Adhyaya 75: Description of Jambūdvīpa: its regions, mountains, measurements, and cosmic structure

Verse 1

रुद्र उवाच । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि जम्बूद्वीपं यथातथम् । संख्यां चापि समुद्राणां द्वीपानां चैव विस्तरम् ॥ ७५.१ ॥

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇനി മുതൽ ജംബൂദ്വീപത്തെ യഥാതഥമായി ഞാൻ വിവരിക്കും; സമുദ്രങ്ങളുടെ എണ്ണവും ദ്വീപുകളുടെ വ്യാപ്തിയും കൂടി പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 2

यावन्ति चैव वर्षाणि तेषु नद्यश्च याः स्मृताः । महाभूतप्रमाणं च गतिं चन्द्रार्कयोः पृथक् ॥ ७५.२ ॥

അവിടെ എത്ര വർഷങ്ങൾ (പ്രദേശങ്ങൾ) ഉണ്ടെന്നും അവയിൽ സ്മരിക്കപ്പെട്ട നദികൾ ഏതൊക്കെയെന്നും; മഹാഭൂതങ്ങളുടെ അളവും ചന്ദ്രൻ–സൂര്യൻ എന്നിവരുടെ വേർതിരിച്ച ഗതിയും (വിവരിക്കും)।

Verse 3

द्वीपभेदसहस्राणि सप्तस्वन्तर्गतानि च । न शक्यन्ते क्रमेणेह वक्तुं यैर् विततं जगत् ॥ ७५.३ ॥

ദ്വീപങ്ങളുടെ ആയിരക്കണക്കിന് ഭേദങ്ങളും ഏഴ് (പ്രധാന) ദ്വീപുകളിലടങ്ങിയവയും—അവയാൽ ലോകം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു—ഇവയെ ഇവിടെ ക്രമമായി പറയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 4

सप्तद्वीपान् प्रवक्ष्यामि चन्द्रादित्यग्रहैः सह । येषां मनुष्यास्तर्केण प्रमाणानि प्रचक्षते ॥ ७५.४ ॥

ഞാൻ ഏഴ് ദ്വീപുകളെ ചന്ദ്ര–സൂര്യ ഗ്രഹങ്ങളോടുകൂടി വിശദീകരിക്കും; അവയുടെ അളവുപ്രമാണങ്ങളെ മനുഷ്യർ തർക്കംകൊണ്ട് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 5

अचिन्त्याः खलु ये भावाः न तांस्तर्केण साधयेत् । प्रकृतिभ्यः परं यच्च तदचिन्त्यं विभाव्यते ॥ ७५.५ ॥

സത്യത്തിൽ അചിന്ത്യമായ ഭാവങ്ങളെ വെറും തർക്കംകൊണ്ട് സ്ഥാപിക്കരുത്; പ്രകൃതികള്ക്കപ്പുറമുള്ളത് അചിന്ത്യമെന്നുതന്നെ ധരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 6

नव वर्षं प्रवक्ष्यामि जम्बूद्वीपं यथातथम् । विस्तारान्मण्डलाच्चैव योजनैस्तन्निबोधत ॥ ७५.६ ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ജംബൂദ്വീപിലെ ഒമ്പത് വർഷങ്ങളെ യഥാതഥമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു—അതിന്റെ വ്യാപ്തി, മണ്ഡലാകാര രൂപം, യോജനാപരിമാണം എന്നിവ; അതിനാൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഗ്രഹിക്കുവിൻ।

Verse 7

शतमेकें सहस्राणां योजनानां समन्ततः । नानाजनपदाकीर्णं योजनेर्विविधैः शुभैः ॥ ७५.७ ॥

ഇത് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഒരു ലക്ഷം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്; അനേകം ജനപദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, വിവിധ ശുഭ യോജനാപരിമാണങ്ങളാൽ വിഭജിതവുമാണ്।

Verse 8

सिद्धचारणसंकीर्णं पर्वतैरुपशोभितम् । सर्वधातुविवृद्धैश्च शिलाजालसमुद्भवैः । पर्वतप्रभवाभिश्च नदीभिः सर्वतश्चितम् ॥ ७५.८ ॥

ഇത് സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും നിറഞ്ഞതും, പർവ്വതങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമാണ്; സർവ്വധാതുസമൃദ്ധിയാൽ വർദ്ധിച്ചതും അവിടെ ഉദ്ഭവിച്ച ശിലാജാലങ്ങളാൽ യുക്തവുമാണ്; പർവ്വതജന്യ നദികളാൽ എല്ലാടവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 9

जम्बूद्वीपः पृथुः श्रीमान् सर्वतः परिमण्डलः । नवभिश्चावृतः श्रीमान् भुवनैर्भूतभावनः ॥ ७५.९ ॥

ജംബൂദ്വീപ് വിശാലവും ശ്രീസമ്പന്നവും, എല്ലാടവും പരിമണ്ഡലാകാരവുമാണ്; അത് ഒമ്പത് ഭുവന/വിഭാഗങ്ങളാൽ ആവൃതമായി, ശ്രീമാനായി, തന്റെ ലോകങ്ങളാൽ ജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 10

लवणेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः । जम्बूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः ॥ ७५.१० ॥

ഇത് എല്ലാടവും ലവണ (ഉപ്പ്) സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു; കൂടാതെ ജംബൂദ്വീപിന്റെ വ്യാപ്തിക്കനുസരിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും സമമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 11

तस्य प्रागायताः दीर्घाः षडेते वर्षपर्वताः । उभयत्रावगाढाश्च समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ ॥ ७५.११ ॥

ആ പ്രദേശത്തിനായി കിഴക്കോട്ടു നീളവും വ്യാപ്തിയും ഉള്ള ഈ ആറു വർഷ-പർവതങ്ങൾ; ഇരുവശങ്ങളിലും—കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും—സമുദ്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 12

हिमप्रायश्च हिमवान् हेमकूटश्च हेमवान् । सर्वत्र सुसुखश्चापि निषधः पर्वतो महान् ॥ ७५.१२ ॥

ഹിമപ്രായയും ഹിമവാനും, ഹേമകൂടയും ഹേമവാനും; കൂടാതെ നിഷധ എന്ന മഹാപർവതം—എല്ലായിടത്തും സുഖവും ക്ഷേമവും നൽകുന്നതായി വിവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

Verse 13

चतुर्वर्णः स सुवर्णो मेरुश्चोल्बमयो गिरिः । वृत्ताकृतिप्रमाणश्च चतुरस्त्रः समुच्छितः ॥ ७५.१३ ॥

മേരു പർവതം നാലു വർണ്ണങ്ങളുള്ളതെന്ന് പറയുന്നു; അത് സ്വർണമയവും ദീപ്തമായ ധാതുമയ ഗിരിയുമാണ്. അതിന്റെ അളവ് വൃത്താകൃതിയുമാണ്; കൂടാതെ ചതുരസ്ത്രമായി മഹോന്നതമായി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 14

नानावर्णस्तु पार्श्वेषु प्रजापतिगुणान्वितः । नाभिमण्डलसम्भूतो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ ७५.१४ ॥

അതിന്റെ പാർശ്വങ്ങളിൽ നാനാവർണ്ണങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു; അത് പ്രജാപതി-ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തമാണ്. പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാഭിമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നാണ് അത് ഉദ്ഭവിച്ചത്.

Verse 15

पूर्वतः श्वेतवर्णस्तु ब्राह्मण्यं तेन तस्य तत् । पीतश्च दक्षिणेनासौ तेन वैश्यत्वमिष्यते ॥ ७५.१५ ॥

കിഴക്കുഭാഗത്ത് അത് ശ്വേതവർണ്ണമാണ്; അതിനാൽ അതിന് ബ്രാഹ്മണത്വം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു. തെക്കുഭാഗത്ത് അത് പീതവർണ്ണമാണ്; അതിനാൽ വൈശ്യത്വം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 16

भृङ्गपत्रनिभश्चासौ पश्चिमेन यतोऽथ सः । तेनास्य शूद्रता प्रोक्ता मेरोर् नामार्थकर्मणः ॥ ७५.१६ ॥

അവൻ ഭൃംഗസസ്യത്തിന്റെ ഇലയെപ്പോലെ സദൃശനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ അവൻ പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ സ്ഥിതനായതിനാൽ, മേരുവിന്റെ നാമം–അർത്ഥം–കർമ്മം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അവന്റെ ‘ശൂദ്രത’ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 17

पार्श्वमुत्तरतस्तस्य रक्तवर्णं विभाव्यते। तेनास्य क्षत्रभावः स्यादिति वर्णाः प्रकीर्तिताः॥ ७५.१७॥

അവന്റെ ഉത്തര പാർശ്വത്തിൽ ചുവന്ന വർണം ദൃശ്യമാകുന്നു; അതിനാൽ അവനിൽ ക്ഷത്രിയ-ഭാവം ഉണ്ടെന്നു നിഗമിക്കപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ വർണങ്ങൾ പ്രഖ്യാതമാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 18

वृत्तः स्वभावतः प्रोक्तो वर्णतः परिमाणतः । नीलश्च वैडूर्यमयः श्वेतशुक्लो हिरण्मयः । मयूरबर्हिवर्णस्तु शातकुम्भश्च श्रृङ्गवान् ॥ ७५.१८ ॥

അവൻ സ്വഭാവതഃ വൃത്താകാരനെന്നു, വർണ്ണത്താലും പരിമാണത്താലും നിർൂപിതനാകുന്നു—നീലനും വൈഡൂര്യമയനും; ശ്വേതൻ, പരമശുക്ലൻ, ഹിരണ്മയൻ; മയൂരബർഹിവർണ്ണൻ, ശാതകുംഭമയൻ, ശൃംഗവാനും.

Verse 19

एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः । तेषामन्तरविष्कम्भो नवसाहस्र उच्यते ॥ ७५.१९ ॥

ഇവർ പർവതരാജന്മാർ; സിദ്ധരും ചാരണരും ഇവരെ സേവിക്കുന്നു. ഇവരുടെ അന്തര-വിഷ്കംഭം (ആന്തരിക വീതി/ഇടവിട്ട്) ഒൻപതിനായിരം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 20

मध्ये त्विलावृतं नाम महामेरोः स सम्भवः । नवैव तु सहस्राणि विस्तीर्णः सर्वतश्च सः ॥ ७५.२० ॥

മദ്ധ്യത്തിൽ ‘ഇലാവൃത’ എന്ന പ്രദേശമുണ്ട്; അത് മഹാമേരുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേന്ദ്രഭൂമിയാണ്. അത് എല്ലാദിശകളിലുമായി ഒൻപതിനായിരം (യോജന) വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 21

मध्यं तस्य महामेरुर्विधूम इव पावकः । वेद्यर्धं दक्षिणं मेरोरुत्तरार्धं तथोत्तरम् ॥ ७५.२१ ॥

അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മഹാമേരു പുകരഹിതമായ അഗ്നിപോലെ ദീപ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു. മേരുവിന്റെ ദക്ഷിണാർദ്ധം ‘വേദ്യാർദ്ധം’ എന്നും, അതുപോലെ ഉത്തരാർദ്ധം ‘ഉത്തര’ (ഉത്തര വിഭാഗം) എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 22

वर्षाणि यानि षडत्र तेषां ते वर्षपर्वताः । योजनाग्रं तु वर्षाणां सर्वेषां तद्विधीयते ॥ ७५.२२ ॥

ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന ആറ് വർഷങ്ങൾക്കും (പ്രദേശങ്ങൾക്കും) അവയ്ക്കവയുടെ ‘വർഷപർവ്വതങ്ങൾ’ ഉണ്ട്. ആ വർഷങ്ങളൊക്കെയും വീതി ഒരു യോജനയായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 23

द्वे द्वे वर्षे सहस्राणां योजनानां समुच्छ्रयः । जम्बूद्वीपस्य विस्तारस्तेषामायाम उच्यते ॥ ७५.२३ ॥

ഓരോ രണ്ട് വർഷങ്ങൾക്കുമായി ഉയരം രണ്ടായിരം യോജനയെന്ന് പറയുന്നു. ജംബൂദ്വീപിന്റെ വ്യാപ്തി അവയുടെ ദൈർഘ്യപരിമാണം (ആയാമം) എന്ന നിലയിൽ വിവരണപ്പെടുന്നു.

Verse 24

योजनानां सहस्राणि शतौ द्वौ चायतौ गिरौ । नीलश्च निषधश्चैव ताभ्यां हीनाश्च ये परे । श्वेतश्च हेमकूटश्च हिमवान् शृङ्गवांश्च यः ॥ ७५.२४ ॥

നീലവും നിഷധവും എന്ന രണ്ടു പർവ്വതങ്ങൾ രണ്ടുലക്ഷം യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവയ്ക്കപ്പുറം ഉള്ള പർവ്വതങ്ങൾ കുറവ് വ്യാപ്തിയുള്ളവ—ശ്വേതം, ഹേമകൂടം, ശൃംഗസമ്പന്നനായ ഹിമവാൻ.

Verse 25

जम्बूद्वीपप्रमाणेन निषधः परिकीर्तितः । तस्माद् द्वादशभागेन हेमकूटः प्रहीयते । हिमवान् विंशभागेन हेमकूटात् प्रहीयते ॥ ७५.२५ ॥

ജംബൂദ്വീപിന്റെ അളവനുസരിച്ച് നിഷധത്തിന്റെ പരിമാണം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അതിൽ നിന്ന് ഹേമകൂടം പന്ത്രണ്ടിൽ ഒരു ഭാഗം കുറവാണ്; ഹേമകൂടത്തോട് താരതമ്യത്തിൽ ഹിമവാൻ ഇരുപതിൽ ഒരു ഭാഗം കുറവാണ്.

Verse 26

अष्टाशीतिसहस्राणि हेमकूटो महागिरिः । अशीतिर्हिमवान्शैल आयतः पूर्वपश्चिमे ॥ ७५.२६ ॥

മഹാഗിരിയായ ഹേമകൂടം എൺപത്തിയെട്ടായിരം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്. ഹിമവാൻ പർവ്വതനിര കിഴക്ക്–പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ എൺപതിനായിരം യോജന നീളത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 27

द्वीपस्य मण्डलीभावाद् ह्रासवृद्धी प्रकीर्त्यते । वर्षाणां पर्वतानां च यथा चेमे तथोत्तरम् ॥ ७५.२७ ॥

ദ്വീപം വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതിനാൽ അതിന്റെ ഹ്രാസവും വർദ്ധിയും പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അതുപോലെ വർഷങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും—ഇവിടെ പറഞ്ഞതുപോലെ പിന്നെയും വിശദീകരിക്കപ്പെടും.

Verse 28

तेषां मध्ये जनपदास्तानि वर्षाणि चैव तत् । प्रपातविषमैस्तैस्तु पर्वतैरावृतानि तु ॥ ७५.२८ ॥

അവയുടെ മദ്ധ്യേ ജനപദങ്ങളും ആ വർഷങ്ങളും തന്നെയും ഉണ്ട്. അവ പ്രപാതങ്ങളാൽ കഠിനവും അസമവുമായ പർവ്വതങ്ങളാൽ ചുറ്റുമെല്ലാം ആവൃതമാണ്.

Verse 29

संततानि नदीभेदैरगम्यानि परस्परम् । वसन्ति तेषु सत्त्वानि नानाजातीनि सर्वशः ॥ ७५.२९ ॥

നദികളുടെ വിഭജനങ്ങളാൽ ആ പ്രദേശഖണ്ഡങ്ങൾ വേർപെട്ടിട്ടും തുടർച്ചയായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ പരസ്പരം അഗമ്യമാണ്; അവയിൽ എല്ലാദിക്കിലും നാനാജാതി ജീവികൾ വസിക്കുന്നു.

