Adhyaya 18

Verse 1

। लोमश उवाच । कर्मणा परिभूतो हि महेंद्रो गुरुमब्रवीत् । विना यत्नेन संक्लेसात्तर्तुं कर्म्म किमुच्यताम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—സ്വകർമത്തിന്റെ പ്രബലതയിൽ പീഡിതനായ മഹേന്ദ്രൻ ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു—“അധിക പരിശ്രമമില്ലാതെ ഈ കർമജന്യ ക്ലേശം എങ്ങനെ കടക്കാം? ഉപായം അരുളുക।”

Verse 2

बृहस्पतिरुवाचेदं त्यक्त्वा चैवामरावतीम् । यास्यामोऽन्यत्र सर्वे वै सकुटुंबा जिगीपवः

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—“അമരാവതി ഉപേക്ഷിച്ച് നാം എല്ലാവരും കുടുംബസഹിതം മറ്റിടത്തേക്ക് പോകാം; വിജയം വീണ്ടും നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറപ്പെടാം।”

Verse 3

तथा चक्रुः सुराः सर्वे हित्वा चैवामरावतीम् । बर्हिणो रुपमास्थाय गतः सद्यः पुरंदरः

അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരും അമരാവതി ഉപേക്ഷിച്ചു. പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) മയിലിന്റെ രൂപം ധരിച്ചു ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 4

काको भूत्वा यमः साक्षात्कृकलासो धनाधिपः । अग्निः कपोतको भूत्वा भेको भूत्वा महेश्वरः

യമൻ സ്വയം കാക്കയായി; ധനാധിപൻ (കുബേരൻ) പല്ലിയായി. അഗ്നി പ്രാവായി; മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ) തവളയായി മാറി.

Verse 5

नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्

നൈഋതൻ അതിക്ഷണത്തിൽ പ്രാവായി മാറി പുറപ്പെട്ടു. പാശീ വരുണൻ കപിഞ്ചലമായി; വായു പാരാവതമായി മാറി.

Verse 6

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः

ഇങ്ങനെ പല ദേഹങ്ങൾ ധരിച്ചു അവർ ത്രിദിവലോകം വിട്ടുപോയി; ഭയാകുലരായി കശ്യപന്റെ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 7

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम्

അവർ എല്ലാവരും മാതാവായ അദിതിയോട് ദൈത്യരുടെ പ്രവർത്തികളും കുതന്ത്രങ്ങളും അറിയിച്ചു।

Verse 8

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि

ആ ദുഃഖവാർത്ത കേട്ട് പുത്രലാലസയിൽ വ്യാകുലയായ അദിതി കശ്യപനോട് ദേവന്മാർക്കുണ്ടായ മഹാവിപത്തിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹർഷേ, എന്റെ വാക്ക് സ്വീകരിക്കൂ; കേട്ട ശേഷം യുക്തമായത് ചെയ്യുക।”

Verse 9

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते

ദൈത്യന്മാർക്കാൽ പരാജിതരായ ദേവന്മാർ അമരാവതി വിട്ട് നിങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഹേ പ്രജാപതേ, അവരെ രക്ഷിക്കൂ।

Verse 10

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ തന്വി, ഹേ ഭാമിനി, മഹത്തായ തപസ്സിനാലേ ഇത് സാധ്യമാകൂ എന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക. ഹേ സാധ്വി, ഭൃഗുവിന്റെ അനുമോദനത്താൽ അസുരർ സത്യത്തിൽ അജേയരാണ്।”

Verse 11

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाऽद्येन भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये

ഹേ ഭാമിനി! ഇന്നുതന്നെ ആരംഭിക്കുന്ന ഉഗ്രതപസ്സിനാൽ മാത്രമേ അവരുടെ വിജയം സിദ്ധിക്കൂ. ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി നീ ഉടൻ, അതിവേഗം ചെയ്യുക.

Verse 12

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे

ഹേ മഹാഭാഗേ! അഭീഷ്ടഫലസിദ്ധിക്കായി ഈ വ്രതത്തിന്റെ വിധി ഞാൻ പറയുന്നു. ഹേ ശുഭേ! പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന രീതിപ്രകാരം പരിശ്രമത്തോടെ ഇത് ആചരിക്കുക.

Verse 13

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च

ഹേ ദേവി! ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ദശമി തിഥിയിൽ നിയന്ത്രിതയും ശുചിയുമായിട്ട് ഏകഭക്തം (ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം) ആചരിക്കണം; അത് വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രീതിക്കായി മാത്രം.

Verse 14

प्रर्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मंत्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि

ഹേ സുഭഗേ, വരവർണിനി! സർവകാമങ്ങൾക്കും വരദാതാവായ സാക്ഷാത് ഹരിയെ, അവന്റെ ഭക്തർ ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ പ്രാർത്ഥിക്കണം.

Verse 15

तव भक्तोस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि

ഹേ നാഥാ! ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തനാണ്. ദശമിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് മൂന്നു ദിവസം ഞാൻ ഈ വ്രതം ആചരിക്കും. ഹേ വിഷ്ണോ! ഇതിന് അനുമതി നൽകണമേ.

Verse 16

अनेनैव च मंत्रेण प्रार्थनीयो जगत्पतिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत तच्च भक्तं च केवलम्

ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ജഗത്പതിയായ ഭഗവാനെ ഭക്തിയോടെ പ്രാർത്ഥിക്കണം. ഏകഭക്ത വ്രതം ആചരിക്കണം—ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം, മറ്റെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുക.

Verse 17

रंभापत्रे च भोक्तव्यं वर्जितं लवणेन हि । एकादश्यां चोपवासं प्रकुर्वीत प्रयत्नतः

വാഴയിലയിൽ തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഉപ്പ് ഒഴിവാക്കണം. ഏകാദശിയിൽ പരിശ്രമത്തോടെ ഉപവാസം ആചരിക്കണം.

Verse 18

रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रयत्नेन सुमध्यमे । द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः । कर्तव्या ज्ञातिभिः सार्द्धं भोजयित्वा द्विजीत्तमान्

ഹേ സുമധ്യമേ! രാത്രിയിൽ പരിശ്രമത്തോടെ ജാഗരണം ചെയ്യണം. ദ്വാദശിയിൽ വിധിപ്രകാരം നിപുണമായി പാരണ നടത്തണം—ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം, ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിച്ച ശേഷം.

Verse 19

एवं द्वादशमासांस्तु कुर्याद्व्रतमतंद्रितः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते एकादश्यां प्रयत्नतः । विष्णुमभ्यर्च्य यत्नेन कलशोपरि संस्थितम्

ഇങ്ങനെ പന്ത്രണ്ട് മാസം അലംഭാവമില്ലാതെ ഈ വ്രതം ആചരിക്കണം. ഭാദ്രപദ മാസം വന്നാൽ, ഏകാദശിയിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധയോടെ, കലശത്തിന്മേൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 20

सौवर्णं राजतं वापि यताशक्त्या प्रकल्पयेत् । श्रवणेन तु संयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम् । व्रती उपवसेद्यत्नात्सर्वदोषप्रशांतये

ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ ഉള്ള പാത്രം/ദാനം മുതലായവ ഒരുക്കണം. ശ്രവണ നക്ഷത്രയുക്തമായ പാപനാശിനി ദ്വാദശിയിൽ, വ്രതധാരി എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ശമിപ്പാൻ ശ്രദ്ധയോടെ ഉപവാസം ആചരിക്കണം.

Verse 21

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वाऽदितिरथाचरत् । व्रतं सांवत्सरं यावन्नियमेन समन्वितता

കശ്യപൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതു ശ്രവിച്ച ശേഷം, അദിതി നിയമസംയമങ്ങളോടെ സമന്വിതയായി പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം ആ വ്രതം വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 22

वर्षांतेन व्रतेनैव परितुष्टो जनार्दनः । प्रादुर्बभूव द्वादश्यां श्रवणेन तदा द्विजाः

വർഷാന്തത്തിൽ ആ വ്രതം കൊണ്ടു ജനാർദനൻ പരിതുഷ്ടനായി; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അപ്പോൾ ശ്രവണ നക്ഷത്രയുക്തമായ ദ്വാദശിയിൽ അദ്ദേഹം പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 23

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षमः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः

ശ്രീശൻ ബടു (ബ്രഹ്മചാരി ബാലൻ) രൂപം ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ദ്വിഭുജൻ, കമലനയനൻ, അതസീ പുഷ്പംപോലെ ദീപ്തൻ, വനമാലയാൽ അലങ്കൃതൻ.

