Kaivalya

Verse 1

ॐ अथाश्वलायनो भगवन्तं परमेष्ठिनमुपसमेत्योवाच । अधीहि भगवन् ब्रह्मविद्यां वरिष्ठां सदा सद्भिः सेव्यमानां निगूढाम् । यथाऽचिरात् सर्वपापं व्यपोह्य परात्परं पुरुषं याति विद्वान् ॥१॥

ഓം. തുടർന്ന് ആശ്വലായനൻ ഭഗവാൻ പരമേഷ്ഠിനായ (ബ്രഹ്മാവിനായ) സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു: “ഭഗവനേ, ബ്രഹ്മവിദ്യ—പരമോന്നതവും സദാ സജ്ജനർ സേവിക്കുന്നതും ഗൂഢമായി സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുമായ—എനിക്ക് ഉപദേശിക്കണമേ; അതിലൂടെ ജ്ഞാനി शीഘ്രം സർവ്വപാപം നീക്കി, പരാത്പരനായ പുരുഷനെ പ്രാപിക്കുന്നു.”

Verse 2

तस्मै स होवाच पितामहश्च श्रद्धाभक्तिध्यानयोगादवैहि ॥२॥

അവനോടു പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) നിശ്ചയമായി പറഞ്ഞു: “ശ്രദ്ധ, ഭക്തി, ധ്യാനയോഗം എന്നിവയിലൂടെ ഇതിനെ അറിയുക.”

Verse 3

न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः । परेण नाकं निहितं गुहायां विभ्राजते यद्यतयो विशन्ति ॥३॥

കർമ്മം കൊണ്ടല്ല, സന്തതി കൊണ്ടല്ല, ധനം കൊണ്ടല്ല—ത്യാഗം കൊണ്ടുമാത്രം ചിലർ അമൃതത്വം പ്രാപിച്ചു. സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ പരമായി, ഹൃദയഗുഹയിൽ നിഹിതമായ ആ തത്ത്വം പ്രകാശിക്കുന്നു; അതിലേക്കാണ് യതികൾ പ്രവേശിക്കുന്നത്.

Verse 4

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः । ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥४॥

വേദാന്തവിജ്ഞാനത്താൽ അർത്ഥം ഉറപ്പായി നിർണയിച്ച സന്ന്യാസയോഗികളായ യതികൾ, ശുദ്ധസത്ത്വസമ്പന്നർ, കാലത്തിന്റെ പരമാന്ത്യത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകങ്ങളിൽ പരമ അമൃതത്വം പ്രാപിച്ച് എല്ലാവരും പൂർണ്ണമായി മോചിതരാകുന്നു ॥४॥

Verse 5

विविक्तदेशे च सुखासनस्थः शुचिः समग्रीवशिरःशरीरः । अन्त्याश्रमस्थः सकलेन्द्रियाणि निरुध्य भक्त्या स्वगुरुं प्रणम्य ॥५॥

അതിനുശേഷം, ഏകാന്തദേശത്ത് സുഖാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ശുചിയായി, കഴുത്തും തലയും ശരീരവും നേരെയാക്കി; അന്ത്യാശ്രമമായ സന്ന്യാസത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ച്, ഭക്തിയോടെ സ്വന്തം ഗുരുവിനെ പ്രണമിച്ച് ॥५॥

Verse 6

हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम् । अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम् ॥ तमादिमध्यान्तविहीनमेकं विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम् । उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं त्...

