Adhyaya 96

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नारसिंहे पञ्चनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं देवो महादेवो विश्वसंहारकारकः शरभाख्यं महाघोरं विकृतं रूपमास्थितः

ऋषी म्हणाले—विश्वसंहार करणारे देव महादेव यांनी ‘शरभ’ नावाचे अत्यंत घोर व विलक्षण विकृत रूप कसे धारण केले?

Verse 2

किं किं धैर्यं कृतं तेन ब्रूहि सर्वम् अशेषतः सूत उवाच एवमभ्यर्थितो देवैर् मतिं चक्रे कृपालयः

“त्याने कोणते धैर्य व संकल्प केला—ते सर्व काही न चुकता सांगा.” सूत म्हणाले—देवांनी असे विनविल्यावर करुणानिधान प्रभूंनी निश्चय केला.

Verse 3

यत्तेजस्तु नृसिंहाख्यं संहर्तुं परमेश्वरः तदर्थं स्मृतवान् रुद्रो वीरभद्रं महाबलम्

नृसिंह नावाच्या त्या प्रचंड तेजाचा संहार करण्यासाठी परमेश्वराने त्याच हेतूने महाबली रुद्र—वीरभद्र—यांचे स्मरण केले.

Verse 4

भैरव (देस्च्रिप्तिओन्) आत्मनो भैरवं रूपं महाप्रलयकारकम् आजगाम पुरा सद्यो गणानामग्रतो हसन्

भैरव—ज्याचे रूप महाप्रलयकारक आहे—तो आपल्या भैरवरूपात तत्क्षणी प्रकट झाला आणि हसत हसत गणांच्या अग्रभागी आला.

Verse 5

साट्टहासैर् गणवरैर् उत्पतद्भिर् इतस्ततः नृसिंहरूपैरत्युग्रैः कोटिभिः परिवारितः

तो सर्व बाजूंनी कोट्यवधी श्रेष्ठ गणांनी वेढलेला होता; ते अट्टहास करीत इकडे-तिकडे उड्या मारीत आणि अत्युग्र नृसिंहरूप धारण करून होते.

Verse 6

तावद्भिर् अभितो वीरैर् नृत्यद्भिश् च मुदान्वितैः क्रीडद्भिश् च महाधीरैर् ब्रह्माद्यैः कन्दुकैरिव

आनंदाने नाचणाऱ्या व क्रीडा करणाऱ्या त्या वीरांनी, ब्रह्मा-आदि महाधीर देवांनी वेढलेला तो असा शोभला की जणू दिव्य क्रीडेत चेंडू उडवीत आहेत।

Verse 7

अदृष्टपूर्वैरन्यैश् च वेष्टितो वीरवन्दितः कल्पान्तज्वलनज्वालो विलसल्लोचनत्रयः

कधी न पाहिलेल्या अन्य अद्भुत सत्तांनी वेढलेला, वीरांनी वंदित, कल्पांताच्या अग्निज्वाळेसारखा प्रज्वलित, त्रिनेत्रांच्या तेजाने तो प्रभू प्रकट झाला—ज्याची दृष्टि पशूचे पाश विरघळविते।

Verse 8

आत्तशस्त्रो जटाजूटे ज्वलद्बालेन्दुमण्डितः बालेन्दुद्वितयाकारतीक्ष्णदंष्ट्राङ्कुरद्वयः

जटाजूटात शस्त्र धारण करून, ज्वलंत अर्धचंद्राने अलंकृत, आणि दोन अर्धचंद्रांसारख्या आकाराचे तीक्ष्ण दंष्ट्रा-अंकुर युग्म धारण करून—तो पाशुपती भयप्रदही व रक्षकही असा प्रकट झाला।

Verse 9

आखण्डलधनुःखण्डसंनिभभ्रूलतायुतः महाप्रचण्डहुङ्कारबधिरीकृतदिङ्मुखः

इंद्रधनुष्याच्या खंडांसारख्या धनुष्याकार भुवया धारण करून, आणि अतिप्रचंड हुंकाराने सर्व दिशांचे मुख बधिर करणारा—त्या पाशुपतीने आपला अपार महिमा प्रकट केला; पाशु व पाश स्वभावतः थरथरतात।

Verse 10

नीलमेघाञ्जनाकारभीषणश्मश्रुरद्भुतः वादखण्डम् अखण्डाभ्यां भ्रामयंस्त्रिशिखं मुहुः

नील मेघासारखा अंजनवर्ण, अद्भुत व भीषण दाढीधारी, अखंड भुजांनी युद्धोपकरण फिरवीत, त्रिशिख त्रिशूल वारंवार घुमवीत राहिला—त्या भयानक तेजात पाशुपती अजेय शक्तीप्रमाणे पाश छेदणारा प्रकट झाला।

Verse 11

वीरभद्रो ऽपि भगवान् वीरशक्तिविजृम्भितः स्वयं विज्ञापयामास किमत्र स्मृतिकारणम्

वीरशक्तीने प्रज्वलित भगवान् वीरभद्रांनी स्वतः विचारले—“येथे स्मृती उत्पन्न होण्याचे कारण काय?”

Verse 12

आज्ञापय जगत्स्वामिन् प्रसादः क्रियतां मयि शिव ओर्देर्स् थे देस्त्रुच्तिओन् ओफ़् नृसिंह श्रीभगवानुवाच अकाले भयमुत्पन्नं देवानामपि भैरव

“हे जगत्स्वामी, आज्ञा द्या; माझ्यावर प्रसाद करा।” तेव्हा श्रीभगवान म्हणाले—“हे भैरव, अकाली देवांनाही भय उत्पन्न झाले आहे।”

Verse 13

ज्वलितः स नृसिंहाग्निः शमयैनं दुरासदम् सान्त्वयन् बोधयादौ तं तेन किं नोपशाम्यति

तो ज्वलंत ‘नृसिंह-अग्नी’ दुर्गम आहे; त्याला शांत करावे. प्रथम त्याला सान्त्वना देऊन सम्यक् बोध करावा; त्या सदुपदेशाने काय शांत होत नाही?

Verse 14

ततो मत्परमं भावं भैरवं संप्रदर्शय सूक्ष्मं सूक्ष्मेण संहृत्य स्थूलं स्थूलेन तेजसा

मग माझ्यात स्थित परम भाव—भैरव-तत्त्व—दाखव; सूक्ष्म सूक्ष्मात लीन करून आणि स्थूल स्थूल तेजाने अभिभूत करून।

Verse 15

वक्त्रमानय कृत्तिं च वीरभद्र ममाज्ञया इत्यादिष्टो गणाध्यक्षः प्रशान्तवपुरास्थितः

“वीरभद्र, माझ्या आज्ञेने मुख आणि कातडीही आण।” असा आदेश मिळताच गणाध्यक्ष शांत देहभावात स्थिर राहिला, पतीच्या आज्ञेत स्थित।

Verse 16

जगाम रंहसा तत्र यत्रास्ते नरकेसरी ततस्तं बोधयामास वीरभद्रो हरो हरिम्

तो अतिशय वेगाने तेथे गेला जिथे नरकेसरी स्थित होता. मग हराचा अंश श्री वीरभद्राने हरि (विष्णू) यांना जागृत केले.