Verse 24

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणा

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ പൂജയുടെ മദ്ധ്യേ തന്നെ അദിതി വിസ്മയാവിഷ്ടയായി; പിന്നെ കശ്യപനോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവൾ കമലനയനനായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 25

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

അദിതി പറഞ്ഞു—ഹേ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായവനേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ഹേ വിശ്വാത്മാ, വിശ്വസ്രഷ്ടാവേ, ചിദാത്മാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ വരണീയരൂപാ, പരാപരാത്മസ്വരൂപാ, അകുണ്ഠബോധനേ—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 26

इति स्मृतस्तदाऽदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम्

അദിതി ഇങ്ങനെ സ്മരിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ആശ്രയമായ അച്യുതഭഗവാൻ പുഞ്ചിരിച്ച് ദേവമാതാവായ അദിതിയോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ അനഘേ! നിന്റെ പരമതപസ്സാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഈ രൂപത്തോടെയേ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 28

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाचह । भगवन्पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नासुरान्सर्वाञ्जनार्दन

ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദിതി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ബലവാനായ അസുരന്മാർ ദേവന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി; ഹേ ജനാർദന, ശരണാഗതരായ ആ ദേവന്മാരെയെല്ലാം രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 29

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्विकुंठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വൈകുണ്ഠാധിപതിയായ ഏകനായ വിഷ്ണു അപ്പോൾ എല്ലാം അറിഞ്ഞു—ദേവന്മാരുടെ ഉദ്ദേശവും, ആ സമയത്ത് ബലിയുടെ എല്ലാ പദ്ധതിയും.

Verse 30

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवंति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिंत्य सर्वम्

“ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം—ഏത് കർമംകൊണ്ട് ദേവന്മാർ ജയവും, എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യന്മാർ പരാജയവും പ്രാപിക്കും?” എന്ന് പരമാത്മാവായ വിഷ്ണു എല്ലാം ആലോചിച്ചു.

Verse 31

गदमुवाच भगवान्गच्छस्वाद्य वधं प्रति । वैरोचनिं महाभागे घात यस्व त्वरान्विता

ഭഗവാൻ ഗദയോടു അരുളിച്ചെയ്തു—ഇന്നുതന്നെ വധത്തിനായി പോകുക. ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, വേഗത്തിൽ വൈരോചനിയായ ബലിയെ വധിക്കു.

Verse 32

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी । मया ह्यशक्यो वधितुं ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्

ഗദാ ഹൃഷീകേശനോടു, പുഞ്ചിരിയോടെ, പറഞ്ഞു—എനിക്കവനെ വധിക്കാനാവില്ല; മഹാബലി ബ്രാഹ്മണഭക്തൻ, ബ്രഹ്മണ്യൻ ആകുന്നു.

Verse 33

चक्रं प्रति तदा विष्मुरुवाच परिसांत्वयन् । त्वं गच्छ बलिनं हंतुं शीघ्रमेव सुदर्शन

അപ്പോൾ വിഷ്ണു ആശ്വസിപ്പിച്ചു ചക്രത്തോടു പറഞ്ഞു—ഹേ സുദർശന, നീ പോയി വേഗത്തിൽ ബലിയെ വധിക്കു.

Verse 34

तदोवाच त्वरेणैव चक्रपाणिं सुदर्शनम् । न शक्यते मया हंतुं बलिनं तं महाप्रभो

അപ്പോൾ സുദർശനം വേഗത്തിൽ ചക്രപാണി പ്രഭുവിനോടു പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രഭോ, ആ ബലിയെ ഞാൻ വധിക്കാനാകില്ല.

Verse 35

ब्रह्मण्योऽसि यथा विष्णो तथासौ दैत्यपुंगवः । धनुषा च तथैवोक्तः शार्ङ्गपाणिश्च विस्मितः । चिंतयामास बहुधा विमृश्य सुचिरं बहु

ഹേ വിഷ്ണോ, നിങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണഭക്തൻ (ബ്രഹ്മണ്യൻ) ആയതുപോലെ, അവനും ദൈത്യങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. ഇങ്ങനെ കേട്ട ശാർങ്ഗപാണി വിസ്മയിച്ച്, ദീർഘനേരം പലവിധമായി ആലോചിച്ചു.

Verse 36

अत्रिरुवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे किमकुर्वस्तदुच्यताम्

അത്രി പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ എല്ലാ അസുരന്മാർ എന്തു ചെയ്തു? ദയവായി അത് പറയുക।

Verse 37

लोमश उवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे बलिप्रभृतयो दिवि । रुरुधुर्नगरीं रम्यां योद्धुकामाः पुरंदरम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ബലി മുതലായ എല്ലാ അസുരന്മാരും സ്വർഗത്തിലെ ആ മനോഹര നഗരിയെ വളഞ്ഞു, പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 38

न विदुर्ह्यसुराः सर्वे गतान्देवांस्त्रिविष्टपात् । नानारूपधरां स्तस्मात्कश्यपस्याश्रयं प्रति

എല്ലാ അസുരന്മാർക്കും ദേവന്മാർ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) വിട്ടുപോയെന്നറിഞ്ഞില്ല; അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ പല രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു കശ്യപന്റെ ആശ്രയത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 39

प्राकारमारुह्य तदा हि संभ्रमाद्दैत्याः सुरेशं प्रति हंतुकामाः । यावत्प्रविष्टा ह्यमरावतीं तां शून्यामपश्यन्परितुष्टमानसाः

അപ്പോൾ ദൈത്യർ ആവേശത്തോടെ മതിൽമേൽ കയറി ദേവാധിപനെ വധിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു; എന്നാൽ അമരാവതിയിൽ കടന്നപ്പോൾ നഗരം ശൂന്യമെന്നു കണ്ടു അവരുടെ മനസ്സുകൾ തൃപ്തിയായി।

Verse 40

इंद्रासने च शुक्रेण ह्यभिषिक्तो बलिस्तदा । सहाभिषेकविधिना ह्यसुरैः परिवारितः

അപ്പോൾ ശുക്രാചാര്യൻ ഇന്ദ്രാസനത്തിൽ ബലിയെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; രാജാഭിഷേകവിധികൾ എല്ലാം പൂർത്തിയായി, അസുരന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്കേ അവൻ പ്രതിഷ്ഠിതനായി।

Verse 41

तथैवाधिष्ठितो राज्ये बलिर्वैरोचनो महान् । शुशुभे परया भूत्या महेंद्राधिकृतस्तदा

അങ്ങനെ രാജത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ മഹാൻ വൈരോചന ബലി, അന്നേ സമയം മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വഹിച്ച അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു പരമ വൈഭവത്തോടെ ദീപ്തനായി ശോഭിച്ചു।

Verse 42

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेंद्रवत् । सुरद्रुमो जितस्तेन कामधे नुर्मणिस्तथा

നാഗന്മാരാലും അസുരസംഘങ്ങളാലും മഹേന്ദ്രനെപ്പോലെ സേവിക്കപ്പെട്ട്, അവൻ സുരദ്രുമം (കൽപവൃക്ഷം) ജയിച്ചു സ്വന്തമാക്കി; അതുപോലെ കാമധേനുവിനെയും ഇഷ്ടപ്രദ മണിയെയും ലഭിച്ചു।

Verse 43

दानैर्द्दाता च सर्वेषां येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषामेव भूतानां दानैर्दाता बलिर्महान्

ദാനങ്ങളാൽ ദാനശീലത്തിൽ പ്രശസ്തരായ മറ്റെല്ലാവരെയും അവൻ മറികടന്നു; തന്റെ ദാനങ്ങളാൽ മഹാബലി സർവ്വ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഉപകാരകനായ ദാതാവായി മാറി।

Verse 44

यान्यान्कामयते कामां स्तान्सर्वान्वितरत्यसौ । सर्वेभ्योऽपि स चार्थिभ्यो दानवानामधीश्वरः

ജനങ്ങൾ ഏത് ഏത് ആഗ്രഹങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചാലും അവയെല്ലാം അവൻ വിതരണം ചെയ്തു; ദാനവങ്ങളുടെ അധീശ്വരനായ അവൻ എല്ലാ യാചകര്ക്കും വ്യത്യാസമില്ലാതെ ദാനം നൽകി।

Verse 45

शौनक उवाच । देवेंद्रो हि महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम्

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മഹാഭാഗ! ദേവേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഒരിക്കലും ദാനം നൽകുന്നില്ല; എന്നാൽ ഈ ബലി എങ്ങനെ ദാതാവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു? യഥാതഥമായി പറഞ്ഞു തരിക।

Verse 46

लोमश उवाच । यत्नतो येन यत्किंचित्क्रियते सुकृतं नरैः । शुभं वाप्यशुभं वापि ज्ञातव्यं हि विपश्चिता

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യർ പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യുന്ന ഏതു കർമവും, അത് ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും, വിവേകികൾ അതിന്റെ യഥാർത്ഥം ശരിയായി അറിയേണ്ടതാണ്।

Verse 47

शक्रो हि याज्ञिको विप्रा अश्वमेधशतेन वै । प्राप्तराज्योऽमरावत्यां केवलं भोगलोलुपः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സത്യമായും യജ്ഞകർതാവായിരുന്നു; നൂറ് അശ്വമേധങ്ങളാൽ അമരാവതിയിൽ രാജ്യം നേടി, എങ്കിലും അവൻ വെറും ഭോഗലോലുപനായിരുന്നു।

Verse 48

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

അവൻ ആഗ്രഹിച്ച ഫലം അതുതന്നെയെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക; പിന്നെയും കർപ്പണ്യം (കഞ്ഞിത്തനം) അവനെ പിടിച്ചു. വീണ്ടും മരണചക്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവൻ ക്ഷീണപുണ്യനായിത്തീരും।

Verse 49

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

ഇന്ദ്രനും പുഴുവായി മാറാം; പുഴുവിൽ നിന്നു ‘പുഴുക്കളുടെ ഇന്ദ്രൻ’ പോലും ജനിക്കാം. അതിനാൽ ഈ ലോകത്ത് ദാനത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന മോചനമാർഗം മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 50

दानाद्धि प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो न संशयः । मोक्षात्परतरा भक्तिः शूलपाणौ हि वै द्वजाः

ദാനത്തിലൂടെ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശൂലപാണിയായ ഭഗവാനിലേക്കുള്ള ഭക്തി മോക്ഷത്തേക്കാളും പരമമാണ്।

Verse 51

ददाति सर्वं सर्वेशः प्रसन्नात्मा सदाशिवः । किंचिदल्पेन तोयेन परितुष्यति शंकरः

പ്രസന്നഹൃദയനായ സർവേശ്വരൻ സദാശിവൻ എല്ലാം ദാനം ചെയ്യുന്നു; ശങ്കരൻ ഭക്തിയോടെ അർപ്പിച്ച അല്പജലത്താലും തൃപ്തനാകുന്നു.

Verse 52

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनसुतेनेदं कृतमस्ति न संशयः

ഇവിടെയേ ഞാൻ ഈ പുരാതന പവിത്ര ഇതിഹാസം ഉദാഹരിക്കുന്നു; ഇത് വിരോചനന്റെ പുത്രൻ ചെയ്തതുതന്നെ—സംശയമില്ല.

Verse 53

कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिंदकः । निकृत्या परयोपेतः परदाररतो महान्

ആ ചൂതാട്ടക്കാരൻ തീർച്ചയായും മഹാപാപി—ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും നിന്ദിക്കുന്നവൻ, വഞ്ചനയിൽ മുങ്ങിയവൻ, പരസ്ത്രീയിൽ അത്യന്തം ആസക്തൻ.

Verse 54

एकदा तु महापापात्कैतावाच्च जितं धनम् । गणिकार्थे च पुष्पाणि तांबूलं चंदनं तथा

ഒരിക്കൽ മഹാപാപവും വഞ്ചനയും ചെയ്ത് അവൻ ധനം നേടി; ഗണികയ്ക്കായി പുഷ്പങ്ങൾ, താംബൂലം, ചന്ദനവും കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 55

कौपीनमात्रं तस्यैव कितवस्य प्रदृश्यते । कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गंधमाल्यादिकं च यत्

ആ ചൂതാട്ടക്കാരൻ കൗപീനമാത്രം ധരിച്ചവനായി കാണപ്പെട്ടു; ഇരുകൈകളാൽ സ്വസ്തികചിഹ്നം ചെയ്ത്, ഗന്ധം, മാല മുതലായവ കൈവശം വെച്ചിരുന്നു.

Verse 56

गणिकार्थमुपादाय धावमानो गृहं प्रति । तदा प्रस्खलितो भूमौ निपपात च तत्क्षणात्

ഗണികയ്ക്കായി ആ വസ്തുക്കൾ എടുത്തുകൊണ്ട് അവളുടെ വീട്ടിലേക്കു ഓടിയപ്പോൾ, നിലത്ത് വഴുതി അതേ ക്ഷണത്തിൽ വീണുപോയി।

Verse 57

पतनान्मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत् । ततो मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः

വീഴ്ച മൂലം അവൻ മൂർഛിതനായി ക്ഷണമാത്രം അങ്ങനെതന്നെ കിടന്നു. പിന്നെ മൂർഛയിൽ കിടന്നിരുന്ന ആ പാപി, അനിഷ്ടകാരി—

Verse 58

बुद्धिः सद्यः समुत्पन्ना कर्मणा प्राक्तनेन हि । निर्वेदं परमापन्नः कितवो दुःखसंयुतः

പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ബലത്താൽ ഉടൻ അവനിൽ സദ്ബുദ്ധി ഉദിച്ചു. ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ആ ചൂതൻ ഗാഢമായ നിർവേദവും പശ്ചാത്താപവും പ്രാപിച്ചു।

Verse 59

भूम्यां निपतितं यच्च गंधपुष्पादिकं महत् । समर्पितं शिवायेति कितवेनाप्यबुद्धिना

ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന സുഗന്ധവും പുഷ്പാദികളും അടങ്ങിയ ആ മഹത്തായ അർപ്പണവും—അल्पബുദ്ധിയുള്ള ചൂതൻ ‘ശിവായ’ എന്നു പറഞ്ഞ് സമർപ്പിച്ചാലും—ശിവോപഹാരമായി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 60

चित्रगुप्तेन चाख्यातं दत्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

ചിത്രഗുപ്തൻ അറിയിച്ചതുപോലെ—ദേഹാന്തസമയത്ത് നീ വീണ്ടും വീണുകിടന്ന അതേ വസ്തുവിനെ പരമാത്മാവായ ശിവനു സമർപ്പിച്ചു।

Verse 61

पचनीयोसि मे मंद नरकेषु महत्सु च । इत्युक्तो धर्मराजेन कितवो वाक्यमब्रवीत्

ധർമ്മരാജൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മന്ദബുദ്ധിയേ, മഹാനരകങ്ങളിൽ നീ ‘പാചിതനായി’ (ഘോരദുഃഖം) അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.” ഇങ്ങനെ കേട്ട ചൂതൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 62

पापाचारो हि भगवन्कश्चिन्नैव मया कृतः । विमृश्यतां मे सुकृतं याथातथ्येन भो यम

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ഞാൻ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഒരു പാപാചാരവും ചെയ്തിട്ടില്ല. ഹേ യമാ, എന്റെ സുകൃതങ്ങളെ യഥാർത്ഥമായി പരിശോധിക്കണമേ।”

Verse 63

चित्रगुप्तेन चाख्यातं द्त्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

ചിത്രഗുപ്തനും അറിയിച്ചു—നീ വീണ്ടും ദാനം ചെയ്തിരുന്നു; ദേഹാന്തത്തിൽ വീണുപോയതുപോലും പരമാത്മാവായ ശിവനു അർപ്പിച്ചു।

Verse 64

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च । शचीपतेः पदं विद्धि प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

ആ കർമ്മവിപാകഫലത്താൽ വെറും മൂന്ന് ഘടികകൾ മാത്രം—ഇതു അറിക—നീ ശചീപതി (ഇന്ദ്രൻ) പദം പ്രാപിക്കും; സംശയമില്ല।

Verse 65

आगतस्तत्क्षणाद्देवः सुर्वैः समन्वितः । ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमंदिरम् । शक्रः प्रबोधितस्तेन गुरुणा भावितात्मना

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ ദേവന്മാരോടുകൂടി ഒരു ദേവൻ എത്തി. ഐരാവതത്തിൽ ആരൂഢനായി ആ മനുഷ്യനെ ശക്രമന്ദിരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; ഭാവിതാത്മാവായ ഗുരു ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) ഉണർത്തി।

Verse 66

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं पुरंदर । निजासनेऽपि संस्थाप्यः कितवोऽपि ममाज्ञया

ഹേ പുരന്ദരാ! മൂന്നു ഘടികകളോളം മാത്രം, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഈ കിതവൻ (ചൂതാട്ടക്കാരൻ) പോലും നിന്റെ സ്വന്തം ആസനത്തിൽ ഇരിക്കട്ടെ।

Verse 67

गुरोर्वचनमार्कर्ण्य कृत्वा शिरसि तत्क्षणात् । गतोऽन्वत्रैव शक्रोऽसौ कितवो हि प्रवेशितः । भवनं देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्वितम्

ഗുരുവിന്റെ വചനം കേട്ട് ഉടൻ തന്നെ അത് ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു ശക്രൻ അവിടേക്കുതന്നെ പോയി; ആ കിതവനെ ദേവരാജന്റെ അനവധി അത്ഭുതങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിച്ചു।

Verse 68

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ राज्यं प्राप्तः शतक्रतोः । शंभोर्गंधप्रदानाच्च पुष्पतांबूलसंयुतम्

ശക്രാസനത്തിൽ അഭിഷിക്തനായ അവൻ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)യുടെ രാജ്യം പ്രാപിച്ചു; ശംഭുവിന് പുഷ്പവും താംബൂലവും സഹിതം ഗന്ധം അർപ്പിച്ചതിന്റെ ഫലമായിരുന്നു അത്।

Verse 69

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने । अर्पयंति सदा भक्त्या गंधपूष्पादिकं महत्

അപ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ സദാ ഭക്തിയാൽ പരമാത്മാവായ ശിവനു ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായ മഹോപചാരങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നവരുടെ പുണ്യം എത്രയധികം!

Verse 70

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः । प्राप्नुवंति महामोदं शक्रो ह्येषां च किंकरः

ശിവസായുജ്യം പ്രാപിച്ച് ശിവസേനയോടു കൂടിയവർ മഹാമോദം (പരമാനന്ദം) അനുഭവിക്കുന്നു; സത്യമായി ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലും അവരുടെ കിങ്കരനാകുന്നു।

Verse 71

शिवपूजारतानां च यत्सुखं शांतचेतसाम् । ब्रह्मशक्रादिकानां च तत्सुखं दुर्लभं महत्

ശിവപൂജയിൽ നിരതരായി ശാന്തചിത്തരായ ഭക്തർ അനുഭവിക്കുന്ന പരമസുഖം, ബ്രഹ്മാ, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ ദേവന്മാർക്കും മഹത്തായും ദുർലഭവുമായ ആനന്ദമാണ്.

Verse 72

वराकास्ते न जानंति मूढा विषयलोलुपाः । वंदनीयो महादेवो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

വിഷയലോലുപരായ ആ മൂഢ ദീനർ ഇതറിഞ്ഞിട്ടില്ല—മഹാദേവൻ വന്ദനീയൻ; സദാശിവൻ നിശ്ചയമായും അർച്ചനീയൻ.

Verse 73

पूजनीयो महादेवः प्राणिभिस्तत्त्ववेदिभिः । तस्मादिंद्रत्वमगमत्कितवो घटिकात्रयम्

തത്ത്വം അറിയുന്ന ജീവികൾ മഹാദേവനെ പൂജിക്കണം; അതുകൊണ്ട് കിതവൻ ഇന്ദ്രത്വം പ്രാപിച്ചു, എന്നാൽ മൂന്നു ഘടിക മാത്രം.

Verse 74

पुरोधसाभिषिक्तोऽसौ पुरंदरपदे स्थितः । तदानीं नारदेनोक्तः कितवोऽसौ महायशाः

പുരോഹിതൻ അഭിഷേകം നടത്തി അവൻ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) പദത്തിൽ ഇരുന്നു; അപ്പോൾ മഹായശസ്സുള്ള കിതവനെ നാരദൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 75

इन्द्राणीमानयस्त्वेति यथा राज्यं सुशोभितम् । ततः प्रहस्य चोवाच कितवः शिववल्लभः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ഇന്ദ്രാണിയെ കൊണ്ടുവരിക; രാജ്യം സുസോഭിതമാകട്ടെ.” അപ്പോൾ ശിവപ്രിയനായ കിതവൻ പുഞ്ചിരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 76

इन्द्राण्या नास्ति मे कार्यं न वाच्यं ते महामते । एवमुक्त्वाथ कितवः प्रदातुमुपचक्रमे

“ഇന്ദ്രാണിയെക്കൊണ്ട് എനിക്ക് യാതൊരു കാര്യമില്ല; ഹേ മഹാമതേ, ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഇനി പറയരുത്.” എന്നു പറഞ്ഞ് കിതവൻ അപ്പോൾ ദാനപ്രദാനം ആരംഭിച്ചു।

Verse 77

ऐरावतमगस्त्याय प्रददौ शिववल्लभः । विश्वामित्राय कितवो ददौ हयमुदारधीः

ശിവപ്രിയൻ അഗസ്ത്യനു ഐരാവതത്തെ ദാനമായി നൽകി. ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള കിതവൻ വിശ്വാമിത്രനു ഒരു അശ്വം നൽകി।

Verse 78

उच्चैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं महायशाः । ददौ वशिष्ठाय तदा चिंतामणिं महाप्रभम्

ആ മഹായശസ്വി വശിഷ്ഠനു ‘ഉച്ചൈഃശ്രവസ്’ എന്ന (അശ്വം)യും കാമധേനുവും ദാനമായി നൽകി; തുടർന്ന് മഹാപ്രഭയായ ചിന്താമണിയും നൽകി।

Verse 79

गालवाय महातेजास्तदा कल्पतरुं च सः । कौंडिन्याय महाभागः कितवोपि गृहं तदा

അപ്പോൾ ആ മഹാതേജസ്വി ഗാലവനു കല്പതരു ദാനമായി നൽകി. മഹാഭാഗ്യനായ കൗണ്ഡിന്യനു കിതവൻ അന്നേ സമയം ഒരു ഗൃഹവും നൽകി।

Verse 80

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च । ददावृषिभ्यो मुदितः शिवप्रीत्यर्थमेव च

ഇങ്ങനെ സന്തോഷത്തോടെ അവൻ പലവിധ രത്നാദികൾ ഋഷിമാർക്ക് ദാനമായി നൽകി—ശിവപ്രസാദം നേടുവാൻ മാത്രമായി।

Verse 81

घटितकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूध्व पूर्वस्वामी समागतः

പ്രഭു മൂന്നു ഘടികകളോളം സമയം അനുവദിച്ചു. ആ മൂന്നു ഘടികകൾ കഴിഞ്ഞ ഉടൻ മുൻസ്വാമി അവിടെ എത്തി.

Verse 82

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत्

പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) അമരാവതിയിൽ തന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടനായി. ഋഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു; അദ്ദേഹം അപ്പോൾ ശചിയോടുകൂടെ അവിടെ തന്നെയിരുന്നു.

Verse 83

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने

ആ ദുർമേധാവ് ശചിയോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭാമിനി! ആ കിതവൻ നിന്നെ ഭോഗിച്ചോ? ഹേ ശോഭനേ! സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാതഥ്യമായി സത്യമായി പറയുക.”

Verse 84

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर

അപ്പോൾ കല്മഷരഹിതയായ ശചീ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പുരന്ദരനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ പുരന്ദരാ! നീ എല്ലായിടത്തും എല്ലാം നിന്നെ മാനദണ്ഡമാക്കി നോക്കുന്നു.”

Verse 85

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वै राग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम्

അവൻ മഹാത്മാവാണ്; കിതവന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായാലും ശിവപ്രസാദത്താൽ പരമാർത്ഥജ്ഞൻ. വൈരാഗ്യസമ്പന്നനായ ആ മഹാനുഭാവൻ മുഖേന സകലവും പരമത്തിലേക്ക് ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 86

राज्यादिकं मोहमयं च पाशं त्यक्ता परेभ्यो विजयी स जातः

രാജ്യാദിയായ മോഹമയ പാശം ഉപേക്ഷിച്ച്, അവൻ മറ്റുള്ളവരെ അതിക്രമിച്ച് വിജയിയായി।

Verse 87

वचो निशम्य देवेश इंद्राण्याः स पुरंदरः । व्रीडायुक्तोऽभवत्तूष्णीमिंद्रासनगतस्तदा

ഇന്ദ്രാണിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവേശൻ പുരന്ദരൻ ലജ്ജിച്ച് ഇന്ദ്രാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് മൗനമായി।

Verse 88

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं वाक्यविदां वरः । ऐरावतो न दृश्येत तथैवोच्चैःश्रवा हयः

വാക്യവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ബൃഹസ്പതിയോട് പറഞ്ഞു—“ഐരാവതം കാണപ്പെടരുത്; അതുപോലെ ഉച്ചൈശ്രവാ അശ്വവും.”

Verse 89

पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः । गुरुरुवाचेदं कितवेन कृतं महत्

“പാരിജാതം മുതലായ എല്ലാ വിലപ്പെട്ട വസ്തുക്കളും ആരാണ് എടുത്തത്?” ഗുരു പറഞ്ഞു—“ആ കിതവൻ (വഞ്ചക ചൂതൻ) ഈ മഹത്തായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു.”

Verse 90

ऋषिभ्यो दत्त मद्यैव यावत्सत्ता हि तस्य वै । स्वसत्तायां महत्यां च स्वसत्ता ये भवंति च

“അവന്റെ സത്ത നിലനിന്നിടത്തോളം ഞാൻ തന്നെയാണ് അത് ഋഷിമാർക്ക് നൽകിയതു; കൂടാതെ തങ്ങളുടെ മഹത്തായ സ്ഥാനത്തിൽ സ്വധർമ്മസമ്മത അവകാശത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവർ സ്ഥിരരായിരിക്കും।”

Verse 91

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ നിത്യവും ശിവധ്യാനത്തിൽ പരായണരായിരിക്കുന്നവർ ശങ്കരനു അതിപ്രിയർ. കർമഫലാസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് കേവലം ജ്ഞാനാശ്രയം സ്വീകരിച്ച് അവർ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 92

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य चेंद्रो बृहस्पतेर्वाक्यमिदं वभाषे । प्रायो यमो वक्ष्यति सर्वमेतत्समृद्धये ह्यात्मनश्चैव शक्रः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ശക്രൻ ബൃഹസ്പതിയോട് പറഞ്ഞു— “നിശ്ചയമായും യമൻ ഇതെല്ലാം വിശദീകരിക്കും; എന്റെ സമൃദ്ധിയും ക്ഷേമവും വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി.”