Verse 30

एतद्धैमवतं वर्षं भारती यत्र सन्ततिः । हेमकूटं परं यत्र नाम्ना किम्पुरुषोत्तमः ॥ ७५.३० ॥

ഇത് ഹൈമവത വർഷം; ഇവിടെ ഭാരതീ സന്തതി, അഥവാ ഭരതന്റെ സന്താനം, വസിക്കുന്നു. അവിടെയേ പരമ ഹേമകൂടം ‘കിംപുരുഷോത്തമ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 31

हेमकूटात् तु निषधं हरिवर्षं तदुच्यते । हरिवर्षात् परं चैव मेरुपार्श्व इलावृतम् ॥ ७५.३१ ॥

ഹേമകൂടത്തിൽ നിന്ന് നിഷധ പ്രദേശം ഹരിവർഷമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഹരിവർഷത്തിന് അപ്പുറം, മേരു പർവതത്തിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 32

इलावृतात् परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम् । रम्यकाच्च परं श्वेतं विश्रुतं तद्धिरण्मयम् । हिरण्मयात् परं चैव शृङ्गवन्तं कुरु स्मृतम् ॥ ७५.३२ ॥

ഇലാവൃതത്തിന് അപ്പുറം നീലപർവതത്തിനടുത്ത് ‘രമ്യക’ എന്ന പ്രസിദ്ധ പ്രദേശമുണ്ട്. രമ്യകത്തിന് ശേഷം പ്രസിദ്ധ ‘ശ്വേത’ (പർവതം), അതിന് അപ്പുറം ‘ഹിരണ്മയ’ (പ്രദേശം). ഹിരണ്മയത്തിന് അപ്പുറം ‘കുരു’യെ ‘ശൃംഗവന്ത’മായി സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 33

धनुःसंस्थे तु द्वे वर्षे विज्ञेये दक्षिणोत्तरे । द्वीपानि खलु चत्वारि चतुरस्त्रमिलावृतम् ॥ ७५.३३ ॥

ധനുസ്സാകൃതിയിലുള്ള ക്രമത്തിൽ രണ്ട് വർഷങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കേണ്ടതാണ്—ദക്ഷിണവും ഉത്തരവും. വാസ്തവത്തിൽ നാല് ദ്വീപുകളുണ്ട്; ഇലാവൃതം ചതുരാകൃതിയിലാണ്.

Verse 34

अर्वाक् च निषधस्याथ वेद्यर्धं दक्षिणं स्मृतम् । परं शृङ्गवतो यच्च वेद्यर्धं हि तदुत्तरम् ॥ ७५.३४ ॥

നിഷധത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗം വേദിയുടെ ദക്ഷിണാർധമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ശൃംഗവന്തത്തിന് അപ്പുറം ഉള്ളത് വേദിയുടെ ഉത്തരാർധം തന്നെയാണ്.

Verse 35

वेद्यर्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे । तयोर्मध्ये तु विज्ञेयो यत्र मेरुस्त्विलावृतः ॥ ७५.३५ ॥

വേദിയുടെ ദക്ഷിണാർധത്തിൽ മൂന്ന് വർഷങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഉത്തരാർധത്തിലും മൂന്ന്. ആ രണ്ടിന്റെയും മദ്ധ്യേ, മേരു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം—അതായത് ഇലാവൃതം—എന്ന് ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 36

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः ॥ ७५.३६ ॥

നീലപർവതത്തിന്റെ തെക്കിലും നിഷധപർവതത്തിന്റെ വടക്കിലും, വടക്കോട്ടു നീളുന്ന ‘മാല്യവാൻ’ എന്ന മഹാപർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 37

योजनानां सहस्रे द्वे विष्कम्भोच्छ्रय एव च । आयामतश्चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि प्रकीर्तितः ॥ ७५.३७ ॥

അതിന്റെ വ്യാസവും ഉയരവും—ഇരണ്ടും—രണ്ടായിരം യോജനങ്ങളായി പറയുന്നു; അതിന്റെ നീളം മുപ്പത്തിനാലായിരം യോജനങ്ങളായി പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 38

तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः । आयामोच्छ्रयविस्तारात् तुल्यो माल्यवता तु सः ॥ ७५.३८ ॥

അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ‘ഗന്ധമാദന’ എന്ന പർവതം അറിയേണ്ടതാണ്; നീളം, ഉയരം, വീതി എന്നിവയിൽ അത് മാല്യവാനോട് തുല്യമാണ്।

Verse 39

परिमण्डलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः । चतुर्वर्णः ससौवर्णश्चतुरस्त्रः समुच्छ्रितः ॥ ७५.३९ ॥

അവയുടെ മദ്ധ്യേ വൃത്താകാരമായ ‘കനകപർവത’ മേരുവുണ്ട്—നാലുവർണ്ണങ്ങളോടെ, സ്വർണപ്രഭയോടെ, നാലുവശങ്ങളോടെ, അത്യുച്ചമായി ഉയർന്നത്।

Verse 40

अव्यक्ता धातवः सर्वे समुत्पन्ना जलादयः । अव्यक्तात् पृथिवीपद्मं मेरुस्तस्य च कर्णिका ॥ ७५.४० ॥

അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ജലാദികളായ എല്ലാ ധാതു-തത്ത്വങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു. അതേ അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമി പദ്മരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; മേരുവാണ് അതിന്റെ കർണിക (മദ്ധ്യഭാഗം) എന്നു പറയുന്നു।

Verse 41

चतुष्पत्रं समुत्पन्नं व्यक्तं पञ्चगुणं महत् । ततः सर्वाः समुद्भूता वितता हि प्रवृत्तयः ॥ ७५.४१ ॥

നാലുദളങ്ങളുള്ള തത്ത്വം വ്യക്തമായി, മഹത്തായി, പഞ്ചഗുണസമ്പന്നമായി ഉദ്ഭവിച്ചു. അതിൽ നിന്നു സർവ്വ പ്രവൃത്തികളും ജനിച്ച് വ്യാപകമായി പരന്നു.

