Adhyaya 13

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अंबरीषस्य राजर्षेरैशान्यां पापनाशनम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! തുടർന്ന് ത്രിലോകത്തിലും പ്രസിദ്ധമായ, രാജർഷി അംബരീഷന്റെ, ഈശാന ദിക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പാപനാശകമായ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 2

यत्र स्वयं हृषीकेशः काले च कलिसंज्ञके । तस्य वाक्यादृतस्तीर्थे स्वयं हि परितिष्ठति

കലി എന്ന കാലത്തിലും സ്വയം ഹൃഷീകേശൻ—തന്റെ വാക്കിനെ മാനിച്ച്—ആ തീർത്ഥത്തിൽ സാക്ഷാൽ അധിവസിക്കുന്നു.

Verse 3

पुरासीत्पृथिवीपालो ह्यंबरीषो युगे कृते । हरिमाराधयामास तपस्तेपे सुदुष्करम्

പുരാതനകാലത്ത് കൃതയുഗത്തിൽ അംബരീഷൻ എന്നൊരു ഭൂമിപാലൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സും അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 4

तस्मिंस्तीर्थे स राजेन्द्रो मितभक्षो जितेन्द्रियः । सहस्रमेकं वर्षाणां तत आसीत्फलाशनः

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആ രാജേന്ദ്രൻ മിതഭക്ഷനും ജിതേന്ദ്രിയനും ആയി, തുടർന്ന് ആയിരം വർഷം വെറും ഫലാഹാരത്തിൽ മാത്രം ജീവിച്ചു.

Verse 5

सहस्रे द्वे ततो राजञ्छीर्णपर्णाशनोऽभवत् । सहस्रे द्वे ततो भूयो जलाहारो बभूव ह

അപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, അവൻ രണ്ടായിരം വർഷം ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ ആഹാരമാക്കി ജീവിച്ചു; അതിനുശേഷം വീണ്ടും രണ്ടായിരം വർഷം ജലമാത്രം ആഹാരമായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 6

सहस्रत्रितयं राजन्वायुभक्षो बभूव ह । चिन्तयन्पुंडरीकाक्षं मानसे श्रद्धयान्वितः

ഹേ രാജാവേ, അവൻ മൂവായിരം വർഷം വായുവിനെ മാത്രം ആഹാരമാക്കി നിലകൊണ്ടു; ശ്രദ്ധയോടെ മനസ്സിൽ പുണ്ഡരീകാക്ഷനായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 7

दश वर्षसहस्रान्ते ततश्च नृपसत्तम । तुतोष भगवान्विष्णुस्तस्यासौ दर्शनं ददौ

അതിനുശേഷം, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, പത്തായിരം വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പ്രസന്നനായി അവനു തന്റെ ദിവ്യദർശനം നൽകി।

Verse 8

कृत्वा देवपते रूपमारुह्यैरावतं गजम् । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति अंबरीषं नराधिपम्

ദേവപതിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു, ഐരാവത ഗജത്തിൽ കയറി, വരദാതാവ് നരാധിപൻ അംബരീഷനോട്— “ഞാൻ വരം നൽകുന്നവൻ” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 9

इंद्र उवाच । वरं वरय भद्रं ते राजन्यन्मनसीप्सितम् । त्वां दृष्ट्वा भक्तिसंयुक्तमागतोऽहमसंशयम्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു— “നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ, ഹേ രാജാവേ! നിന്റെ മനസ്സിൽ അഭിലഷിതമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. നിന്നെ ഭക്തിയോടെ യുക്തനായി കണ്ടിട്ടാണ് ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ഇവിടെ വന്നത്।”

Verse 10

अंबरीष उवाच । मुक्तिं दातुमशक्तोसि त्वं च वृत्रनिषूदन । तव प्रसादाद्देवेश त्रैलोक्यं मम वर्त्तते । स्वागतं गच्छ देवेश न वरो रोचते मम

അംബരീഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വൃത്രനിഷൂദന, നീ മോക്ഷം നൽകാൻ അശക്തൻ. ഹേ ദേവേശ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ത്രിലോകവും എന്റെ അധീനത്തിലാണ്. ദേവേശ, സ്വാഗതം; ശാന്തിയായി പോകുക—എനിക്ക് വരം ഇഷ്ടമല്ല.

Verse 11

सर्वथा दास्यते मह्यं वरं तुष्टश्चतुर्भुजः । तदाहं प्रतिगृह्णामि गच्छ देव नमोस्तु ते

എല്ലാ രീതിയിലും തൃപ്തനായ ചതുര്ഭുജനായ പ്രഭു എനിക്ക് വരം നൽകും. അതിനാൽ ഞാൻ അത് സ്വീകരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ, പോകുക; നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 12

इन्द्र उवाच । वरं वरय राजर्षे यत्ते मनसि वर्त्तते । ब्रह्मविष्णुत्रिनेत्राणामहमीशो नृपोतम

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജർഷേ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതുതന്നെ വരമായി ചോദിക്ക. ഹേ നൃപോത്തമ, ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ത്രിനേത്രൻ (ശിവൻ) ഇവരിലും ഞാൻ അധിപൻ.

Verse 13

अन्येषां चैव देवानां त्रैलोक्यस्याप्यहं विभुः । वरं वरय तस्मात्त्वं प्रसादान्मे सुदुर्ल्लभम्

മറ്റു ദേവന്മാരുടെയും ത്രിലോകത്തിന്റെയും വിഭുവായി ഞാൻ തന്നെയാണ്. അതിനാൽ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അത്യന്തം ദുർലഭമായ വരം ചോദിക്കൂ.

Verse 14

प्रसन्ने मयि राजेन्द्र प्रसन्नाः सर्वदेवताः । कुरु मे वचनं राजन्गृह्यतां वरमुत्तमम्

ഹേ രാജേന്ദ്ര, ഞാൻ പ്രസന്നനായാൽ എല്ലാ ദേവതകളും പ്രസന്നരാകും. ഹേ രാജൻ, എന്റെ വചനം അനുസരിക്കൂ—ഉത്തമ വരം സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 15

अंबरीष उवाच । राजा त्वं सर्वदेवानां त्रैलोक्यस्य तथेश्वरः । सप्तद्वीपवती राजा अहं वृत्रनिषूदन

അംബരീഷൻ പറഞ്ഞു— നീ സർവ്വദേവന്മാരുടെയും രാജാവും ത്രിലോകത്തിന്റെ അധീശ്വരനും ആകുന്നു. എന്നാൽ ഹേ വൃത്രനിഷൂദന, ഞാൻ സപ്തദ്വീപയുക്തമായ ഭൂമിയുടെ രാജാവാണ്.

Verse 16

हषीकेशस्य सद्भक्तं विद्धि मां तात निश्चयम् । आगतश्च हृषीकेशो वरं दास्यत्यसंशयम्

ഹേ താത, നിശ്ചയമായി അറിഞ്ഞുകൊൾക— ഞാൻ ഹൃഷീകേശന്റെ സത്യഭക്തനാണ്. ഹൃഷീകേശൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; സംശയമില്ലാതെ വരം നൽകും.

Verse 17

इन्द्र उवाच । ददतो मम भूपाल न गृह्णासि वरं यदि । वज्रं त्वां प्रेरयिष्यामि वधाय कृतनिश्चयः

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭൂപാല, ഞാൻ നൽകുന്ന വരം നീ സ്വീകരിക്കാതിരുന്നാൽ, നിന്റെ വധത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഞാൻ നിനക്കു നേരെ വജ്രം എറിയും.

Verse 18

एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सृक्किणी परिलेलिहन् । कुलिशं भ्रामयामास गृहीत्वा दक्षिणे करे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രൻ അധരങ്ങളുടെ കോണുകൾ നക്കിക്കൊണ്ട്, വലങ്കയ്യിൽ കുലിശം (വജ്രം) പിടിച്ച് അതിനെ ചുഴറ്റിത്തുടങ്ങി.

Verse 19

तस्येवं भ्राम्यमाणस्य महोत्पाता बभूविरे । ततः पर्वतशृंगाणि विशीर्णानि समंततः

അവൻ ഇങ്ങനെ ചുഴറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ മഹോത്പാതങ്ങൾ സംഭവിച്ചു; തുടർന്ന് ചുറ്റുമെങ്ങും പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ തകർന്നു ചിതറിപ്പോയി.

Verse 20

आवृतं गगन मेघैर्विधुन्वानैर्महीं तदा । न किंचिद्दृश्यते तत्र सर्वं संतमसावृतम्

അപ്പോൾ കുലുങ്ങി ചുഴലുന്ന മേഘങ്ങൾ ആകാശത്തെ മൂടി; ഭൂമിയും ആവൃതമായി. അവിടെ ഒന്നും കാണാനായില്ല; എല്ലാം ഘനാന്ധകാരത്തിൽ മറഞ്ഞു.

Verse 21

एतस्मिन्नेव काले तु स राजा हरिवत्सलः । निमील्य लोचने स्वीये समाधिस्थो बभूव ह

അന്നേ സമയത്ത് ഹരിപ്രിയനായ ആ രാജാവ് തന്റെ കണ്ണുകൾ അടച്ച് സമാധിസ്ഥനായി.

Verse 22

ततस्तुष्टो जगन्नाथ साक्षात्प्रत्यक्षतां गतः । ऐरावतः स गरुडस्तत्क्षणात्समजायत

പിന്നീട് പ്രസന്നനായ ജഗന്നാഥൻ സാക്ഷാൽ പ്രത്യക്ഷനായി. അതേ ക്ഷണത്തിൽ ഐരാവതന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഗരുഡൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 23

तमुवाच हृषीकेशो मेघगंभीरया गिरा । ध्यानस्थितं नृपश्रेष्ठं शंख चक्रगदाधरः

ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ഹൃഷീകേശൻ മേഘഗംഭീരമായ വാണിയിൽ ധ്യാനസ്ഥനായ ആ നൃപശ്രേഷ്ഠനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 24

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्सानन्यभक्त जनेश्वर । वरं वरय भद्रं ते यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—വത്സാ, ഹേ ജനേശ്വരാ, നീ എന്റെ അനന്യഭക്തൻ; ഞാൻ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്. നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ; അത്യന്തം ദുർലഭമായാലും ഒരു വരം അപേക്ഷിക്കൂ.

Verse 25

अंबरीष उवाच । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम । संसाराब्धेस्तारणाय वरदो भव मे हरे

അംബരീഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുകയും എനിക്ക് വരം നൽകേണ്ടതായാൽ, ഹേ ഹരി, ഈ സംസാരസമുദ്രം കടക്കാൻ എനിക്ക് വരദാതാവാകണമേ।

Verse 26

पुलस्त्य उवाच । अथाह भगवान्विष्णुरंबरीषं जनाधिपम् । ज्ञानयोगं सुविस्तीर्णं संसारक्षयकारणम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ജനാധിപനായ അംബരീഷ രാജാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, സംസാരബന്ധനക്ഷയത്തിന് കാരണമായ ജ്ഞാനയോഗം വിശാലമായി ഉപദേശിച്ചു।

Verse 27

यस्मिञ्जाते नरः सद्यः संसारान्मुच्यते नृप । श्रुत्वा स नृपतिः सम्यक्प्रणम्योवाच केशवम्

ഹേ രാജാവേ, ഏത് (ജ്ഞാനം) ഉദിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഉടൻ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുമോ—അത് കേട്ട് ആ നൃപൻ യഥാവിധി നമസ്കരിച്ചു കേശവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 28

अंबरीष उवाच । भगवन्यस्त्वया प्रोक्तो योगोऽयं मम विस्तरात् । दुर्ज्ञेयः स नृणां देव विशेषाच्च कलौ युगे

അംബരീഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് വിശാലമായി പറഞ്ഞ ഈ യോഗം മനുഷ്യർക്കു ഗ്രഹിക്കാൻ ദുഷ്കരം, ഹേ ദേവാ—വിശേഷിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ।

Verse 29

अपि चेत्सुप्रसन्नोऽसि क्रियायोगं ब्रवीहि मे । लोकानां तारणार्थाय शंखचक्रगदाधर

നിങ്ങൾ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് ക്രിയായോഗം ഉപദേശിക്കണമേ, ഹേ ശംഖചക്രഗദാധരാ—ലോകങ്ങളുടെ താരണാർത്ഥമായി।