Verse 93

तथेति मत्वा गुरुणा सहैव राजा सुराणां सहसा जगाम । स्वकार्यकामो हि तथा पुरंदरो ययौ पुरीं संयमिनीं तदानीम्

“തഥാസ്തു” എന്നു കരുതി ദേവരാജൻ ഗുരുവിനോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. തന്റെ കാര്യം സിദ്ധിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) അന്നേ സംയമിനീപുരി—യമധാമം—ലേക്ക് ഉടൻ പോയി.

Verse 94

यमेन पूज्यमानो हि शक्रो वाक्यमुवाच ह । त्वया दत्तं मम पदं कितवाय दुरात्मने

യമൻ ആദരിക്കുന്നതിനിടെ ശക്രൻ പറഞ്ഞു— “നീ എന്റെ പദവി ആ കിതവനായ ദുഷ്ടാത്മാവിന് നൽകി.”

Verse 95

अनेनैतत्कृतं कर्म्म जुगुप्सितं महत्तरम् । मदीयानि च रत्नानि यानि सर्वाण्यनेन वै । एभ्य एभ्यः प्रदत्तानि धर्म्म जानीहि तत्त्वतः

“ഇവൻ ചെയ്ത കർമ്മം ജുഗുപ്സിതവും അത്യന്തം ഗുരുതരവുമാണ്. എന്റെ എല്ലാ രത്നങ്ങളും ഇവൻ ഇവിടെ അവിടെ വിതരണം ചെയ്തു. ധർമ്മതത്ത്വം യഥാർത്ഥമായി അറിയുക.”

Verse 96

त्वं धर्मनामासि कथं कितवाय प्रदत्तवान् । मम राज्यविनाशाय कृतमस्ति त्वयाऽधुना

നീ ‘ധർമ്മ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ; എങ്കിൽ എങ്ങനെ ഒരു ചൂതക്കാരന് എന്റെ പദവി നൽകി? ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇപ്പോൾ എന്റെ രാജ്യനാശം നിനക്കാൽ സംഭവിച്ചു।

Verse 97

आनयस्व महाभाग गजादीनि च सत्वरम् । अन्यानि चैव रत्नानि दत्तानि च यतस्ततः

ഹേ മഹാഭാഗാ! വേഗത്തിൽ ആന മുതലായവ എല്ലാം കൊണ്ടുവരിക; ഇവിടെ അവിടെ നൽകിയ മറ്റു രത്നങ്ങളും ശേഖരിച്ച് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരിക।

Verse 98

निशम्य वाक्यं शक्रस्य यमो वचनमब्रवीत् । कितवं च रुषाविष्टः किं त्वया पापिना कृतम्

ശക്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് യമൻ പറഞ്ഞു—“ആ ചൂതക്കാരൻ ക്രോധാവിഷ്ടനായി; ഹേ പാപീ, നീ എന്തു ചെയ്തു?”

Verse 99

भोगार्थं चैव यद्दत्तं शक्रराज्यं त्वयाऽधुन् । प्रदत्तं च द्विजातिभ्यो ह्यन्यथा वै कृतं महत्

ഇന്ദ്രരാജ്യം നിനക്ക് ഇപ്പോൾ ഭോഗത്തിനായി മാത്രമേ ലഭിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; എന്നാൽ നീ അത് ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്തു—ഇത് ക്രമവിരുദ്ധമായ ഗുരുതര കർമ്മം തന്നേ।

Verse 100

अकार्यं वै त्वया मूढ परद्रव्यापहारणम् । तेन पापेन महता निरयं प्रतिगच्छसि

മൂഢാ! നീ അകൃത്യം ചെയ്തു—പരധനം അപഹരിച്ചു. ആ മഹാപാപം മൂലം നീ നരകത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 101

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत् । अहं निरयगामी च नात्र कार्या विचारणा

യമന്റെ വചനം കേട്ട ചൂതാട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു— “ഞാൻ തീർച്ചയായും നരകഗാമിയാണ്; ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട।”

Verse 102

यावत्स्वता मम विभो जाता शक्रासने तथा । तावद्दत्तं हि यत्किंचिद्द्विजेभ्यो हि यथातथम्

“പ്രഭോ! ഞാൻ സ്വയം ഇന്ദ്രാസനത്തിൽ ഇരുന്ന കാലമൊക്കെയും, എനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന എന്തും എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനമായി നൽകി।”

Verse 103

यम उवाच । दानं प्रशस्तं भूम्यां च दृश्यते कर्म्मणः फलम् । स्वर्गे दानं न दातव्यं केनचित्कस्यचित्क्वचित् । तस्माद्दंड्योऽसि रे मूढ अशास्त्रीयं कृतं त्वया

യമൻ പറഞ്ഞു— “ഭൂമിയിൽ ദാനം പ്രശസ്തമാണ്; കർമ്മഫലമായി അതിന്റെ ഫലവും കാണപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ സ്വർഗത്തിൽ ആരും ആര്ക്കും ഒരിക്കലും ദാനം നൽകരുത്. അതിനാൽ, ഹേ മൂഢാ! നീ ശാസ്ത്രവിരുദ്ധമായി ചെയ്തതിനാൽ ദണ്ഡനീയനാണ്।”

Verse 104

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ताः दुरात्मनाम् । सर्वेषां पापशीलानां शास्तऽहं नात्र संशयः

“ആത്മസംയമമുള്ളവർക്ക് ഗുരുവാണ് ശാസ്താവ്; ദുഷ്ടർക്കു രാജാവാണ് ശാസ്താവ്. എന്നാൽ പാപത്തിൽ ആസക്തരായ എല്ലാവർക്കും ശാസ്താവ് ഞാൻ തന്നേ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।”

Verse 105

एवं निर्भर्त्सयित्वा तं कितवं धर्मराट्स्वयम् । उवाच चित्रगुप्तं च नरके पच्यतामयम् । तदा प्रहस्य चोवाच चित्रगुप्तो यमं प्रति

ഇങ്ങനെ ആ ചൂതാട്ടക്കാരനെ ശാസിച്ച് ധർമരാജൻ സ്വയം ചിത്രഗുപ്തനോട് പറഞ്ഞു— “ഇവനെ നരകത്തിൽ പാകപ്പെടട്ടെ।” അപ്പോൾ ചിത്രഗുപ്തൻ പുഞ്ചിരിയോടെ യമനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 106

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति । येन दत्तो ह्यगस्त्याय गज ऐरावतो महान्

അഗസ്ത്യമുനിക്കു മഹത്തായ ഐരാവത ഗജത്തെ ദാനമായി നൽകിയ കിതവൻ എങ്ങനെ നരകഗാമിയാകും?

Verse 107

तथाश्वो ह्यब्धिसंभूतो गालवाय महात्मने । विश्वामित्राय भद्रं ते चिंतामणिर्महाप्रभः

അതുപോലെ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അശ്വം മഹാത്മാവായ ഗാലവനു നൽകി; വിശ്വാമിത്രനു—നിനക്കു മംഗളം—ദീപ്തിമാനായ മഹാപ്രഭ ചിന്താമണി രത്നവും ദാനമായി നൽകി।

Verse 108

एवमादीनि रत्नानि दत्तानि कितेवन हि । तेन कर्मविपाकेन पूजनीयो जगत्त्रये

ഇങ്ങനെ തുടങ്ങിയ രത്നങ്ങൾ കിതവൻ തന്നെയായിരുന്നു ദാനം ചെയ്തത്; ആ കർമവിപാകഫലമായി അവൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും പൂജനീയനാകുന്നു।

Verse 109

शिवमुद्दिश्य यदत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः । तत्सर्वं त्वक्षयं विद्यान्निश्छिद्रं कर्म चोच्यते । तस्मान्नरकगामित्वं कितवस्य न विद्यते

ശിവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് സ്വർഗത്തിലോ മർത്ത്യലോകത്തിലോ മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന ദാനം എല്ലാം അക്ഷയമാണെന്ന് അറിക; അതിനെ ‘നിശ്ഛിദ്ര’ (ദോഷരഹിത) കർമം എന്നു പറയുന്നു. അതിനാൽ കിതവന് നരകഗതി ഇല്ല।

Verse 110

यानियानि च पापानि कितवस्य महात्मनः । भस्मीभूतानि सर्वाणि जातानि स्मरणाच्च वै

മഹാത്മാവായ കിതവന്റെ ഏതു ഏതു പാപങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവോ, അവ എല്ലാം സ്മരണ മാത്രത്താൽ തന്നെ ഭസ്മമായി മാറി।

Verse 111

शंभोः प्रसादात्सर्वाणि सुकृतानि च तत्क्षणात् । तद्वचश्चित्रगुप्तस्य निशम्य प्रेतराट् स्वयम्

ശംഭുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവന്റെ സകല പുണ്യങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമായി. ചിത്രഗുപ്തന്റെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് പ്രേതരാജൻ യമൻ സ്വയം…

Verse 112

प्रहस्यावाङ्मुखो भूत्वा इद माह शतक्रतुम् । त्वं हि राजा सुरेंद्राणां स्थविरो राज्यलंपटः

ചിരിച്ച്, മുഖം താഴ്ത്തി അവൻ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)നോട് പറഞ്ഞു—“നീ ദേവേന്ദ്രന്മാരുടെ രാജാവാണ്; എങ്കിലും വൃദ്ധനായിട്ടും രാജ്യലോഭി.”

