानेन दंडेनापि समानय

‘विचक्षणा, त्वरेने जा आणि माझ्यासाठी त्या तपस्विनीला घेऊन ये—सामाने, भेदाने, दानाने, आणि गरज पडल्यास दंडानेही।’

Verse 87

अथाऽसौ प्रययौ शीघ्रं प्रणिपत्य विचक्षणः । अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे यत्र सा परमेश्वरी । प्रणम्य विनयोपेतो वाक्यमेतदुवाच ताम्

मग विचक्षण शीघ्र निघाला; प्रणाम करून अर्बुद या पर्वतश्रेष्ठावर गेला, जिथे ती परमेश्वरी होती. तिला नमस्कार करून विनयाने युक्त होऊन तो हे वचन बोलला.

Verse 88

महिषो नाम विख्यातस्त्रैलोक्याधिपतिर्बली । दनुवंशसमुद्भूतः कामरूपसमन्वितः

महिष नावाने प्रसिद्ध असा एक बलवान आहे; तो त्रैलोक्याचा अधिपती असल्याचा अभिमान धरतो. तो दनु-वंशात उत्पन्न असून इच्छेनुसार रूप धारण करण्याच्या शक्तीने युक्त आहे.

Verse 89

स त्वां वांछति कल्याणि धर्मपत्नीं स्वधर्मतः । तस्माद्वरय भद्रं ते सर्वकामप्रदं पतिम्

हे कल्याणी, तो आपल्या म्हणण्याप्रमाणे धर्मानुसार तुला धर्मपत्नी म्हणून इच्छितो. म्हणून तुझे कल्याण होवो—सर्वकामप्रद त्या पुरुषालाच पती म्हणून वर.

Verse 90

यदि स्यात्तव कांतोऽसौ त्वं च तस्य तथा प्रिया । तत्कृतार्थं द्वयोरेव यौवनं नात्र संशयः

जर तो तुझा कान्त होईल आणि तूही त्याची तशीच प्रिया होशील, तर तुमच्या दोघांचेही यौवन निःसंशय कृतार्थ होईल—यात शंका नाही.

Verse 91

एवमुक्ता ततस्तेन देवी वचनमब्रवीत् । किञ्चित्कोपसमायुक्ता मुहुः प्रस्फुरिताधरा

त्याने असे म्हटल्यावर देवीने उत्तर दिले. ती किंचित् क्रोधयुक्त होती आणि तिचे ओठ वारंवार थरथरत होते.

Verse 92

देव्युवाच । अवध्यः सर्वथा दूतः सर्वत्र परिकीर्तितः । अवस्थासु ततो न त्वं सहसा भस्मसात्कृतः

देवी म्हणाली—दूत सर्वत्र सर्वथा अवध्य म्हणून कीर्तित आहे. म्हणूनच कोणत्याही अवस्थेत तुला सहसा भस्म केलेले नाही.

Verse 93

गत्वा ब्रूहि दुराचारं महिषं दानवाधमम् । नाहं शक्या त्वया पाप लब्धुं नान्येन केनचित्

जाऊन त्या दुराचारी, दानवाधम महिषाला सांग— ‘अरे पाप्या! मला तू प्राप्त करू शकत नाहीस; आणि दुसरा कोणीही कधीच नाही।’

Verse 94

वधार्थं ते समुद्योग एष सर्वो मया कृतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महिषं स पुनर्ययौ

तुझ्या वधासाठीच हा सर्व उद्योग मी केला आहे। तिचे ते वचन ऐकून तो पुन्हा महिषाकडे गेला।

Verse 95

भयेन महताविष्टस्तस्या रूपेण विस्मितः । सर्वं निवेदयामास महिषाय विचेष्टितम् । तस्याश्चैव तथाऽलापानस्पृहत्वं च कृत्स्नशः

महाभयाने ग्रासलेला व तिच्या रूपाने विस्मित झालेला तो महिषाला सर्व काही सांगू लागला—तिच्या चेष्टा, तिचे बोलणे, आणि पूर्णतः तिची अनासक्ती।

Verse 96

तच्छुत्वा महिषो राजन्कामबाणप्रपीडितः । सेनापतिं समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह

हे राजन्! ते ऐकून कामबाणांनी पीडित झालेल्या महिषाने सेनापतीला बोलावून हे वचन उच्चारले।

Verse 97

अर्बुदे पर्वते सेनां कल्पयस्व सुदुर्धराम् । हस्त्यश्वकल्पितां भीमां रथपत्तिसमाकुलाम्

अर्बुद पर्वतावर माझ्यासाठी अत्यंत दुर्धर अशी सेना सज्ज कर—भयंकर, हत्ती-घोड्यांनी युक्त, रथ व पायदळाने भरलेली।

Verse 98

ततोऽसौ कल्पयामास चतुरंगां वरूथिनीम् । पताकाच्छत्रशबलां वादित्रारावभूषिताम्

मग त्याने चतुरंगिणी सेना सजविली—पताका व छत्रांनी शोभित, आणि नगारे-वाद्यांच्या निनादाने अलंकृत।

Verse 99

ततो द्विपाश्च संनद्धा दृश्यंतेऽधिष्ठिता भटैः । इतश्चेतश्च धावन्तः सपक्षाः पर्वता इव

मग कवचधारी हत्ती भटांनी आरूढ झालेले दिसले; ते इकडे-तिकडे धावत होते—जणू पंख लाभलेले पर्वत।