ഹൃദയപുണ്ഡരീകം രജസ്സില്ലാത്തതും നിർമ്മലവും പരിപൂർണ്ണവിശുദ്ധവുമായതായി ധ്യാനിച്ച്; അതിന്റെ മദ്ധ്യേ പ്രകാശമുള്ളതും ശോകരഹിതവുമായ തത്ത്വത്തെ നിരന്തരം ചിന്തിക്കണം; അത് അചിന്ത്യം, അവ്യക്തം, അനന്തരൂപം, ശിവം, പരമശാന്തം, അമൃതം, ബ്രഹ്മയോനി ആകുന്നു। ആദി-മധ്യ-അന്തമില്ലാത്ത ഏകനെ, സർവ്വവ്യാപിയെ, ചിദാനന്ദസ്വരൂപനെ, നിരാകാരവും അത്ഭുതവുമായവനെ; ഉമാസഹായനായ പരമേശ്വരപ്രഭുവിനെ, ത്രിലോചനനെ, നീലകണ്ഠനെ, പ്രശാന്തനെ ധ്യാനിച്ചാൽ മുനി ഭൂതയോനിയായ, സമസ്തസാക്ഷിയായ, തമസ്സിന് അപ്പുറമുള്ള പരതത്ത്വത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു ॥৬-৭॥

Verse 7

हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम् । अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम् ॥ तमादिमध्यान्तविहीनमेकं विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम् । उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं त्...

ഹൃദയപുണ്ഡരീകം—രജസ്സില്ലാത്തതും നിർമ്മലവും പരിശുദ്ധവും—ധ്യാനിച്ച്, അതിന്റെ മദ്ധ്യേ പ്രകാശമുള്ള, ശോകരഹിതമായ തത്ത്വത്തെ നിരന്തരം ചിന്തിക്കണം. അത് അചിന്ത്യം, അവ്യക്തം, അനന്തരൂപം; ശിവം—മംഗളമയൻ, പരമശാന്തൻ, അമൃതൻ, ബ്രഹ്മയോനി. ആദി-മധ്യ-അന്തമില്ലാത്ത ഏകതത്ത്വം, സർവ്വവ്യാപി, ചിദാനന്ദം, നിരാകാരം, അത്ഭുതം; ഉമാസഹായനായ പരമേശ്വരപ്രഭു, ത്രിലോചനൻ, നീലകണ്ഠൻ, പ്രശാന്തൻ—അവനെ ധ്യാനിച്ച മുനി ഭൂതയോനിയായ പരമകാരണം, സമസ്തസാക്ഷി, തമസ്സിന് അപ്പുറമുള്ള പരതത്ത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् । स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः ॥

അവൻ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാ; അവൻ തന്നെയാണ് ശിവൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രസഹിതൻ; അവൻ അക്ഷരൻ, പരമൻ, സ്വരാട്—സ്വയംഭരണാധിപൻ. അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു; അവൻ തന്നെയാണ് പ്രാണൻ; അവൻ തന്നെയാണ് കാലം; അവൻ തന്നെയാണ് അഗ്നി; അവൻ തന്നെയാണ് ചന്ദ്രൻ.

Verse 9

स एव सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यं सनातनम् । ज्ञात्वा तं मृत्युमत्येति नान्यः पन्था विमुक्तये ॥

അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാം—ഭൂതവും ഭാവിയും—സനാതനം. അവനെ അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യൻ മരണത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നു; മോക്ഷത്തിനായി മറ്റൊരു മാർഗമില്ല.

Verse 10

सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । सम्पश्यन् ब्रह्म परमं याति नान्येन हेतुना ॥१०॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനെയും, സകലഭൂതങ്ങളെയും ആത്മാവിൽ തന്നെയായി നിലകൊള്ളുന്നതായി സമ്യക് ദർശിക്കുന്നവൻ പരമബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—മറ്റൊരു ഉപായത്താലല്ല.

Verse 11

आत्मानमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् । ज्ञाननिर्मथनाभ्यासात् पापं दहति पण्डितः ॥११॥

ആത്മാവിനെ അധര അരണിയാക്കി, പ്രണവം (ഓം) ഉത്തര അരണിയാക്കി, ജ്ഞാനനിർമഥനത്തിന്റെ ആവർത്തിത അഭ്യാസത്തിലൂടെ പണ്ഡിതൻ പാപത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 12

स एव मायापरिमोहितात्मा शरीरमास्थाय करोति सर्वम् । स्त्र्यन्नपानादिविचित्रभोगैः स एव जाग्रत्परितृप्तिमेति ॥१२॥

അതേ ആത്മാവ് മായയാൽ പരിമോഹിതനായി, ശരീരത്തെ ആശ്രയിച്ച് സകല പ്രവർത്തികളും ചെയ്യുന്നു; സ്ത്രീ, അന്നം, പാനം മുതലായ നാനാവിധ ഭോഗങ്ങളാൽ അതേ ജീവൻ ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ തൃപ്തിയിലേക്കെത്തുന്നു.