Verse 30

पुलस्त्य उवाच । ततस्तस्मै नरेन्द्राय क्रियायोगं जनार्द्दनः । यथायोग्यं नृपश्रेष्ठ कथयामास केशवः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ജനാർദ്ദനനായ കേശവൻ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ആ നരേന്ദ്രനോട് യഥായോഗ്യം ക്രിയായോഗം ഉപദേശിച്ചു।

Verse 31

तं श्रुत्वा तुष्टहृदयोंऽबरीषो वाक्यमब्रवीत्

അതു കേട്ട് തൃപ്തഹൃദയനായ അംബരീഷൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 32

अंबरीष उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्रूपेणानेन माधव । ममाश्रमे त्वं देवेश सदा सन्निहितो भव

അംബരീഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവാൻ മാധവാ! ഈ രൂപത്തിൽ നീ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഹേ ദേവേശാ, എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ നീ സദാ സന്നിഹിതനായി ഇരിക്കണമേ।

Verse 33

यतस्त्वत्प्रतिमामेकामर्चयामि विधानतः । पूजयिष्यंति लोकास्त्वां शंखचक्रगदाधरम्

കാരണം ഞാൻ വിധിപ്രകാരം നിന്റെ ഒരു പ്രതിമയെ അർച്ചിക്കും; ജനങ്ങൾ നിന്നെ—ശംഖചക്രഗദാധാരിയായവനെ—പൂജിക്കും।

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । तथोक्तो माधवेनासौ चकार हरिमंदिरम् । प्रतिमां पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—മാധവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവൻ ഹരിമന്ദിരം പണിതു; ഗന്ധം, പുഷ്പം, അനുലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് പ്രതിമയെ പൂജിച്ചു।

Verse 35

ततः कालेन महता भगवान्विष्णुमंदिरे । तेनैव वपुषा प्राप्तः सपुत्रः सहबांधवः

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ അതേ ദേഹരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി—പുത്രനോടും ബന്ധു-ബാന്ധവരോടും കൂടി।

Verse 36

अद्यापि भगवान्विष्णुः सत्यवाक्येन भूपतेः । सदा संनिहितो विष्णुस्तस्मिन्नवसरे कलौ

ഹേ ഭൂപതേ, ആ നൃപന്റെ സത്യവാക്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഇന്നും ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അവിടെ സദാ സന്നിഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു—വിശേഷിച്ച് കലിയുഗത്തിലെ ആ പുണ്യാവസരത്തിൽ।

Verse 37

तदारभ्य महाराज क्रियायोगो धरातले । प्रवृत्तः प्रतिमाकारः काले च कलिसंज्ञके

ഹേ മഹാരാജാ, അന്നുമുതൽ ഭൂമിയിൽ ക്രിയായോഗം—പുണ്യകർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങളുടെ ശാസനം—പ്രവർത്തിച്ചു; കലിസംജ്ഞകമായ യുഗത്തിൽ പ്രതിമാരൂപ ആരാധനയും സ്ഥാപിതമായി।

Verse 38

यस्तं पूजयते भक्त्या हृषीकेशे नृपार्बुदे । स याति विष्णुसालोक्यं प्रसादाच्च हरेर्नृप

ഹേ അർബുദനൃപാ, ഭക്തിയോടെ ഹൃഷീകേശനെ പൂജിക്കുന്നവൻ, ഹേ രാജാ, ഹരിയുടെ പ്രസാദത്താൽ വിഷ്ണുസാലോക്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 39

एकादश्यां महाराज जागरं यः सदा नृप । करिष्यति निराहारो हृषीकेशाग्रतः स्थितः । स यास्यति परं स्थानं दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

ഹേ മഹാരാജാ, ഏകാദശിയിൽ നിരാഹാരനായി ഹൃഷീകേശന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ജാഗരണം ചെയ്യുന്നവൻ, ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 40

यत्पुण्यं कपिलादाने कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं लभते मर्त्त्यो हृषीकेशस्य दर्शनात्