Verse 100

अश्वाश्चैवाप्यकल्माषा वायुवेगाः सुवर्चसः । अंगत्राणसमायुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः

आणि घोडेही—निर्मळ, वायुवेगाने धावणारे, तेजस्वी—अंगरक्षण कवचांनी युक्त, शेकडो व मग हजारो।

Verse 101

विमानप्रतिमाकारा रथास्तेन प्रकल्पिताः । किंकिणीजालसद्घंटापताकाभिरलंकृताः

त्याने विमानासारख्या आकाराचे रथ तयार करविले—किंकिणींच्या जाळ्याचा झंकार, घंटा आणि फडकत्या पताकांनी अलंकृत।

Verse 102

पत्तयश्च महाकाया महेष्वासा महाबलाः । असिचर्मधराश्चान्ये प्रासपट्टिशपाणयः

पायदळ सैनिक महाकाय, महान धनुर्धर व महाबलवान होते; इतर तलवार-ढाल धारण करून, हातात भाले व पट्टिश घेऊन होते।

Verse 103

लक्षमेकं मतंगानां रथानां त्रिगुणं ततः । अश्वा दशगुणा राजन्नसंख्याताः पदातयः

हत्ती एक लक्ष होते; रथ त्याच्या तिप्पट; घोडे दहापट, हे राजन्—आणि पायदळ तर अगणित होते।

Verse 104

ततश्चार्बुदमासाद्य वेष्टयित्वा स दूरतः । संमितैः सचिवैः सार्धं तदंतिकमुपाद्रवत्

मग तो तो अर्बुदास पोहोचून दूरूनच त्या स्थळाला वेढा घातला; आणि निवडक सचिवांसह तिच्या निकट धावून गेला।

Verse 105

ध्यानस्थां वीक्ष्य तां देवीं कन्दर्पशरपीडितः । ततोऽब्रवीत्स तां वाक्यं विनयेन समन्वितः

ध्यानस्थ त्या देवीला पाहून, कामदेवाच्या बाणांनी पीडित होऊन, तो विनययुक्त शब्दांनी तिला बोलू लागला।

Verse 106

श्रुत्वा तवेदृशं रूपमहं प्राप्तो वरानने । गांधर्वेण विवाहेन तस्माद्वरय मां द्रुतम्

तुझ्या अशा रूपाचे श्रवण करून, हे वरानने, मी येथे आलो आहे; म्हणून गांधर्व-विवाहाने मला त्वरित वर.

Verse 107

षष्टिभार्यासहस्राणि मम संति शुचिस्मिते । कृत्वा मां दर्पितं कांतं तासां त्वं स्वामिनी भव

हे शुचिस्मिते! माझ्या साठ हजार पत्नी आहेत; मला दर्पित व कांत प्रिय करून, तू त्या सर्वांची स्वामिनी हो.

Verse 108

अनर्हं ते तपो बाले भुंक्ष्व भोगान्यथेप्सितान् । त्रैलोक्यस्वामिनी भूत्वा मया सार्धमहर्निशम्

हे बाले, तप करणे तुला शोभत नाही. जसे इच्छशील तसे भोग भोग; त्रैलोक्याची स्वामिनी होऊन माझ्यासह अहोरात्र राहा.

Verse 109

एवमुक्ताऽपि सा तेन नोत्तरं प्रत्यभाषत । ततः कामसमाविष्टस्तदंतिकमुपाययौ

त्याने असे बोलूनही तिने उत्तर दिले नाही. मग कामाने ग्रासलेला तो तिच्या जवळ आला.

Verse 110

ततस्तं लोलुपं दृष्ट्वा सा देवी कोपसंयुता । अस्मरद्वाहनं सिंहं समायातः स साऽरुहत्

तो लोभी पाहताच देवी क्रोधाने भरल्या. त्यांनी आपल्या वाहन सिंहाचे स्मरण केले; तो आला आणि त्या त्यावर आरूढ झाल्या.

Verse 111

अब्रवीत्परुषं वाक्यं गच्छगच्छेति चासकृत् । नो चेत्त्वां च वधिष्यामि स्थानेऽस्मिन्दानवाधम

तिने कठोर वचन बोलून वारंवार म्हटले—‘जा, जा!’ ‘नाहीतर याच ठिकाणी तुला ठार मारीन, हे दानवाधम!’

Verse 112

अथाऽसौ सचिवैः सार्द्धं समंतात्पर्यवेष्टयत् । प्रग्रहार्थं तु तां देवीं कामबाणप्रपीडितः

मग तो आपल्या सचिवांसह तिला सर्व बाजूंनी घेरू लागला—कामबाणांनी पीडित होऊन देवीला पकडण्यासाठी.

Verse 113

ततो जहास सा देवी सशब्दं परमेश्वरी । तस्मादहर्निशं सार्द्धं निष्क्रांता पुरुषा घनाः

तेव्हा त्या परमेश्वरी देवीने मोठ्या शब्दाने हास्य केले. त्या हास्यातून अहोरात्र एकत्र घन पुरुषसमूह बाहेर पडले.

Verse 114

सुसन्नद्धाः सशस्त्राश्च रोषेण महताऽन्विताः । ततस्तानब्रवीद्देवी पापोऽयं वध्यतामिति

ते सर्व कवचधारी, शस्त्रधारी आणि महान रोषाने भरलेले होते. तेव्हा देवी म्हणाली—“हा पापी आहे; याचा वध करा.”