Verse 17

उवाच वाक्यमीशानः पिता पुत्रमिवौरसम् दिस्चुस्सिओन् ओफ़् नृसिंह अन्द् वीरभद्र श्रीवीरभद्र उवाच जगत्सुखाय भगवन्न् अवतीर्णो ऽसि माधव

ईशान (शिव) यांनी पित्याने आपल्या औरस पुत्राशी बोलावे तसे वचन सांगितले. मग श्री वीरभद्र म्हणाले—“हे भगवन् माधव, जगाच्या सुख-कल्याणासाठी आपण अवतीर्ण झाला आहात.”

Verse 18

स्थित्यर्थेन च युक्तो ऽसि परेण परमेष्ठिना जन्तुचक्रं भगवता रक्षितं मत्स्यरूपिणा

हे माधव, परात्पर परमेष्ठीने जगत्-स्थित्यर्थ तुला समर्थ केले आहे. मत्स्यरूप धारण करणाऱ्या भगवंताने पूर्वी जीवचक्राचे रक्षण केले होते.

Verse 19

पुच्छेनैव समाबध्य भ्रमन्नेकार्णवे पुरा बिभर्षि कूर्मरूपेण वाराहेणोद्धृता मही

प्राचीन काळी एकार्णव (महाप्रलयजल) फिरत असताना तू केवळ पुच्छानेच त्याला बांधून स्थिर केलेस. कूर्मरूपाने तू आधार झालास, आणि वाराहरूपाने उचललेली पृथ्वी धारण झाली.

Verse 20

अनेन हरिरूपेण हिरण्यकशिपुर्हतः वामनेन बलिर्बद्धस् त्वया विक्रमता पुनः

याच हरिरूपाने हिरण्यकशिपूचा वध झाला. आणि पुन्हा वामन होऊन, विक्रमरूपाने पाऊल टाकीत तू बलिला बांधलेस. एकच पति (प्रभू) अधर्मनिग्रह व पशूच्या पाशमोचनासाठी अनेक शक्तिरूपे धारण करतो.

Verse 21

त्वम् एव सर्वभूतानां प्रभावः प्रभुर् अव्ययः यदा यदा हि लोकस्य दुःखं किंचित् प्रजायते

तूच सर्वभूतांचा तेजस्वी प्रभाव, अव्यय प्रभू आहेस। जेव्हा जेव्हा या लोकी किंचित् दुःख उत्पन्न होते, तेव्हा तू कृपेने ते दूर करण्यास प्रकट होतोस।

Verse 22

तदा तदावतीर्णस्त्वं करिष्यसि निरामयम् नाधिकस्त्वत्समो ऽप्यस्ति हरे शिवपरायण

तेव्हा तेव्हा अवतार घेऊन तू जग निरामय करशील। हे हरी, शिवपरायण—तुझ्याहून श्रेष्ठ कोणी नाही, तुझ्यासमानही कोणी नाही (शिवसेवेत)।

Verse 23

त्वया धर्माश् च वेदाश् च शुभे मार्गे प्रतिष्ठिताः यदर्थम् अवतारो ऽयं निहतः सो ऽपि केशव

हे केशवा, तुझ्यामुळे धर्म आणि वेद शुभ मार्गावर दृढपणे प्रतिष्ठित झाले. ज्या हेतूने हा अवतार झाला, तो (शत्रू)ही आता निहत झाला आहे।

Verse 24

अत्यन्तघोरं भगवन् नरसिंह वपुस्तव उपसंहर विश्वात्मंस् त्वमेव मम संनिधौ

हे भगवन् नरसिंहा, तुझे हे अत्यंत घोर रूप उपसंहार कर. हे विश्वात्मन्, तूच माझ्या सन्निधानी उभा आहेस (अंतर्यामी रक्षक)।

Verse 25

सूत उवाच इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः शान्तया गिरा ततो ऽधिकं महाघोरं कोपं प्रज्वालयद्धरिः

सूत म्हणाले—वीरभद्राने शांत वाणीने असे सांगितले तरी नरसिंह हरी शांत झाले नाहीत; उलट त्यांनी अधिकच महाघोर क्रोध प्रज्वलित केला।

Verse 26

श्रीनृसिंह उवाच आगतो ऽसि यतस्तत्र गच्छ त्वं मा हितं वद इदानीं संहरिष्यामि जगदेतच्चराचरम्

श्री नृसिंह म्हणाले—जिथून तू आला आहेस तिथेच परत जा; मला ‘हित’ उपदेश करू नकोस। आता मी हे सर्व चराचर जगत् संहारून लयास नेईन।

Verse 27

संहर्तुर् न हि संहारः स्वतो वा परतो ऽपि वा शासितं मम सर्वत्र शास्ता को ऽपि न विद्यते

संहारकर्त्यास संहार नाही—ना स्वतःकडून, ना परक्याकडून. सर्वत्र माझेच शासन आहे; माझ्यासाठी दुसरा कोणताही शास्ता नाही.

Verse 28

मत्प्रसादेन सकलं समर्यादं प्रवर्तते अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः

माझ्या प्रसादाने सर्व काही मर्यादा व व्यवस्थेत चालते. मीच सर्व शक्तींचा प्रवर्तक आणि निवर्तक आहे.

Verse 29

यद् यद् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा तत्तद्विद्धि गणाध्यक्ष मम तेजोविजृम्भितम्

हे गणाध्यक्ष! जे जे सत्त्व विभूती, श्री आणि प्रबळ ऊर्जेने युक्त आहे, ते ते माझ्या तेजाचेच विस्तार जाण.

Verse 30

देवतापरमार्थज्ञा ममैव परमं विदुः मदंशाः शक्तिसम्पन्ना ब्रह्मशक्रादयः सुराः

देवता परमार्थ जाणून मलाच परम मानतात. शक्तिसंपन्न ब्रह्मा व शक्र (इंद्र) इत्यादी सुर माझेच अंश आहेत.

Verse 31

मन्नाभिपङ्कजाज्जातः पुरा ब्रह्मा चतुर्मुखः तल्ललाटसमुत्पन्नो भगवान्वृषभध्वजः

माझ्या नाभिकमळातून प्राचीन काळी चतुर्मुख ब्रह्मा उत्पन्न झाला; आणि त्याच्या ललाटातून वृषभध्वज भगवान् शिव प्रकट झाले।

Verse 32

रजसाधिष्ठितः स्रष्टा रुद्रस्तामस उच्यते अहं नियन्ता सर्वस्य मत्परं नास्ति दैवतम्

स्रष्टा ब्रह्मा रजोगुणाचे अधिष्ठाता आहेत, आणि रुद्र तमोगुणाचे अधिष्ठाता म्हणतात; पण मी सर्वांचा अंतर्यामी नियंता आहे—माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ देव नाही।

Verse 33

विश्वाधिकः स्वतन्त्रश् च कर्ता हर्ताखिलेश्वरः इदं तु मत्परं तेजः कः पुनः श्रोतुमिच्छति

तो संपूर्ण विश्वापलीकडे, पूर्ण स्वातंत्र्यवान, कर्ता व संहारकर्ता, अखिलेश्वर आहे। हेच माझे परम तेज आहे; मग पुढे कोण ऐकू इच्छितो?

