Sukta 3
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt; commonly indexed to Atharvan/Angiras lineages for healing hymns).
Devata: Bheṣaja (the Remedy) / the mountain-born healing power (implicit).
Chandas: Mixed/irregular (Atharvavedic healing prose-verse tendency; not securely determinable from a single mantra without full hymn metrical audit).
हे उपचारसूक्त āsrāva—रोगजन्य “वाहणारा” स्राव (उदा., वाहणाऱ्या जखमा/पू येणे किंवा रक्तस्राव)—याविरुद्धचे भैषज्य-मंत्र आहे. स्रावाचा प्रवाह थांबवून देहाची अखंडता पुन्हा प्रस्थापित व्हावी अशी यात प्रार्थना आहे. उपायाला पर्वत, पृथ्वी, समुद्र अशा अनेक स्रोतांमधून आलेली विश्वव्यापी शक्ती म्हणून मांडले आहे; आणि औषधाने रोग आधीच शांत करून हुसकावून लावला आहे असे वारंवार सांगून उपचाराची ‘मुद्रा’ घातली आहे.
Mantras
Mantra 1
आस्रावस्य भेषजम्। अ॒दो यद॑व॒धाव॑त्यव॒त्कमधि॒ पर्व॑तात्। तत् ते॑ कृणोमि भेष॒जं सुभे॑षजं॒ यथास॑सि
वाहणाऱ्या जखमेचे भेषज. जे ते तिकडे, पर्वतावरून, खाली ओघळत/टपकत येते—तेच मी तुझ्यासाठी भेषज करतो; उत्तम भेषज, जेणेकरून तू पूर्ववत् (पूर्ण) होशील.
Mantra 2
आद॒ङ्गा कु॒विद॒ङ्गा श॒तं या भे॑ष॒जानि॑ ते । तेषा॑मसि॒ त्वमु॑त्त॒मम॑नास्रा॒वमरो॑गणम्
मग, हे अवयवांनो, हे अवयव जाणणाऱ्यांनो! तुझे जे शंभर औषधोपाय आहेत—त्यांत तूच सर्वोत्तम: सर्व स्राव थांबविणारा आधार, रोग हुसकावून लावणारा.
Mantra 3
नी॒चैः ख॑न॒न्त्यसु॑रा अरु॒स्राण॑मि॒दं म॒हत्। तदा॑स्रा॒वस्य॑ भेष॒जं तदु॒ रोग॑मनीनशत्
खाली दिशेने ते खणतात—असुर—ही महान अरुस्राण (औषधी). तेच स्राव-रोगाचे भेषज आहे; त्यानेच खरेच रोग नष्ट केला.
Mantra 4
उ॒प॒जीका॒ उद् भ॑रन्ति समु॒द्रादधि॑ भेष॒जम्। तदा॑स्रा॒वस्य॑ भेष॒जं तदु॒ रोग॑मशीशमत्
उपजीका समुद्रातून भेषज (औषध) उचलून आणतात. तेच स्राव/वाहत्या प्रवाहाचे औषध आहे; त्यानेच खरोखर रोग शांत केला आहे.
Mantra 5
अ॒रु॒स्राण॑मि॒दं म॒हत् पृ॑थि॒व्या अध्युद्भृ॑तम्। तदा॑स्रा॒वस्य॑ भेष॒जं तदु॒ रोग॑मनीनशत्
पृथ्वीवरून उचलून आणलेले हे महान औषध—वाहणाऱ्या व्रणासाठी (अरुस्राण) आहे. हेच आस्रावाचे भेषज; यानेच रोगाचा नाश केला.
Mantra 6
शं नो॑ भवन्त्व॒प ओष॑धयः शि॒वाः । इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॒ अप॑ हन्तु र॒क्षस॑ आ॒राद् विसृ॑ष्टा॒ इष॑वः पतन्तु र॒क्षसा॑म्
आम्हाला कल्याण होवो; जल व ओषधी आम्हांवर शिव (अनुकूल) होवोत. इंद्राचा वज्र राक्षसांना दूर मारो; आणि दूरवरून सोडलेले बाण राक्षसांवर जाऊन पडोत.
Frequently Asked Questions
It targets āsrāva—an abnormal “running” discharge such as an oozing sore or bleeding/flux—and aims to stop the flow and restore health.
The hymn invokes Bheṣaja, the Remedy itself, treating medicine as a divine healing power sourced from mountain, earth, and sea.
A healer recites it over a prepared medicine (herb/mineral and water), then applies it to the affected area as a wash or dressing, repeating the refrain that it is “the remedy for āsrāva.”
Ask anything about Sukta 3 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.