Verse 42

अनेककल्पजीवद्भिः पुरुषैः पुण्यकारिभिः । कृतात्मभिर्महात्मभिः प्राप्यते पुरुषोत्तमः ॥ ७५.४२ ॥

അനേകം കല്പങ്ങൾ ജീവിച്ച, പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന, ആത്മനിയമമുള്ള മഹാത്മപുരുഷന്മാർക്കാൽ പുരുഷോത്തമൻ പ്രാപ്യമാകുന്നു.

Verse 43

महायोगी महादेवो जगद्ध्येयो जनार्दनः । सर्वलोकगतोऽनन्तो व्यापको मूर्तिरव्ययः ॥ ७५.४३ ॥

അവൻ മഹായോഗി, മഹാദേവൻ, ലോകം ധ്യാനിക്കേണ്ട ജനാർദനൻ. അവൻ അനന്തൻ, സർവ്വലോകഗതൻ, സർവ്വവ്യാപകൻ, മൂർത്തിമാൻ, അവ്യയൻ.

Verse 44

न तस्य प्राकृताः मूर्तिर्मांसमेदोऽस्थिसंभवा । योगित्वाच्चेश्वरत्वाच्च सत्त्वरूपधरो विभुः ॥ ७५.४४ ॥

അവന്റെ രൂപം പ്രാകൃതമല്ല; മാംസം, മേദസ്, അസ്ഥി എന്നിവയിൽ നിന്നു ജനിച്ചതുമല്ല. യോഗിത്വവും ഈശ്വരത്വവും കൊണ്ടു ആ വിഭു സത്ത്വസ്വരൂപം ധരിക്കുന്നു.

Verse 45

तन्निमित्तं समुत्पन्नं लोके पद्मं सनातनम् । कल्पशेषस्य तस्यादौ कालस्य गतिरीदृशी ॥ ७५.४५ ॥

ആ നിമിത്തത്തിൽ നിന്നു ലോകത്തിൽ സനാതനമായ പദ്മം ഉദ്ഭവിച്ചു. ആ കല്പശേഷത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കാലത്തിന്റെ ഗതി ഇപ്രകാരമായിരുന്നു.

Verse 46

तस्मिन् पद्मे समुत्पन्नो देवदेवश्चतुर्मुखः । प्रजापतिपतिर्देव ईशानो जगतः प्रभुः ॥ ७५.४६ ॥

ആ പദ്മത്തിൽ ദേവദേവനായ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവ് ഉദ്ഭവിച്ചു—അവൻ പ്രജാപതികളുടെ അധിപൻ, ദിവ്യ ഈശ്വരൻ, ലോകത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയും പ്രഭുവും ആകുന്നു.

Verse 47

तस्य बीजनिसर्गं हि पुष्करस्य यथार्थवत् । कृत्स्नं प्रजानिसर्गेण विस्तरेणैव वर्ण्यते ॥ ७५.४७ ॥

അവന്റെ ബീജ-ഉദ്ഭവം—അഥവാ പുഷ്കരത്തിന്റെ—വിവരണം യഥാർത്ഥ താത്പര്യപ്രകാരം പ്രജാ-സർഗ്ഗകഥയിലൂടെ സമ്പൂർണ്ണമായും വിശദമായും വർണ്ണിക്കപ്പെടും.

Verse 48

तदम्बु वैष्णवः कायो यतो रत्नविभूषितः । पद्माकाराऽ समुत्पन्ना पृथिवी सवनद्रुमा ॥ ७५.४८ ॥

ആ ജലം വൈഷ്ണവ കായമായി മാറി, രത്നങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമായി; പിന്നെ ഭൂമി പദ്മാകൃതിയിൽ, വനങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും സഹിതം, ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 49

तत् तस्य लोकपद्मस्य विस्तारं सिद्धभाषितम् । वर्ण्यमानं विभागेन क्रमशः शृणुत द्विजाः ॥ ७५.४९ ॥

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! സിദ്ധന്മാരുടെ വചനത്തിൽ വർണ്ണിക്കപ്പെട്ട ആ ‘ലോക-പദ്മ’ത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വിഭാഗങ്ങളായി, ക്രമമായി, ഇപ്പോൾ ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 50

महावर्षाणि ख्यातानि चत्वार्यत्र च संस्थिताः । तत्र पर्वतसंस्थानो मेरुर्नाम महाबलः ॥ ७५.५० ॥

ഇവിടെ പ്രസിദ്ധമായ നാല് മഹാവർഷങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്നു പറയുന്നു; അവിടെ പർവ്വതാകൃതിയിലുള്ള പ്രദേശത്ത് മഹാബലനായ ‘മേരു’ എന്ന പർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 51

नानावर्णः स पार्श्वेषु पूर्वतः श्वेत उच्यते । पीतं च दक्षिणं तस्य भृङ्गवर्णं तु पश्चिमम् ॥ ७५.५१ ॥

അത് തന്റെ പാർശ്വങ്ങളിൽ നാനാവർണ്ണങ്ങളുള്ളതായി പറയുന്നു—കിഴക്കേ ഭാഗം ശ്വേതം, തെക്കേ ഭാഗം പീതം, പടിഞ്ഞാറേ ഭാഗം ഭൃംഗവർണ്ണം (ശ്യാമം) ആകുന്നു।