Verse 34

अतो मां शरणं प्राप्य गच्छ त्वं विगतज्वरः अवेहि परमं भावम् इदं भूतमहेश्वरः

म्हणून माझे शरण घेऊन तू ज्वररहित होऊन जा। हा परम भाव जाण—मी भूतमहेश्वर, सर्व भूतांचा महेश्वर आहे।

Verse 35

कालो ऽस्म्यहं कालविनाशहेतुर् लोकान् समाहर्तुम् अहं प्रवृत्तः मृत्योर्मृत्युं विद्धि मां वीरभद्र जीवन्त्येते मत्प्रसादेन देवाः

मी काळ आहे—काळाच्या विनाशाचाही हेतु. लोकांचा संहार करण्यास मी प्रवृत्त झालो आहे. हे वीरभद्र, मला मृत्यूचाही मृत्यू जाण; माझ्या प्रसादानेच हे देव जिवंत आहेत।

Verse 36

सूत उवाच साहङ्कारमिदं श्रुत्वा हरेर् अमितविक्रमः विहस्योवाच सावज्ञं ततो विस्फुरिताधरः

सूत म्हणाले—अहंकारयुक्त हे वचन ऐकून अमित पराक्रमी हरि हसले आणि मग अवज्ञेच्या भावाने बोलले; संयत क्षोभाने त्यांचे ओठ थरथरले।

Verse 37

श्रीवीरभद्र उवाच किं न जानासि विश्वेशं संहर्तारं पिनाकिनम् असद्वादो विवादश् च विनाशस्त्वयि केवलः

श्री वीरभद्र म्हणाले—तुला विश्वेश्वर, पिनाकधारी संहारकर्ता माहीत नाही काय? असत्य वचन, वाद-विवाद आणि विनाश हे केवळ तुझ्यातच वास करतात।

Verse 38

तवान्योन्यावताराणि कानि शेषाणि सांप्रतम् कृतानि येन केनापि कथाशेषो भविष्यति

तुझे उरलेले अवतार—जे नाना रूपांनी पुन्हा पुन्हा प्रकट होतात—आता कोणते कोणते आहेत? ज्याला हवे त्याच्याकडून सांग, म्हणजे या पवित्र कथाचा उरलेला भाग पूर्ण होईल।

Verse 39

दोषं त्वं पश्य एतत्त्वम् अवस्थामीदृशीं गतः तेन संहारदक्षेण क्षणात्संक्षयमेष्यसि

आपला दोष पाहा—तू अशी अवस्था प्राप्त झाला आहेस; संहारात दक्ष त्या प्रभूमुळे तू क्षणातच नाश पावशील।

Verse 40

प्रकृतिस्त्वं पुमान् रुद्रस् त्वयि वीर्यं समाहितम् त्वन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

हे रुद्र! तूच प्रकृती आणि तूच पुरुष आहेस. तुझ्यातच सर्जनवीर्य समाहित आहे. तुझ्या नाभिकमळातून पंचवक्त्र पितामह ब्रह्मा उत्पन्न होतो।

Verse 41

सृष्ट्यर्थेन जगत्पूर्वं शङ्करं नीललोहितम् ललाटे चिन्तयामास तपस्युग्रे व्यवस्थितः

सृष्टीच्या हेतुने, जगत् उत्पन्न होण्यापूर्वी, उग्र तपात स्थित होऊन त्याने नीललोहित शंकराचे ललाटी ध्यान केले।

Verse 42

तल्ललाटादभूच्छंभोः सृष्ट्यर्थं तन्न दूषणम् अंशो ऽहं देवदेवस्य महाभैरवरूपिणः

शंभूच्या त्या ललाटातूनच मी सृष्टीकार्याकरिता प्रकट झालो; म्हणून यात दोष नाही. मी देवदेव महाभैरवरूपाचा अंश आहे।

Verse 43

त्वत्संहारे नियुक्तो ऽस्मि विनयेन बलेन च एवं रक्षो विदार्यैव त्वं शक्तिकलया युतः

तुझ्या संहारकार्याकरिता मी नियुक्त आहे—विनय व बळाने युक्त. म्हणून राक्षसाला विदीर्ण करून, शक्तिकलासहित तू हे कार्य साध्य कर।

Verse 44

अहङ्कारावलेपेन गर्जसि त्वमतन्द्रितः उपकारो ह्यसाधूनाम् अपकाराय केवलम्

अहंकाराच्या मदाने आंधळा होऊन तू सतत गर्जतोस. असाधूंना केलेला उपकार केवळ अपकाराचेच कारण ठरतो।

Verse 45

यदि सिंह महेशानं स्वपुनर्भूत मन्यसे न त्वं स्रष्टा न संहर्ता न स्वतन्त्रो हि कुत्रचित्

हे सिंहा! जर तू महेशानाला स्वतःच्या संकल्पाने पुन्हा देहधारी मानतोस, तर जाण—तू न स्रष्टा, न संहर्ता; कुठेही स्वतंत्र नाहीस।

Verse 46

कुलालचक्रवच्छक्त्या प्रेरितो ऽसि पिनाकिना अद्यापि तव निक्षिप्तं कपालं कूर्मरूपिणः

कुंभाराचे चाक ज्याप्रमाणे शक्तीने फिरवले जाते, त्याप्रमाणे पिनाकधारी शंकराच्या शक्तीने तू प्रेरित झाला आहेस. कासवाचे रूप धारण करणाऱ्या तुझी कवटी आजही तिथे पडलेली आहे.

Verse 47

हरहारलतामध्ये मुग्ध कस्मान्न बुध्यसे विस्मृतं किं तदंशेन दंष्ट्रोत्पातनपीडितः

हे मोहिता! हरशंकराच्या हारलतेमध्ये असूनही तुला जाग का येत नाही? दात उपटल्याच्या वेदनेमुळे तू तो अंश विसरला आहेस का?

Verse 48

वाराहविग्रहस्ते ऽद्य साक्रोशं तारकारिणा दग्धो ऽसि यस्य शूलाग्रे विष्वक्सेनच्छलाद्भवान्

वराहरूप धारण करूनही आज तारकारीकडून आक्रोशासह तू जाळला गेला आहेस. विष्वक्सेनाच्या छलाने त्याच्या त्रिशूळाच्या टोकावर तूच आला होतास.

Verse 49

दक्षयज्ञे शिरश्छिन्नं मया ते यज्ञरूपिणः अद्यापि तव पुत्रस्य ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः

दक्ष यज्ञात, यज्ञरूपी तुझे मस्तक मी कापले होते. आजही तुझ्या पुत्राचे, ब्रह्मदेवाचे पाचवे मस्तक (कापलेले) आहे.

Verse 50

छिन्नं तमेनाभिसंधं तदंशं तस्य तद्बलम् निर्जितस्त्वं दधीचेन संग्रामे समरुद्गणः

तो कुटिल बेत उधळून लावला, त्याचा अंश आणि त्याचे बळ तोडले गेले. मरुद्गणांसह तू युद्धात दधीचीकडून पराजित झाला होतास.

Verse 51

कण्डूयमाने शिरसि कथं तद्विस्मृतं त्वया चक्रं विक्रमतो यस्य चक्रपाणे तव प्रियम्

डोके खाजविले जात असताना तू ते चक्र कसे विसरलास—ज्याचा विक्रम अजेय आहे, जो चक्रपाणी आहे आणि जो तुला प्रिय आहे, त्याचे ते चक्र?

Verse 52

कुतः प्राप्तं कृतं केन त्वया तदपि विस्मृतम् ते मया सकला लोका गृहीतास्त्वं पयोनिधौ

ते कुठून मिळाले आणि कोणी केले—हेसुद्धा तू विसरलास का? माझ्यामुळे सर्व लोक गृहीत झाले, आणि तू मात्र समुद्रातच राहिलास.

Verse 53

निद्रापरवशः शेषे स कथं सात्त्विको भवान् त्वदादिस्तम्बपर्यन्तं रुद्रशक्तिविजृम्भितम्

तू शेषावर निद्रेच्या अधीन होऊन पडलेला असताना स्वतःला शुद्ध सात्त्विक कसा म्हणतोस? तुझ्यापासून स्तंभापर्यंत हे सर्व रुद्रशक्तीचेच विस्तार आहे.

Verse 54

शक्तिमानभितस्त्वं च ह्य् अनलस्त्वं च मोहितः तत्तेजसो ऽपि माहात्म्यं युवां द्रष्टुं न हि क्षमौ

तू सर्व बाजूंनी शक्तिमान आहेस, आणि अग्निस्वरूपही आहेस—तरीही मोहग्रस्त आहेस. त्या दिव्य तेजाचे माहात्म्य तुम्हा दोघांना पाहणे शक्य नाही; तुम्ही समर्थ नाही.

Verse 55

स्थूला ये हि प्रपश्यन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् द्यावापृथिव्या इन्द्राग्नियमस्य वरुणस्य च

जे स्थूलबुद्धी आहेत ते त्यालाच विष्णूचे परम पद मानतात; तसेच द्यावा-पृथ्वी आणि इंद्र, अग्नी, यम, वरुण इत्यादींचे लोकवैभवही परम समजतात. पण पती (शिव) शोधणाऱ्यासाठी हे सर्व संसारातील मर्यादित अधिकार आहेत; पाशातून अंतिम मुक्ती नव्हे.

Verse 56

ध्वान्तोदरे शशाङ्कस्य जनित्वा परमेश्वरः कालो ऽसि त्वं महाकालः कालकालो महेश्वरः

हे परमेश्वरा! ध्वांताच्या उदरात शशांकाला उत्पन्न करून तूच काळ आहेस। तू महाकाळ, आणि काळालाही जिंकणारा कालकाल—हे महेश्वरा।

Verse 57

अतस्त्वमुग्रकलया मृत्योर्मृत्युर्भविष्यसि स्थिरधन्वा क्षयो वीरो वीरो विश्वाधिकः प्रभुः

म्हणून माझ्या उग्र-कलेने तू मृत्यूचाही मृत्यू होशील। हे स्थिरधन्वा! तू क्षयकर्ता, वीर—खरोखरच सर्वोच्च वीर—आणि जगताहून अधिक अधिपती, प्रभूच्या आज्ञेने राज्य करणारा होशील।

Verse 58

उपहस्ता ज्वरं भीमो मृगपक्षिहिरण्मयः शास्ताशेषस्य जगतो न त्वं नैवचतुर्मुखः

‘उपहस्ता, ज्वर, भीम, मृग-पक्षीचे रूप धारण करणारा हिरण्मय—तोच उरलेल्या सर्व जगाचा शास्ता (नियंता) आहे। तू तो नाहीस, आणि चतुर्मुख ब्रह्माही नाही।’

Verse 59

इत्थं सर्वं समालोक्य संहरात्मानम् आत्मना नो चेदिदानीं क्रोधस्य महाभैरवरूपिणः

अशा रीतीने सर्व काही पाहून, आत्म्यानेच स्वतःला आवर. नाहीतर आत्ताच महाभैरव-रूप धारण करणाऱ्या क्रोधाचा उद्रेक होईल.

Verse 60

वज्राशनिरिव स्थाणोस् त्व् एवं मृत्युः पतिष्यति सूत उवाच इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः क्रोधविह्वलः

‘स्थाणूवर वज्राघात व्हावा तसेच, तसाच मृत्यू तुझ्यावर कोसळेल।’ सूत म्हणाले—वीरभद्राने असे म्हटल्यावर, क्रोधाने व्याकुळ झालेला नरसिंह (उत्तर देण्यास सज्ज झाला)।

Verse 61

ननाद तनुवेगेन तं गृहीतुं प्रचक्रमे अत्रान्तरे महाघोरं विपक्षभयकारणम्

तो गर्जना करीत देहवेगाने पुढे झेपावला आणि त्याला पकडण्यास प्रवृत्त झाला. तेवढ्यातच मध्ये अत्यंत घोर असा भयानक प्रादुर्भाव झाला, जो विरोधकांस भयकारक ठरला.

Verse 62

गगनव्यापि दुर्धर्षशैवतेजःसमुद्भवम् वीरभद्रस्य तद्रूपं तत्क्षणादेव दृश्यते

त्याच क्षणी वीरभद्राचे ते रूप प्रकट झाले—शिवाच्या अजेय शैवतेजातून उत्पन्न, सर्व आकाश व्यापणारे, आणि पाशबद्ध जीवांस असह्य असे पतीच्या शक्तीचे प्रचंड दर्शन।

Verse 63

न तद्धिरण्मयं सौम्यं न सौरं नाग्निसंभवम् न तडिच्चन्द्रसदृशम् अनौपम्यं महेश्वरम्

तो महेश्वर न सुवर्णमय आहे, न केवळ सौम्य चंद्रस्वरूप, न सौर, न अग्निजन्य; तो वीज किंवा चंद्रासारखा नाही. प्रभू अनुपम—सर्व उपमानांपलीकडे।

Verse 64

तदा तेजांसि सर्वाणि तस्मिन् लीनानि शाङ्करे ततो व्यक्तो महातेजा व्यक्ते संभवतस्ततः

तेव्हा सर्व तेजशक्ती त्या शांकरातच लीन झाल्या. त्यानंतर महातेज प्रकट झाले; आणि प्रकट तत्त्वापासून पुढे प्रकट विश्वाची उत्पत्ती झाली.

