Yogatattva

Verse 1

योगतत्त्वं प्रवक्ष्यामि योगिनां हितकाम्यया । यच्छ्रुत्वा च पठित्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥१॥

യോഗികളുടെ ഹിതകാമനയോടെ ഞാൻ യോഗതത്ത്വം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഇത് ശ്രവിക്കുകയും പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 2

विष्णुर्नाम महायोगी महाभूतो महातपाः । तत्त्वमार्गे यथा दीपो दृश्यते पुरुषोत्तमः ॥२॥

വിഷ്ണു തന്നെയാണ് മഹായോഗി, മഹാഭൂതൻ, മഹാതപസ്വി; തത്ത്വമാർഗത്തിൽ പുരുഷോത്തമനായ പരമാത്മാവ് ദീപംപോലെ പ്രകാശിച്ച് ദർശനമാകുന്നു.

Verse 3

तमाराध्य जगन्नाथं प्रणिपत्य पितामहः । पप्रच्छ योगतत्त्वं मे ब्रूहि चाष्टाङ्गसंयुतम् ॥३॥

ആ ജഗന്നാഥനെ ആരാധിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത് പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ചോദിച്ചു: ‘എനിക്ക് യോഗതത്ത്വം പറയുക; അഷ്ടാംഗങ്ങളോടുകൂടിയും ഉപദേശിക്കുക.’

Verse 4

तमुवाच हृषीकेशो वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । सर्वे जीवाः सुखैर्दुःखैर्मायाजालेन वेष्टिताः ॥४॥

ഹൃഷീകേശൻ അവനോടു പറഞ്ഞു: “ഞാൻ തത്ത്വപ്രകാരം വിശദീകരിക്കും—ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക. എല്ലാ ജീവികളും സുഖദുഃഖങ്ങളാൽ മായാജാലത്തിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.”

Verse 5

तेषां मुक्तिकरं मार्गं मायाजालनिकृन्तनम् । जन्ममृत्युजराव्याधिनाशनं मृत्युतारकम् ॥ नानामार्गैस्तु दुष्प्रापं कैवल्यं परमं पदम् । पतिताः शास्त्रजालेषु प्रज्ञया तेन मोहिताः ॥५-६॥

അവർക്കായി മോക്ഷം നൽകുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമുണ്ട്; അത് മായാജാലം മുറിച്ചെറിയുന്നു, ജനനം-മരണം-ജര-വ്യാധി എന്നിവ നശിപ്പിക്കുന്നു, മരണത്തെ അതിക്രമിപ്പിച്ച് കടത്തുന്നു. എന്നാൽ പല മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ പരമപദമായ കൈവല്യം ദുഷ്പ്രാപ്യം; അവർ ശാസ്ത്രജാലങ്ങളിൽ വീണു, ബുദ്ധിയാൽ തന്നെ മോഹിതരായിരിക്കുന്നു.

Verse 6

तेषां मुक्तिकरं मार्गं मायाजालनिकृन्तनम् । जन्ममृत्युजराव्याधिनाशनं मृत्युतारकम् ॥ नानामार्गैस्तु दुष्प्रापं कैवल्यं परमं पदम् । पतिताः शास्त्रजालेषु प्रज्ञया तेन मोहिताः ॥५-६॥

അവർക്കായി മോക്ഷം നൽകുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമുണ്ട്; അത് മായാജാലം മുറിച്ചെറിയുന്നു, ജനനം-മരണം-ജര-വ്യാധി എന്നിവ നശിപ്പിക്കുന്നു, മരണത്തെ അതിക്രമിപ്പിച്ച് കടത്തുന്നു. എന്നാൽ പല മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ പരമപദമായ കൈവല്യം ദുഷ്പ്രാപ്യം; അവർ ശാസ്ത്രജാലങ്ങളിൽ വീണു, ബുദ്ധിയാൽ തന്നെ മോഹിതരായിരിക്കുന്നു.

Verse 7

अनिर्वाच्यं पदं वक्तुं न शक्यं तैः सुरैरपि । स्वात्मप्रकाशरूपं तत् किं शास्त्रेण प्रकाशते ॥७॥

ആ പദം അനിർവചനീയമാണ്; ദേവന്മാർക്കും അതിനെ വാക്കുകളാൽ പറയാൻ കഴിയില്ല. അത് സ്വയംപ്രകാശമായ ആത്മചൈതന്യസ്വരൂപം—ശാസ്ത്രം അതിനെ എങ്ങനെ ‘പ്രകാശിപ്പിക്കും’?

Verse 8

निष्कलं निर्मलं शान्तं सर्वातीतं निरामयम् । तदेव जीवरूपेण पुण्यपापफलैर्वृतम् ॥८॥

നിഷ്കലം, നിർമലം, ശാന്തം, സർവാതീതം, നിരാമയം—അതേ തത്ത്വം ജീവസ്വരൂപമായി പുണ്യപാപഫലങ്ങളാൽ ആവൃതമാകുന്നു.

Verse 9

परमात्मपदं नित्यं तत्कथं जीवतां गतम् । सर्वभावपदातीतं ज्ञानरूपं निरञ्जनम् ॥९॥

പരമാത്മപദം നിത്യമാകുന്നു; അത് എങ്ങനെ ജീവഭാവത്തിലേക്ക് വന്നത്? സർവഭാവപദാതീതമായി അത് ജ്ഞാനസ്വരൂപവും നിരഞ്ജനവും ആകുന്നു.

Verse 10

वारिवत्स्फुरितं तस्मिंस्तत्राहंकृतिरुत्थिता । पञ्चात्मकमभूत्पिण्डं धातुबद्धं गुणात्मकम् ॥१०॥

ആ തത്ത്വത്തിൽ ജലത്തെപ്പോലെ ഒരു വിറയൽ ഉണ്ടായി; അവിടെ അഹങ്കൃതി (അഹം-ഭാവം) ഉദിച്ചു. ദേഹരൂപമായ പിണ്ഡം പഞ്ചാത്മകമായി, ധാതുക്കളാൽ ബന്ധിതമായി, ഗുണമയമായി മാറി.