Verse 115

ततस्ते सहिताः सर्वे महिषं समुपाद्रवन् । तिष्ठतिष्ठेति जल्पन्तो मुंचन्तोऽस्त्रणि भूरिशः

मग ते सर्वजण एकत्र होऊन महिषावर धावून गेले. “थांब, थांब” असे म्हणत ते वारंवार अनेक अस्त्रे सोडू लागले.

Verse 116

ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह । ततस्ते सचिवाः सर्वे वैवस्वतगृहं गताः

तेव्हा गण आणि दानव यांच्यात युद्ध माजले. त्यानंतर त्याचे सर्व सचिव वैवस्वत (यम) यांच्या गृहास गेले.

Verse 117

अथाऽसौ महिषो रुष्टः सचिवैर्विंनिपातितैः । स्वसैन्यमानयामास तस्मिन्पर्वतरोधसि

सचिवांचा नाश झाल्याने महिष क्रुद्ध झाला. त्या पर्वताच्या अडथळ्या/दर्‍यात त्याने आपले सैन्य बोलावून आणले.

Verse 118

रथप्रवरमारुह्य सारथिं समभाषत । नय मां सारथे तूर्णं यत्र साऽस्ते व्यवस्थिता

श्रेष्ठ रथावर आरूढ होऊन तो सारथ्यास म्हणाला— “हे सारथे, जिथे ती स्थिर उभी आहे तिथे मला त्वरेने घेऊन चल।”

Verse 119

हत्वैनामद्य यास्यामि पारं रोषस्य दुस्तरम् । एवमुक्तस्ततो राजन्प्रेरयामास सारथिः

“आज हिला मारून मी रोषाच्या दुस्तर पारास जाईन।” असे बोलल्यावर, हे राजन्, मग सारथ्याने रथ पुढे हाकला।

Verse 120

रथं तेनैव मार्गेण यत्र सा तिष्ठते ध्रुवम् । एतस्मिन्नेव काले तु तत्रोत्पाताः सुदारुणाः

त्याच मार्गाने त्याने रथ नेला, जिथे ती अढळ उभी होती. त्याच वेळी तेथे अतिभयंकर उत्पात दिसू लागले।

Verse 121

बहवस्तेन मार्गेण येनासौ प्रस्थितो नृप । सम्मुखः प्रववौ वातो रूक्षः कर्करसंयुतः

हे नृप, ज्या मार्गाने तो निघाला त्या मार्गावर अनेक अपशकुन दिसले. समोरून रूक्ष, कणखर व कंकड-धुळीने भरलेला वारा वाहू लागला।

Verse 122

पपात महती चोल्का निहत्य रविमंडलम् । अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तस्य मार्गे नृपोत्तम

एक मोठी उल्का जणू सूर्य-मंडळावर आघात करून कोसळली. आणि हे नृपोत्तम, त्याच्या मार्गावर मृग अपसव्य—डावीकडे—वळून धावू लागले।

Verse 123

उपविष्टास्तथा वांता बहुमूत्रं प्रसुस्रुवुः । रथध्वजे समाविष्टो गृध्रः शब्दमथाकरोत्

तेथे बसलेले ते उलट्या करू लागले आणि फारसे मूत्रही वाहू लागले. रथाच्या ध्वजावर उतरून गिधाडाने तेव्हा मोठा कर्कश शब्द केला.

Verse 124

स तान्सर्वाननादृत्य महोत्पातान्सुदारुणान् । प्रययौ सम्मुखस्तस्या देव्याः कोपपरायणः

ते अत्यंत भयंकर अपशकुन न जुमानता, क्रोधाने भरलेला तो थेट त्या देवीसमोर पुढे गेला.

Verse 125

विमुंचंश्च शरान्नादांस्तिष्ठतिष्ठेति च ब्रुवन् । न कश्चिद्दृश्यते तत्र तेषां मध्ये नृपोत्तम

मोठ्या गर्जनेसह बाण सोडीत ‘थांबा, थांबा’ असे म्हणत असताना, त्या श्रेष्ठ राजाला तिथे त्यांच्या मध्ये कोणीच दिसेना.

Verse 126

महिषं रोषसंयुक्तं यो वारयति संगरे । तेन हत्वा गणगणान्कृतं रुधिरकर्दमम्

रणांगणात क्रोधाने युक्त त्या महिषासुराला कोण रोखू शकेल? त्याने गणांचे गण मारून भूमी रक्तकर्दम केली.

Verse 127

ततो देवी समासाद्य प्रोक्ता गर्वेण पार्थिव । न त्वया संगरो भीरु नूनं कर्तुं ममोचितः

मग देवी जवळ येऊन गर्वाने म्हणाली—‘हे राजा, तू भित्रा आहेस; माझ्याशी युद्ध करणे नक्कीच तुला शोभत नाही.’

Verse 128

न च बालिशि मे वीर्यं न सौभाग्यं न वा धनम् । न करोषि हि तेन त्वं मम वाक्यं कथञ्चन

अरे बालिशा! तू माझे पराक्रम, माझे सौभाग्य वा माझे धन काहीच मानत नाहीस; म्हणून तू कशाही प्रकारे माझे वचन पाळत नाहीस।

Verse 129

नूनं तत्त्वेन जानामि अवलिप्तासि भामिनि । कुरुष्वाद्यापि मे वाक्यं भार्या भव मम प्रिया

आता मी खरोखर जाणले—हे भामिनि, तू गर्विष्ठ आहेस. तरीही आत्ताच माझे वचन मान; माझी प्रिया पत्नी हो।

Verse 130

स्त्रियं त्वां नोत्सहे हंतुं पौरुषे च व्यवस्थितः । असकृन्निर्जितः संख्ये मया शक्रः सुरैः सह

तू स्त्री आहेस म्हणून मी तुला मारू इच्छित नाही, तरी मी पौरुषात दृढ आहे. रणांगणात मी देवांसह शक्र (इंद्र) याला अनेकदा पराभूत केले आहे।

Verse 131

त्रैलोक्ये नास्ति मत्तुल्यः पुमान्कश्चिच्च बालिशि । एवमुक्ता ततो देवी कोपेन महताऽन्विता

अरे बालिशा! त्रैलोक्यात माझ्यासारखा कोणताही पुरुष नाही. असे ऐकताच देवी महान क्रोधाने भरून गेली।

Verse 132

प्रगृह्य सशरं चापं वाक्यमेतदुवाच ह । नालापो युज्यते पाप कर्तुं सह मम त्वया

ती बाणांसह धनुष्य उचलून म्हणाली—अरे पाप्या! माझ्याशी बोलणे तुला शोभत नाही; माझ्याशी योग्य ते फक्त कर्म, म्हणजे रणकृतीच आहे।

Verse 133

कुमार्याः कामयुक्तेन तथापि शृणु मे वचः । न त्वया निर्जितः शक्रः स्ववीर्येण रणाजिरे

कुमारीविषयी कामवश झालास तरी माझे वचन ऐक. रणांगणात तू आपल्या पराक्रमाने शक्र (इंद्र) यास जिंकलेले नाहीस.

Verse 134

पितामह वरं देवा मन्यंते दानवाधम । गौरवात्तस्य तेन त्वमात्मानं मन्यसेऽधिकम्

अरे दानवाधमा! देव पितामह (ब्रह्मा) यालाच श्रेष्ठ मानतात; त्याच्या गौरवामुळेच तू स्वतःला अधिक समजतोस.

Verse 135

मुक्त्वैकां कामिनीं पाप त्वं कृतः पद्मयोनिना । अवध्यः सर्वसत्त्वानां पुंसः जातौ धरातले

अरे पाप्या! एका स्त्रीला वगळून पद्मयोनि (ब्रह्मा) यांनी तुला असा घडविला की पृथ्वीवरील मनुष्यजातीत तू सर्व प्राण्यांना अवध्य राहशील.

Verse 136

पितामहवरः सोऽत्र जयशीलोऽसि दानव । यदि ते पौरुषं चास्ति तच्छीघ्रं संप्रदर्शय

इथे पितामहाचा वर उभा आहे; हे दानवा, तू विजयाचा गर्व करतोस. जर तुझ्यात पौरुष असेल तर ते त्वरित दाखव.

Verse 137

एषा त्वामिषुभिस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् । एवमुक्त्वा ततो देवी शरानष्टौ मुमोच ह

“या तीक्ष्ण बाणांनी मी तुला यमसदनी पाठवीन.” असे म्हणत देवीने मग आठ बाण सोडले.

Verse 138

चतुर्भिश्चतुरो वाहाननयद्यमसादनम् । सारथेश्च शिरः कायाच्छरेणैकेन चाक्षिपत्

चार बाणांनी तिने चारही घोड्यांना यमसदनी धाडले आणि एका बाणाने सारथीचे मस्तक धडावेगळे केले.

Verse 139

ध्वजं चिच्छेद चैकेन ततोऽन्येन हृदि क्षतः । स गात्रविद्धो व्यथितो ध्वजयष्टिं समाश्रितः

एका बाणाने तिने त्याचा ध्वज तोडला आणि दुसऱ्याने त्याच्या हृदयावर घाव घातला. अंगावर जखमा झालेला आणि वेदनेने व्याकुळ झालेला तो ध्वजस्तंभाचा आधार घेऊन उभा राहिला.

Verse 140

मूर्छया सहितो राजन्किंचित्कालमधोमुखः । ततः स चेतनो भूत्वा मुमोच निशिताञ्छरान्

हे राजा! मूर्च्छेमुळे तो काही काळ खाली मान घालून राहिला. नंतर शुद्धीवर आल्यावर त्याने तीक्ष्ण बाण सोडले.

Verse 141

देवी सखीसमायुक्ता सर्वदेशेष्वताडयत् । ततः क्षुरप्रबाणेन धनुस्तस्य द्विधाऽकरोत्

सखींसह असलेल्या देवीने त्याच्या सर्व अवयवांवर प्रहार केले. नंतर क्षुरप्र बाणाने त्याचे धनुष्य दोन तुकड्यांत मोडले.

Verse 142

छिन्नधन्वा ततो दैत्यश्चर्मखङ्गसमन्वितः । विद्राव्य सहसा देवीं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

धनुष्य तुटल्यावर तो दैत्य ढाल आणि तलवार घेऊन अचानक देवीच्या दिशेने धावला आणि म्हणाला, "थांब! थांब!"

Verse 143

तस्य चापततस्तूर्णं खड्गं द्वाभ्यां ह्यकृन्तयत् । शराभ्यामर्धबाणेन प्रहस्य प्रासमेव च

तो वेगाने धावून आला तेव्हा देवीने दोन बाणांनी त्याची तलवार छेदली; आणि हसत हसत बाणांनी व अर्धबाणाने त्याचा भालाही पाडला।

Verse 144

विशस्त्रो विरथो राजन्स तदा दानवाधमः । ततोऽस्मरच्छरान्भूप शस्त्राणि विविधानि च

हे राजन्, त्या वेळी तो दानवाधम शस्त्रहीन व रथहीन झाला. मग, हे भूप, त्याने बाण व नानाविध शस्त्रांचे स्मरण केले।

Verse 145

ब्रह्मास्त्रं मनसि ध्यायंस्तृणं तस्यै मुमोच सः । मुक्तेनास्त्रेण तस्मिंस्तु धूमवर्तिर्व्यजायत

त्याने मनात ब्रह्मास्त्राचे ध्यान करून तृणासारखे ते देवीकडे सोडले; पण अस्त्र सुटताच धुराची फिरती वर्तुळाकार वर्तिका उत्पन्न झाली।

Verse 146

एतस्मिन्नेव काले तु स ब्रह्मास्ते दिवौकसः । परं भयमनुप्राप्ता दृष्ट्वा तस्य पराक्रमम्

त्याच वेळी स्वर्गातील देवगण ब्रह्मासहित त्याचे पराक्रम पाहून अत्यंत भयभीत झाले।

Verse 147

ततो देवी क्षणं ध्यात्वा तदस्त्रं पार्थिवोत्तम । ब्रह्मास्त्रेणाहनत्तूर्णं ततो व्यर्थं व्यजायत

मग देवीने क्षणभर ध्यान करून, हे राजश्रेष्ठा, ब्रह्मास्त्राने त्या अस्त्राचा त्वरेने नाश केला; आणि ते निष्फळ झाले।

Verse 148

ब्रह्मास्त्रे विफले जाते ह्याग्नेयं दानवोत्तमः । प्रेषयामास तां क्रुद्धो ह्यहनद्वारुणेन सा

ब्रह्मास्त्र निष्फळ ठरताच क्रुद्ध दानवश्रेष्ठाने अग्नेयास्त्र सोडले; देवीने वारुणास्त्राने ते अस्त्र परास्त करून पाडले।

Verse 149

एवं नानाप्रकाराणि तेन मुक्तानि सा तदा । अस्त्राणि विफलान्येव चक्रे देवी सहस्रशः

अशा रीतीने त्याने त्या वेळी सोडलेली नानाविध अस्त्रे देवीने सहस्रोंनी निष्फळ करून टाकली।

Verse 150

एवं निःशेषितास्त्रोऽसौ दानवो बलवत्तरः । चकार परमां मायां दिव्यैरस्त्रैः सुरेश्वरी

अशा प्रकारे त्या बलवत्तर दानवाची सर्व अस्त्रे संपली; तेव्हा सुरेश्वरी देवीने दिव्यास्त्रांच्या साहाय्याने परम माया प्रकट केली।

Verse 151

व्यक्षिपच्च महाकायं महिषं पर्वताकृतिम् । दीर्घतीक्ष्णविषाणाभ्यां युक्तमंजनसंनिभम्

त्यानंतर देवीने पर्वतासारखा महाकाय, अंजनासारखा काळा, दीर्घ व तीक्ष्ण शिंगांनी युक्त असा महिष प्रकट करून टाकला।

Verse 152

सिंहस्कंधं च सा देवी ततस्तमध्यरोहत । खड्गेन तीक्ष्णेन शिरो देवी तस्य न्यकृंतत

मग सिंहस्कंधा देवी त्यावर आरूढ झाली आणि तीक्ष्ण खड्गाने त्याचे शिर छेदून टाकले।

Verse 153

शूलेन भेदयामास पृष्ठदेशे सुरेश्वरी । ततः कलेवरात्तस्मान्निश्चक्राम महान्पुमान्

सुरेश्वरी देवीने त्रिशूळाने त्याच्या पाठीवर भेद केला. तेव्हा त्या देहातून एक महान पुरुष प्रकट झाला.

Verse 154

चर्मखड्गधरो रौद्रस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । तमप्येवं गृहीत्वा तत्केशपाशे सुरेश्वरी

चर्मढाल व खड्ग धारण केलेला तो रौद्र म्हणाला—“थांबा, थांबा!” पण सुरेश्वरीने त्यालाही तसाच केशपाशाने धरून घेतले.

Verse 155

निस्त्रिंशेनाहनत्प्रोच्चैः स च प्राणैर्व्ययुज्यत । दानवः पार्थिवश्रेष्ठ पार्श्वे सिंहविदारिते

देवीने खड्गाने त्याच्यावर प्रचंड प्रहार केला आणि तो प्राणांपासून वियुक्त झाला. हे राजश्रेष्ठा, सिंहाने फाडल्याप्रमाणे पार्श्व विदीर्ण होऊन तो दानव कोसळला.

Verse 156

ततो जघान भूयोऽपि दानवान्सा रुषान्विता । हतशेषाश्च ये दैत्या निर्भिद्य धरणीतलम्

मग क्रोधाने भरून तिने पुन्हा दानवांचा संहार केला. आणि जे दैत्य उरले होते ते धरणीतल भेदून खाली पळून गेले.

Verse 157

प्रविष्टा भयसंत्रस्ताः पातालं जीवितैषिणः । ततो देव गणाः सर्वे वसवो मरुतोऽश्विनौ

भयाने थरथर कापत, केवळ जीव वाचविण्याची इच्छा बाळगून ते पाताळात शिरले. मग वसु, मरुत आणि दोन्ही अश्विनांसह सर्व देवगण (एकत्र झाले).

Verse 158

विश्वेदेवास्तथा साध्या रुद्रा गुह्यककिन्नराः । आदित्याः शक्रसंयुक्ताः समेत्य परमेश्वरीम्

विश्वेदेव, साध्य, रुद्र, गुह्यक व किन्नर तसेच शक्रासह आदित्य—सर्वजण एकत्र येऊन परमेश्वरी देवीसमोर उपस्थित झाले।

Verse 159

समंताद्दिव्यपुष्पैश्च तां देवीं समवाकिरन् । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रैर्नमंतो भक्तितत्पराः

चारही दिशांनी दिव्य पुष्पवृष्टी करून त्यांनी त्या देवीवर पुष्पांची उधळण केली; विविध स्तोत्रांनी स्तुती करीत, भक्तिभावाने नमस्कार करीत राहिले।

Verse 160

युक्तं कृतं महेशानि यद्धतः पापकृत्तमः । त्रैलोक्यं सकलं ध्वस्तं पापेनानेन सुंदरि

हे महेशानी! या महापाप्याचा वध होणे योग्यच झाले. हे सुंदरी! याच्या पापामुळे संपूर्ण त्रैलोक्य नाशाच्या मार्गावर होते।

Verse 161

त्वया दत्तं पुना राज्यं वासवस्य त्रिविष्टपे । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसीप्सितम् । सर्वे देवाः प्रसन्नास्ते प्रदास्यंति न संशयः

तू त्रिविष्टपात वासवाला पुन्हा राज्य दिलेस. म्हणून तुझे कल्याण असो—मनास इच्छित असा वर माग. सर्व देव तुझ्यावर प्रसन्न आहेत; निःसंशय ते तो देतील।

Verse 162

देव्युवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे यदि देयो वरो मम । आश्रमोऽत्रैव मे पुण्यो जायतां ख्यातिसंयुतः

देवी म्हणाल्या—जर देव माझ्यावर प्रसन्न असतील आणि मला वर देणार असतील, तर इथेच माझा एक पुण्य आश्रम उत्पन्न होवो, कीर्तीने युक्त असा।

Verse 163

अस्मिंश्चाहं सदा देवाः स्थास्यामि वरपर्वते

हे देवांनो, या उत्तम वरपर्वतावर मी सदासर्वदा निवास करीन।

Verse 164

रूपेणानेन देवेशि ये त्वां द्रक्ष्यंति मानवाः । आश्रमेऽत्र महापुण्ये ते यास्यंति परां गतिम्

हे देवेशी, या महापुण्य आश्रमात जे मानव तुला याच रूपात दर्शन करतील, ते परम गतीस प्राप्त होतील।

Verse 165

ब्रह्मज्ञानसमायुक्तास्ते भविष्यंति मानवाः

ते मानव ब्रह्मज्ञानाने युक्त होतील।

Verse 166

यस्माच्चंडं कृतं कर्म त्वया दानवसूदनात् । तस्मात्त्वं चंडिकानाम लोके ख्यातिं गमिष्यसि

दानवाचा वध करून तू उग्र कर्म केलेस; म्हणून तू ‘चंडिका’ या नावाने लोकी प्रसिद्ध होशील।

Verse 167

तव नाम्ना तथा ख्यात आश्रमोऽयं भविष्यति

तुझ्या नावानेच हा आश्रमही तसाच प्रसिद्ध होईल।

Verse 168

येऽत्र कृष्ण चतुर्द्दश्यामाश्विने मासि शोभने पिंडदानं करिष्यंति स्नानं कृत्वा समाहिताः

जे येथे शोभन आश्विनमासातील कृष्ण चतुर्दशीस स्नान करून एकाग्रचित्ताने पिंडदान करतील,

Verse 169

गयाश्राद्धफलं कृत्यं तेषां देवि भविष्यति त्वद्दर्शनात्तथा मुक्तिः पातकस्य भविष्यति

हे देवी, त्यांचे हे कृत्य गयाश्राद्धाचेच फळ देईल; तसेच तुझ्या दर्शनाने पापातूनही मुक्ती होईल।

Verse 170

कृष्ण उवाच । एकरात्रिं भविष्यंति येऽत्र श्रद्धासमन्विताः । उपवासपरास्तेषां पापं यास्यति संक्षयम्

कृष्ण म्हणाले: जे येथे श्रद्धायुक्त होऊन एक रात्र राहतात व उपवासपर असतात, त्यांचे पाप क्षय पावते।

Verse 171

पुत्रहीनश्च यो मर्त्यो नारी वापि समाहिता । तन्मनाः पिंडदानं वै तथा स्नानं करिष्यति । अपुत्रो लभते शीघ्रं सुपुत्रं नात्र संशयः

जो पुत्रहीन पुरुष—किंवा समाहित स्त्रीही—मन एकाग्र करून येथे पिंडदान व स्नान करील, तो अपुत्र शीघ्रच सुपुत्र प्राप्त करील; यात संशय नाही.

Verse 172

इन्द्र उवाच । भ्रष्टराज्यो नृपो योऽत्र स्नानं दानं करिष्यति । सर्वशत्रुक्षयस्तस्य राज्यावाप्तिर्भविष्यति

इंद्र म्हणाले: जो राजा राज्यच्युत झाला असेल, तो येथे स्नान व दान करील तर त्याचे सर्व शत्रू नष्ट होतील आणि त्याला पुन्हा राज्यप्राप्ती होईल.