Verse 52

उत्तरं रक्तवर्णं तु तस्य पार्श्वं महात्मनः । मेरुस्तु शोभते शुक्लो राजवंशे तु धिष्टितः ॥ ७५.५२ ॥

ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഉത്തര പാർശ്വം രക്തവർണ്ണമാണ്; എന്നാൽ മേരു പർവ്വതം ശ്വേതമായി ദീപ്തിമാനായി, രാജവംശത്തിൽ സ്ഥാപിതമായി ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 53

तरुणादित्यसंकाशो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्राणि चतुराशीतिरुच्छ्रितः ॥ ७५.५३ ॥

അവൻ യുവസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനായി, പുകരഹിതമായ അഗ്നിപോലെ തോന്നി; അവന്റെ ഉയരം എൺപത്തിനാലായിരം യോജന.

Verse 54

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु । शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ॥ ७५.५४ ॥

ഇത് പതിനാറ് (അളവ്) താഴേക്ക് പ്രവേശിച്ചും പതിനാറ് (അളവ്) വീതിയിൽ വ്യാപിച്ചുമിരിക്കുന്നു; ശറാവംപോലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതിനാൽ മുകളിൽ മുപ്പത്തിരണ്ട് (അളവ്) വരെ വിശാലമാണ്।

Verse 55

विस्तारस्त्रिगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः । मण्डलेन प्रमाणेन व्यस्यमानं तदिष्यते ॥ ७५.५५ ॥

ഇതിന്റേത് ത്രിഗുണമായ വ്യാപ്തിയെന്നും ചുറ്റളവ് എല്ലാദിക്കിലും ഉണ്ടെന്നും പറയുന്നു; മണ്ഡലം (വൃത്തം) എന്ന മാനദണ്ഡപ്രകാരം അളന്ന് വിന്യസിക്കുന്നതുതന്നെ ശരിയായ അളവായി അംഗീകരിക്കുന്നു।

Verse 56

नवतिश्च सहस्राणि योजनानां समन्ततः । ततः षट्काधिकानां च व्यस्यमानं प्रकीर्तितम् । चतुरस्त्रेण मानेन परिणामः समन्ततः ॥ ७५.५६ ॥

അതിന്റെ വ്യാപ്തി എല്ലാദിക്കുകളിലും തൊണ്ണൂറ്റായിരം യോജന. തുടർന്ന് ആറായിരം യോജന അധികമായി അതിന്റെ വ്യാസമെന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ചതുരശ്ര മാനപ്രകാരം അതിന്റെ പരിസരം എല്ലാഭാഗത്തും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 57

स पर्वतो महादिव्यो दिव्यौषधिसमन्वितः । सवैनैरावृतः सर्वो जातरूपमयैः शुभैः ॥ ७५.५७ ॥

ആ പർവ്വതം അത്യന്തം ദിവ്യവും മഹാതേജസ്സുമുള്ളതും ദിവ്യ ഔഷധികളാൽ സമന്വിതവുമാണ്; അത് മുഴുവനും മംഗളകരമായ സ്വർണമയ ലക്ഷണങ്ങളാൽ ആവൃതമാണ്.

Verse 58

तत्र देवगणाः सर्वे गन्धर्वोरगराक्षसाः । शैलराजे प्रमोदन्ते तथैवाप्सरसां गणाः ॥ ७५.५८ ॥

അവിടെ ദേവഗണങ്ങൾ എല്ലാം—ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, രാക്ഷസർ എന്നിവരോടുകൂടി—ആ ശൈലരാജനിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; അതുപോലെ അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളും ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 59

स तु मेरुः परिवृतो भवनैर्भूतभावनैः । चत्वारो यस्य देशास्तु नानापार्श्वेषु धिष्ठिताः ॥ ७५.५९ ॥

ആ മേരു പർവ്വതം ജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന വാസസ്ഥലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിന് നാലു പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്, അവ അതിന്റെ വിവിധ പാർശ്വങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 60

भद्राश्वो भारतश्चैव केतुमालश्च पश्चिमे । उत्तरे कुरवश्चैव कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ॥ ७५.६० ॥

ഭദ്രാശ്വം, ഭാരതം, പടിഞ്ഞാറെ കേതുമാലം; കൂടാതെ വടക്കേ കുരുക്കൾ—ഇവ പുണ്യം സമ്പാദിച്ചവർക്കുള്ള ആശ്രയസ്ഥാനങ്ങളാണ്.

Verse 61

कर्णिका तस्य पद्मस्य समन्तात् परिमण्डला । योजनानां सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः ॥ ७५.६१ ॥

ആ പദ്മത്തിന്റെ കർണിക ചുറ്റും വൃത്താകാരമാണ്; യോജന-പ്രമാണമനുസരിച്ച് അതിന്റെ വ്യാപ്തി ആയിരക്കണക്കിന് യോജനകളാണ്.

Verse 62

तस्य केसरजालानि नवषट् च प्रकीर्तिताः । चतुरशीतिरुत्सेधो विवरान्तरगोचराः ॥ ७५.६२ ॥

അതിന്റെ കേസരജാലങ്ങൾ അമ്പത്തൊമ്പത് എന്നു പ്രസിദ്ധം; അതിന്റെ ഉയരം എൺപത്തിനാല്, ദ്വാരങ്ങള്ക്കിടയിലെ ഇടവിടങ്ങളിൽ വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 63

त्रिंशच्चापि सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः । तस्य केसरजालानि विकीर्णानि समन्ततः ॥ ७५.६३ ॥

യോജന-പ്രമാണമനുസരിച്ച് അതിന്റെ വ്യാപ്തി മുപ്പതിനായിരം വരെ; അതിന്റെ കേസരജാലങ്ങൾ എല്ലാടവും ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.

Verse 64

शतसाहस्रमायाममशीतिḥ पृथुलानि च । चत्वारि तत्र पर्णानि योजनानां चतुर्दश ॥ ७५.६४ ॥

അതിന്റെ നീളം ഒരു ലക്ഷം (യോജന), വീതി എൺപത്; അവിടെ നാല് ‘പർണ’ങ്ങൾ ഉണ്ട്—ഓരോന്നും പതിനാലു യോജന അളവിൽ.

Verse 65

तत्र या सा मया तुभ्यं कर्णिकीत्यभिविश्रुता । तां वर्ण्यमानामेकाग्र्यात् समासेन निबोधत । मणिपर्णशतैश्चित्रां नानावर्णप्रभासिताम् ॥ ७५.६५ ॥

അവിടെ ‘കർണികീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായതിനെ ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ സംക്ഷിപ്ത വിവരണം ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക—അത് നൂറുകണക്കിന് മണിമയ ഇലകളാൽ വർണവൈവിധ്യമാർന്നതും, പല നിറങ്ങളുടെ പ്രഭയാൽ ദീപ്തവുമാണ്.

Verse 66

अनेकपर्णनिचयं सौवर्णमरुणप्रभम् । कान्तं सहस्रपर्वाणं सहस्रोदरकन्दरम् । सहस्रशतपत्रं च वृत्तमेकं नगोत्कतमम् ॥ ७५.६६ ॥

ഒരു അത്യുത്തമമായ പർവ്വതം വൃത്താകാരമായി വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടു—അനേകം ഇലകളുടെ സമുച്ചയത്തോടെ യുക്തം, സ്വർണ്ണ-അരുണപ്രഭയിൽ ദീപ്തവും മനോഹരവും; സഹസ്ര ശിഖരങ്ങളുള്ളത്, ഉള്ളിൽ സഹസ്ര ഗുഹകളുള്ളത്, സഹസ്രവും ശതവും ദളങ്ങളുള്ള പദ്മസദൃശ രൂപങ്ങളാൽ സമന്വിതം।

Verse 67

मणिरत्नार्पितश्वभ्रैर्मणिभिश्चित्रवेदिकाम् । सुवर्णमणिचित्राङ्गैर्मणिचर्चिततोरणैः ॥ ७५.६७ ॥

മണി-രത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച കുഴികളോടുകൂടി, വിവിധ മണികളാൽ അലങ്കരിച്ച വേദികയോടുകൂടി; സ്വർണ്ണവും മണികളും ചേർന്ന് വർണ്ണവൈവിധ്യമാർന്ന ഘടകങ്ങളോടും, മണി-ശോഭിത തോരണങ്ങളോടും കൂടി സുസജ്ജമായിരുന്നു।

Verse 68

तत्र ब्रह्मसभा रम्या ब्रह्मर्षिजनसंकुला । नाम्ना मनोव्रती नाम सर्वलोकेषु विश्रुता ॥ ७५.६८ ॥

അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ രമ്യമായ സഭാഭവനം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് ബ്രഹ്മർഷികളുടെ സമൂഹംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു. ‘മനോവ്രതീ’ എന്ന നാമത്തിൽ അത് സർവ്വലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു।

Verse 69

तत्रेशानस्य देवस्य सहस्रादित्यवर्चसः । महाविमानसंस्थस्य महिमा वर्त्तते सदा ॥ ७५.६९ ॥

അവിടെ സഹസ്ര സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായ, മഹാവിമാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ ആ ദേവൻ ഈശാനന്റെ മഹിമ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 70

तत्र सर्वे देवगणाश्चतुर्वक्त्रं स्वयं प्रभुम् । इष्ट्वा पूज्यनमस्कारैरर्चनीयमुपस्थिताः ॥ ७५.७० ॥

അവിടെ സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളും—ചതുര്മുഖനായ സ്വയംപ്രകാശനായ പ്രഭുവിനെ ആരാധിച്ച ശേഷം—പൂജയും വന്ദനവും നമസ്കാരവും അർപ്പിച്ച് ആ അർച്ചനീയന്റെ സന്നിധിയിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 71

यैस्तदा दिहसंकल्पैर्ब्रह्मचर्यं महात्मभिः । चीर्‍णं चारुमनोभिश्च सदाचारपथि स्थितैः ॥ ७५.७१ ॥

അപ്പോൾ ദൃഢസങ്കൽപ്പമുള്ള, ശുദ്ധമനസ്സുള്ള, സദാചാരപഥത്തിൽ സ്ഥിരമായ മഹാത്മാക്കൾ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം യഥാവിധി ആചരിച്ചു।

Verse 72

सम्यगिष्ट्वा च भुक्त्वा च पितृदेवार्चने रताः । गृहाश्रमपरास्तत्र विनीताः अतिथिप्रियाः ॥ ७५.७२ ॥

യഥാവിധി യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം അവർ പിതൃ-ദേവാരാധനയിൽ നിരതരായിരുന്നു; അവിടെ അവർ ഗൃഹാശ്രമത്തിൽ പരായണരും വിനീതരും അതിഥിസത്കാരപ്രിയരുമായിരുന്നു।