Verse 11

सुखदुःखैः समायुक्तं जीवभावनया कुरु । तेन जीवाभिधा प्रोक्ता विशुद्धैः परमात्मनि ॥११॥

ജീവ-ഭാവനയാൽ അതിനെ സുഖദുഃഖങ്ങളോടു ചേർന്നതാക്കുക. അതിനാൽ പരമാത്മാവിനെ സംബന്ധിച്ച് വിശുദ്ധ ഋഷിമാർ ‘ജീവ’ എന്ന അഭിധാനം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 12

कामक्रोधभयं चापि मोहलोभमदो रजः । जन्ममृत्युश्च कार्पण्यं शोकस्तन्द्रा क्षुधा तृषा ॥ तृष्णा लज्जा भयं दुःखं विषादो हर्ष एव च । एभिर्दोषैर्विनिर्मुक्तः स जीवः केवलो मतः ॥१२-१३॥

കാമം, ക്രോധം, ഭയം; മോഹം, ലോഭം, മദം, രജസ്; ജനനം-മരണം, കാർപണ്യം; ശോകം, തന്ദ്ര, ക്ഷുധ, തൃഷ്ണ; ആസക്തി, ലജ്ജ, ഭയം, ദുഃഖം, വിഷാദം, ഹർഷം—ഇവ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി വിമുക്തനായ ജീവൻ ‘കേവലൻ’ (ശുദ്ധ/ഏകൻ) എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 13

कामक्रोधभयं चापि मोहलोभमदो रजः । जन्ममृत्युश्च कार्पण्यं शोकस्तन्द्रा क्षुधा तृषा ॥ तृष्णा लज्जा भयं दुःखं विषादो हर्ष एव च । एभिर्दोषैर्विनिर्मुक्तः स जीवः केवलो मतः ॥

കാമം, ക്രോധം, ഭയം; മോഹം, ലോഭം, മദം, രജസ്; ജനനം-മരണം, ദൈന്യം; ശോകം, തന്ദ്ര, ക്ഷുധ, തൃഷ്ണ; തൃഷ്ണ, ലജ്ജ, ഭയം, ദുഃഖം, വിഷാദം, ഹർഷം—ഇവ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നെല്ലാം വിമുക്തനായ ജീവൻ ‘കേവലൻ’, അഥവാ ശുദ്ധസ്വരൂപൻ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 14

तस्माद्दोषविनाशार्थमुपायं कथयामि ते । योगहीनं कथं ज्ञानं मोक्षदं भवति ध्रुवम् ॥ योगो हि ज्ञानहीनस्तु न क्षमो मोक्षकर्मणि । तस्माज्ज्ञानं च योगं च मुमुक्षुर्दृढमभ्यसेत् ॥

അതുകൊണ്ട് ദോഷനാശത്തിനായി ഞാൻ നിനക്കു ഉപായം പറയുന്നു. യോഗമില്ലാത്ത ജ്ഞാനം എങ്ങനെ നിശ്ചയമായി മോക്ഷദായകമാകും? ജ്ഞാനമില്ലാത്ത യോഗവും മോക്ഷസാധനത്തിൽ സമർത്ഥമല്ല. അതിനാൽ മുമുക്ഷു ജ്ഞാനവും യോഗവും—ഇരണ്ടും ദൃഢമായി അഭ്യസിക്കണം.

Verse 15

तस्माद्दोषविनाशार्थमुपायं कथयामि ते । योगहीनं कथं ज्ञानं मोक्षदं भवति ध्रुवम् ॥ योगो हि ज्ञानहीनस्तु न क्षमो मोक्षकर्मणि । तस्माज्ज्ञानं च योगं च मुमुक्षुर्दृढमभ्यसेत् ॥

അതുകൊണ്ട് ദോഷനാശത്തിനായി ഞാൻ നിനക്കു ഉപായം പറയുന്നു. യോഗമില്ലാത്ത ജ്ഞാനം എങ്ങനെ നിശ്ചയമായി മോക്ഷദായകമാകും? ജ്ഞാനമില്ലാത്ത യോഗവും മോക്ഷസാധനത്തിൽ സമർത്ഥമല്ല. അതിനാൽ മുമുക്ഷു ജ്ഞാനവും യോഗവും—ഇരണ്ടും ദൃഢമായി അഭ്യസിക്കണം.

Verse 16

अज्ञानादेव संसारो ज्ञानादेव विमुच्यते । ज्ञानस्वरूपमेवादौ ज्ञानं ज्ञेयैकसाधनम् ॥१६॥

അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സംസാരം; ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ വിമോചനം. ആദിയിൽ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനസ്വരൂപം തന്നേ; അറിയേണ്ടതിലേക്കുള്ള ഏകമാർഗം ജ്ഞാനം മാത്രമാണ്.

Verse 17

ज्ञातं येन निजं रूपं कैवल्यं परमं पदम् । निष्कलं निर्मलं साक्षात् सच्चिदानन्दरूपकम् ॥ उत्पत्तिस्थितिसंहारस्फूर्तिज्ञानविवर्जितम् । एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तम् अथ योगं ब्रवीमि ते ॥ योगो हि बहुधा ब्रह्मन् भ...

യാതിനാൽ സ്വന്തം സ്വരൂപം അറിയപ്പെടുന്നുവോ—കൈവല്യം എന്ന പരമപദം—അഖണ്ഡം, നിർമലം, സാക്ഷാത്, സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപം; ഉത്പത്തി-സ്ഥിതി-സംഹാരം, സ്ഫൂർതി എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തം—ഇതിനെ ‘ജ്ഞാനം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് യോഗം പറയുന്നു. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, വ്യവഹാരത്തിൽ യോഗം പലവിധമായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു: മന്ത്രയോഗം, ലയയോഗം, ഹഠയോഗം, രാജയോഗം.

Verse 18

ज्ञातं येन निजं रूपं कैवल्यं परमं पदम् । निष्कलं निर्मलं साक्षात् सच्चिदानन्दरूपकम् ॥ उत्पत्तिस्थितिसंहारस्फूर्तिज्ञानविवर्जितम् । एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तम् अथ योगं ब्रवीमि ते ॥ योगो हि बहुधा ब्रह्मन् भ...

യാതിനാൽ സ്വന്തം സ്വരൂപം അറിയപ്പെടുന്നുവോ—കൈവല്യം എന്ന പരമപദം—അഖണ്ഡം, നിർമലം, സാക്ഷാത്, സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപം; ഉത്പത്തി-സ്ഥിതി-സംഹാരം, സ്ഫൂർതി എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തം—ഇതിനെ ‘ജ്ഞാനം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് യോഗം പറയുന്നു. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, വ്യവഹാരത്തിൽ യോഗം പലവിധമായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു: മന്ത്രയോഗം, ലയയോഗം, ഹഠയോഗം, രാജയോഗം.

Verse 19

ज्ञातं येन निजं रूपं कैवल्यं परमं पदम् । निष्कलं निर्मलं साक्षात् सच्चिदानन्दरूपकम् ॥ उत्पत्तिस्थितिसंहारस्फूर्तिज्ञानविवर्जितम् । एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तम् अथ योगं ब्रवीमि ते ॥ योगो हि बहुधा ब्रह्मन् भ...