Verse 65

रुद्रसाधारणं चैव चिह्नितं विकृताकृति ततः संहाररूपेण सुव्यक्तः परमेश्वरः

रुद्राशी साधारण (संबद्ध) असे ते चिह्न विकृत, भयानक आकृतीने चिन्हित होऊन प्रकट झाले. त्यानंतर परमेश्वर संहाररूपाने अत्यंत स्पष्ट प्रकट झाले.

Verse 66

पश्यतां सर्वदेवानां जयशब्दादिमङ्गलैः सहस्रबाहुर् जटिलश् चन्द्रार्धकृतशेखरः

सर्व देव पाहात असता, जयघोष व मंगलध्वनींमध्ये प्रभू प्रकट झाले—सहस्रबाहू, जटाधारी, चंद्रार्ध-शेखर। ते पशुपती, परममंगल शिव; जे पशूंचे पाशबंधन छेदून टाकतात।

Verse 67

स मृगार्धशरीरेण पक्षाभ्यां चञ्चुना द्विजाः अतितीक्ष्णमहादंष्ट्रो वज्रतुल्यनखायुधः

हे द्विज ऋषींनो, त्याचे शरीर अर्धे मृगासारखे होते; पंख व चोच होती. त्याचे मोठे दात अत्यंत तीक्ष्ण होते, आणि नखे वज्रासारखी आयुधरूप—भयावह दिसणारी।

Verse 68

कण्ठे कालो महाबाहुश् चतुष्पाद् वह्निसंभवः युगान्तोद्यतजीमूतभीमगंभीरनिःस्वनः

त्याच्या कंठात काळ (समय-मृत्यू) वास करतो. तो महाबाहू, चतुष्पाद, आणि अग्निसंभव आहे. त्याचा गंभीर, भयाण नाद युगांताला उठणाऱ्या मेघांसारखा—पशुपती म्हणून तो काळाला स्वतःमध्ये विलीन करून पाशांचा लय करतो।

Verse 69

समं कुपितवृत्ताग्निव्यावृत्तनयनत्रयः स्पष्टदंष्ट्रो ऽधरोष्ठश् च हुङ्कारेण युतो हरः

मग हर स्थिर उभा राहिला—क्रोधाच्या फिरत्या अग्नीसारखी त्याची त्रिनेत्रे. त्याचे दात स्पष्ट दिसत होते, ओठ मागे ओढले गेले होते, आणि तो ‘हुं’काराने युक्त होता—याच उग्र शक्तीने पशुपती पाश छेदतो।

Verse 70

शिव ओवेर्चोमेस् विष्णु हरिस्तद्दर्शनादेव विनष्टबलविक्रमः बिभ्रद् और्म्यं सहस्रांशोर् अधः खद्योतविभ्रमम्

शिवाने विष्णूलाही मागे टाकले. हरि, त्या दर्शनमात्रानेच, बल व पराक्रम हरपून बसला; सहस्रकिरण सूर्याची प्रभा जणू खाली पडून काजव्याच्या टिमटिमीसारखी झाली—तशीच तरंगती ज्योती तो धारण करू लागला।

Verse 71

अथ विभ्रम्य पक्षाभ्यां नाभिपादे ऽभ्युदारयन् पादावाबध्य पुच्छेन बाहुभ्यां बाहुमण्डलम्

मग त्याने पंख फडफडवीत नाभी व पायांवर घाव घातला। शेपटीने पाय बांधून आणि पुढील बाहूंनी बाहुमंडल घट्ट पकडून त्याने बलाने प्रतिस्पर्ध्याला दाबून टाकले।

Verse 72

भिन्दन्नुरसि बाहुभ्यां निजग्राह हरो हरिम् ततो जगाम गगनं देवैः सह महर्षिभिः

बाहूंनी उर फाडीत हराने हरिला घट्ट धरले. मग तो देव आणि महर्षींसह आकाशात निघून गेला.

Verse 73

सहसैव भयाद्विष्णुं विहगश् च यथोरगम् उत्क्षिप्योत्क्षिप्य संगृह्य निपात्य च निपात्य च

मग अचानक भयाने त्याने विष्णूला जसा पक्षी सापाला पकडतो तसा पकडला. वारंवार उचलून घट्ट धरून, पुन्हा पुन्हा खाली आपटू लागला.

Verse 74

उड्डीयोड्डीय भगवान् पक्षाघातविमोहितम् हरिं हरन्तं वृषभं विश्वेशानं तमीश्वरम्

पुन्हा पुन्हा उडत भगवान—विश्वेश्वर, परमेश्वर—पंखांच्या आघाताने हरिला मोहग्रस्त करून, त्याला घेऊन त्या जगदीश्वराच्या वृषभाजवळ गेला.

Verse 75

अनुयान्ति सुराः सर्वे नमोवाक्येन तुष्टुवुः नीयमानः परवशो दीनवक्त्रः कृताञ्जलिः

सर्व देव त्याच्या मागे गेले आणि नमोवचनांनी स्तुती करू लागले. पराधीन होऊन नेला जात तो असहाय, उदास मुखाने, हात जोडून चालला.

Verse 76

तुष्टाव परमेशानं हरिस्तं ललिताक्षरैः विष्णु प्रैसेस् शिव श्रीनृसिंह उवाच नमो रुद्राय शर्वाय महाग्रासाय विष्णवे

हरि (विष्णु) यांनी ललित अक्षरांनी परमेशान शिवांची स्तुती केली। श्री नृसिंह म्हणाले—रुद्र, शर्व, महाग्रास आणि सर्वव्यापी विष्णुरूप प्रभूस नमस्कार।

Verse 77

नम उग्राय भीमाय नमः क्रोधाय मन्यवे नमो भवाय शर्वाय शङ्कराय शिवाय ते

आपण उग्र व भीम आहात—आपांस नमस्कार; क्रोध व धर्मयुक्त मन्यूस नमस्कार। भव, शर्व, शंकर व शिव—आपांस नमस्कार, हे पाशविमोचक पति।

Verse 78

कालकालाय कालाय महाकालाय मृत्यवे वीराय वीरभद्राय क्षयद्वीराय शूलिने

काळाचाही काळ, स्वयं काळ, महाकाळ व मृत्यु—आपांस नमस्कार। वीर, वीरभद्र, क्षय करणारा वीर आणि शूलधारी प्रभूस नमस्कार।

Verse 79

महादेवाय महते पशूनां पतये नमः एकाय नीलकण्ठाय श्रीकण्ठाय पिनाकिने

महान महादेव, सर्व पशू (बद्ध जीव) यांचे पति—आपांस नमस्कार। एक, नीलकंठ, श्रीकंठ आणि पिनाकधारी प्रभूस नमस्कार।