Verse 173

अग्निरुवाच । अत्रागत्य शुचिः श्राद्धं यः करिष्यति मानवः । आत्मवित्तानुसारेण तस्य यज्ञफलं भवेत्

अग्नि म्हणाला—जो मनुष्य येथे येऊन शुद्ध होऊन आपल्या सामर्थ्यानुसार श्राद्ध करील, त्याला यज्ञफळ प्राप्त होईल।

Verse 174

यम उवाच । अत्र स्नात्वा तिलान्यस्तु ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति । अल्पमृत्युभयं तस्य न कदाचिद्भविष्यति

यम म्हणाला—जो येथे स्नान करून ब्राह्मणांना तीळ दान करील, त्याला अकाली मृत्यूचे भय कधीच होणार नाही।

Verse 175

राक्षसा ऊचुः । पिंडदानं नरा येऽत्र करिष्यंति तवाऽश्रमे । प्रेतोत्थं न भयं तस्य देवि क्वापि भविष्यति

राक्षस म्हणाले—हे देवी! जे पुरुष येथे तुझ्या आश्रमात पिंडदान करतील, त्यांना कुठेही प्रेतोत्थ भय होणार नाही।

Verse 176

वरुण उवाच । स्नानार्थं ब्राह्मणेंद्राणां योऽत्र तोयं प्रदास्यति । विमलस्तु सदा भावि इह लोके परत्र च

वरुण म्हणाला—जो येथे श्रेष्ठ ब्राह्मणांच्या स्नानासाठी पाणी देईल, तो इहलोकी व परलोकी सदैव निर्मळ राहील।

Verse 177

वायुरुवाच । विलेपनानि शुभ्राणि सुगंधानि विशेषतः । योत्र दास्यति विप्रेभ्यो नीरोगः स भविष्यति

वायु म्हणाला—जो येथे ब्राह्मणांना स्वच्छ व विशेषतः सुगंधी लेपनद्रव्य दान करील, तो निरोगी होईल।

Verse 178

धनद उवाच । योऽत्र वित्तं यथाशक्त्या ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति । न भविष्यति लोके स वित्तहीनः कथंचन

धनद म्हणाला—जो येथे आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना धनदान करील, तो या लोकी कधीही निर्धन होणार नाही।

Verse 179

ईश्वर उवाच । योऽत्र व्रतपरो भूत्वा चातुर्मास्यं वसिष्यति । इह लोके परे चैव तस्य भावि सदा सुखम्

ईश्वर म्हणाला—जो येथे व्रतपरायण होऊन चातुर्मास्य काळ राहील, त्याला इहलोकी व परलोकी सदैव सुख लाभेल।

Verse 180

वसव ऊचुः । त्रिरात्रं यो नरः सम्यगुपवासं करिष्यति । आजन्ममरणात्पापान्मुक्तः स च भविष्यति

वसूंनी म्हटले—जो पुरुष विधिपूर्वक तीन रात्री उपवास करील, तो जन्मापासून मृत्यूपर्यंत साचलेल्या पापांपासून मुक्त होईल।

Verse 181

आदित्य उवाच । अत्राश्रमपदे पुण्ये ये नरा भक्तिसंयुताः । छत्रोपानत्प्रदातारस्तेषां लोकाः सनातनाः

आदित्य म्हणाला—या पुण्य आश्रमस्थानी जे भक्तियुक्त लोक छत्र व पादुका दान करतात, त्यांना सनातन लोक प्राप्त होतात।

Verse 182

अश्विनावूचतुः । मिष्टान्नं श्रद्धयोपेतो ब्राह्मणाय प्रदास्यति । योऽत्र तस्य परा प्रीतिर्भविष्यत्यविनाशिनी १

अश्विनीकुमार म्हणाले—जो येथे श्रद्धायुक्त होऊन ब्राह्मणाला मिष्टान्न दान करील, त्याला अविनाशी परम प्रीती प्राप्त होईल।

Verse 183

तीर्थान्यूचुः । अद्यप्रभृति सर्वेषां तीर्थानामिह संस्थितिः । भविष्यति विशेषेण ह्याश्रमे लोकविश्रुते

तीर्थांनी म्हटले—आजपासून सर्व तीर्थांचे अधिष्ठान येथेच राहील, विशेषतः जगप्रसिद्ध या आश्रमात।

Verse 185

गंधर्वा ऊचुः । गीतवाद्यानि यश्चात्र प्रकरिष्यति मानवः । सप्तजन्मांतराण्येव रूपवान्स भविष्यति

गंधर्वांनी म्हटले—जो मनुष्य येथे गायन व वाद्यसेवा करील, तो सात जन्मांपर्यंत रूपवान् व तेजस्वी होईल।

Verse 186

ऋषय ऊचुः । आश्रमेऽस्मिंस्त्रिरात्रं य उपवासं करिष्यति । चांद्रायणसहस्रस्य फलं तस्य भविष्यति

ऋषींनी म्हटले—जो या आश्रमात तीन रात्री उपवास करील, त्याला सहस्र चांद्रायण-व्रताचे फळ मिळेल।

Verse 187

पुलस्त्य उवाच । एवं सर्वे वरान्दत्त्वा देव्यै देवा नृपोत्तम । तदाज्ञया दिवं जग्मुर्देवी तत्रैव संस्थिता

पुलस्त्य म्हणाले—हे नृपोत्तम! अशा रीतीने सर्व देवांनी देवीला वर देऊन, तिच्या आज्ञेने स्वर्गास प्रस्थान केले; देवी तेथेच प्रतिष्ठित राहिली।

Verse 188

अथ मर्त्त्या दिवं जग्मुर्दृष्ट्वा देवीं तदाश्रमे । अनायासेन संपूर्णास्ततो मर्त्यैस्त्रिविष्टपः