യാതൊന്നാൽ ഒരാൾ തന്റെ സ്വസ്വരൂപം അറിയുന്നു—കൈവല്യമെന്ന പരമപദം—അത് നിഷ്കലം, നിർമ്മലം, സാക്ഷാത് അനുഭവസിദ്ധം, സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപം. ഉത്പത്തി, സ്ഥിതി, സംഹാരം, സ്ഫൂർതി, വിഷയീകരണജ്ഞാനം എന്നിവയുടെ ഭാവനകളിൽ നിന്നു വിമുക്തമായതിനെ ‘ജ്ഞാനം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ നിനക്കു യോഗം പറയുന്നു. ഹേ ബ്രാഹ്മണ, പ്രയോഗത്തിൽ യോഗം പലവിധമായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു: മന്ത്രയോഗം, ലയയോഗം, ഹഠയോഗം, രാജയോഗം.

Verse 20

आरम्भश्च घटश्चैव तथा परिचयः स्मृतः । निष्पत्तिश्चेत्यवस्था च सर्वत्र परिकीर्तिता ॥

അവസ്ഥകൾ എല്ലായിടത്തും ഇങ്ങനെ പ്രസിദ്ധമാണ്: ആരംഭം, ഘടം, അതുപോലെ പരിചയം (പരിചിതത്വം), പിന്നെ നിഷ്പത്തി (സിദ്ധി/പരിപാകം)।

Verse 21

एतेषां लक्षणं ब्रह्मन् वक्ष्ये शृणु समासतः । मातृकादियुतं मन्त्रं द्वादशाब्दं तु यो जपेत् ॥ क्रमेण लभते ज्ञानम् अणिमादिगुणान्वितम् । अल्पबुद्धिरिमं योगं सेवते साधकाधमः ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണ, ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു—കേൾക്കുക. മാതൃകാ (അക്ഷരശക്തി) മുതലായവയാൽ യുക്തമായ ദ്വാദശാക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുന്നവൻ ക്രമേണ അണിമാ മുതലായ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ ജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു. അല്പബുദ്ധിയുള്ളവൻ ഈ യോഗം സേവിക്കുന്നു; അവൻ സാധകരിൽ അധമൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 22

एतेषां लक्षणं ब्रह्मन् वक्ष्ये शृणु समासतः । मातृकादियुतं मन्त्रं द्वादशाक्षरं तु यो जपेत् ॥ क्रमेण लभते ज्ञानम् अणिमादिगुणान्वितम् । अल्पबुद्धिरिमं योगं सेवते साधकाधमः ॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഇവയുടെ ലക്ഷണം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു; ശ്രവിക്കൂ. മാതൃകാദി അക്ഷരങ്ങളാൽ യുക്തമായ ദ്വാദശാക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുന്നവൻ ക്രമേണ അണിമാ മുതലായ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ ജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു. അല്പബുദ്ധിയുള്ളവൻ ഈ യോഗം സേവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സാധകരിൽ അധമനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 23

लययोगश्चित्तलयः कोटिशः परिकीर्तितः । गच्छंस्तिष्ठन् स्वपन् भुञ्जन् ध्यायेन् निष्कलमीश्वरम् ॥ स एव लययोगः स्यात् हठयोगमतः शृणु । यमश्च नियमश्चैव आसनं प्राणसंयमः ॥ प्रत्याहारो धारणा च ध्यानं भ्रूमध्यमे ...

ലയയോഗം എന്നത് ചിത്തലയം; അത് കോടികളായ രീതികളിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും നിർവികലനായ ഈശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം. അതുതന്നെയാണ് ലയയോഗം. ഇനി ഹഠയോഗം കേൾക്കുക: യമവും നിയമവും, ആസനം, പ്രാണസംയമം; പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ഭ്രൂമധ്യത്തിൽ ഹരിയുടെ ധ്യാനം; സമാധി—സമത്വാവസ്ഥ—ഇതാണ് അഷ്ടാംഗയോഗം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 24

लययोगश्चित्तलयः कोटिशः परिकीर्तितः । गच्छंस्तिष्ठन् स्वपन् भुञ्जन् ध्यायेन् निष्कलमीश्वरम् ॥ स एव लययोगः स्यात् हठयोगमतः शृणु । यमश्च नियमश्चैव आसनं प्राणसंयमः ॥ प्रत्याहारो धारणा च ध्यानं भ्रूमध्यमे ...

ലയയോഗം എന്നത് ചിത്തലയം; അത് കോടികളായ രീതികളിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും നിർവികലനായ ഈശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം. അതുതന്നെയാണ് ലയയോഗം. ഇനി ഹഠയോഗം കേൾക്കുക: യമവും നിയമവും, ആസനം, പ്രാണസംയമം; പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ഭ്രൂമധ്യത്തിൽ ഹരിയുടെ ധ്യാനം; സമാധി—സമത്വാവസ്ഥ—ഇതാണ് അഷ്ടാംഗയോഗം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 25

लययोगश्चित्तलयः कोटिशः परिकीर्तितः । गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुञ्जन्ध्यायेन्निष्कलमीश्वरम् ॥ स एव लययोगः स्याद्धठयोगमतः शृणु । यमश्च नियमश्चैव आसनं प्राणसंयमः ॥ प्रत्याहारो धारणा च ध्यानं भ्रूमध्यमे हरिम्...

ലയയോഗം എന്നത് ചിത്തലയം ആകുന്നു; അത് കോടിവിധമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും പോലും നിഷ്കല (നിർഗുണ) ഈശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം. അതുതന്നെയാണ് ലയയോഗം. അതിനാൽ ഹഠയോഗം കേൾക്കുക: യമവും നിയമവും, ആസനം, പ്രാണസംയമം; പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ഭ്രൂമധ്യത്തിൽ ഹരിയെ ധ്യാനിക്കൽ; സമാധി—സമത്വാവസ്ഥ—ഇതാണ് അഷ്ടാംഗയോഗം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 26

महामुद्रा महाबन्धो महावेधश्च खेचरी । जालन्धरोड्डियाणश्च मूलबन्धैस्तथैव च ॥ दीर्घप्रणवसन्धानं सिद्धान्तश्रवणं परम् । वज्रोली चामरोली च सहजोली त्रिधा मता ॥