Verse 80

नमो ऽनन्ताय सूक्ष्माय नमस्ते मृत्युमन्यवे पराय परमेशाय परात्परतराय ते

अनंत व सूक्ष्म स्वरूपा—आपांस नमस्कार। मृत्युला जिंकणाऱ्या मन्यूस—आपांस नमस्कार। परात्पर परमेश्वर, सर्वोच्चाहूनही उच्च—आपांस प्रणाम।

Verse 81

परात्पराय विश्वाय नमस्ते विश्वमूर्त्तये नमो विष्णुकलत्राय विष्णुक्षेत्राय भानवे

परात्पर, विश्वस्वरूप, विश्वमूर्ती तुम्हां नमस्कार। विष्णुकलत्र, विष्णुक्षेत्र आणि तेजस्वी भानुरूप तुम्हां प्रणाम।

Verse 82

कैवर्ताय किराताय महाव्याधाय शाश्वते भैरवाय शरण्याय महाभैरवरूपिणे

कैवर्तरूप, किरातरूप, महाव्याधरूप शाश्वत प्रभूला नमस्कार। भैरव, शरणदाता, महाभैरवरूपाला प्रणाम।

Verse 83

नमो नृसिंहसंहर्त्रे कामकालपुरारये महापाशौघसंहर्त्रे विष्णुमायान्तकारिणे

नृसिंहशक्तीचाही संहार करणाऱ्यास नमस्कार। काम-कालपुरांचा शत्रू, महापाशसमूह नाशक, आणि विष्णुमायेचा अंत करणाऱ्यास प्रणाम।

Verse 84

त्र्यंबकाय त्र्यक्षराय शिपिविष्टाय मीढुषे मृत्युञ्जयाय शर्वाय सर्वज्ञाय मखारये

त्र्यंबक, त्र्यक्षर-स्तुत्य, शिपिविष्ट, मीढुषे यांस नमस्कार। मृत्युञ्जय, शर्व, सर्वज्ञ आणि मखारि—यज्ञाधिपती—यांस प्रणाम।

Verse 85

मखेशाय वरेण्याय नमस्ते वह्निरूपिणे महाघ्राणाय जिह्वाय प्राणापानप्रवर्तिने

मखेश, वरेण्य, वह्निरूप तुम्हां नमस्कार। महाघ्राण, जिह्वारूप, आणि प्राण-अपान प्रवर्तक तुम्हां प्रणाम।

Verse 86

त्रिगुणाय त्रिशूलाय गुणातीताय योगिने संसाराय प्रवाहाय महायन्त्रप्रवर्तिने

त्रिगुणस्वरूप, त्रिशूलधारी, गुणातीत परमयोगी; संसारप्रवाहरूपाने अखंड वाहणारे आणि महायंत्र (सृष्टी-प्रलय) प्रवर्तित करणारे प्रभू, आपणांस नमस्कार।

Verse 87

नमश्चन्द्राग्निसूर्याय मुक्तिवैचित्र्यहेतवे वरदायावताराय सर्वकारणहेतवे

चंद्र, अग्नी व सूर्यस्वरूप—मुक्तीच्या विविध प्रकारांचे कारण—वरद, अवताररूप, आणि सर्व कारणांचेही कारण असलेल्या परम पतीला नमस्कार।

Verse 88

कपालिने करालाय पतये पुण्यकीर्त्तये अमोघायाग्निनेत्राय लकुलीशाय शंभवे

कपालधारी, कराळरूप; पुण्यकीर्ती असलेल्या परम पतीला; अमोघ, अग्निनेत्रधारी; लकुलीश व शंभू—बंधित पशुजीवांचा मोक्षक—यांना नमस्कार।

Verse 89

भिषक्तमाय मुण्डाय दण्डिने योगरूपिणे मेघवाहाय देवाय पार्वतीपतये नमः

मायेतून परे परम वैद्य, मुंडित मस्तकधारी तपस्वी, दंडधारी, योगस्वरूप; मेघवाहन देव, पार्वतीपती—पाशबंधनातून पशु-आत्म्यांना मुक्त करणाऱ्या पतीला नमस्कार।

Verse 90

अव्यक्ताय विशोकाय स्थिराय स्थिरधन्विने स्थाणवे कृत्तिवासाय नमः पञ्चार्थहेतवे

अव्यक्त, विशोक; स्थिर, अचल धनुष्यधारी; स्थाणू, कृत्तिवास—पंचार्थ (पाशुपत तत्त्व) यांचे हेतु असलेल्या प्रभूला नमस्कार।

Verse 91

वरदायैकपादाय नमश्चन्द्रार्धमौलिने नमस्ते ऽध्वरराजाय वयसां पतये नमः

वर देणाऱ्या एकपाद प्रभूस नमस्कार; ज्यांच्या मस्तकी अर्धचंद्र शोभतो त्यांना प्रणाम। यज्ञांचा अधिराज तुम्हांस नमस्कार; सर्व प्राण्यांच्या पती-स्वामीस नमः।

Verse 92

योगीश्वराय नित्याय सत्याय परमेष्ठिने सर्वात्मने नमस्तुभ्यं नमः सर्वेश्वराय ते

योगींचे ईश्वर, नित्य, सत्य, परमेष्ठी—तुम्हांस नमस्कार। सर्वांच्या अंतरी आत्मरूपाने वसणाऱ्या तुम्हांस प्रणाम; हे सर्वेश्वर, तुम्हांस नमः।

Verse 93

एकद्वित्रिचतुःपञ्चकृत्वस् ते ऽस्तु नमोनमः दशकृत्वस्तु साहस्रकृत्वस्ते च नमोनमः

एकदा, दोनदा, तिनदा, चारदा, पाचदा—तुम्हांस वारंवार नमो नमः। दहादाही व सहस्रदाही तुम्हांस नमो नमः; हे पती, अनंत वेळा माझी वंदना तुम्हालाच।

Verse 94

नमो ऽपरिमितं कृत्वा-नन्तकृत्वो नमोनमः नमोनमो नमो भूयः पुनर्भूयो नमोनमः

अपरिमित प्रभूस अनंत वेळा नमस्कार करूनही—पुन्हा पुन्हा नमो नमः। नमो नमो; पुन्हा नमः; वारंवार, पुनःपुनः तुम्हांस नमो नमः।

Verse 95

सूत उवाच नाम्नामष्टशतेनैवं स्तुत्वामृतमयेन तु पुनस्तु प्रार्थयामास नृसिंहः शरभेश्वरम्

सूत म्हणाले—अशा रीतीने आठशे नामांच्या अमृतमय स्तोत्राने शरभेश्वराची स्तुती करून, नृसिंहाने पुन्हा त्यांच्या चरणी प्रार्थना केली।

