Adhyaya 205

Verse 1

देव्युवाच । भगन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । ब्रूहि श्राद्धविधिं पुण्यं विस्तराज्जगतांपते

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ദേവദേവേശ, സംസാരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റുന്നവനേ! ഹേ ജഗത്പതേ, ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പുണ്യവിധി വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യൂ.

Verse 2

कस्मिन्वासरभागे तु श्राद्धकृच्छ्राद्धमाचरेत् । अस्मिन्सरस्वती तीर्थे प्रभासक्षेत्र उत्तमे

ഈ സരസ്വതീ തീർത്ഥത്തിൽ, അത്യുത്തമമായ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ ദിവസത്തിലെ ഏത് ഭാഗത്ത് ശ്രാദ്ധകർമ്മം ആചരിക്കണം?

Verse 3

कस्मिंस्तीर्थे कृतं श्राद्धं बहुपुण्यफलं भवेत् । एतत्सर्वं महादेव यथावद्वक्तुमर्हसि

ഏത് തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം മഹത്തായ പുണ്യഫലം നൽകും? ഹേ മഹാദേവ, ഇതെല്ലാം യഥാവിധിയും ക്രമത്തോടെയും അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 4

ईश्वर उवाच । प्रातःकाले मुहूतांस्त्रीन्संगवस्तावदेव तु । मध्याह्नस्त्रिमुहूर्तः स्यादपराह्णस्ततः परम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രാതഃകാലം മൂന്നു മുഹൂർത്തം; സംഗവം (പൂർവാഹ്നം) അതേ അളവ്. മധ്യാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തം; അതിന് ശേഷം അപരാഹ്നം വരുന്നു.

Verse 5

सायाह्नस्त्रिमुहूर्तः स्याच्छ्राद्धं तत्र न कारयेत् । राक्षसीनाम सा वेला गर्हिता सर्वकर्मसु

സായാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തം; ആ സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തരുത്. ആ വേള റാക്ഷസീകളുടേതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട് എല്ലാ കര്‍മങ്ങളിലും നിന്ദിതം.

Verse 6

अह्नो मुहूर्ता विख्याता दशपंच च सर्वदा । तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः

ദിവസം എപ്പോഴും പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങളായി പ്രസിദ്ധം. അവയിൽ എട്ടാമത്തെ മുഹൂർത്തം ‘കുതപ’ എന്ന കാലമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 7

मध्याह्ने सर्वदा यस्मान्मन्दीभवति भास्करः । तस्मादनंतफलदस्तदारम्भो भविष्यति

മധ്യാഹ്നത്തിൽ ഭാസ്കരന്റെ താപം എപ്പോഴും മന്ദമാകുന്നതിനാൽ, അപ്പോൾ ആരംഭിക്കുന്ന കര്‍മം അനന്തഫലപ്രദമാകും.

Verse 8

मध्याह्नः खड्गपात्रं तु तथान्ये कालकम्बलाः । रूप्यं दर्भांस्तिला गावो दौहित्रश्चाष्टमः स्मृतः

മധ്യാഹ്നം, ഖഡ്ഗപാത്രം (ശൃംഗപാത്രം), അതുപോലെ മറ്റു കാലകംബലങ്ങൾ; രൂപ്യം (വെള്ളി), ദർഭ, തിലം, പശുക്കൾ, ദൗഹിത്രൻ—ഇവയെ ഇവിടെ എട്ട് (മംഗള സഹായങ്ങൾ) ആയി സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 9

पापं कुत्सितमित्याहुस्तस्य सन्तापकारिणः । अष्ट चैवं मतास्तस्मात्कुतपा इति विश्रुताः

പാപത്തെ ‘കുത്സിതം’ എന്നു പറയുന്നു—അത് നിന്ദ്യവും സന്താപം വരുത്തുന്നതുമാണ്. അതിനാൽ ഇവ എട്ടായി കണക്കാക്കി ‘കുതപ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 10

ऊर्ध्वं मुहूर्तात्कुतपाद्यन्मुहूर्तचतुष्टयम् । मुहूर्तपञ्चकं चैव स्वधाभवनमिष्यते

കുതപ മുഹൂർത്തത്തിന് ശേഷം വരുന്ന നാല് മുഹൂർത്തങ്ങളും—അഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങളുടെ ഈ കാലവും—പിതൃകൾക്കുള്ള സ്വധാ-അർപ്പണത്തിന് യോജ്യമായ ‘സ്വധാ-ഭവനം’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 11

विष्णोर्देहसमुद्भूताः कुशाः कृष्णास्तिलास्तथा । श्राद्धस्य रक्षणार्थाय एतत्प्राहुर्दिवौकसः

കുശപ്പുല്ലും കറുത്ത എള്ളും വിഷ്ണുവിന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായാണ് ഇവയെന്ന് ദേവന്മാർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 12

तिलोदकाञ्जलिर्देयो जलस्थैस्तीर्थवासिभिः । सदर्भहस्तेनैकेन श्राद्धसेवनमिष्यते

തീർത്ഥവാസികൾ വെള്ളത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് എള്ളുകലർന്ന ജലത്തിന്റെ അഞ്ജലി അർപ്പിക്കണം. ഒരു കൈയിൽ ദർഭ പിടിച്ച് ശ്രാദ്ധാചരണം ചെയ്യുന്നത് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः । त्रीणि चात्र प्रशंसंति शुद्धिमक्रोधमत्वराम्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ മൂന്ന് പവിത്രങ്ങൾ—ദൗഹിത്രൻ, കുതപം, എള്ള്. കൂടാതെ ഇവിടെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ പ്രശംസിക്കുന്നു—ശുദ്ധി, അക്രോധം, അत्वര (അവസരമില്ലായ്മ).

Verse 14

दौहित्रं खड्गमित्युक्तं ललाटे शृङ्गमस्ति यत् । तस्य शृंगस्य यत्पात्रं तद्दौहित्रमिति स्मृतम्

ലലാടത്തിൽ ശൃംഗമുള്ള ‘ഖഡ്ഗ’ മൃഗത്തെയാണ് ‘ദൗഹിത്ര’ എന്നു പറഞ്ഞത്. അതിന്റെ ശൃംഗത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ പാത്രം ‘ദൗഹിത്ര’ എന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 15

क्षीरिणी वापि चित्रा गौस्तत्क्षीरायद्घृतं भवेत् । तद्दौहित्रमिति प्रोक्तं दैवे पित्र्ये च कर्मणि

പാൽ തരുന്ന—ചിത്രഗോവായാലും—അവളുടെ പാലിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന നെയ്യ് ‘ദൗഹിത്ര’ എന്നു പറയുന്നു; ദൈവകർമ്മത്തിലും പിതൃകർമ്മത്തിലും അതു പ്രശസ്തമാണ്.

Verse 16

दर्भाग्रं दैवमित्युक्तं समूलाग्रं तु पैतृकम् । तत्रावलंबिनो ये तु कुशास्ते कुतपाः स्मृताः

ദർഭയുടെ അഗ്രഭാഗം ദൈവകർമ്മത്തിന് യോഗ്യമെന്നു പറഞ്ഞു; മൂലസഹിത അഗ്രഭാഗമുള്ള ദർഭ പിതൃകർമ്മത്തിന് വിധേയമാണ്. അവിടെ താഴോട്ടു തൂങ്ങുന്ന കുശകൾ ‘കുതപ’ കുശകളെന്നു സ്മൃതം.

Verse 17

शरीरद्रव्यदाराभूमनोमंत्रद्वि जन्मनाम् । शुद्धिः सप्तसु विज्ञेया श्राद्धकाले विशेषतः

ദ്വിജന്മാരുടെ ശുദ്ധി ഏഴ് മേഖലകളിൽ അറിയേണ്ടതാണ്—ശരീരം, ദ്രവ്യം, ഭാര്യ, ഭൂമി, മനസ്, മന്ത്രങ്ങൾ, ദ്വിജരുടെ സ്വാചാരം—വിശേഷിച്ച് ശ്രാദ്ധകാലത്ത്.

Verse 18

सप्तधा द्रव्यशुद्धिस्तु सोत्तमा मध्यमाऽधमा

ദ്രവ്യശുദ്ധിയും ഏഴുവിധമാണ്—ഉത്തമം, മധ്യമം, അധമം എന്ന ഭേദങ്ങളോടെ.

Verse 19

श्रुतं शौर्यं तपः कन्या शिष्याद्यं चान्वयागतम् । धनं सप्तविधं शुक्लमुपायोप्यस्य तादृशः

വിദ്യ, ശൗര്യം, തപസ്, കന്യ, ശിഷ്യാദികൾ, കൂടാതെ വംശപരമ്പരയായി ലഭിച്ച ധനം—ഇവ ഏഴ് തരത്തിലുള്ള ‘ധനം’ ശുക്ലം (ശുദ്ധം) എന്നു പറയുന്നു; അവ നേടുന്ന ഉപായവും അതുപോലെ ശുദ്ധമാണ്.

Verse 20

कुत्सितं कृषिवाणिज्यं शुक्लं शिल्पानुवृत्तिभिः । कृतोपकारादाप्तं च शंबलं समुदाहृतम्

(ശ്രാദ്ധ-സന്ദർഭത്തിൽ) കൃഷിയും വ്യാപാരവും നിന്ദ്യമായി പറയപ്പെടുന്നു; ശില്പപ്രവൃത്തികളെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഉപജീവനം ശുക്ലം (ശുദ്ധം) എന്നു കണക്കാക്കുന്നു. ചെയ്ത ഉപകാരത്തിന്റെയോ സേവനത്തിന്റെയോ പ്രതിഫലമായി ലഭിക്കുന്നത് ‘ശംബല’ (നിർവാഹ-ലാഭം) എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 21

उत्कोचतश्च यत्प्राप्तं यत्प्राप्तं चैव साहसात् । व्याजेनोपार्जितं यच्च तत्कृष्णं समुदाहृतम्

ലഞ്ചംകൊണ്ട് ലഭിച്ചതും, സാഹസം/ബലപ്രയോഗം (ഹിംസയോ നിർബന്ധമോ) വഴി നേടിയതും, വഞ്ചനാപൂർണ്ണമായ വ്യാജേന സമ്പാദിച്ചതും—ഇത് ‘കൃഷ്ണം’ (കറുപ്പ്), അഥവാ അശുദ്ധധനം എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 22

अन्यायोपार्जितैर्द्रव्यै र्यच्छ्राद्धं क्रियते नरैः । तृप्यंति तेन चण्डालाः पुष्कसाद्यासु योनिषु

മനുഷ്യർ അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനത്തോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, ആ അർപ്പണത്തിൽ പിതൃകൾ അല്ല; പുഷ്കസാദി യോനികളിൽ ജനിച്ച ചണ്ഡാലന്മാരാണ് തൃപ്തരാകുന്നത്.

Verse 23

अन्नप्रकिरणं यत्तु मनुष्यैः क्रियते भुवि । तेन तृप्तिमुपायांति ये पिशाचत्वमागताः

മനുഷ്യർ ഭൂമിയിൽ അന്നം ചിതറിക്കുന്ന (അന്നപ്രകിരണം) പ്രവൃത്തിയാൽ, പിശാചത്വം പ്രാപിച്ചവർ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 24

यत्पयः स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति पुत्रक । तेन ये तरुतां प्राप्तास्तेषांतृप्तिः प्रजायते

മകനേ, സ്നാനവസ്ത്രത്തിൽ നിന്നു ഭൂമിയിൽ വീഴുന്ന ജലബിന്ദുക്കളാൽ വൃക്ഷയോനി പ്രാപിച്ച പിതൃജനങ്ങൾ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 25

यास्तु गंधांबुकणिकाः पतंति धरणीतले । ताभिराप्यायनं तेषां ये देवत्वमुपागताः

ധരണീതലത്തിൽ വീഴുന്ന സുഗന്ധജലകണങ്ങളാൽ ദേവത്വം പ്രാപിച്ച പിതൃജനങ്ങൾ പോഷിതരായി പുതുമയാർക്കും.