Verse 113

अश्वमेधशतेनैव एकं जन्मार्जितं कृतम् । त्वया नास्त्यत्र संदेहो ह्यर्ज्जितं तेन वै महत्

നൂറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങളാൽ ഒരു ജന്മത്തിൽ സമ്പാദിക്കുന്ന പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. നീ ചെയ്തതുകൊണ്ട്—ഇതിൽ സംശയമില്ല—അതിലൂടെ മഹത്തായ ഫലം നിശ്ചയം ലഭിച്ചു.

Verse 114

प्रार्थयित्वा ह्यगस्त्यादीन्मुनीन्सर्वान्विशेषतः । अर्थेन प्रणिपातेन त्वया लभ्यानि तानि च । गजादिकानि रत्नानि येन त्वं च सुखी त्वरन्

അഗസ്ത്യാദി എല്ലാ മുനിമാരെയും—വിശേഷിച്ച്—ദാനവും പ്രണാമവും കൊണ്ട് യഥാവിധി പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ, നീ അവയെ നേടാം: ഗജാദി രത്നസമ്പത്തുകൾ; അതിനാൽ നീ വേഗം സുഖവാനാകും.

Verse 115

तथेति मत्वा वचनं पुरंदरो गतः पुरीं स्वामविवेकदृष्टिः । अभ्यर्थयामास विनम्रकंधरश्चर्षीस्ततो लब्धवान्पारिजातम्

“തഥാസ്തു” എന്നു കരുതി ആ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച് പുരന്ദരൻ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; അവന്റെ വിവേകദൃഷ്ടി പുനഃസ്ഥാപിതമായി. വിനീതമായി ഋഷിമാരെ അഭ്യർത്ഥിച്ച്, അവരിൽ നിന്ന് പാരിജാത വൃക്ഷം ലഭിച്ചു.

Verse 116

अनेनैव प्रकारेण लब्धराज्यः पुरंदरः । जातस्तदामरावत्यां राजा सह महात्मभिः

ഇങ്ങനെ തന്നെയായി പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) തന്റെ രാജ്യം വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു; തുടർന്ന് അമരാവതിയിൽ മഹാത്മ ദേവന്മാരോടൊപ്പം വീണ്ടും രാജാവായി വാഴ്ന്നു।

Verse 117

कितवस्य पुनर्जन्म दत्तं वैवस्वतेन हि । किंचितकर्मविपाकेन विरोचनसुतोऽभवत्

കിതവന് വൈവസ്വതൻ (യമൻ) സത്യമായും പുനർജന്മം നൽകി; അല്പം ശേഷിച്ച കർമ്മവിപാകത്താൽ അവൻ വിരോചനന്റെ പുത്രനായി।

Verse 118

सुरुचिर्जननी तस्य कितवस्याभवत्तदा । विरोचनस्य महिषी दुहिता वृषपर्वणः । तस्थौ जठरमास्थाय तस्याः सोऽपि महात्मनः

അപ്പോൾ കിതവന്റെ മാതാവ് സുറുചിയായി—അവൾ വിരോചനന്റെ മഹിഷി, വൃഷപർവണന്റെ പുത്രി. ആ മഹാത്മാവും അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 119

तदाप्रभृति तस्यैव प्रह्लादस्यात्मजात्स वै । सुरुचेश्च तथाप्यासीद्धर्मेदाने महामतिः

അന്നുമുതൽ പ്രഹ്ലാദന്റെ ആ പുത്രൻ ‘സുറുചി’ എന്ന നാമത്തോടെ, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനായി, പ്രത്യേകിച്ച് ദാനത്തിൽ ഭക്തിയുള്ള മഹാമതിയായി।

Verse 120

तेनैव जठरस्थेन कृता मतिरनुत्तमा । कितवेन कृता विप्रा दुर्लभा या मनीषिणाम्

അവൻ—ഗർഭസ്ഥനായിരിക്കെ തന്നെ—അനുത്തമമായ നിശ്ചയം കൈക്കൊണ്ടു; ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ‘കിതവൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ ചെയ്ത ഇത്തരമൊരു നിശ്ചയം ജ്ഞാനികളിലും ദുർലഭം।

Verse 121

एकदा वै तदा शक्रो ययौ वैरोचनं प्रति । हंतुकामो हि दैत्येंद्रं विप्रो भूत्वाऽथ याचकः

ഒരിക്കൽ ആ സമയത്ത് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വൈരോചനന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ദാനവാധിപനെ വധിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചു ഭിക്ഷുക്കനായി സമീപിച്ചു.

Verse 122

विरोचनगृहं प्राप्त इंद्रो वाक्यमुवाच ह । स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत । मनस्वी त्वं च दैत्येंद्र दाता च भुवनत्रये

വൈരോചനന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തി ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ വൃദ്ധബ്രാഹ്മണനായി വന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ സുവ്രത, എനിക്ക് ദാനം തരിക. ഹേ ദൈത്യേന്ദ്ര, നീ മഹാമനസ്കനും ത്രിലോകത്തും ദാതാവെന്നു പ്രസിദ്ധനും ആകുന്നു.”

Verse 123

तव विप्रा महाभाग चरितं परमाद्भुतम् । वर्णयन्ति समा जेषु स्थित्वा कीर्ति च निर्मलाम् । याचकोऽहं च दैत्येंद्र दातुरर्महसि सुव्रत

ഹേ മഹാഭാഗാ, ഹേ മഹാത്മാ! ബ്രാഹ്മണർ നിന്റെ പരമാദ്ഭുത ചരിതം വർണ്ണിച്ചു സഭകളിൽ നിന്റെ നിർമ്മല കീർത്തി സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഹേ ദൈത്യേന്ദ്ര, ഞാനും യാചകനാണ്; ഹേ സുവ്രത, ദാതാക്കളുടെ ആശ്രയവും ആധാരവും നീ തന്നേ.

Verse 124

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദൈത്യേന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, നിനക്ക് എന്ത് ദാനം നൽകണം? ഇപ്പോൾ തന്നെ വേഗം പറയുക.”

Verse 125

इंद्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह । याचयामि च दैत्येंद्र यदहं परिभावितः

ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ വൈരോചനനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദൈത്യേന്ദ്ര, ഞാൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന അതേ കാര്യമേ ഞാൻ യാചിക്കുന്നു.”

Verse 126

आत्मप्रीत्या च दातव्यं मम नास्त्यत्र संशयः । उवाच प्रहसन्वाक्यं प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

ദാനം സ്വന്തം ഹൃദയാനന്ദത്തോടെ തന്നേ നൽകേണ്ടതാണ്—ഇതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ പുഞ്ചിരിയോടെ വചനം പറഞ്ഞു പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രനായ അസുരൻ പറഞ്ഞു।

Verse 127

ददाम्यात्मशिरो विप्र यदि कामयसेऽधुना । इदं राज्यमनायासमियं श्रीर्नान्यगामिनी । अहं समर्पयिष्यामि तव नास्त्यत्र सशयः

ഹേ വിപ്രാ! നീ ഇപ്പോൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം ശിരസ്സ് ദാനം ചെയ്യും. ഈ രാജ്യം അനായാസം ലഭിച്ചതും, ഈ ശ്രീ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകാത്തതുമാണ്—എല്ലാം നിനക്കു സമർപ്പിക്കും; സംശയമില്ല।

Verse 128

इत्युक्तस्तेन दैत्येन विमृश्य च तदा हरिः । उवाच देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्

ആ ദൈത്യൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഹരി (ഇന്ദ്രൻ) ക്ഷണം ആലോചിച്ച് പറഞ്ഞു—“മകുടം അലങ്കരിച്ച നിന്റെ സ്വന്തം ശിരസ്സ് എനിക്കു തരിക।”

Verse 129

एवमुक्ते तु वचने शक्रेण द्विजरूपिणा । त्वरन्महेंद्राय तदा शिवर उत्कृत्त्य वै मुदा । स्वकरेण ददौ तस्मै प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

ദ്വിജരൂപം ധരിച്ച ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രനായ അസുരൻ മഹേന്ദ്രന്റെ അടുക്കൽ വേഗത്തിൽ ചെന്നു, ആനന്ദത്തോടെ തന്റെ ശിരസ്സ് മുറിച്ച്, സ്വന്തം കൈകളാൽ തന്നെ അവനു ദാനമായി നൽകി।

Verse 130

प्रह्लादेन पुरा यस्तु कृतो धर्म्मः सुदुष्करः । केवलां भक्तिमाश्रित्य विष्णोस्तत्परचेतसा

പ്രഹ്ലാദൻ പണ്ടു അനുഷ്ഠിച്ച അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ ധർമ്മം, വിഷ്ണുഭക്തിയേ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, മനസ്സിനെ പൂർണ്ണമായി അവനിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, സിദ്ധമായി।

Verse 131

दानात्परतरं चान्यत्क्वचिद्वस्तु न विद्यते । तद्दानं च महापुण्यमार्तेभ्यो यत्प्रदीयते

ദാനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായതു എവിടെയും ഇല്ല. ആർത്തരും ദുഃഖിതരുമായവർക്കു നൽകുന്ന ദാനമാണ് പരമ മഹാപുണ്യദായകം.

