Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 38
Rishi: Yajurvedic ritual lineage attribution (Śukla tradition).
Devata: Āpaḥ (Waters) and, secondarily, Oṣadhayaḥ (Plants).
Chandas: Triṣṭubh (with Yajus flexibility).
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒पो दे॒वीरुप॑ सृज॒ मधु॑मतीरय॒क्ष्माय॑ प्र॒जाभ्य॑: । तासा॑मा॒स्थाना॒दुज्जि॑हता॒मोष॑धयः सुपिप्प॒लाः
Transliteration
apó devī́r úpa sṛja mádhumatīr ayakṣmā́ya prajā́bhyaḥ | tāsā́m āsthānā́d új jihatām óṣadhayaḥ supippalā́ḥ
Translation
हे देवी आपः! मधुमती (मधुररसयुक्त) होऊन येथे प्रवाहित व्हा—प्रजेसाठी, यक्ष्मा (क्षयरोग) दूर होण्यासाठी. त्यांच्या नियत स्थानापासून औषधी उगवोत; सुपिप्पलाः—समृद्ध फळांनी युक्त होवोत.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒पः । दे॒वीः । उप॑ । सृज । मधु॑-मतीः । अ॒य॒क्ष्माय॑ । प्र॒जाभ्य॑ः । तासा॑म् । आ॒स्थाना॑त् । उत् । जि॑हता॒म् । ओष॑धयः । सु॒-पि॒प्प॒लाः ।
Word by Word
अपःwaters
अपः:
कर्म (उप सृज—‘जलानि सृज’)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
देवीःdivine
देवीः:
कर्म/विशेषण (अपः)
TypeAdjective
Rootदेवी (देव- प्रातिपदिक)
उपtowards, near (as preverb)
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप
सृजrelease, let flow
सृज:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृज्
मधुमतीःsweet, honeyed
मधुमतीः:
कर्म/विशेषण (अपः)
TypeAdjective
Rootमधुमत् (प्रातिपदिक)
अयक्ष्मायfor freedom from disease
अयक्ष्माय:
सम्प्रदान (हितार्थे—‘अयक्ष्माय’)
TypeNoun
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक) + अ- (निषेध) → अयक्ष्म
प्रजाभ्यःfor the creatures/offspring
प्रजाभ्यः:
सम्प्रदान (हितार्थे)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
तासाम्of those (waters)
तासाम्:
सम्बन्ध (अपाम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
आस्थानात्from the place/seat
आस्थानात्:
अपादान (उज्जिहताम्—‘स्थानात्’)
TypeNoun
Rootआस्थान (प्रातिपदिक)
उत्up, out (as preverb)
उत्:
—
TypeIndeclinable
Rootउत्
जिहताम्let (them) leave/abandon
जिहताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootहा (जहाति) धातु
ओषधयःplants, herbs
ओषधयः:
कर्ता (जिहताम्)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
सुपिप्पलाःhaving good fruit/berries (well-fruited)
सुपिप्पलाः:
कर्ता/विशेषण (ओषधयः)
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग) + पिप्पल (प्रातिपदिक) → सुपिप्पल
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Divine Waters)O
Oṣadhayaḥ (Plants/Herbs)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes