Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 69

Devanagari script

संस्नाप्य भास्करं स्थाणुं तत्पुरः शतरुद्रियम् । जपन्सामोक्तरुद्रांश्च भव रुद्रांस्तथा जपन् । प्राणरुद्रांस्तथा नीलान्स्कन्दसूक्तसमन्वितान्

Transliteration

saṃsnāpya bhāskaraṃ sthāṇuṃ tatpuraḥ śatarudriyam | japansāmoktarudrāṃśca bhava rudrāṃstathā japan | prāṇarudrāṃstathā nīlānskandasūktasamanvitān

Translation

ഭാസ്കരനെയും സ്ഥാണുവിനെയും അഭിഷേകം ചെയ്ത്, അവരുടെ സന്നിധിയിൽ ശതരുദ്രീയം ജപിച്ചു; സാമോക്ത രുദ്രമന്ത്രങ്ങളും, ഭവ-രുദ്ര, പ്രാണ-രുദ്ര, നീലരൂപങ്ങളും—സ്കന്ദസൂക്തസഹിതം—ജപിച്ചു।

Word by Word

• संस्नाप्य: having bathed/abluted
• संस्नाप्य: Adverbial (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: स्ना (धातु) + सम्-उपसर्ग → संस्नाप्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (पूर्वक्रिया); ‘सम्यक् स्नापयित्वा/स्नात्वा’

• भास्करम्: the Sun (Bhāskara)
• भास्करम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• स्थाणुम्: Śiva (Sthāṇu)
• स्थाणुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थाणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तत्पुरः: in front of him/there
• तत्पुरः: Adverbial (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम) + पुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; ‘तस्य पुरतः’ इत्यर्थे (पूर्वदेशवाचक-अव्यय)

• शतरुद्रियम्: the Śatarudriya (hymn)
• शतरुद्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत + रुद्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः: शतं रुद्रियाणि/रुद्राः यस्मिन् (द्विगु-समासः); ‘शतरुद्रीय’ = शतरुद्र-स्तोत्रम्

• जपन्: reciting
• जपन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु) → जपन् (शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकालिक कृदन्तः, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि; ‘जपन्’ = ‘जपयन्/उच्चारयन्’

• सामोक्तरुद्रान्: Rudras mentioned in the Sāman chants
• सामोक्तरुद्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साम + उक्त + रुद्र (प्रातिपदिक; वच् (धातु) → उक्त)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः: साम्ना उक्ताः रुद्राः (तृतीया-तत्पुरुषः)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः

• भव: Bhava (a form/name of Rudra)
• भव: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (भवान्/भवम् इति न; अत्र ‘भव-रुद्रान्’ इत्यर्थे ‘भव’ = भव-नामकः रुद्रः; समास-पूर्वपदत्वेन)

• रुद्रान्: Rudras
• रुद्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (तुल्यप्रकारे)

• जपन्: reciting
• जपन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु) → जपन् (शतृ-कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्राणरुद्रान्: Prāṇa-Rudras
• प्राणरुद्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः: प्राण-सम्बद्धाः रुद्राः (तत्पुरुषः)

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम्

• नीलान्: blue/dark (ones)
• नीलान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् (रुद्रान् इत्यादि)

• स्कन्दसूक्तसमन्वितान्: accompanied by the Skanda-sūkta
• स्कन्दसूक्तसमन्वितान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्कन्द + सूक्त + समन्वित (प्रातिपदिक; अन्वि (धातु) → समन्वित)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् (रुद्रान्); समासः: स्कन्दसूक्तेन समन्विताः (तृतीया-तत्पुरुषः)

Speaker

Viśvāmitra (narrating)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārthiva (king)

Visual Art Cues

Scene: A tapasvin performs abhiṣeka to two icons—Sūrya radiant and Śiva as Sthāṇu—then chants with rosary and Vedic posture; sacred fire and water nearby; attendants hold vessels.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Sthāṇu (Śiva)
• Śatarudrīya
• Rudra
• Bhava
• Skanda-sūkta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is strengthened by mantra and worship: abhiṣeka and Rudra-japa align the seeker with Śiva’s grace and Skanda’s protective power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The practices occur within the Hāṭakeśvara-kṣetra setting, continuing its māhātmya through the description of worship and japa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ritual bathing/ablution of Bhāskara and Sthāṇu, recitation of Śatarudrīya, and japa of multiple Rudra-hymn cycles including Skanda-sūkta.