കാർത്തികമാസത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠ-പുഷ്കരത്തിൽ കപിലാ ഗോദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം, ഹൃഷീകേശനെ ദർശിച്ച मात्रത്തിൽ തന്നെ മനുഷ്യൻ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 41

शुक्ले वा यदि वा कृष्णे संप्राप्ते हरिवासरे । यः पश्यति हृषीकेशमश्वमेधफलं लभेत्

ശുക്ലപക്ഷമായാലും കൃഷ്ണപക്ഷമായാലും, ഹരിവാസരം വന്നാൽ—ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्तु विधानतः । यस्तत्र चतुरो मासन्सम्यग्व्रतपरायणः । अभ्यर्चयेद्धृषीकेशं न स भूयोऽभिजायते

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി വിധിപൂർവ്വം അവനെ പൂജിക്കണം. അവിടെ നാല് മാസം സമ്യക് വ്രതപരായണനായി ഹൃഷീകേശനെ യഥാവിധി അർച്ചിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 43

एकः सर्वाणि तीर्थानि करोति नृपसत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ഒരാൾ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സന്ദർശിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ചാതുർമാസ്യകാലം മുഴുവൻ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 44

एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ ബ്രാഹ്മണർക്കു എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളും നൽകുന്നു; മറ്റൊരാൾ സ്ഥിരചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യകാലം മുഴുവൻ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 45

एकः कन्यासहस्रं तु प्रदद्याच्च यथाविधि । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ വിധിപൂർവ്വം ദാനമായി ആയിരം കന്യകളെ നൽകാം; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 46

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे दद्याद्दानमनुत्तमम् । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

സൂര്യഗ്രഹണസമയത്ത് കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരാൾ അനുത്തമ ദാനം നൽകാം; എന്നാൽ മറ്റൊരാൾ സമാഹിതമനസ്സോടെ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 47

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यजत्येकः सदक्षिणैः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങൾ ദക്ഷിണയോടുകൂടി നടത്തുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 48

एको हिमालयं गत्वा त्यजति स्व कलेवरम् । पश्यत्यन्यो हषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോയി അവിടെ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതമനസ്സോടെ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 49

एकस्तु भृगुपातेन त्यजेद्देहं सुतीर्थके । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ സുതീർത്ഥത്തിൽ ‘ഭൃഗുപാത’ കർമത്തിലൂടെ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 50

एकः प्रायोपवेशेन प्राणांस्त्यजति मानवः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ പ്രായോപവേശ വ്രതത്തിലൂടെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 51

ब्रह्मज्ञानं वदत्येकः श्रुत्वा ज्ञानवि शारदः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ ഏറെ ശ്രവിച്ച് ജ്ഞാനവിശാരദനായി ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതമനസ്സോടെ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 52

गयाश्राद्धं करोत्येकः पितृपक्षे नृपोत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഹേ നൃപോത്തമാ! ഒരാൾ പിതൃപക്ഷത്തിൽ ഗയാ-ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 53

चांद्रायणसहस्रं च करोत्येकः समाहितः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुमास्यं समाहितः

ഒരാൾ സമാഹിതനായി സഹസ്ര ചാന്ദ്രായണ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 54

व्रतं तपः सहस्राब्दमेकः सम्यक्चरेन्नरः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരാൾ സഹസ്ര വർഷം വിധിപൂർവം വ്രതവും തപസ്സും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 55

एकस्तु चतुरो वेदान्सम्यक्पठति ब्राह्मणः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ വിധിപൂർവ്വം നാലു വേദങ്ങളും പാരായണം ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ മറ്റൊരാൾ സമാഹിതചിത്തനായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിക്കുന്നു—ഇതേ ധർമ്മത്തിന്റെ പരമസിദ്ധിയായി പ്രശംസിക്കുന്നു।

Verse 56

बहुना किमिहोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । एकतस्तु भवेत्सर्वमेकतो हरिदर्शनम्

ഇവിടെ അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? ഹേ നൃപ, സംക്ഷേപമായി കേൾക്കുക—ഒരു വശത്ത് സർവ്വഫലസമൂഹം, മറുവശത്ത് ഹരിദർശനമാത്രം।