മഹാമുദ്ര, മഹാബന്ധ, മഹാവേധ, ഖേചരി; അതുപോലെ ജാലന്ധരവും ഉഡ്ഡിയാണവും, കൂടാതെ മൂലബന്ധവും. പ്രണവത്തിൽ (ഓം) ദീർഘ സംധാനം—ദീർഘ ലീനത—മറ്റും സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പരമ ശ്രവണം. വജ്രോളി, അമരോളി, സഹജോളി—ഇവ മൂന്നുവിധമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 27

महामुद्रा महाबन्धो महावेधश्च खेचरी । जालन्धरोड्डियाणश्च मूलबन्धैस्तथैव च ॥ दीर्घप्रणवसन्धानं सिद्धान्तश्रवणं परम् । वज्रोली चामरोली च सहजोली त्रिधा मता ॥

മഹാമുദ്ര, മഹാബന്ധ, മഹാവേധ, ഖേചരി; അതുപോലെ ജാലന്ധരവും ഉഡ്ഡിയാണവും, കൂടാതെ മൂലബന്ധവും. പ്രണവത്തിൽ (ഓം) ദീർഘ സംധാനം—ദീർഘ ലീനത—മറ്റും സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പരമ ശ്രവണം. വജ്രോളി, അമരോളി, സഹജോളി—ഇവ മൂന്നുവിധമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 28

एतेषां लक्षणं ब्रह्मन् प्रत्येकं शृणु तत्त्वतः । लघ्वाहारो यमेष्वेको मुख्या भवति नेतरः ॥ अहिंसा नियमेष्वेका मुख्या वै चतुरानन । सिद्धं पद्मं तथा सिंहं भद्रं चेति चतुष्टयम् ॥२८–२९॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ (ചതുരാനന ബ്രഹ്മാ), ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഓരോന്നും തത്ത്വതഃ കേൾക്കുക. യമങ്ങളിൽ ലഘ്വാഹാരം (മിതാഹാരം) മാത്രമേ മുഖ്യമായുള്ളൂ; മറ്റുള്ളവ അല്ല. നിയമങ്ങളിൽ അഹിംസ തന്നെയാണ് നിശ്ചയമായും മുഖ്യം, ഹേ ചതുരാനന. ആസനങ്ങളിൽ സിദ്ധ, പദ്മ, സിംഹ, ഭദ്ര—ഇവയാണ് നാല് പ്രധാന ആസനങ്ങൾ.

Verse 29

एतेषां लक्षणं ब्रह्मन् प्रत्येकं शृणु तत्त्वतः । लघ्वाहारो यमेष्वेको मुख्या भवति नेतरः ॥ अहिंसा नियमेष्वेका मुख्या वै चतुरानन । सिद्धं पद्मं तथा सिंहं भद्रं चेति चतुष्टयम् ॥२८–२९॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ (ചതുരാനന), ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഓരോന്നും തത്ത്വതഃ കേൾക്കുക. യമങ്ങളിൽ ലഘ്വാഹാരം (മിതാഹാരം) മാത്രമാണ് മുഖ്യം; മറ്റു യമങ്ങൾ അല്ല. നിയമങ്ങളിൽ അഹിംസ തന്നെയാണ് നിശ്ചിതമായി മുഖ്യം, ഹേ ചതുരാനന. പ്രധാന ആസനങ്ങൾ നാല്—സിദ്ധ, പദ്മ, സിംഹ, ഭദ്ര.

Verse 30

प्रथमाभ्यासकाले तु विघ्नाः स्युः चतुरानन । आलस्यं कत्थनं धूर्तगोष्ठी मन्त्रादिसाधनम् ॥ धातुस्त्रीलौल्यकादीनि मृगतृष्णामयानि वै । ज्ञात्वा सुधीस्त्यजेत् सर्वान् विघ्नान् पुण्यप्रभावतः ॥३०–३१॥

ഹേ ചതുരാനന, ആദ്യ അഭ്യാസകാലത്ത് വിഘ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകും: ആലസ്യം, അഹങ്കാരപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ, ധൂർത്തരുടെ കൂട്ടുകെട്ട്, മന്ത്രാദി സാധനങ്ങളെ വെറും ഉപായമായി പിന്തുടരൽ; ധാതുലോഭം (ധനലാലസം), സ്ത്രീലൗല്യം മുതലായവ—ഇവയൊക്കെയും മൃഗതൃഷ്ണാസദൃശമായ മോഹമയമാണ്. ഇതറിഞ്ഞ്, സുദ്ധീനായ സാധകൻ പുണ്യപ്രഭാവത്താൽ എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 31

प्रथमाभ्यासकाले तु विघ्नाः स्युः चतुरानन । आलस्यं कत्थनं धूर्तगोष्ठी मन्त्रादिसाधनम् ॥ धातुस्त्रीलौल्यकादीनि मृगतृष्णामयानि वै । ज्ञात्वा सुधीस्त्यजेत् सर्वान् विघ्नान् पुण्यप्रभावतः ॥३०–३१॥

ഹേ ചതുരാനന ബ്രഹ്മാ! പ്രാരംഭ അഭ്യാസകാലത്ത് വിഘ്നങ്ങൾ ഉദിക്കുന്നു—ആലസ്യം, അഹങ്കാരപരമായ വാക്കുകൾ, ധൂർത്തരുടെ കൂട്ടുകെട്ട്, മന്ത്രാദി ഉപായങ്ങളുടെ പിന്നാലെ ഓടൽ; കൂടാതെ ധാതു-രസായനാദികളിലേക്കുള്ള ആസക്തിയും സ്ത്രീലോല്യവും—ഇവയൊക്കെയും മൃഗതൃഷ്ണാസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. ഇത് അറിഞ്ഞ്, പുണ്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ വിവേകി സാധകൻ എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 32

प्राणायामं ततः कुर्यात् पद्मासनगतः स्वयम् । सुशोभनं मठं कुर्यात् सूक्ष्मद्वारं तु निर्व्रणम् ॥३२॥

അതിനുശേഷം സാധകൻ സ്വയം പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് പ്രാണായാമം ചെയ്യണം. മനോഹരവും ഹൃദയഹാരിയുമായ മഠം/ആശ്രമം ഒരുക്കണം; ചെറുവാതിൽ ഉള്ളതും, യാതൊരു ചോർച്ചയോ ദോഷമോ ഇല്ലാത്ത (നിർവ്രണ)തുമായിരിക്കണം.