Verse 132

स्वशक्त्या यच्च किंचिच्च तदानंत्याय कल्पते । दानात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते

സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് അല്പമെങ്കിലും നൽകിയ ദാനം അനന്ത പുണ്യത്തിന് കാരണമാകുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദാനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം ഒന്നുമില്ല.

Verse 133

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं च प्रकीर्तिततम् । तथा कृतमनेनैव दानं सात्त्विकलक्षणम्

ദാനം മൂന്നു തരമെന്ന് പ്രസിദ്ധം—സാത്ത്വികം, രാജസം, താമസം. ഇങ്ങനെ ഇത്തരമൊരു ഭാവത്തോടെ ചെയ്ത ദാനമാണ് സാത്ത്വികലക്ഷണമുള്ളത്.

Verse 134

शिर उत्कृत्त्य चेंद्राय प्रदत्तं विप्ररूपिणे । किरीटः पतितस्तत्र मणयो हि महाप्रभाः

ശിരം ഛേദിച്ച് ബ്രാഹ്മണവേഷധാരിയായ ഇന്ദ്രനു സമർപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ കിരീടം വീണു; അതിലെ മണികൾ മഹാപ്രഭയോടെ ദീപ്തമായി.

Verse 135

ऐकपद्येन पतितास्ते जाता मंडलाय वै । दैत्यानां च नरेंद्राणां पन्नगानां तथैव च

ആ മണികൾ ഒരൊറ്റ വീഴ്ചയിൽ ഒരുമിച്ച് പതിച്ച് വൃത്താകാരാഭരണങ്ങളായി മാറി—ദൈത്യർക്കും മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർക്കും നാഗേന്ദ്രന്മാർക്കും യോജ്യം.

Verse 136

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । गायंत्यद्यापि कवयो दैत्येंद्रस्य महात्मनः

വിരോചനന്റെ ആ ദാനം ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്; ഇന്നും കവികൾ മഹാത്മാവായ ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ കീർത്തി പാടുന്നു।

Verse 137

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत्कितवोऽसौ महाप्रभः । मृते पितरि जातोऽसौ माता तस्य पतिव्रता

വിരോചനന് കിടവൻ എന്ന മഹാപ്രഭനായ പുത്രൻ ഉണ്ടായി. പിതാവ് മരിച്ച ശേഷം അവൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ മാതാവ് പതിവ്രതയായിരുന്നു।

Verse 138

कलेवरं च तत्याज पतिलोकं गता ततः । भार्गवेणाभिषिक्तोऽसौ जनकस्य निजासने

അവൾ പിന്നെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് പതിലോകത്തിലേക്ക് പോയി. ആ പുത്രൻ ഭാർഗവൻ അഭിഷേകം നടത്തി പിതാവിന്റെ സ്വന്തം സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി।

Verse 139

नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव च महायशाः । तेन सर्वे सुरगणास्त्रासिताः सुमहाबलाः

അവൻ ‘ബലി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി മഹായശസ്സുള്ളവനായി. അവന്റെ ശക്തിയാൽ അത്യന്തം ബലവാന്മാരായ ദേവഗണങ്ങളും ഭീതരായി।

Verse 140

गतस्ते कथिताः पूर्वं कश्यपस्याश्रमं शुभम् । तदा बलिरभूदिन्द्रो देवपुर्यां महायशाः

മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ അവർ കശ്യപന്റെ ശുഭാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. അപ്പോൾ ദേവപുരിയിൽ മഹായശസ്സുള്ള ബലി ഇന്ദ്രനായി।

Verse 141

स्वयं तताप तपसा सूर्यो भूत्वा तदाऽसुरः । ईशो भूत्वा स्वयं चास्ते ऐशान्यां दिशि पालयन्

ആ അസുരൻ സ്വയം തപസ്സു ചെയ്തു സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനായി. പിന്നെ പ്രഭുവായി താനേ ഈശാന്യ (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ നിലകൊണ്ട് ആ ദിക്കിനെ ഭരിച്ചു കാത്തു.

Verse 142

तथा च नैरृतो भूत्वा तथा त्वंबुपतिः स्वयम् । धनाध्यक्ष उदीच्यां वै स्वयमास्ते बलिस्तदा । एवमास्ते बलिः साक्षात्स्वयमेव त्रिलोकभुक्

അതുപോലെ അവൻ നൈഋതി ദിക്കിന്റെ അധിപനായി, താനേ ജലങ്ങളുടെ അധീശനുമായി. വടക്കുദിക്കിൽ ധനാധ്യക്ഷ പദവും നേടി ബലി അപ്പോൾ സ്വയം ആ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു. ഇങ്ങനെ ബലി സാക്ഷാൽ ത്രിലോകഭോക്താവും ത്രിലോകാധിപതിയും ആയി തെളിഞ്ഞു.

Verse 143

शिवार्चनरतेनैव कितवेन बलिर्द्विजाः । पूर्वाभ्यासेन तेनैव महादानरतोऽभवत्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, കപടനായിരുന്നാലും ബലി ശിവാരാധനയിൽ നിരതനായതിനാലും, മുൻഅഭ്യാസത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ അതേ സംസ്കാരബലത്താലും, മഹാദാനത്തിൽ പരായണനായി മാറി.

Verse 144

एकदा तु सभामध्ये आस्थितो भृगुणा सह । दैत्येंद्रैः संवृतः श्रीमाञ्छंडामर्कौ वचोऽब्रवीत्

ഒരു വേളയിൽ അവൻ ഭൃഗുവിനോടൊപ്പം സഭാമദ്ധ്യേ ആസീനനായിരുന്നു. ദൈത്യേന്ദ്രന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ ആ ശ്രീമാൻ ചണ്ഡനും അമർക്കനും ഉദ്ദേശിച്ച് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 145

आवासः क्रियतामत्र क्रियतामत्र असुरैर्म्मम सन्निधौ । हित्वा पातालमद्यैव मा विलंबितुमर्हथ

എന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇവിടെ തന്നേ വാസസ്ഥലങ്ങൾ പണിയപ്പെടട്ടെ—അതെ, ഇവിടെ തന്നേ. ഇന്നുതന്നെ പാതാളം വിട്ടൊഴിയുക; വൈകാൻ നിങ്ങൾക്ക് യോജ്യമല്ല.

Verse 146

भार्गवस्तदुपश्रुत्य प्रहस्येदमुवाच ह । यज्ञैश्च विविधैश्चैव स्वर्गलोके महीयते

ഇതു കേട്ട് ഭാർഗവൻ (ഭൃഗു) ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—വിധവിധ യജ്ഞങ്ങളാൽ മാത്രമേ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ മാനവും മഹിമയും ലഭിക്കൂ।

Verse 147

याज्ञिकैश्च महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि । भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्

മഹാരാജാ, യാജ്ഞിക കർമങ്ങളാൽ മാത്രമേ—മറ്റൊരു വഴിയില്ല—സ്വർഗ്ഗഭോഗം സാധ്യമാകൂ. രാജാവേ, ഇതാണ് എന്റെ നിശ്ചിത വാക്ക്।

Verse 148

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । मया कॉतं च यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः । स्वर्गे वसंतु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा

ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം ഗ്രഹിച്ച് ദൈത്യേന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ചെയ്യുന്ന കർമം മൂലം എല്ലാ മഹാസുരരും ദീർഘകാലം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കട്ടെ; ഇതിൽ ആലോചന വേണ്ട।

Verse 149

प्रहस्यो वाच भगवान्भार्गवाणां महातपाः । बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः

അപ്പോൾ ഭാർഗവരിൽ മഹാതപസ്വിയും ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ഭഗവാൻ ശുക്രൻ, ബലിയെ ശക്തനായിട്ടും നിർമലനെന്ന് കരുതി പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 150

यत्त्वयोक्तं च वचनं बले मम न रोचते । इहैव त्वं समा गत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत

ഹേ ബലി, നീ പറഞ്ഞ വാക്ക് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല. ഹേ സുവ്രതാ, നീ നിർഭയമായി വസിക്കണമെങ്കിൽ ഇവിടെ തന്നെ വന്ന് ഇവിടെ തന്നെ താമസിക്കൂ।

Verse 151

अश्वमेधशतेनैव यज त्वं जातवेदसम् । कर्म्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलंबितुमर्हसि

നീ നൂറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങളാൽ ജാതവേദസ് (അഗ്നി)നെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്ക. കർമ്മഭൂമിയിൽ എത്തിയ ശേഷം ഇനി വൈകുവാൻ നിനക്കു യുക്തിയില്ല.