Verse 26

उद्धृतेष्वपि पिण्डेषु याश्चान्नकणिका भुवि । ताभिराप्यायनं तेषां तिर्यक्त्वं च कुले गताः

പിണ്ഡങ്ങൾ എടുത്തുമാറ്റിയ ശേഷവും ഭൂമിയിൽ ശേഷിക്കുന്ന അന്നകണങ്ങളാലും ചെറുതുണികളാലും കുലത്തിൽ തിര്യഗ്യോനി പ്രാപിച്ച പിതൃജനങ്ങളും പോഷിതരാകുന്നു.

Verse 27

ये चादग्धाः कुले बालाः स्त्रियो याश्चाप्यसंस्कृताः । विपन्नास्ते तु विकिरसंमार्जनसुलालसाः

കുലത്തിൽ ദഹനസംസ്കാരം ലഭിക്കാതെ പോയ ബാലരും, വിധിസംസ്കാരങ്ങളില്ലാത്ത സ്ത്രീകളും ദുരവസ്ഥയിൽ ആകുമ്പോൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന അവശിഷ്ടങ്ങളും തൂത്തുമാറ്റിയ ശേഷിപ്പും പോലും ആകാംക്ഷയോടെ തേടുന്നു.

Verse 28

भुक्त्वा वा भ्रमते यच्च जलं यच्चाह्नि सेवते । ब्राह्मणानां तथान्नेन तेन तृप्तिं प्रयांति ते

ഭക്ഷണാനന്തരം ആചമനത്തിനെടുക്കുന്ന ജലവും, ദിനചര്യാനുഷ്ഠാനത്തിൽ സേവിക്കുന്ന ജലവും, ബ്രാഹ്മണർക്കു നല്കുന്ന അന്നവും—ഇവയാൽ പിതൃജനങ്ങൾ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 29

पिशाचत्वमनुप्राप्ताः कृमिकीटत्वमेव ये । अथ कालान्प्रवक्ष्यामि कथ्यमा नान्निबोध मे

പിശാചത്വം പ്രാപിച്ചവരും കൃമി‑കീടയോണിയിൽപ്പെട്ടവരും ആയാലും—ഇപ്പോൾ ഞാൻ (ശ്രാദ്ധാദി) കർമ്മങ്ങൾക്ക് യുക്തമായ കാലങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ച് ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 30

श्राद्धं कार्यममावास्यां मासिमासींदुसंक्षये । तथाष्टकासु विप्राप्तौ सूर्येन्दुग्रहणे तथा

അമാവാസ്യയിലും ഓരോ മാസവും ചന്ദ്രക്ഷയ സമയത്തും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; അതുപോലെ അഷ്ടകാ തിഥികളിലും, യോഗ്യ ബ്രാഹ്മണരുടെ ആഗമനത്തിൽ, സൂര്യ‑ചന്ദ്രഗ്രഹണകാലത്തും ചെയ്യണം.

Verse 31

अयने विषुवे युग्मे सामान्ये चार्कसंक्रमे । अमावास्याष्टकायां च कृष्णपक्षे विशेषतः

അയനകാലത്തും വിഷുവകാലത്തും യുഗ്മവും സാധാരണ പർവ്വദിനങ്ങളിലും, സൂര്യസംക്രാന്തി സമയത്തും; പ്രത്യേകിച്ച് കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ അമാവാസ്യയും അഷ്ടകാ തിഥികളും (ശ്രാദ്ധത്തിന് അത്യന്തം പ്രശസ്തം).

Verse 32

आर्द्रामघारोहिणीषु द्रव्यब्राह्मणसंगमे । गजच्छायाव्यतीपाते विष्टिवैधृति वासरे

ആർദ്ര, മഘാ, രോഹിണീ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ; ദ്രവ്യവും ബ്രാഹ്മണനും സംഗമിക്കുന്നപ്പോൾ (സാമർത്ഥ്യവും യോഗ്യപാത്രവും ലഭിക്കുമ്പോൾ); ഗജച്ചായാ, വ്യതീപാത യോഗങ്ങളിൽ; വിഷ്ടി, വൈധൃതി ഉള്ള ദിവസങ്ങളിൽ (ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം).

Verse 33

वैशाखस्य तृतीयायां नवम्यां कार्त्तिकस्य च । पंचदश्यां तु माघस्य नभस्ये च त्रयोदशी

വൈശാഖ ശുക്ല തൃതീയ, കാർത്തിക നവമി, മാഘ പൗർണ്ണമി (പഞ്ചദശി), നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) ത്രയോദശി—ഇവയും (ദാന‑ശ്രാദ്ധത്തിനുള്ള) നിശ്ചിത അവസരങ്ങളാണ്.

Verse 34

युगादयः स्मृता एता दत्त स्याक्षयकारिकाः

ഇവയെ ‘യുഗങ്ങളുടെ ആരംഭങ്ങൾ’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു; ഈ അവസരങ്ങളിൽ നൽകിയ ദാനം അക്ഷയപുണ്യഹേതുവാകുന്നു.

Verse 35

यस्य मन्वन्तरस्यादौ रथारूढो दिवाकरः । माघमासस्य सप्तम्यां सा तु स्याद्रथसप्तमी

ഏത് മന്വന്തരത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) രഥാരൂഢനാകുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നുവോ, മാഘമാസത്തിലെ ആ സപ്തമി ‘രഥസപ്തമി’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 36

वैशाखस्य तृतीयायां कृष्णायां फाल्गुनस्य च । पंचमी चैत्रमासस्य तस्यैवान्त्या तथापरा

അതുപോലെ വൈശാഖത്തിലെ തൃതീയ, ഫാൽഗുണത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ (വിശേഷ) തിഥി, ചൈത്രമാസത്തിലെ പഞ്ചമി—ഇവയും ആ വിശേഷദിനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ ഒരു ‘അന്ത്യ’ തിഥിയും.

Verse 37

शुक्लत्रयोदशी माघे कार्त्तिकस्य च सप्तमी । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशीति च । मन्वन्तराः स्मृता ह्येता दत्तस्याक्षयकारिकाः

മാഘത്തിലെ ശുക്ല ത്രയോദശി, കാർത്തികത്തിലെ സപ്തമി, കൂടാതെ കാർത്തികീ, ഫാൽഗുണീ, ചൈത്രീ, ജ്യൈഷ്ഠീ പൂർണ്ണിമകൾ—ഇവ ‘മന്വന്തര’ തിഥികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവയിൽ നൽകിയ ദാനം അക്ഷയഫലപ്രദം.

Verse 38

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तिथिः

ശ്രാവണത്തിലെ കൃഷ്ണാഷ്ടമി, ആഷാഢത്തിലെ പൂർണ്ണിമ, കൂടാതെ കാർത്തികീ, ഫാൽഗുണീ, ചൈത്രീ, ജ്യൈഷ്ഠീ—ഈ പഞ്ചദശി (പൂർണ്ണിമ) തിഥികളും ശ്രദ്ധേയമായ വിശേഷദിനങ്ങളാണ്.

Verse 39

मन्वादयः स्मृताश्चैता दत्तस्याक्षयकारिकाः । नवमी मार्गशीर्षस्य सप्तैताः संस्मरा म्यहम्

മന്വാദി മുതലായ തിഥികൾ സ്മൃതിയിൽ പ്രസ്താവിതങ്ങളാണ്; അവ ദാനഫലം അക്ഷയമാക്കുന്നവ. മാർഗശീർഷ നവമിയുൾപ്പെടെ അത്തരം ഏഴ് തിഥികളെ ഞാൻ സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 40

कल्पनामादयो देवि दत्तस्याक्षयकारिकाः । तथा मन्वन्तरस्यादौ द्वादशैव वरानने

ഹേ ദേവി, കല്പ-നാമാദി ദിനങ്ങൾ ദാനഫലം അക്ഷയമാക്കുന്നവയാണ്. അതുപോലെ, ഹേ വരാനനേ, മന്വന്തരത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും നിശ്ചയമായും അത്തരം പന്ത്രണ്ട് ശ്രേഷ്ഠ അവസരങ്ങൾ ഉണ്ട്.

Verse 41

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं वृद्धि श्राद्धं सपिण्डकम् । पार्वणं चातिविज्ञानं गोष्ठं शुद्ध्यर्थमुत्तमम्

ശ്രാദ്ധം ഇങ്ങനെ വിവക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു—നിത്യം, നൈമിത്തികം, കാമ്യം, വൃദ്ധി-ശ്രാദ്ധം, സപിണ്ഡകം, പാർവണം, ‘അതിവിജ്ഞാന’വിധം, ശുദ്ധ്യർത്ഥം ഉത്തമമായ ഗോഷ്ഠ-ശ്രാദ്ധം.

Verse 42

कर्मांगं नवमं प्रोक्तं दैवकं दशमं स्मृतम् । एकादशं क्षयाहं तु पुष्ट्यर्थे द्वादशं स्मृतम्

ഒൻപതാമത് ‘കർമാംഗം’ എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പത്താമത് ‘ദൈവകം’ എന്നു സ്മൃതം. പതിനൊന്നാമത് ‘ക്ഷയാഹ’; പന്ത്രണ്ടാമത് പുഷ്ട്യർത്ഥം (പോഷണ-വളർച്ചയ്ക്കായി) സ്മൃതം.

Verse 43

सर्वेषामेव श्राद्धानां श्रेष्ठं सांवत्सरं स्मृतम् । अहन्यहनि यच्छ्राद्धं नित्यं तत्परिकीर्तितम्

എല്ലാ ശ്രാദ്ധങ്ങളിലും ‘സാംവത്സര’ (വാർഷിക) ശ്രാദ്ധം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു സ്മൃതം. ദിനംപ്രതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘നിത്യം’ എന്നു പരികീർത്തിതം.

Verse 44

वैश्वदेवविहीनं तु अशक्तावुदकेन तु । एकोद्दिष्टं तु यच्छ्राद्धं तन्नैमित्तिकमुच्यते

വൈശ്വദേവ അർപ്പണം കൂടാതെയോ, അശക്തിയാൽ വെറും ജലത്താലെങ്കിലും ചെയ്തോ ഉള്ള ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം ‘നൈമിത്തിക’ ശ്രാദ്ധമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 45

कामेन विहितं काम्यमभिप्रेतार्थसिद्धये । वृद्धौ यत्क्रियते श्राद्धं वृद्धि श्राद्धं तदुच्यते

ആഗ്രഹിച്ച ഫലസിദ്ധിക്കായി കാമനയോടെ വിധിക്കപ്പെട്ട ശ്രാദ്ധം ‘കാമ്യ ശ്രാദ്ധം’ എന്നു പറയുന്നു. വർദ്ധനയും സമൃദ്ധിയും ഉള്ള അവസരത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘വൃദ്ധി-ശ്രാദ്ധം’ ആകുന്നു।

Verse 46

ये समाना इति द्वाभ्यामेतच्छ्राद्धं सपिण्डनम् । अमावास्यां तु यच्छ्राद्धं तत्पार्वणमुदाहृतम्

‘യേ സമാനാ…’ തുടങ്ങിയ രണ്ട് മന്ത്രങ്ങളാൽ സൂചിതമായ ശ്രാദ്ധം സപിണ്ഡന കർമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അമാവാസി തിഥിയിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘പാർവണ ശ്രാദ്ധം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 47

गोष्ठ्यां यत्क्रि यते श्राद्धं तद्गोष्ठीश्राद्धमुच्यते । क्रियते पापशुद्ध्यर्थं शुद्धिश्राद्धं तदुच्यते

ഗോഷ്ഠിയിലോ സഭയിലോ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘ഗോഷ്ഠീ-ശ്രാദ്ധം’ എന്നു പറയുന്നു. പാപശുദ്ധിക്കായി ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘ശുദ്ധി-ശ്രാദ്ധം’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 48

निषेककाले सोमे च सीमन्तोन्नयने तथा । तथा पुंसवने चैव श्राद्धं कर्मांगमेव च

നിഷേകസംസ്കാരകാലത്ത്, സോമബന്ധിത കർമത്തിൽ, സീമന്തോന്നയനത്തിലും പുംസവനസംസ്കാരത്തിലും—ശ്രാദ്ധം ആ ആ സംസ്കാരങ്ങളുടെ കർമാംഗമായി തന്നെ നിർവഹിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 49

देवमुद्दिश्य क्रियते यत्तद्दैवकमुच्यते । गच्छेद्देशान्तरं यस्तु श्राद्धं कार्यं तु सर्पिषा

ദേവതയെ ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്യപ്പെടുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘ദൈവക-ശ്രാദ്ധം’ എന്നു പറയുന്നു. ദേശാന്തരയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നവൻ നെയ്യാൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം.

Verse 50

पुष्ट्यर्थमेतद्विज्ञेयं क्षयाहं द्वादशं स्मृतम् । मृतेऽहनि पितुर्यस्तु न कुर्याच्छ्राद्धमादरात्

ഇത് (നെയ്യാൽ ചെയ്യുന്ന) ശ്രാദ്ധം പുഷ്ടിയും ക്ഷേമവും ലക്ഷ്യമാക്കി അറിയേണ്ടത്; സ്മൃതിയിൽ ഇതിനെ ‘ക്ഷയാഹ’ എന്ന ദ്വാദശ കർമ്മമായി സ്മരിക്കുന്നു. എന്നാൽ പിതാവിന്റെ മരണദിനത്തിൽ ആരെങ്കിലും ആദരത്തോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ—

Verse 51

मातुश्चैव वरारोहे वत्सरान्ते मृतेऽहनि । नाहं तस्य महादेवि पूजां गृह्णामि नो हरिः

ഹേ വരാരോഹേ! അതുപോലെ മാതാവിന്റെ മരണദിനത്തിൽ, വർഷാന്ത്യത്തിൽ—ഹേ മഹാദേവീ—ഞാൻ അവന്റെ പൂജ സ്വീകരിക്കുകയില്ല; ഹരിയും സ്വീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 52

मृताहर्यो न जानाति मानवो यदि वा क्वचित् । तेन कार्यममावास्यां श्राद्धं माघेऽथ मार्गके

ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ മരണതിഥി കൃത്യമായി അറിയാത്ത മനുഷ്യൻ അമാവാസി ദിനത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം—മാഘ മാസത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മാർഗശീർഷത്തിൽ.

Verse 53

अथ विप्रान्प्रवक्ष्यामि श्राद्धे ये केचन क्षमाः । विशिष्टः श्रोत्रियो योगी वेदविद्यासमन्वितः

ഇപ്പോൾ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ക്ഷണിക്കുവാൻ യോഗ്യരായ ബ്രാഹ്മണരെ ഞാൻ പറയുന്നു—വിശിഷ്ടൻ, ശ്രോത്രിയൻ, യോഗി, കൂടാതെ വേദവിദ്യയും ശാസ്ത്രജ്ഞാനവും സമന്വിതനായവൻ.

Verse 54

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडंगवित् । दौहित्रकस्तु जामाता स्वस्रीयः श्वशुरस्तथा

ത്രിണാചികേതൻ, ‘ത്രിമധു’വിദ്, ‘ത്രിസുപർണ’വിദ്, വേദത്തിന്റെ ഷഡംഗവിദ്—അതുപോലെ ദൗഹിത്രൻ, ജാമാതാവ്, സ്വസ്രീയൻ, ശ്വശുരൻ—ഇവർ ശ്രാദ്ധത്തിൽ യോഗ്യപാത്രരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 55

पञ्चाग्निकर्मनिष्ठश्च तपोनिष्ठश्च मातुलः । पितृमातृपरश्चैव शिष्यसंबंधिबांधवः

പഞ്ചാഗ്നികർമത്തിൽ നിഷ്ഠയും തപസ്സിൽ സ്ഥിരതയും ഉള്ള മാതുലൻ; പിതൃമാതൃപരായണൻ; കൂടാതെ ശിഷ്യബന്ധത്തിലൂടെ ബന്ധപ്പെട്ട ബന്ധു—ഇവരെ ആദരിക്കണം।

Verse 56

वेदार्थवित्प्रवक्ता च ब्रह्मचारी सहस्रदः । संबंधिनं तथा संतं दौहित्रं दुहितुः पतिम्

വേദാർത്ഥം അറിയുന്ന ഉപദേശകൻ, ബ്രഹ്മചാരി, സഹസ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഉദാരദാതാവ്; കൂടാതെ സദ്ഗുണമുള്ള ബന്ധു, ദൗഹിത്രൻ, പുത്രിയുടെ ഭർത്താവ്—ഇവരും ആദരണീയർ।

Verse 57

भागिनेयं विशेषेण तथा बन्धुगणानपि । नातिक्रमेन्नरस्त्वेतान्मूर्खानपि वरानने

വിശേഷമായി ഭാഗിനേയൻ (സഹോദരിയുടെ പുത്രൻ) കൂടാതെ ബന്ധുസമൂഹത്തെയും അവഗണിക്കരുത്। ഹേ സുമുഖീ! അവർ മൂഢരായാലും മനുഷ്യൻ ഇവരെ മറികടക്കരുത്।

Verse 58

न ब्राह्मणान्परीक्षेत देवकर्मण्युप स्थिते । पैत्रकर्मणि संप्राप्ते परीक्षेत प्रयत्नतः

ദേവകർമ്മം സമീപിക്കുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണരെ പരിശോധിക്കരുത്; എന്നാൽ പൈതൃകർമ്മം (ശ്രാദ്ധം) ആരംഭിക്കുമ്പോൾ യോഗ്യത വളരെ പരിശ്രമത്തോടെ പരിശോധിക്കണം।

Verse 59

ये स्तेनाः पतिताः क्लीबा ये च नास्तिकवृत्तयः । तान्हव्यकव्ययोर्विप्राननर्हान्मनुर ब्रवीत्

മോഷ്ടാക്കൾ, ധർമ്മാചരണത്തിൽ നിന്ന് പതിതർ, ക്ളീബർ (അയോഗ്യർ), നാസ്തികവൃത്തിയിൽ ജീവിക്കുന്നവർ—മനു ഇത്തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണരെ ഹവ്യവും കവ്യവും ഇരുവിധ കർമങ്ങൾക്കും അനർഹരെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 60

जटिलं चानधीयानं दुर्बलं कितवं तथा । याजयंति च ये शूद्रांस्तांश्च श्राद्धे न पूजयेत्

ജടാധാരിയായിട്ടും അധ്യയനം ചെയ്യാത്തവൻ, ദുർബലൻ/അയോഗ്യൻ, ചൂതാട്ടക്കാരൻ, കൂടാതെ ശൂദ്രർക്കായി യജ്ഞം നടത്തിക്കുന്നവൻ—ഇവരെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ പൂജിക്കരുത്।

Verse 61

चिकित्सकान्देवलकान्मांस विक्रयिणस्तथा । विपणैः पीरजीवंतो वर्ज्याः स्युर्हव्यकव्ययोः

ചികിത്സകർ, വേതനത്തിനായി ക്ഷേത്രസേവ ചെയ്യുന്ന ദേവലകർ, മാംസം വിൽക്കുന്നവർ, കൂടാതെ ചന്ത‑വ്യാപാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ—ഇവർ ഹവ്യ‑കവ്യ ഇരുവിധ കർമങ്ങളിലും വർജ്യർ।

Verse 62

प्रेष्यो ग्राम्यश्च राज्ञश्च कुनखी श्यावदंतकः । प्रतिरोद्धा गुरोश्चैव त्यक्ता ग्निर्वार्धुषिस्तथा

ദാസസേവകൻ, ഗ്രാമ്യൻ/അശിഷ്ടൻ, രാജസേവകൻ, വികൃത നഖമുള്ളവൻ, കറുത്ത പല്ലുള്ളവൻ, ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾക്ക് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ഗുരുവിനെ വിരോധിക്കുന്നവൻ, അഗ്നിഹോത്രം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, പലിശക്കാരൻ—ഇവരും വർജ്യർ।

Verse 63

यक्ष्मी च पशुपालश्च परिवेत्ता निराकृतिः । ब्रह्मध्रुक्परिवित्तिश्च गणाभ्यन्तर एव च

ക്ഷയരോഗി, പശുപാലകൻ, പരിവേത്ത (മുതിർന്ന സഹോദരൻ ഉണ്ടായിരിക്കെ മുമ്പേ വിവാഹം ചെയ്യുന്നവൻ), നിരാകൃതൻ/ബഹിഷ്കൃതൻ, ബ്രഹ്മദ്രോഹി, പരിവിത്തി (ഇളയൻ മുമ്പേ വിവാഹം ചെയ്തതിനാൽ മുതിർന്നവൻ), കൂടാതെ ദുഷ്ടഗണങ്ങളിൽപ്പെട്ടവൻ—ഇവരും വർജ്യർ।

Verse 64

कुशीलश्चैव काणश्च वृषलीपतिरेव च । पौनर्भवश्च कानीनः कितवो मद्यपस्तथा

ദുഷ്ടാചാരൻ, ഒരുകണ്ണുള്ളവൻ, ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവ്, പുനർവിവാഹിതയിൽ ജനിച്ചവൻ, അനധികൃതപുത്രൻ, ചൂതാട്ടക്കാരൻ, മദ്യപൻ—ഇവർ ദാനം സ്വീകരിക്കാൻ അയോഗ്യർ.

Verse 65

पापरोग्यभिशस्तश्च दांभिको रसविक्रयी । धनुःशराणां कर्त्ता च यश्च स्याद्दिधिषूपतिः

പാപരോഗം മൂലം ദുഷ്പ്രസിദ്ധനായവൻ, ദംഭികൻ, മത്തുരസങ്ങളുടെ വിൽപ്പനക്കാരൻ, വില്ലും അമ്പും നിർമ്മിക്കുന്നവൻ, പുനർവിവാഹിതയുടെ ഭർത്താവ്—ഇവർ ദാനധർമ്മത്തിൽ നിന്ദ്യർ.

Verse 66

मित्रध्रुड्दूतवृत्तिश्च पुत्राचार्यस्तथैव च । भ्रमरी मण्डपाली च चित्रांगः पिशुनस्तथा

സുഹൃദ്ദ്രോഹി, ദൂതവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കുന്നവൻ, ‘പുത്രാചാര്യൻ’ എന്ന അനുചിത ഉപജീവി; കൂടാതെ ഭ്രമരീ, മണ്ഡപാലീ, ചിത്രാംഗൻ, പിശുനൻ (പരദൂഷകൻ)—ഇവരും നിന്ദിതർ.

Verse 67

उन्मत्तोंऽधश्च बधिरो वेदनिन्दक एव च । हयगोऽश्वोष्ट्रदमको नक्षत्रैर्यश्च जीवति

ഉന്മത്തൻ, അന്ധൻ, ബധിരൻ, വേദനിന്ദകൻ; കുതിരവ്യാപാരി, കുതിര-ഒട്ടകങ്ങളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നവൻ, നക്ഷത്രജ്യോതിഷം കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നവൻ—ഇവരും ദാനം സ്വീകരിക്കാൻ അയോഗ്യർ.

Verse 68

पक्षिणां पोषको यश्च युद्धाचार्यस्तथैव च । स्रोतःसंभेदको यश्च वेश्यानां पोषणे रतः

പക്ഷികളെ വളർത്തി (വ്യാപാരാർത്ഥം) കൊഴുപ്പിക്കുന്നവൻ, യുദ്ധാധ്യാപകൻ, കരകെട്ട് പൊളിക്കുകയോ ജലധാര തിരിക്കുകയോ ചെയ്ത് ഹാനി വരുത്തുന്നവൻ, വേശ്യകളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതിൽ രതൻ—ഇവരും ദാനധർമ്മത്തിൽ നിന്ദ്യർ.

Verse 69

गृहसंवेशको दूतः कृष्यारोपक एव च । आखेटी श्येनजीवी च कन्यादूषक एव च

വീടുകളിൽ രഹസ്യപ്രവേശം ക്രമീകരിക്കുന്ന ഇടനിലക്കാരൻ, അതിന്റെ ദൂതൻ, കൂലിക്കായി നട്ടുപിടിപ്പിച്ച് ജീവിക്കുന്നവൻ, വേട്ടക്കാരൻ, പരുന്തുപാലനത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നവൻ, കന്യാദൂഷകൻ—ഇവരെയും ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 70

हिंस्रो वृषलपुत्रश्च गणानां चैव याजकः । आचारहीनः क्लीबश्च नित्ययाजनकस्तथा

ഹിംസകൻ, ശൂദ്രപുത്രൻ, അധാർമ്മിക സംഘങ്ങളുടെ യാജകൻ, ആചാരഹീനൻ, ക്ലീബൻ, നിത്യയാഗം നടത്തി അതിനെ വ്യാപാരമാക്കുന്നവൻ—ഇവരും നിന്ദ്യരാണ്।

Verse 71

कृषिजीवी श्लीपदी च सद्भिर्निन्दित एव च । औरभ्रिको माहिषिकः परपूर्वा पतिस्तथा । प्रेतनिर्यातकाश्चैव वर्जनीयाः प्रयत्नतः

കൃഷിജീവി, ശ്ലീപദ (ആനക്കാൽ) രോഗി, സദ്ജനങ്ങൾ നിന്ദിക്കുന്നവൻ; ആടുപാലകൻ, എരുമപ്പാലകൻ, മുമ്പ് മറ്റൊരാളോട് വിവാഹിതയായ സ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവ്; പ്രേതനിര്യാതകർ—ഇവരെല്ലാം പരിശ്രമത്തോടെ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 72

एतान्वै गर्हिताचारानपांक्तेयान्द्विजाधमान् । द्विजानां सति लाभे तू भयत्रैव विवर्जयेत्

ഇവർ ഗർഹിതാചാരികൾ, അപാങ്ക്തേയർ (യാഗപങ്ക്തിയിൽ ഇരിക്കാനർഹരല്ലാത്തവർ), ദ്വിജാധമർ; യോഗ്യദ്വിജർ ലഭ്യമെങ്കിൽ ഇവരെ സർവ്വഥാ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 73

वीक्षांधो वैकतः काणः कुष्ठी च वृषलीपतिः । पापरोगी सहस्रस्य दातुर्नाशयते फलम्

പേൻ/അഴുക്ക് മൂലം കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ, വികൃതൻ, ഒറ്റക്കണ്ണൻ, കുഷ്ഠരോഗി, ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവ്—ഇത്തരം പാപരോഗി ദാതാവിന്റെ സഹസ്രഫലവും നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 74

यावद्भिः संस्पृशत्यङ्गैर्ब्राह्मणाञ्छ्रूद्रयाजकः । तावतां न भवेत्प्रेत्य दातुर्वा तस्य पैत्रिकम्

ശൂദ്രർക്കായി കർമ്മം ചെയ്യുന്ന പുരോഹിതന്റെ അംഗസ്പർശം എത്ര ബ്രാഹ്മണരെ സ്പർശിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം ദാതാവിന് പരലോകത്തിൽ പിതൃഫലം ലഭിക്കുകയില്ല।

Verse 75

आदौ माहिषकं दृष्ट्वा मध्ये च वृषलीपतिम् । अन्ते वार्धुषिकं दृष्ट्वा निराशाः पितरो गताः

ആദിയിൽ മാഹിഷകനെ, നടുവിൽ വൃഷലീപതിയെ, അവസാനം വാർധുഷികനെ കണ്ടാൽ പിതൃകൾ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ടു നിരാശയായി പിന്മാറിപ്പോകുന്നു।

Verse 76

महिषी प्रोच्यते भार्या सा वैधव्येऽभिचारिणी । तस्यां यः क्षपते दोषां स वै माहिषिकः स्मृतः

‘മഹിഷീ’ എന്നു പറയുന്നത് വൈധവ്യത്തിലും ദുഷ്ചര്യയിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ഭാര്യയെ; അവളുടെ ദോഷം നീക്കുന്ന (പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുന്ന)വനെയാണ് ‘മാഹിഷകൻ’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നത്।

Verse 77

वृषलीत्युच्यते शूद्री तस्या यश्च पतिर्भवेत् । तदोष्ठलालासंसर्गात्पतितो वृषलीपतिः

‘വൃഷലീ’ എന്നു പറയുന്നത് ശൂദ്രസ്ത്രീയെ; അവളുടെ ഭർത്താവാകുന്നവൻ അവളുടെ അധരലാലാസ്പർശം മൂലം പതിതനായി ‘വൃഷലീപതി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 78

स्वं वृषं तु परित्यक्त्वा परेण तु वृषायते । वृषली सा तु विज्ञेया न शूद्री वृषली भवेत्

സ്വന്തം ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരാളെ ‘വൃഷ’ (സഹചാരി) ആയി സ്വീകരിക്കുന്നവളെയാണ് ‘വൃഷലീ’ എന്നു അറിയേണ്ടത്; ജന്മം മാത്രം കൊണ്ട് ശൂദ്രസ്ത്രീ വൃഷലീ ആകുകയില്ല।

Verse 79

चण्डाली बंधकी वेश्या रजःस्था या च कन्यका । कुटिला च स्वगोत्रा च वृषल्यः सप्त कीर्तिताः

ചണ്ഡാളി, ബന്ധകി, വേശ്യ, രജഃസ്ഥയായ കന്യക, കപടസ്ത്രീ, സ്വഗോത്രസ്ത്രീ—ഇങ്ങനെ ഏഴ് വിധ ‘വൃഷലി’കൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 80

पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता । पतिताः पितरस्तस्याः कन्या सा वृषली भवेत्

വിവാഹമാകുന്നതിന് മുമ്പേ പിതൃഗൃഹത്തിൽ തന്നെ രജഃദർശനം കാണുന്ന കന്യയുടെ പിതൃപുരുഷർ പതിതരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ആ കന്യ ‘വൃഷലി’ ആകുന്നു.

Verse 81

यस्तु तां वरयेत्कन्यां ब्राह्मणो ज्ञानपूर्वतः । अश्राद्धेयमपांक्तेयं तं विद्याद्वृषलीपतिम्

ജ്ഞാനപൂർവ്വം അത്തരം കന്യയെ വിവാഹം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ ശ്രാദ്ധത്തിന് അയോഗ്യനും പംക്തിയിൽ ഇരിക്കാനനർഹനും എന്ന് അറിയുക; അവൻ ‘വൃഷലീപതി’ ആകുന്നു.

Verse 82

गौरी कन्या प्रधाना वै मध्यमा कन्यका मता । रोहिणी तत्समा ज्ञेया अधमा च रजस्वला

‘ഗൗരീ’ കന്യയാണ് പ്രധാനം; ‘കന്യക’ മധ്യമം; ‘രോഹിണീ’ അതിനോട് സമം എന്ന് അറിയുക; ‘രജസ്വല’ അധമം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 83

अप्राप्ते रजसि गौरी प्राप्ते रजसि रोहिणी । अव्यंजनकृता कन्या कुचहीना तु नग्निका

രജഃപ്രാപ്തിക്ക് മുമ്പ് അവൾ ‘ഗൗരീ’; രജഃപ്രാപ്തിയായാൽ ‘രോഹിണീ’. യൗവനലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകാത്തവൾ ‘കന്യ’; കുചങ്ങൾ വികസിക്കാത്തവൾ ‘നഗ്നികാ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 84

सप्तवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा तु नग्निका । दशवर्षा भवेत्कन्या ह्यत ऊर्ध्वं रजस्वला

ഏഴ് വയസ്സിൽ അവൾ ‘ഗൗരീ’, ഒൻപത് വയസ്സിൽ ‘നഗ്നികാ’; പത്ത് വയസ്സിൽ ‘കന്യാ’ എന്നു പറയുന്നു; അതിന് മീതെ ‘രജസ്വലാ’യായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 85

व्यंजनैर्हन्ति वै पुत्रान्कुलं हन्यात्पयोधरा । गतिमिष्टां तथा लोकान्हंति सा रजसा पितुः

(അനുചിത) വിഭവഭോഗം മൂലം അവൾ പുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നു; സ്തനമോഹം മൂലം കുലപരമ്പര തകർന്നു പോകുന്നു. രജഃദോഷം മൂലം പിതാവിന്റെ ഇഷ്ടഗതിക്കും അഭിലഷിത ലോകപ്രാപ്തിക്കും അവൾ തടസ്സമാകുന്നു।

Verse 86

य उद्वहेद्रजोयुक्तां स ज्ञेयो वृषलीपतिः

രജഃയുക്തയായ (രജസ്വല) സ്ത്രീയെ വിവാഹം ചെയ്യുന്നവൻ ‘വൃഷലീപതി’ എന്നു അറിയപ്പെടണം।

Verse 87

यत्करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनाद्द्विजः । तद्भैक्ष्यभुग्जपन्नित्यं त्रिभिर्वर्षैर्व्यपोहति

വൃഷലീ-സേവനത്താൽ ദ്വിജൻ ഒരു രാത്രിയിൽ ചെയ്യുന്ന പാപം, മൂന്ന് വർഷം ഭിക്ഷാവൃത്തിയിൽ ജീവിച്ച് നിത്യജപം ചെയ്ത് അകറ്റുന്നു।

Verse 205

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धानर्हब्राह्मणपरीक्षणकथनंनाम पञ्चोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ശ്രാദ്ധകൽപ്പ വിഭാഗത്തിലെ ‘ശ്രാദ്ധാനർഹ ബ്രാഹ്മണപരീക്ഷണകഥനം’ എന്ന പേരുള്ള ഇരുനൂറ്റിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।