Verse 33

सुष्ठु लिप्तं गोमयेन सुधया वा प्रयत्नतः । मत्कुणैर्मशकैर्लूतैर्वर्जितं च प्रयत्नतः ॥३३॥

അത് പരിശ്രമത്തോടെ ഗോവളം കൊണ്ടോ ചുണ്ണാമ്പ്/പ്ലാസ്റ്റർ ലേപം കൊണ്ടോ നന്നായി ലിപ്തമാക്കണം. കൂടാതെ പരിശ്രമത്തോടെ തന്നെ കട്ടിലപ്പുഴു, കൊതുക്, ചിലന്തി എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിമുക്തമായി സൂക്ഷിക്കണം.

Verse 34

दिने दिने च संमृष्टं संमार्जन्या विशेषतः । वासितं च सुगन्धेन धूपितं गुग्गुलादिभिः ॥३४॥

ദിവസംതോറും അതിനെ നന്നായി തുടച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം, പ്രത്യേകിച്ച് ചൂലുകൊണ്ട്; പിന്നെ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാൽ സുഗന്ധിതമാക്കി, ഗുഗ്ഗുലു മുതലായ ധൂപങ്ങളാൽ ധൂപിക്കണം.

Verse 35

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥ ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥ निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः श...

ആസനം അതിയായി ഉയർന്നതോ അതിയായി താഴ്ന്നതോ ആകരുത്; മുകളിൽ വസ്ത്രം, മൃഗചർമ്മം, കുശപുല്ല് എന്നിവയുടെ പാളി ഉണ്ടായിരിക്കണം. അവിടെ ബുദ്ധിമാൻ സാധകൻ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ശരീരം നേരെയാക്കി, കൈകൾ ചേർത്ത് ഇഷ്ടദേവതയെ പ്രണാമം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് വലതുകൈയുടെ അങ്കുഷ്ഠം കൊണ്ട് പിംഗലാ നാസിക തടഞ്ഞ്, ഇടാ വഴി പതുക്കെ പതുക്കെ പ്രാണം പൂരണം ചെയ്യണം. ശേഷിയനുസരിച്ച്, ബലംചെയ്യാതെ കുംഭകം ചെയ്യണം. പിന്നെ പിംഗലാ വഴി പതുക്കെ, വേഗം കൂട്ടാതെ, ശ്വാസം വിടണം. വീണ്ടും പിംഗലാ വഴി പതുക്കെ ശ്വാസം ഉൾക്കൊണ്ട് ഉദരം നിറയ്ക്കണം. ശേഷിയനുസരിച്ച് ധാരണം ചെയ്ത്, ഇടാ വഴി പതുക്കെ രേചനം ചെയ്യണം. ഏത് നാസികയിലൂടെ രേചനം ചെയ്തുവോ, അതേ നാസികയിലൂടെ പൂരണം ചെയ്ത്, വിരോധമില്ലാതെ ധാരണം ചെയ്യണം. മുട്ടിനെ വലത്തോട്ടുള്ള പ്രദക്ഷിണംപോലെ ലയബദ്ധമായ എണ്ണത്തിൽ വെച്ച്, അതിവേഗമോ അതിവിലംബമോ അല്ലാതെ വിരലുകൾ ചടക്കുന്നത് ‘മാത്ര’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 36

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥ ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥ निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः श...

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ മുൻപുള്ളതുപോലെ അതേ ഉപദേശം തന്നെ ആവർത്തിക്കുന്നു: ആസനം അതിയായി ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ അല്ലാതെ, വസ്ത്രം-മൃഗചർമ്മം-കുശപുല്ല് പാളിയോടെ ഒരുക്കുക; പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ഇഷ്ടദേവതയെ പ്രണാമം ചെയ്യുക; വലത് അങ്കുഷ്ഠം കൊണ്ട് പിംഗലാ തടഞ്ഞ് ഇടാ വഴി പതുക്കെ പൂരണം, ശേഷിയനുസരിച്ച് കുംഭകം; പിംഗലാ വഴി പതുക്കെ രേചനം; വീണ്ടും പിംഗലാ വഴി പൂരണം-ധാരണം; ഇടാ വഴി പതുക്കെ രേചനം; ഏത് നാസികയിലൂടെ വിടുന്നുവോ അതേ വഴി ഉൾക്കൊള്ളുക; വിരൽചടക്കത്തിന്റെ ലയഗണന ‘മാത്ര’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 37

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥ ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥ निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः श...

അത്യുച്ചമോ അതിനീചമോ അല്ലാത്ത ആസനത്തിൽ, മുകളിൽ വസ്ത്രം–അജിനം–കുശപുല്ല് വിരിച്ച്, ബുദ്ധിമാൻ സാധകൻ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കണം. ശരീരം നേരെയാക്കി, കൈകൾ അഞ്ജലിയാക്കി ഇഷ്ടദേവതയെ പ്രണാമം ചെയ്യണം. പിന്നെ വലതുകൈയുടെ അങ്കുഷ്ഠം കൊണ്ട് പിങ്ഗലാ നാസിക അടച്ച്, ഇടാ നാസികയിലൂടെ പതുക്കെ പതുക്കെ പ്രാണം പൂരണം ചെയ്യണം. ശേഷിയനുസരിച്ച്, പ്രയാസമില്ലാതെ കുംഭകം ചെയ്യണം. പിന്നെ പിങ്ഗലയിലൂടെ തന്നെ പതുക്കെ, ബലപ്രയോഗമില്ലാതെ രേചനം ചെയ്യണം. വീണ്ടും പിങ്ഗലയിലൂടെ പൂരണം ചെയ്ത് ഉദരം പതുക്കെ നിറച്ച്, യഥാശക്തി ധാരണം ചെയ്ത് ഇടായിലൂടെ പതുക്കെ രേചനം ചെയ്യണം. ഏത് നാസികയിലൂടെ രേചനം ചെയ്യുമോ അതിലൂടെയേ പൂരണം ചെയ്യുക; തടസ്സമില്ലാതെ ധാരണം നിലനിർത്തുക. വലത്തോട്ടു മുട്ടിനെ വൃത്തമായി ചുറ്റി—അതി വേഗമോ അതി വൈകിയോ അല്ലാതെ—വിരൽ ചടക്കുക; അതിനെ ‘മാത്ര’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 38

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥ ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥ निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः श...

