Mantra 82
Rishi: School attribution under the Vājasaneyin tradition; specific ṛṣi uncertain without anukramaṇī citation.
Devata: Brahman (as instrument) and royal victory (kṣatra/Indraic function).
Chandas: Yajus (non-metrical or loosely metrical).
Samhita Patha (Devanagari)
उदे॑षां बा॒हू अ॑तिर॒मुद्वर्चो॒ अथो॒ बल॑म् । क्षि॒णोमि॒ ब्रह्म॑णा॒ऽमित्रा॒नुन्न॑यामि॒ स्वाँ२ अ॒हम्
Transliteration
udéṣāṃ bāhū́ atiram úd várco átho bálam | kṣiṇómi bráhmaṇā'mítrān únnayāmi svā́n ahám
Translation
मी त्यांच्या बाहू उंच उचलतो; मी त्यांना ओलांडून जातो. मी तेज आणि बलही उन्नत करतो. ब्रह्मशक्तीने मी शत्रूंना क्षीण करतो; माझ्या स्वकीयांना मी वर उचलून नेतो—होय, मीच.
Padapatha (Word Analysis)
उद् । ए॒षाम् । बा॒हू इति॑ । अ॒ति॒र॒म् । उत् । वर्चः॑ । अथो॒ इति॑ । बल॑म् । क्षि॒णोमि॑ । ब्रह्म॑णा । अ॒मित्रा॑न् । उन्न॑यामि । स्वान् । अ॒हम् ।
Word by Word
उद्up, forth
उद्:
—
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग) / अव्यय
एषाम्of these
एषाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बाहू(their) two arms
बाहू:
Karma
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
अतिरम्exceedingly, very much
अतिरम्:
—
TypeIndeclinable
Rootअति + रम् (धातु: रम्) → अतिरम् (क्रियाविशेषण-रूप)
उद्up, forth
उद्:
—
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग) / अव्यय
वर्चःsplendour, lustre
वर्चः:
Karma
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
अथोand also
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथो (अव्यय; अथ + उ)
बलम्strength
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
क्षिणोमिI diminish, I waste away
क्षिणोमि:
Kartā (अहम्)
TypeVerb
Rootक्षि (धातु)
ब्रह्मणाby/with sacred power (brahman)
ब्रह्मणा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
अमित्रान्enemies
अमित्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
उन्नयामिI lead up/out; I drive away
उन्नयामि:
Kartā (अहम्)
TypeVerb
Rootउद् + नी (धातु) → उन्नी
स्वान्one’s own (people/kinsmen)
स्वान्:
Karma
TypeAdjective (pronominal)
Rootस्व (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
B
Brahman (sacral power)I
Indra / Kṣatra (royal power)T
Tejas (splendour) and Bala (strength)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes