Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अह्नो मुहूर्ता विख्याता दशपंच च सर्वदा । तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः

Transliteration

ahno muhūrtā vikhyātā daśapaṃca ca sarvadā | tatrāṣṭamo muhūrto yaḥ sa kālaḥ kutapaḥ smṛtaḥ

Translation

ദിവസം എപ്പോഴും പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങളായി പ്രസിദ്ധം. അവയിൽ എട്ടാമത്തെ മുഹൂർത്തം ‘കുതപ’ എന്ന കാലമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Word by Word

• अह्नः: of the day
• अह्नः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• मुहूर्ताः: muhūrtas
• मुहूर्ताः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• विख्याताः: are known/are famed
• विख्याताः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘मुहूर्ताः’ इत्यस्य विशेषणम्

• दश: ten
• दश: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दश (संख्या-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: संख्यावाचकम्; अव्ययवत् प्रयोगः; ‘मुहूर्ताः’ इत्यस्य संख्या

• पञ्च: five
• पञ्च: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: संख्यावाचकम्; अव्ययवत् प्रयोगः; ‘दश’ इत्यनेन सह 15 सूचयति

• च: and
• च: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः (and)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (always)

• तत्र: there/among them
• तत्र: अधिकरण (Adverbial-locative)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देश/प्रसङ्गवाचकः (there/in that set)

• अष्टमः: eighth
• अष्टमः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अष्टम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषणम् (मुहूर्तः)

• मुहूर्तः: muhūrta
• मुहूर्तः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यः: which/that (who)
• यः: सम्बन्ध (Relative/connector)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• सः: that
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देशवाचक

• कालः: time
• कालः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कुतपः: Kutapa (a specific time-period)
• कुतपः: प्रथमा-समानााधिकरण (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: कुतप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नाम (technical term)

• स्मृतः: is called/considered
• स्मृतः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘कालः’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘is considered/called’ अर्थे

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ritualist marks fifteen muhūrtas on a board; the eighth is highlighted as Kutapa while pilgrims prepare sesame, darbha, and water for tarpaṇa near a sacred waterbody by the coast.

Characters & Entities

• Kutapa
• Muhūrta
• Śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes precise sacred time-reckoning; specific muhūrtas are singled out to maximize śrāddha merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, where śrāddha is framed with detailed kāla-nirṇaya (time-determination).

What ritualistic prescription is mentioned?

Identify the eighth muhūrta of the day as Kutapa, a key reference-point for śrāddha timing.