Verse 57

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्थातव्यं हरिसंनिधौ । अम्बरीषस्य राजर्षेः स्थानके पापनाशने

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ നിലകൊള്ളണം—രാജർഷി അംബരീഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാപനാശക പുണ്യസ്ഥാനത്ത്।

Verse 58

एकतस्तु हृषीकेश एकतः कर्णिकेश्वरः । तयोर्मर्त्या मृता ये च मानवा नृपसत्तम

ഒരു വശത്ത് ഹൃഷീകേശൻ, മറുവശത്ത് കർണികേശ്വരൻ; ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ആ രണ്ടിന്റെയും ഇടയിൽ മരിക്കുന്ന മനുഷ്യർ…

Verse 59

अपि कृत्वा महत्पापं गच्छंति हरिसन्निधौ । हृषीकेशं समालोक्य सद्यो मुक्तिमवाप्नुयात्

മഹാപാപം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഹരിയുടെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകുന്നവർ ഹൃഷീകേശനെ ദർശിച്ച് ഉടനെ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കാം।

Verse 60

पुष्पमेकं हृषीकेशे यश्चारोपयते नृप । सुखसौभाग्यसंयुक्त इह लोके परत्र च

ഹേ നൃപാ! ഹൃഷീകേശനു ഒരു പുഷ്പം മാത്രമെങ്കിലും അർപ്പിക്കുന്നവൻ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സുഖസൗഭാഗ്യസമ്പന്നനാകുന്നു.

Verse 61

हृषीकेशस्य यो भक्त्या करिष्यत्यनुलेपनम् । स यास्यति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ഭക്തിയോടെ ഹൃഷീകേശനു അനുലേപനം (ചന്ദനാദി ലേപനം) ചെയ്യുന്നവൻ ജരാമരണവിമുക്തമായ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 62

संमार्जनं च तस्याग्रे यः करोति समाहितः । यावत्यो रेणवस्तत्र तावद्वर्षशतानि सः । मोदते विष्णुलोकस्थो नात्र कार्या विचारणा

സമാഹിതചിത്തനായി അവന്റെ മുമ്പിൽ സംമാർജനം (തൂത്തുവാരൽ) ചെയ്യുന്നവൻ, അവിടെ എത്ര ധൂളികണങ്ങളുണ്ടോ അത്ര ശതശത വർഷങ്ങൾ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ വസിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 63

कार्तिके शुक्लपक्षे च एकादश्यां नृपोत्तम । दीपमारोपयेद्यश्च हृषीकेशाग्रतो नृप

ഹേ നൃപോത്തമാ! കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിയിൽ ഹൃഷീകേശന്റെ മുമ്പിൽ ദീപം തെളിയിച്ച് സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ, ഹേ നൃപാ…

Verse 64

यथायथा प्रकाशेत पापं जन्मांतरार्जितम् । तथातथा व्रजेन्नाशं तस्य कायादशेषतः

ആ ദീപം എത്ര എത്രയായി പ്രകാശിക്കുന്നുവോ, അത്ര അത്രയായി ജന്മാന്തരങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം വെളിവായി, അതേ അളവിൽ നശിച്ച് അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി നീങ്ങുന്നു.

Verse 65

पंचामृतेन यः पूजां हृषीकेशे करिष्यति । दध्ना क्षीरेण वा यस्तु न स भूयोऽभिजायते

പഞ്ചാമൃതംകൊണ്ട് ഹൃഷീകേശനെ പൂജിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ തൈരോ പാലോ കൊണ്ടും അർച്ചന ചെയ്യുന്നവൻ, വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 66

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन हृषीकेशं समर्चयेत् । संसारबंधतो राजन्मुक्तिमाप्नोति मानवः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, സർവ്വപ്രയത്നത്തോടെയും ഹൃഷീകേശനെ സമ്യകമായി ആരാധിക്കണം. മനുഷ്യൻ സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 67

हृषीकेशे विशेषेण कर्त्तव्यं पूजनं सदा

ഹൃഷീകേശനോടുള്ള പൂജ എപ്പോഴും ചെയ്യണം—പ്രത്യേകമായി അതിവിശേഷ ഭക്തിയോടെ।