Verse 73

गृहिणः शुक्लकर्मस्थाः विरक्ताः कारणात्मकाः । यमैर्नियमदानैश्च दृढनिर्दग्धकिल्बिषाः ॥ ७५.७३ ॥

ഗൃഹസ്ഥർ ശുദ്ധകർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി, വൈരാഗ്യമുള്ളവരും കാരണതത്ത്വവിവേകത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും ആകുന്നു; യമ-നിയമങ്ങളും ദാനവും മൂലം അവരുടെ പാപങ്ങൾ ദൃഢമായി ദഗ്ധമാകുന്നു।

Verse 74

तेषां निवसनं शुक्लब्रह्मलोकमनिन्दितम् । उपर्युपरि सर्वासां गतिनां परमा गतिः । चतुर्दशसहस्राणि योजनानां तु कीर्तितम् ॥ ७५.७४ ॥

അവരുടെ വാസസ്ഥലം നിന്ദാരഹിതമായ ശുക്ല-ബ്രഹ്മലോകമെന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു; അത് എല്ലാ ഗതികളിലും മേലുമേലായി നിലകൊള്ളുന്ന പരമഗതിയാണ്. അതിന്റെ വ്യാപ്തി പതിനാലായിരം യോജനയെന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 75

ततोऽर्द्धरुचिरे कृष्णे तरुणादित्यवर्चसि । महागिरौ ततो रम्ये रत्नधातुविचित्रिते ॥ ७५.७५ ॥

പിന്നീട് അർദ്ധപ്രകാശമുള്ള കൃഷ്ണവർണ്ണവും യുവസൂര്യന്റെ തേജസ്സുമുള്ള ആ മഹാഗിരിയിൽ; തുടർന്ന് രത്നധാതുക്കളാൽ വിചിത്രിതമായ रम്യ പ്രദേശത്ത് അവർ എത്തി।

Verse 76

नैकरत्नसमावासे मणितोरणमन्दिरे । मेरोः सर्वेषु पार्श्वेषु समन्तात् परिमण्डले ॥ ७५.७६ ॥

നാനാരത്നസമൃദ്ധമായ വാസസ്ഥാനത്തിൽ, മണിത്തോരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ മന്ദിരത്തിനുള്ളിൽ, മേരു പർവതത്തിന്റെ എല്ലാ പാർശ്വങ്ങളിലും ചുറ്റുമുള്ള വൃത്താകാര പരിമണ്ഡലത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 77

त्रिंशद्योजनसाहस्रं चक्रपाटो नगोत्तमः । जारुधिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः ॥ ७५.७७ ॥

മുപ്പതിനായിരം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ചക്രപാടം എന്ന നഗോത്തമൻ; ജാരുധി എന്ന ശൈലേന്ദ്രനും—ഇവയെ ഉത്തരദേശീയ (പർവത/പ്രദേശം) എന്നു സ്മരിക്കുന്നു।

Verse 78

एतेषां शैलमुख्यानामुत्तरेषु यथाक्रमः । स्थलीरन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत ॥ ७५.७८ ॥

ഈ പ്രധാന പർവതങ്ങളുടെ വടക്കുഭാഗങ്ങളിൽ യഥാക്രമം ഉള്ള സമതലങ്ങൾ, ഇടക്കുള്ള ദ്രോണികൾ (താഴ്വരകൾ), കൂടാതെ സരോവരങ്ങൾ അറിയുക।

Verse 79

दशयोजनविस्तीर्णा चक्रपाटोपनिर्गता । सा तूर्द्ध्ववाहिनी चापि नदी भूमौ प्रतिष्ठिता ॥ ७५.७९ ॥

പത്ത് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ആ നദി ചക്രപാടത്തിന്റെ നിർഗമത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; അവൾ—ഊർധ്വവാഹിനിയായിരുന്നാലും—ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിതയായി।

Verse 80

सा पुर्याममरावत्यां क्रममाणेन्दुरा प्रभौ । तया तिरस्कृता वा अपि सूर्येन्दुज्योतिषां गणाः ॥ ७५.८० ॥

അമരാവതി നഗരിയിൽ ആ പ്രഭാമയി ചന്ദ്രസദൃശ ദീപ്തിയോടെ മിതഗതിയിൽ നീങ്ങി; അവളാൽ സൂര്യചന്ദ്രാദി ജ്യോതിസ്സുകളുടെ സംഘം പോലും മങ്ങിപ്പോയതുപോലെ ആയി।

Verse 81

उदयास्तमिते सन्ध्ये ये सेवन्ते द्विजोत्तमाः । तान् तुष्यन्ते द्विजाः सर्वानष्टावप्यचलोत्तमान् ॥ ७५.८१ ॥

ഉദയവും അസ്തമയവും തമ്മിലുള്ള സന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ വിധിപൂർവ്വം സന്ധ്യോപാസന ചെയ്യുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ മൂലം എല്ലാ ദ്വിജരും തൃപ്തരാകുന്നു; എട്ട് ശ്രേഷ്ഠ പർവതങ്ങളും പോലും സന്തുഷ്ടമാകുന്നു।

Verse 82

परिभ्रमज्ज्योतिषां या सा रुद्रेन्द्रमता शुभा ॥ ७५.८२ ॥

പരിഭ്രമിക്കുന്ന ജ്യോതിസ്സുകളുടെ സമുച്ചയമായ ആ മംഗളസ്വരൂപം, രുദ്ര–ഇന്ദ്രബന്ധിത മതങ്ങളിൽ അംഗീകൃതമാണെന്ന് പറയുന്നു।