मग त्या आश्रमात देवीचे दर्शन घेऊन मर्त्य स्वर्गास गेले; आणि अशा रीतीने अनायासे त्रिविष्टप मनुष्यांनी परिपूर्ण झाला।

Verse 189

अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टा धरातले । धर्मक्रियास्तथा चान्या मुक्त्वा देव्याः प्रपूजनम्

अग्निष्टोमादी सर्व यज्ञकर्मे पृथ्वीवर नष्ट झाली, तसेच इतर धर्मक्रियाही; फक्त देवीचे भक्तिभावाने पूजनच शिल्लक राहिले।

Verse 190

ततो भीतः सहस्राक्षः संमंत्र्य गुरुणा सह । आह्वयामास वेगेन कामं क्रोधं भयं मदम्

मग सहस्राक्ष (इंद्र) भयभीत होऊन गुरूसह मंत्रणा करून, वेगाने काम, क्रोध, भय आणि मद यांना बोलावू लागला।

Verse 191

व्यामोहं गृहपुत्रोत्थं तृष्णामायासमन्वितम् । गत्वा यूयं द्रुतं मर्त्ये स्थातुकामान्नरान्स्त्रियः

घर-पुत्रोत्पन्न मोह, तसेच तृष्णा व श्रम यांसह—तुम्ही त्वरेने मर्त्यलोकी जाऊन तेथेच राहू इच्छिणाऱ्या स्त्री-पुरुषांना बांधून टाका।

Verse 192

चंडिकायतने पुण्ये सेवध्वं हि ममाज्ञया । विशेषेणाश्विने मासि कृष्णपक्षेंऽत्यवासरे

माझ्या आज्ञेने पुण्य चंडिकादेवळात जाऊन सेवा-उपासना करा; विशेषतः आश्विन महिन्यात कृष्णपक्षाच्या शेवटच्या दिवशी।

Verse 193

एवमुक्तास्ततः सर्वे कामाद्यास्ते द्रुतं ययुः । मर्त्यलोके महाराज रक्षां चक्रुश्च सर्वशः

असे सांगितल्यावर कामादी सर्वजण त्वरेने निघून गेले; हे महाराज, मर्त्यलोकी त्यांनी सर्वत्र आपला पहारा (प्रभाव) पसरविला।

Verse 194

एवं ज्ञात्वा द्रुतं गच्छ तत्र पार्थिवसत्तम । यदीच्छसि परं श्रेय इह लोके परत्र च

हे राजश्रेष्ठा, हे जाणून त्वरित तेथे जा। जर तुला इहलोकी व परलोकी परम कल्याण हवे असेल तर।

Verse 195

यो याति चंडिकां द्रष्टुमबुर्दं प्रति पार्थिव । नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः

हे राजन्, जो अर्बुद पर्वतावर चंडिकेच्या दर्शनास जातो, त्याचे पितर आनंदाने नृत्य करतात आणि पितामह जयघोष करतात।

Verse 196

तारयिष्यति नः सर्वान्स पुत्रो य इहाश्रमे । चंडिकायाः प्रगत्वाऽथ कुर्याच्छ्राद्धं समाहितः

‘जो पुत्र या आश्रमातून चंडिकेकडे जाऊन, नंतर एकाग्र मनाने श्राद्ध करील, तो आम्हा सर्वांचा उद्धार करील.’

Verse 197

एकया लभ्यते राज्यं स्वर्गश्चैव द्वितीयया । तृतीयया भवेन्मोक्षो यात्रया तत्र पार्थिव

हे राजन्, तेथे एक यात्रेने राज्य मिळते, दुसऱ्याने स्वर्ग, आणि तिसऱ्या यात्रेने मोक्ष प्राप्त होतो।

Verse 198

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यात्रां तत्र समाचरेत् । अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे सर्वतीर्थमये शुभे

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तेथील यात्रा करावी—शुभ, सर्वतीर्थमय, पर्वतश्रेष्ठ अर्बुद येथे।

Verse 200

पुनंत्येवान्यतीर्थानि स्नानदानैरसंशयम् । अर्बुदालोकनादेव विपाप्मा तत्र जायते

इतर तीर्थे स्नान-दानांनी निःसंशय पवित्र करतात; परंतु अर्बुदाचे केवळ दर्शन होताच तेथे मनुष्य पापरहित होतो।

Verse 201

यः शृणोति सदाख्यानमेत च्छ्रद्धासमन्वितः । स प्राप्नोति नरश्रेष्ठ कामान्मनसि वांछितान्

जो श्रद्धेसह हे सदाख्यान ऐकतो, हे नरश्रेष्ठ, तो मनातील इच्छित कामना प्राप्त करतो।

Verse 202

यस्यैतत्तिष्ठते गेहे लिखितं पुस्तकं नृप । तस्यापि वांछिताः कामाः संपद्यते दिनेदिने

हे नृपा, ज्याच्या घरी हे लिखित पुस्तक ठेवलेले असते, त्याच्या इच्छित कामना दिवसेंदिवस पूर्ण होत जातात।

Verse 203

पठति श्रद्धयोपेतो यो वा भूमिपते नरः । सोऽपि यात्राफलं राजंल्लभते पुरुषोत्तमः

हे भूमिपते, जो मनुष्य श्रद्धेसह हे वाचतो, तोही, हे राजन्, तीर्थयात्रेचे फळ प्राप्त करतो; तो पुरुषोत्तम आहे।