Verse 96

यदा यदा ममाज्ञानम् अत्यहङ्कारदूषितम् तदा तदापनेतव्यं त्वयैव परमेश्वर

जेव्हा-जेव्हा माझे अज्ञान अतिअहंकाराने दूषित होते, तेव्हा-तेव्हा हे परमेश्वर, ते केवळ आपणच मुळासकट दूर करावे।

Verse 97

एवं विज्ञापयन्प्रीतः शङ्करं नरकेसरी नन्वशक्तो भवान् विष्णो जीवितान्तं पराजितः

अशा रीतीने विनंती करून प्रसन्न झालेला नरकेसरी शंकरास म्हणाला— “खरोखरच, हे विष्णो, आपण अशक्त आहात; जीवनाच्या शेवटपर्यंत पराजित आहात।”

Verse 98

तद्वक्त्रशेषमात्रान्तं कृत्वा सर्वस्य विग्रहम् शुक्तिशित्यं तदा मङ्गं वीरभद्रः क्षणात्ततः

मग वीरभद्राने क्षणार्धात त्याच्या सर्व देहाला केवळ मुखशेष इतकेच ठेवले आणि तत्क्षणी त्याला फिकट व भग्न केले—यज्ञाचा गर्व चुरडला गेला।

Verse 99

देवा ऊचुः अथ ब्रह्मादयः सर्वे वीरभद्र त्वया दृशा जीविताः स्मो वयं देवाः पर्जन्येनेव पादपाः

देव म्हणाले— “मग, हे वीरभद्र, ब्रह्मा आदि आम्ही सर्व तुमच्या केवळ दृष्टिप्रसादाने पुन्हा जीवंत झालो. जसे पर्जन्याने वृक्षांना नवजीवन मिळते, तसे आम्ही देव जगलो.”

Verse 100

यस्य भीषा दहत्यग्निर् उदेति च रविः स्वयम् वातो वाति च सो ऽसि त्वं मृत्युर्धावति पञ्चमः

ज्याच्या भीतीने अग्नी दाह करतो, ज्याच्या आज्ञेने सूर्य स्वतः उदयास येतो, ज्याच्या प्रेरणेने वारा वाहतो—तोच आपण; आणि पाचव्या रूपाने मृत्युही त्याच्या आदेशाने धावतो।

Verse 101

यदव्यक्तं परं व्योम कलातीतं सदाशिवम् भगवंस्त्वामेव भवं वदन्ति ब्रह्मवादिनः

जे अव्यक्त, परम व्योमस्वरूप, कलातीत सदाशिव आहे—हे भगवन्, ब्रह्मवादि तुम्हालाच ‘भव’ (परम पति) असे म्हणतात।

Verse 102

के वयमेव धातुक्ये वेदने परमेश्वरः न विद्धि परमं धाम रूपलावण्यवर्णने

हे परमेश्वर, धातूंमध्ये बांधलेले व मर्यादित जाणिवेचे आम्ही कोण, जे तुम्हाला जाणू? तुझे परम धाम रूप, लावण्य वा वर्णनाने कळत नाही.

Verse 103

उपसर्गेषु सर्वेषु त्रायस्वास्मान् गणाधिप एकादशात्मन् भगवान् वर्तते रूपवान् हरः

सर्व उपसर्गांत आमचे रक्षण करा, हे गणाधिपा। हे एकादशात्मन् भगवन्, रूपवान हर सदा वर्ततो।

Verse 104

ईदृशान् ते ऽवताराणि दृष्ट्वा शिव बहूंस्तमः कदाचित् संदिहेन् नास्मांस् त्वच्चिन्तास्तमया तथा

हे शिवा, तुझे असे अनेक अवतार पाहून, तम व मोह आम्हाला कधीही संशयात टाकू नयेत; कारण तुझी चिंतन-भक्ती तसाच तो अंधार निववते।

Verse 105

गुञ्जागिरिवरतटा-मितरूपाणि सर्वशः अभ्यसंहर गम्यं ते न नीतव्यं परापरा

हे परापरा, गुंजागिरीच्या श्रेष्ठ तटसीमेइतकी मोजता येतील अशी असंख्य रूपे सर्व बाजूंनी आवरून संहर. तुझे तत्त्व अंतःसाक्षात्कारानेच गम्य; बाह्य उपायांनी ते न नेता येते, न पकडता येते.

Verse 106

द्वे तनू तव रुद्रस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः घोराप्यन्या शिवाप्यन्या ते प्रत्येकमनेकधा

हे रुद्रा! वेदज्ञ ब्राह्मण जाणतात की तुझ्या दोन तनू आहेत—एक घोर आणि दुसरी शिव (कल्याणमयी); आणि त्या दोन्ही आपापल्या प्रकारे अनेक रूपांनी प्रकट होतात।

Verse 107

इहास्मान्पाहि भगवन् नित्याहतमहाबलः भवता हि जगत्सर्वं व्याप्तं स्वेनैव तेजसा

हे भगवन्! येथे आमचे रक्षण करा—तुझे महाबळ कधीही क्षीण होत नाही। कारण तुझ्याच स्वतेजाने हे सर्व जग व्यापलेले आहे।

Verse 108

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्रादि वयं च प्रमुखाः सुराः सुरासुराः सम्प्रसूतास् त्वत्तः सर्वे महेश्वर

हे महेश्वर! ब्रह्मा, विष्णू, इंद्र, चंद्र इत्यादी आणि आम्ही प्रमुख देव—देव व असुर सर्वजण तुझ्यापासूनच उत्पन्न झाले आहोत।

Verse 109

ब्रह्मा च इन्द्रो विष्णुश् च यमाद्या न सुरासुरान् ततो निगृह्य च हरिं सिंह इत्य् उपचेतसम्

मग ब्रह्मा, इंद्र, विष्णू आणि यम इत्यादी—देव-असुरांच्या समूहाला आवरू न शकल्याने—हरिला रोखून, मनात ‘सिंह’ हे नाम धारण करून, त्याला त्याच नावाने संबोधू लागले।

Verse 110

यतो बिभर्षि सकलं विभज्य तनुमष्टधा अतो ऽस्मान् पाहि भगवन् सुरान् दानैर् अभीप्सितैः

तू आपल्या तनूला अष्टधा विभाजित करून सर्व जग धारण करतोस; म्हणून हे भगवन्, आम्हा देवांचे रक्षण कर आणि आम्हाला अभिलषित दान-वर प्रदान कर।

Verse 111

उवाच तान् सुरान्देवो महर्षींश् च पुरातनान् यथा जले जलं क्षिप्तं क्षीरं क्षीरे घृतं घृते

देवांनी त्या देवांना व प्राचीन महर्षींना सांगितले— जसे पाण्यात पाणी टाकले की एकरूप होते, दुधात दूध व तुपात तूपही एक होते; तसेच ज्ञानीने आपली चेतना भेदातीत परम शिवतत्त्वात, त्या पतितत्त्वात लीन करावी।