അത്യുച്ചമോ അതിനീചമോ അല്ലാത്ത ആസനത്തിൽ, മുകളിൽ വസ്ത്രം–അജിനം–കുശപുല്ല് വിരിച്ച്, ബുദ്ധിമാൻ സാധകൻ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കണം. ശരീരം നേരെയാക്കി, കൈകൾ അഞ്ജലിയാക്കി ഇഷ്ടദേവതയെ പ്രണാമം ചെയ്യണം. പിന്നെ വലതുകൈയുടെ അങ്കുഷ്ഠം കൊണ്ട് പിങ്ഗലാ നാസിക അടച്ച്, ഇടാ നാസികയിലൂടെ പതുക്കെ പതുക്കെ പ്രാണം പൂരണം ചെയ്യണം. ശേഷിയനുസരിച്ച്, പ്രയാസമില്ലാതെ കുംഭകം ചെയ്യണം. പിന്നെ പിങ്ഗലയിലൂടെ തന്നെ പതുക്കെ, ബലപ്രയോഗമില്ലാതെ രേചനം ചെയ്യണം. വീണ്ടും പിങ്ഗലയിലൂടെ പൂരണം ചെയ്ത് ഉദരം പതുക്കെ നിറച്ച്, യഥാശക്തി ധാരണം ചെയ്ത് ഇടായിലൂടെ പതുക്കെ രേചനം ചെയ്യണം. ഏത് നാസികയിലൂടെ രേചനം ചെയ്യുമോ അതിലൂടെയേ പൂരണം ചെയ്യുക; തടസ്സമില്ലാതെ ധാരണം നിലനിർത്തുക. വലത്തോട്ടു മുട്ടിനെ വൃത്തമായി ചുറ്റി—അതി വേഗമോ അതി വൈകിയോ അല്ലാതെ—വിരൽ ചടക്കുക; അതിനെ ‘മാത്ര’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 39

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥ ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥ निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः श...

അത്യുച്ചമോ അതിനീചമോ അല്ലാത്ത ആസനത്തിൽ, വസ്ത്രം–അജിനം–കുശപുല്ല് മുകളിലായി വിരിച്ച്, ജ്ഞാനി സാധകൻ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കണം. ശരീരം നേരെയാക്കി, അഞ്ജലി ചേർത്ത് ഇഷ്ടദേവതയെ പ്രണാമം ചെയ്യണം. പിന്നെ വലതുകൈയുടെ അങ്കുഷ്ഠം കൊണ്ട് പിങ്ഗലാ നാസിക അടച്ച്, ഇടാ നാസികയിലൂടെ പതുക്കെ ശ്വാസം ഉൾക്കൊള്ളണം. തുടർന്ന് ശേഷിയനുസരിച്ച്, ബലപ്രയോഗമില്ലാതെ കുംഭകം ചെയ്യണം. പിന്നെ പിങ്ഗലയിലൂടെ പതുക്കെ, ജോറില്ലാതെ, രേചനം ചെയ്യണം. വീണ്ടും പിങ്ഗലയിലൂടെ പൂരണം ചെയ്ത് ഉദരം പതുക്കെ നിറച്ച്, യഥാശക്തി ധാരണം ചെയ്ത് ഇടായിലൂടെ പതുക്കെ രേചനം ചെയ്യണം. ഏത് നാസികയിലൂടെ രേചനം ചെയ്യുമോ അതിലൂടെയേ പൂരണം ചെയ്യുക; പ്രയാസമില്ലാതെ ധാരണം നിലനിർത്തുക. വലത്തോട്ടു മുട്ടിനെ വൃത്തമായി ചുറ്റി—വേഗമോ വൈകിയോ അല്ലാതെ—വിരൽ ചടക്കുക; അതിനെ ‘മാത്ര’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 40

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥ ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥ निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः श...

അതി ഉയരവുമല്ല അതി താഴ്വരവുമല്ലാത്ത ഒരു ആസനം ഒരുക്കി, അതിന്മേൽ വസ്ത്രം, അജിനം (മൃഗചർമ്മം), കുശപ്പുല്ല് എന്നിവ വിരിച്ച്, ബുദ്ധിമാൻ സാധകൻ പദ്മാസനത്തിൽ അവിടെ ഇരിക്കട്ടെ. ശരീരം നേരെയാക്കി, കൈകൾ ചേർത്ത് ഇഷ്ടദേവതയെ പ്രണാമം ചെയ്യട്ടെ. പിന്നെ വലതുകൈയുടെ അങ്കുഷ്ഠം കൊണ്ട് പിംഗലാ നാഡി/നാസിക തടഞ്ഞ്, ഇഡാ വഴി പതുക്കെ പതുക്കെ പ്രാണനെ നിറയ്ക്കണം. ശേഷിയനുസരിച്ച്, ബലം പ്രയോഗിക്കാതെ കുംഭകം ചെയ്യണം. പിന്നെ പിംഗലാ വഴി തന്നെ പതുക്കെ, വേഗമില്ലാതെ ശ്വാസം വിടണം. വീണ്ടും പിംഗലാ വഴി ശ്വാസം എടുത്ത് പതുക്കെ ഉദരം നിറച്ച്, ശേഷിയനുസരിച്ച് ധാരണം ചെയ്ത് ഇഡാ വഴി പതുക്കെ രേചനം ചെയ്യണം. ഏത് നാസികയിലൂടെ രേചനം ചെയ്യുന്നുവോ അതേ നാസികയിലൂടെ പൂരകം ചെയ്ത്, തടസ്സമില്ലാതെ ധാരണം ചെയ്യണം. മുട്ടിനെ വലത്തോട്ടുള്ള പരിക്രമണത്തെപ്പോലെ—അതി വേഗമോ അതി മന്ദമോ അല്ലാതെ—ചലിപ്പിച്ച്, വിരലുകൾ പൊട്ടിക്കണം; അതിനെ ഒരു മാത്ര (കാലമാനം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 41

इडया वायुमारोप्य शनैः षोडशमात्रया । कुम्भयेत्पूरितं पश्चाच्चतुःषष्ट्या तु मात्रया ॥ रेचयेत्पिङ्गलानाड्या द्वात्रिंशन्मात्रया पुनः । पुनः पिङ्गलयापूर्य पूर्ववत्सुसमाहितः ॥ प्रातर्मध्यन्दिने सायमर्धरात्...

ഇഡാ വഴി പതുക്കെ പതിനാറു മാത്ര വരെ പൂരകം ചെയ്ത്, പിന്നെ നിറഞ്ഞ പ്രാണനെ അറുപത്തിനാലു മാത്ര വരെ കുംഭകത്തിൽ ധാരണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പിംഗലാ നാഡി വഴി മുപ്പത്തിരണ്ടു മാത്രയിൽ രേചനം ചെയ്യണം; വീണ്ടും പിംഗലാ വഴി പൂരകം ചെയ്ത്, മുൻപുപോലെ സുസമാഹിതനായി ഇരിക്കണം. പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം, അർദ്ധരാത്രി—ഈ നാലു സമയങ്ങളിലും—കുംഭകങ്ങൾ അഭ്യസിക്കണം; പതുക്കെ എൺപത് (ആവർത്തനം) വരെ, നാലു പ്രാവശ്യം അഭ്യാസം ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ മൂന്നു മാസം അഭ്യാസം ചെയ്താൽ നാഡീശുദ്ധി ഉണ്ടാകും; നാഡീശുദ്ധി സംഭവിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ബാഹ്യലക്ഷണങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 42

इडया वायुमारोप्य शनैः षोडशमात्रया । कुम्भयेत्पूरितं पश्चाच्चतुःषष्ट्या तु मात्रया ॥ रेचयेत्पिङ्गलानाड्या द्वात्रिंशन्मात्रया पुनः । पुनः पिङ्गलयापूर्य पूर्ववत्सुसमाहितः ॥ प्रातर्मध्यन्दिने सायमर्धरात्...