Verse 13

स्वप्ने स जीवः सुखदुःखभोक्ता स्वमायया कल्पितजीवलोके । सुषुप्तिकाले सकले विलीने तमोऽभिभूतः सुखरूपमेति ॥१३॥

സ്വപ്നത്തിൽ ആ ജീവൻ തന്റെ തന്നെ മായയാൽ കല്പിതമായ ജീവലോകത്തിൽ സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ഭോക്താവാകുന്നു. സുഷുപ്തികാലത്ത് എല്ലാം ലീനമായപ്പോൾ തമസ്സാൽ ആവൃതനായി, സുഖസ്വരൂപമായ അവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 14

पुनश्च जन्मान्तरकर्मयोगात् स एव जीवः स्वपिति प्रबुद्धः । पुरत्रये क्रीडति यश्च जीवस् ततस्तु जातं सकलं विचित्रम् । आधारमानन्दमखण्डबोधं यस्मिँल्लयं याति पुरत्रयं च ॥ एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रि...

വീണ്ടും, മറ്റു ജന്മങ്ങളിലെ കര്‍മസംബന്ധം മൂലം അതേ ജീവൻ ഉറങ്ങുകയും ജാഗരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ത്രിപുരങ്ങളിൽ ക്രീഡിക്കുന്ന ആ ജീവനിൽ നിന്നുതന്നെ ഈ സമസ്ത വിചിത്ര ലോകം ജനിക്കുന്നു. ആധാരമായ, ആനന്ദമായ, അഖണ്ഡബോധമായ അതിൽ ത്രിപുരങ്ങളും ലയിക്കുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് പ്രാണൻ, മനസ്സ്, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ജനിക്കുന്നത്; ആകാശം, വായു, ജ്യോതി, ആപഃ, ഭൂമി—വിശ്വത്തെ ധരിക്കുന്നവയും।

Verse 15

एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापश्च पृथ्वी विश्वस्य धारिणी ॥१५॥

അതിൽ നിന്നാണ് പ്രാണൻ, മനസ്സ്, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ജനിക്കുന്നത്; ആകാശം, വായു, ജ്യോതി, ആപഃ, ഭൂമി—വിശ്വത്തെ ധരിക്കുന്നവയും।

Verse 16

यत्परं ब्रह्म सर्वात्मा विश्वस्यायतनं महत् । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नित्यं तत्त्वमेव त्वमेव तत् ॥१६॥

യത് പരം ബ്രഹ്മം സർവാത്മാവായി, വിശ്വത്തിന്റെ മഹത്തായ ആശ്രയാധാരമായി, സൂക്ഷ്മത്തിലും അതിസൂക്ഷ്മമായി, നിത്യമായി നിലകൊള്ളുന്നതോ—അത് തന്നെയാണ് തത്ത്വം; നീ തന്നെയാണ് അത്, നീ തന്നെയാണ് അതു.

Verse 17

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिप्रपञ्चं यत्प्रकाशते । तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा सर्वबन्धैः प्रमुच्यते ॥१७॥

ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി മുതലായ പ്രപഞ്ചത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതിനെ—‘ഞാൻ ആ ബ്രഹ്മം ആകുന്നു’ എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ, സർവ്വബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു.