Verse 112

एक एव तदा विष्णुः शिवलीनो न चान्यथा एष एव नृसिंहात्मा सदर्पश् च महाबलः

त्या वेळी विष्णू खरोखर एकच— शिवात लीन, अन्यथा नव्हे। तोच नृसिंहस्वरूप, पराक्रमाच्या गर्वाने युक्त व महाबलवान होता।

Verse 113

जगत्संहारकारेण प्रवृत्तो नरकेसरी याजनीयो नमस्तस्मै मद्भक्तिसिद्धिकाङ्क्षिभिः

जगৎसंहाराच्या कार्यात प्रवृत्त झालेला नरकेसरी नृसिंहच त्या वेळी संहाराचे साधन होतो. माझ्या (शिवाच्या) भक्तीची सिद्धी इच्छिणाऱ्यांनी त्या याजनीयास नमस्कार करावा।

Verse 114

एतावदुक्त्वा भगवान् वीरभद्रो महाबलः अपश्यन् सर्वभूतानां तत्रैवान्तरधीयत

एवढे बोलून भगवान् महाबलवान वीरभद्र— सर्व भूतांना न दिसता— तेथेच अंतर्धान पावला।

Verse 115

नृसिंहकृत्तिवसनस् तदाप्रभृति शङ्करः वक्त्रं तन्मुण्डमालायां नायकत्वेन कल्पितम्

त्या वेळेपासून शंकरांनी नृसिंहाची कातडी वस्त्र म्हणून धारण केली; आणि त्या (सिंहमुख) मस्तकाला मुण्डमालेत नायकचिन्ह म्हणून स्थापिले।

Verse 116

ततो देवा निरातङ्काः कीर्तयन्तः कथामिमाम् विस्मयोत्फुल्लनयना जग्मुः सर्वे यथागतम्

मग देवगण निर्भय व निरुपद्रव होऊन या पवित्र कथेचे पुनःपुन्हा कीर्तन करू लागले. विस्मयाने फुललेल्या नेत्रांनी ते सर्व जसे आले तसेच आपापल्या स्थानी परत गेले.

Verse 117

य इदं परमाख्यानं पुण्यं वेदैः समन्वितम् पठित्वा शृणुते चैव सर्वदुःखविनाशनम्

जो हे परम पुण्य, वेदसमन्वित आख्यान वाचतो आणि श्रद्धेने ऐकतो, त्याचे सर्व दुःख नष्ट होते.

Verse 118

धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुष्टिवर्धनम् सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्

हे धन्यता व सौभाग्य देणारे, यश देणारे, आयुष्य वाढविणारे, आरोग्य व पुष्टी वाढविणारे आहे. हे सर्व विघ्न शांत करते आणि सर्व व्याधींचा नाश करते.

Verse 119

अपमृत्युप्रशमनं महाशान्तिकरं शुभम् अरिचक्रप्रशमनं सर्वाधिप्रविनाशनम्

हे अपमृत्यूचे शमन करणारे, शुभ महाशांती देणारे, शत्रुचक्र शांत करणारे आणि सर्व दुष्ट अधिपतींचा नाश करणारे आहे.

Verse 120

ततो दुःस्वप्नशमनं सर्वभूतनिवारणम् विषग्रहक्षयकरं पुत्रपौत्रादिवर्धनम्

यानंतर हे दुःस्वप्नांचे शमन करते, सर्व दुष्ट भूतप्रेतादींचे निवारण करते, विष व ग्रहदोषजन्य पीडा क्षीण करते आणि पुत्र-पौत्रादींची वृद्धी घडवते.

Verse 121

योगसिद्धिप्रदं सम्यक् शिवज्ञानप्रकाशकम् शेषलोकस्य सोपानं वाञ्छितार्थैकसाधनम्

हे योगसिद्धी यथार्थपणे प्रदान करते आणि शिवज्ञान पूर्णपणे प्रकाशित करते. उरलेल्या लोकांपलीकडे जाण्यासाठी हे सोपान आहे; पाशच्छेदक पति-शिवकृपेने मोक्षरूप इच्छितार्थ साधणारे हे एकमेव साधन आहे.

Verse 122

विष्णुमायानिरसनं देवतापरमार्थदम् वाञ्छासिद्धिप्रदं चैव ऋद्धिप्रज्ञादिसाधनम्

हे विष्णुमायाजन्य मोहाचा निरास करते, देवत्वाचा परम अर्थ प्रकट करते, इच्छित सिद्धी प्रदान करते आणि ऋद्धी, प्रज्ञा इत्यादी प्राप्तीचे साधन ठरते.

Verse 123

इदं तु शरभाकारं परं रूपं पिनाकिनः प्रकाशितव्यं भक्तेषु चिरेषूद्यमितेषु च

पिनाकिन (शिव) यांचे हे शरभाकार परम रूप—दीर्घकाळ स्थिर, संयमी व अखंड साधनेत उद्यत असलेल्या भक्तांमध्येच ते प्रकट करावे.

Verse 124

तैरेव पठितव्यं च श्रोतव्यं च शिवात्मभिः शिवोत्सवेषु सर्वेषु चतुर्दश्यष्टमीषु च

तीच स्तोत्रे शिवात्म भक्तांनी पठावीही आणि ऐकावीही—सर्व शिवोत्सवांत, तसेच विशेषतः चतुर्दशी व अष्टमी तिथींना.

Verse 125

पठेत्प्रतिष्ठाकालेषु शिवसन्निधिकारणम् चोरव्याघ्राहिसिंहान्तकृतो राजभयेषु च

लिंगप्रतिष्ठेच्या काळी याचे पठण करावे, कारण यामुळे शिवसन्निधी प्राप्त होते. चोर, वाघ, साप, सिंह, मृत्युसंकट तसेच राजभय इत्यादींपासूनही हे संरक्षण करते.

Verse 126

अत्रान्योत्पातभूकम्पदवाग्निपांसुवृष्टिषु उल्कापाते महावाते विना वृष्ट्यातिवृष्टिषु

येथे इतर उत्पातांतही—भूकंप, दावाग्नी, धूळवृष्टी, उल्कापात, महावारा, अनावृष्टी व अतिवृष्टी—यांत (लक्षणे) जाणावीत।

Verse 127

अतस्तत्र पठेद्विद्वाञ् छिवभक्तो दृढव्रतः यः पठेच्छृणुयाद्वापि स्तवं सर्वमनुत्तमम्

म्हणून त्या पावन प्रसंगी विद्वान, दृढव्रती शिवभक्ताने हा सर्वथा अनुत्तम स्तव संपूर्ण पठावा; आणि जो तो पठेल किंवा श्रद्धेने ऐकेल, तो त्याच्या पावन पुण्यप्रभावाचा भागी होतो।

Verse 128

स रुद्रत्वं समासाद्य रुद्रस्यानुचरो भवेत्

तो रुद्रत्व प्राप्त करून रुद्राचा अनुचर व अनुगामी होतो।