ഇഡാ വഴി പതുക്കെ പതിനാറു മാത്ര വരെ പൂരകം ചെയ്ത്, പിന്നെ നിറഞ്ഞ പ്രാണനെ അറുപത്തിനാലു മാത്ര വരെ കുംഭകത്തിൽ ധാരണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പിംഗലാ നാഡി വഴി മുപ്പത്തിരണ്ടു മാത്രയിൽ രേചനം ചെയ്യണം; വീണ്ടും പിംഗലാ വഴി പൂരകം ചെയ്ത്, മുൻപുപോലെ സുസമാഹിതനായി ഇരിക്കണം. പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം, അർദ്ധരാത്രി—ഈ നാലു സമയങ്ങളിലും—കുംഭകങ്ങൾ അഭ്യസിക്കണം; പതുക്കെ എൺപത് (ആവർത്തനം) വരെ, നാലു പ്രാവശ്യം അഭ്യാസം ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ മൂന്നു മാസം അഭ്യാസം ചെയ്താൽ നാഡീശുദ്ധി ഉണ്ടാകും; നാഡീശുദ്ധി സംഭവിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ബാഹ്യലക്ഷണങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 43

इडया वायुमारोप्य शनैः षोडशमात्रया । कुम्भयेत्पूरितं पश्चाच्चतुःषष्ट्या तु मात्रया ॥ रेचयेत्पिङ्गलानाड्या द्वात्रिंशन्मात्रया पुनः । पुनः पिङ्गलया पूर्य पूर्ववत्सुसमाहितः ॥ प्रातर्मध्यन्दिने सायमर्धरात...

ഇഡാ നാഡിയിലൂടെ പതിനാറു മാത്രകളോളം ശാന്തമായി പ്രാണനെ ഉൾക്കൊണ്ടു, നിറഞ്ഞ പ്രാണനെ അറുപത്തിനാലു മാത്രകളോളം കുംഭകത്തിൽ ധാരണം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് പിംഗലാ നാഡിയിലൂടെ മുപ്പത്തിരണ്ടു മാത്രകളോളം രേചനം ചെയ്യണം. പിന്നെയും മുൻപുപോലെ പിംഗലയിലൂടെ പൂരകം ചെയ്ത്, സുസമാഹിതചിത്തനായി പ്രാതഃ, മധ്യാഹ്നം, സായം, അർദ്ധരാത്രി എന്നീ സമയങ്ങളിൽ കുംഭകങ്ങൾ അഭ്യസിക്കണം—ക്രമേണ എൺപതു എണ്ണമുവരെ, ഓരോ സമയത്തും നാലു പ്രാവശ്യം. ഇങ്ങനെ മൂന്നു മാസത്തെ അഭ്യാസത്തിൽ നാഡിശുദ്ധി ഉണ്ടാകും; നാഡിശുദ്ധി സംഭവിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 44

इडया वायुमारोप्य शनैः षोडशमात्रया । कुम्भयेत्पूरितं पश्चाच्चतुःषष्ट्या तु मात्रया ॥ रेचयेत्पिङ्गलानाड्या द्वात्रिंशन्मात्रया पुनः । पुनः पिङ्गलया पूर्य पूर्ववत्सुसमाहितः ॥ प्रातर्मध्यन्दिने सायमर्धरात...

ഇഡാ നാഡിയിലൂടെ പതിനാറു മാത്രകളോളം ശാന്തമായി പ്രാണനെ ഉൾക്കൊണ്ടു, നിറഞ്ഞ പ്രാണനെ അറുപത്തിനാലു മാത്രകളോളം കുംഭകത്തിൽ ധാരണം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് പിംഗലാ നാഡിയിലൂടെ മുപ്പത്തിരണ്ടു മാത്രകളോളം രേചനം ചെയ്യണം. പിന്നെയും മുൻപുപോലെ പിംഗലയിലൂടെ പൂരകം ചെയ്ത്, സുസമാഹിതചിത്തനായി പ്രാതഃ, മധ്യാഹ്നം, സായം, അർദ്ധരാത്രി എന്നീ സമയങ്ങളിൽ കുംഭകങ്ങൾ അഭ്യസിക്കണം—ക്രമേണ എൺപതു എണ്ണമുവരെ, ഓരോ സമയത്തും നാലു പ്രാവശ്യം. ഇങ്ങനെ മൂന്നു മാസത്തെ അഭ്യാസത്തിൽ നാഡിശുദ്ധി ഉണ്ടാകും; നാഡിശുദ്ധി സംഭവിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 45

जायन्ते योगिनो देहे तानि वक्ष्याम्यशेषतः । शरीरलघुता दीप्तिर्जाठराग्निविवर्धनम् ॥ कृशत्वं च शरीरस्य तदा जायेत निश्चितम् । योगाविघ्नकराहारं वर्जयेद्योगवित्तमः ॥ लवणं सर्षपं चाम्लमुष्णं रूक्षं च तीक्ष्ण...

യോഗിയുടെ ദേഹത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ലക്ഷണങ്ങളെ ഞാൻ സമ്പൂർണ്ണമായി പറയുന്നു: ശരീരലഘുത്വം, ദീപ്തി, ജഠരാഗ്നിയുടെ വർദ്ധനം. തുടർന്ന് ശരീരത്തിന്റെ കൃശത്വം നിർണ്ണയമായി ഉണ്ടാകും. യോഗവിദ്വാൻ യോഗത്തിന് വിഘ്നം വരുത്തുന്ന ആഹാരം ഒഴിവാക്കണം: ലവണ, സർഷപം, അമ്ലം, അത്യുഷ്ണ/കടു, രൂക്ഷം, തീക്ഷ്ണം (ഉത്തേജക) എന്നിവ; ശാകജാത വിഭവങ്ങൾ, ഹിംഗു മുതലായവ, അതിതാപകരമായ പ്രവൃത്തികൾ, സ്ത്രീസംഗം/സ്ത്രീമാർഗസേവനം. പ്രാതഃസ്നാനം, ഉപവാസം മുതലായ കായക്ലേശങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം. അഭ്യാസത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ക്ഷീരവും ഘൃതവും ആഹാരമായി ശസ്തമാണ്. ഗോതൂമം, മുദ്ഗം, ശാലിയന്നം എന്നിവ യോഗവൃദ്ധികരമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് യഥേഷ്ടം—പ്രാണധാരണയിൽ സമർത്ഥത ലഭിക്കുന്നു.