Verse 18

त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् । तेभ्यो विलक्षणः साक्षी चिन्मात्रोऽहं सदाशिवः ॥ मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्माद्वयमस्म्यहम् ॥१८-१९॥

മൂന്നു ധാമങ്ങളിൽ (അവസ്ഥകളിൽ) ഭോഗ്യം, ഭോക്താവ്, ഭോഗം എന്നിങ്ങനെ എന്തുണ്ടോ—അവയൊക്കെയിലും നിന്നു വ്യത്യസ്തനായ ഞാൻ സാക്ഷി, ചിന്മാത്രസ്വഭാവം; ഞാൻ സദാശിവൻ. എന്നിൽ തന്നെയാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിച്ചത്, എന്നിൽ എല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിതം, എന്നിൽ എല്ലാം ലയിക്കുന്നു; ഞാൻ അദ്വയ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്.

Verse 19

त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् । तेभ्यो विलक्षणः साक्षी चिन्मात्रोऽहं सदाशिवः ॥ मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्माद्वयमस्म्यहम् ॥

മൂന്നു ധാമങ്ങളിൽ (ജാഗ്രത്–സ്വപ്ന–സുഷുപ്തി) ഭോഗ്യവും ഭോക്താവും ഭോഗവും ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതെല്ലാം നിന്നു ഞാൻ വ്യത്യസ്തൻ—സാക്ഷി, ചിന്മാത്ര; ഞാൻ സദാശിവൻ. എന്നിൽ തന്നെയാണ് സകലവും ജനിക്കുന്നത്; എന്നിൽ എല്ലാം സ്ഥാപിതം; എന്നിൽ തന്നെയാണ് എല്ലാം ലയിക്കുന്നത്. ഞാൻ അതേ അദ്വയ ബ്രഹ്മം തന്നേ.

Verse 20

अणोरणीयानहमेव तद्वन्महानहं विश्वमहं विचित्रम् । पुरातनोऽहं पुरुषोऽहमीशो हिरण्मयोऽहं शिवरूपमस्मि ॥

അണുവിലും അണുവായതും ഞാൻ തന്നെ; മഹത്തിലും മഹത്തായതും ഞാൻ തന്നെ. ഞാൻ വിശ്വം; ഞാൻ വിചിത്രമായ ബഹുരൂപ അത്ഭുതം. ഞാൻ പുരാതനൻ; ഞാൻ പുരുഷൻ; ഞാൻ ഈശ്വരൻ. ഞാൻ ഹിരണ്മയ തേജസ്സുള്ളവൻ; ഞാൻ ശിവസ്വരൂപം.

Verse 21

अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः । अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाऽहम् ॥ वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥

കൈകാലുകളില്ലാത്തവൻ ഞാൻ, അചിന്ത്യശക്തിയുള്ളവൻ; കണ്ണുകളില്ലാതെ ഞാൻ കാണുന്നു, ചെവികളില്ലാതെ ഞാൻ കേൾക്കുന്നു. ഞാൻ അറിയുന്നു—വിവിക്തസ്വരൂപനായി; എന്നെ അറിയുന്ന മറ്റൊരു ജ്ഞാതാവ് ഇല്ല; ഞാൻ സദാ ചിത്. അനേകം വേദങ്ങൾകൊണ്ട് അറിയപ്പെടേണ്ടത് ഞാൻ മാത്രം; വേദാന്തത്തിന്റെ കർത്താവും ഞാൻ, വേദവിദും ഞാൻ തന്നേ.

Verse 22

अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः । अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाऽहम् ॥ वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥२१–२२॥

ഞാൻ കൈയും കാലും ഇല്ലാത്തവൻ, അചിന്ത്യശക്തിയുള്ളവൻ; കണ്ണുകളില്ലാതെ ഞാൻ കാണുന്നു; ചെവികളില്ലാതെ അവൻ കേൾക്കുന്നു. ഞാൻ അറിയുന്നു—വിവിക്തമായ, അതീതസ്വരൂപൻ; എന്നെ അറിയുന്ന മറ്റൊരു ജ്ഞാതാവ് ഇല്ല. ഞാൻ സദാ ചിത്‑സത് ആകുന്നു. അനേകം വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടേണ്ടത് ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം; വേദാന്തത്തിന്റെ കർത്താവും ഞാൻ, വേദജ്ഞനും ഞാൻ തന്നേ.