Verse 46

जायन्ते योगिनो देहे तानि वक्ष्याम्यशेषतः । शरीरलघुता दीप्तिर्जाठराग्निविवर्धनम् ॥

യോഗികളുടെ ദേഹത്തിൽ ചില ലക്ഷണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവയെ ഞാൻ സമ്പൂർണ്ണമായി പറയുന്നു—ശരീരലഘുത്വം, ദീപ്തി, ജഠരാഗ്നിയുടെ വർദ്ധനം.

Verse 47

कृशत्वं च शरीरस्य तदा जायेत निश्चितम् । योगाविघ्नकराहारं वर्जयेद्योगवित्तमः ॥ लवणं सर्षपं चाम्लमुष्णं रूक्षं च तीक्ष्णकम् । शाकजातं रामठादि वह्निस्त्रीपथसेवनम् ॥

അപ്പോൾ ശരീരത്തിന്റെ കൃശത്വം നിശ്ചയമായി ഉണ്ടാകും. യോഗവിദൻ യോഗത്തിന് വിഘ്നം വരുത്തുന്ന ആഹാരം വർജിക്കണം—ലവണ, സർഷപം, അമ്ലം, ഉഷ്ണം, രൂക്ഷം, തീക്ഷ്ണം; ശാകജാതം, ഹിംഗു മുതലായവ; അഗ്നി, സ്ത്രീമാർഗസേവനം (ഇന്ദ്രിയാസക്തി).

Verse 48

प्रातःस्नानोपवासादिकायक्लेशांश्च वर्जयेत् । अभ्यासकाले प्रथमं शस्तं क्षीराज्यभोजनम् ॥ गोधूममुद्गशाल्यन्नं योगवृद्धिकरं विदुः । ततः परं यथेष्टं तु शक्तः स्याद्वायुधारणे ॥

പ്രാതഃസ്നാനം, ഉപവാസം മുതലായ ദേഹക്ലേശങ്ങൾ വർജിക്കണം. അഭ്യാസകാലത്ത് ആദ്യം ശസ്തമായ ആഹാരം പാൽയും നെയ്യും ആകുന്നു. ഗോതമ്പ്, മുദ്ഗം (പയർ) എന്നിവയും ശാലി അരിയും യോഗവർദ്ധകമാണെന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് യഥേഷ്ടം; അപ്പോൾ പ്രാണധാരണയിൽ സമർത്ഥനാകും.

Verse 49

जायन्ते योगिनो देहे तानि वक्ष्याम्यशेषतः । शरीरलघुता दीप्तिर्जाठराग्निविवर्धनम् ॥ कृशत्वं च शरीरस्य तदा जायेत निश्चितम् । योगाविघ्नकराहारं वर्जयेद्योगवित्तमः ॥ लवणं सर्षपं चाम्लमुष्णं रूक्षं च तीक्ष्ण...

യോഗിയുടെ ദേഹത്തിൽ ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവയെ മുഴുവനായി ഞാൻ പറയുന്നു—ശരീരലഘുത, ദീപ്തി, ജഠരാഗ്നിയുടെ വർദ്ധനം. പിന്നെ ശരീരത്തിന്റെ കൃശത നിർണ്ണയമായി ഉണ്ടാകും. യോഗവിദ്വാൻ ശ്രേഷ്ഠൻ യോഗത്തിന് വിഘ്നം വരുത്തുന്ന ആഹാരം ഒഴിവാക്കണം: ലവണ, സർഷപം, അമ്ലം, അത്യുഷ്ണ/കടു, രൂക്ഷം, തീക്ഷ്ണം (ഉത്തേജകം) എന്നിവ; ശാകവർഗം, രാമഠാദി; അത്യധിക അഗ്നി/താപസേവനം, സ്ത്രീസംഗം, വഴിയാത്ര. പ്രാതഃസ്നാനം, ഉപവാസം മുതലായ കായക്ലേശങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം. അഭ്യാസത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ക്ഷീരംയും ഘൃതവും ആഹാരമായി ശസ്തം. ഗോധൂമം, മുദ്ഗം, ശാല്യന്നം എന്നിവ യോഗവൃദ്ധികരമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് യഥേഷ്ടം; വായുധാരണയിൽ ശേഷി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 50

यथेष्टवायुधारणाद्वायोः सिद्ध्येत्केवलकुम्भकः । केवले कुम्भके सिद्धे रेचपूरविवर्जिते ॥ न तस्य दुर्लभं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते । प्रस्वेदो जायते पूर्वं मर्दनं तेन कारयेत् ॥ ततोऽपि धारणाद्वायोः क्र...

യഥേഷ്ടമായി വായുധാരണം ചെയ്താൽ വായുവിലൂടെ കേവലകുംഭകം സിദ്ധിക്കുന്നു. റെചക-പൂരകങ്ങളില്ലാത്ത കേവലകുംഭകം സിദ്ധമായാൽ, ത്രിലോകങ്ങളിൽ അവനു ദുർലഭമെന്നു ഒന്നുമില്ല. ആദ്യം സ്വേദം ഉണ്ടാകും; അതിനാൽ ദേഹത്തിന് മർദനം/മസാജ് ചെയ്യിക്കണം. തുടർന്ന് കൂടുതൽ വായുധാരണയാൽ ക്രമേണ, പതുക്കെ, ആസനസ്ഥനായ ദേഹിയുടെ ശരീരത്തിൽ കമ്പനം ഉണ്ടാകും. പിന്നെ കൂടുതൽ അഭ്യാസത്തിൽ സ്വയം ‘ദാർദുരീ’ (തവളസദൃശ) അവസ്ഥ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; തവള സ്വഭാവത്തിൽ ചാടിച്ചാടിച്ച് പോകുന്നതുപോലെ, പദ്മാസനസ്ഥനായ യോഗി ഭൂമിയിൽ നീങ്ങുന്നു. തുടർന്ന് കൂടുതൽ അഭ്യാസത്തിൽ ഭൂമിത്യാഗം (നിലം വിട്ടുയരൽ) ഉണ്ടാകുന്നു.