Verse 23

न पुण्यपापे मम नास्ति नाशो न जन्म देहेन्द्रियबुद्धिरस्ति । न भूमिरापो न च वह्निरस्ति न चानिलो मेऽस्ति न चाम्बरं च ॥२३॥

എനിക്ക് പുണ്യവും പാപവും ഇല്ല; നാശമില്ല; ജനനമില്ല; ദേഹം‑ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ‑ബുദ്ധി എന്നിവയും ഇല്ല. ഭൂമിയില്ല, ജലമില്ല, അഗ്നിയും ഇല്ല; എനിക്ക് വായുവുമില്ല, ആകാശവും ഇല്ല.

Verse 24

एवं विदित्वा परमात्मरूपं गुहाशयं निष्कलमद्वितीयम् । समस्तसाक्षिं सदसद्विहीनं प्रयाति शुद्धं परमात्मरूपम् । यः शतरुद्रियमधीते सोऽग्निपूतो भवति सुरापानात्पूतो भवति स ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति स सुवर्णस्त...

ഇങ്ങനെ പരമാത്മസ്വരൂപം അറിഞ്ഞ്—ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന, നിഷ്കല, അദ്വിതീയ, സർവ്വസാക്ഷി, സത്‑അസത്‌കളിൽ നിന്നു വിരക്തൻ—മനുഷ്യൻ പരമാത്മാവിന്റെ ശുദ്ധസ്വരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു. ശതരുദ്രീയം അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ അഗ്നിയാൽ ശുദ്ധനാകുന്നു; മദ്യപാനദോഷത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; സ്വർണസ്തേയത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; വിധിത‑നിഷിദ്ധ കർമങ്ങളിലെ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവൻ അവിമുക്തത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; സാധാരണ ആശ്രമങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്നു; എപ്പോഴും—ഒരിക്കൽ ചെയ്താലും—അതിനെ ജപിക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ വേണം.

Verse 25

एवं विदित्वा परमात्मरूपं गुहाशयं निष्कलमद्वितीयम् । समस्तसाक्षिं सदसद्विहीनं प्रयाति शुद्धं परमात्मरूपम् । यः शतरुद्रियमधीते सोऽग्निपूतो भवति सुरापानात्पूतो भवति स ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति स सुवर्णस्त...

ഇങ്ങനെ പരമാത്മസ്വരൂപം അറിഞ്ഞാൽ—ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന, അവയവരഹിതൻ, അദ്വിതീയൻ, സർവ്വത്തിന്റെയും സാക്ഷി, സത്-അസത് വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തൻ—സാധകൻ പരമാത്മാവിന്റെ ശുദ്ധസ്വരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു। ശതരുദ്രീയം അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ അഗ്നിയാൽ ശുദ്ധനാകുന്നു; മദ്യപാനദോഷത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; ബ്രാഹ്മണഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; സ്വർണചോരയിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതുമായ കൃത്യാകൃത്യദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു। അതിനാൽ അവിമുക്തത്തിൽ ആശ്രയം സ്വീകരിച്ച്, സാധാരണ ആശ്രമധർമ്മങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച്, ഇതിനെ എപ്പോഴും—അല്ലെങ്കിൽ ഒരിക്കൽ പോലും—ജപിക്കണം।

Verse 26

अनेन ज्ञानमाप्नोति संसारार्णवनाशनम् । तस्मादेवं विदित्वैनं कैवल्यं पदमश्नुते । कैवल्यं पदमश्नुत इति ॥२६॥

ഈ ഉപദേശം/സാധനയാൽ സംസാരമെന്ന മഹാസമുദ്രത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു। അതിനാൽ ഇതിനെ ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, സാധകൻ കൈവല്യപദം പ്രാപിക്കുന്നു—കൈവല്യപദം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।