Verse 152

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा हित्वा तदानीं त्रिदिवं मनस्वी । दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो ययौ भुवं सोनुचरैः समेतः

“തഥാസ്തു” എന്നു സമ്മതിച്ച്, ദൃഢനിശ്ചയനായ മഹാത്മാവ് ബലി അന്നേ ത്രിദിവം (സ്വർഗ്ഗം) വിട്ട് ഭൂമിയിലേക്കു പോയി. ദൈത്യരോടും ഗുരുവിനോടും കൂടെ, അനുചരന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന നിലയിൽ അവൻ യാത്ര ചെയ്തു.

Verse 153

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम् । गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च

അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ദൈത്യപതി നർമദാതീരത്തിലെ ‘ഗുരുകുല്യ’ എന്നു പേരുള്ള അത്യന്തം ശോഭയുള്ള മഹാതീർത്ഥത്തിലേക്കു പോയി; പിന്നെ (സ്വാധീനം സ്ഥാപിച്ച്) ഭൂമണ്ഡലത്തിലെ എല്ലാ രാജാക്കളെയും ജയിച്ചു.

Verse 154

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः । ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिं सत्यवतां वरिष्ठः

അതിനുശേഷം ഗുരുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ വിവേകി, മഹായശസ്സുള്ള ബലി അനേകം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു. പരമദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച്, വിരോചനപുത്രൻ, സത്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, അവൻ വിധിപൂർവ്വം യജിച്ചു.

Verse 155

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यमृत्विजः षोडशाऽभवन् । सुपरीक्षितेन तेनैव भार्गवेण महात्मना

ആ മഹാത്മാവായ ഭാർഗവ ബ്രാഹ്മണനെ ആചാര്യനാക്കി, പതിനാറ് ഋത്വിജർ (യാജകർ) നിയുക്തരായി—അവരെ ആ മഹാത്മാവ് (ശുക്രൻ) തന്നേ നന്നായി പരിശോധിച്ച് തിരഞ്ഞെടുത്തവരായിരുന്നു.

Verse 156

यज्ञानामूनमेकेन शतं दीक्षापरेण हि । बलिना चाश्वमेधानां पूर्णं कर्तुं समादधे

ദീക്ഷാപരനായ ആ രാജാവിന്റെ യജ്ഞസംഖ്യ നൂറ് പൂർത്തിയാകാൻ ഒന്നുകൊണ്ട് കുറവായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ബലി അശ്വമേധയജ്ഞങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ നൂറ് എണ്ണം പൂർത്തിയാക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 157

यावद्यज्ञशतं पूर्णं तस्य राज्ञो भविष्यति । पुरा प्रोक्तं मया चात्र ह्यदित्या व्रतमुत्तमम्

ആ രാജാവിന്റെ യജ്ഞശതം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ—ഇവിടെ ഞാൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞതുപോലെ—അദിതിയുടെ അത്യുത്തമ വ്രതം തന്നെയാണ് പ്രസക്തമാകുന്നത്।

Verse 158

व्रतेन तेन संतुष्टो भगवान्हरिरीश्वरः । बटुरूपेम महता पुत्रभूतो बभूव ह

ആ വ്രതത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ ഹരി, പരമേശ്വരൻ, മഹത്തായ ബടു (ബ്രഹ്മചാരി) രൂപത്തിൽ പുത്രനായി അവതരിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 159

अदित्याः कश्यपेनैव उपनीतस्तदा प्रभुः । उपनीतेऽथ संप्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

അപ്പോൾ അദിതിക്കുവേണ്ടി കശ്യപൻ തന്നെയാണ് പ്രഭുവിന്റെ ഉപനയനസംസ്കാരം നടത്തിയത്; ഉപനയനം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ എത്തി।

Verse 160

दत्तं यज्ञोपवीतं च ब्रह्मणा परमेष्ठिना । दंडकाष्ठं प्रदत्तं हि सोमेन च महात्मना

പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവ് യജ്ഞോപവീതം നൽകി; മഹാത്മാവായ സോമൻ ദണ്ഡകാഷ്ഠവും നൽകി।

Verse 161

मेखला च समानीता अजिनं च महाद्भुतम् । तथा च पादुके चैव मह्या दत्ते महात्मनः

മേഖലയും കൊണ്ടുവന്നു, അത്യദ്ഭുതമായ മൃഗചർമ്മവും; കൂടാതെ ഭൂമാതാവ് ആ മഹാത്മാവിന് പാദുകകളും നൽകി।

Verse 162

तत्र भिक्षा समानीता भवान्या चार्थसिद्धये । एवं भगवते दत्तं विष्णवे बटुरूपिणे

അവിടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഭവാനി ഭിക്ഷ കൊണ്ടുവന്നു; ഇങ്ങനെ ബടുരൂപം ധരിച്ച ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന് ആ ദാനങ്ങൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 163

अभिवंद्य श्रीशो वामनो ह्दितिं तथा । कश्यपंच महातेजा यज्ञवाटं जगाम च । याज्ञिकस्य बलेराह च्छलनार्थं स्वयं प्रभुः

ശ്രീശൻ—വാമനൻ—പ്രണാമം ചെയ്ത് അദിതിയെയും മഹാതേജസ്വിയായ കശ്യപനെയും വന്ദിച്ചു; പിന്നെ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് പോയി. യജ്ഞകർതാവായ ബലിയെ വഞ്ചിക്കാനായി സ്വയം പ്രഭു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 164

तदा महेशः स जगाम स्वर्गं प्रकंपयन्गां प्रपदा भरेण । स वामनो बटुरूपी च साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः

അപ്പോൾ ആ മഹേശൻ പാദഭാരത്തോടെ ഭൂമിയെ കുലുക്കി സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ബടുരൂപനായ വാമനൻ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണു—പരമാത്മാവ്—ദേവകാര്യഹേതുവായി പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 165

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा । त्वरेण गच्छन्स च यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबंधुः

ജനങ്ങളും മുനീശ്വരന്മാരും ദേവഗണങ്ങളും യഥാർത്ഥവചനങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു. ആ മഹാത്മാവ് വേഗത്തിൽ നടന്ന് അന്നേ യജ്ഞവാടത്തിൽ എത്തി—ലോകത്തിന്റെ ഏകബന്ധു।

Verse 166

उद्गापयन्साम यतो हि साक्षाच्चकार देवो बटुरूपवेषः । उद्गीयमानो भगवान्स ईश्वरो वेदांत वेद्यो हरिरीश्वरः प्रभुः

ബടു-ബ്രഹ്മചാരിയുടെ വേഷം ധരിച്ചിട്ടും ദേവൻ സാക്ഷാൽ സാമഗാനം പാടിപ്പിച്ചു. പാടപ്പെടുമ്പോൾ ആ ഭഗവാൻ ഹരിയേ ഈശ്വരൻ, പ്രഭു; വേദാന്തത്തിൽ വേദ്യനായ പരമേശ്വരൻ।

Verse 167

ददर्श तं महायज्ञमश्वमेधं बलेस्तदा । द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्

അപ്പോൾ അവൻ ബലിയുടെ മഹാ അശ്വമേധ യജ്ഞം കണ്ടു. വാതിലിൽ ബടുരൂപം ധരിച്ച തേജസ്വിയായ വാമനൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 168

ब्रह्मरूपेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । पवमानस्य च बटोर्वामनस्य महात्मनः

ആ പവമാന മഹാത്മാവായ ബടു വാമനന്റെ വിശാലമായ ബ്രഹ്മസദൃശ രൂപം ദിക്കുകളുടെ അന്തരാലമൊക്കെയും വ്യാപിച്ചു നിന്നു।

Verse 169

तच्छ्रुत्वा च बलिः प्राह शंडामर्क्कौ च बुद्धिमान् । ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः संति ईक्ष्यताम्

ഇതു കേട്ട് ബുദ്ധിമാനായ ബലി ശണ്ഡ-മർക്കന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“എത്ര ബ്രാഹ്മണർ വന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് നോക്കി, എണ്ണം അറിയുക।”

Verse 170

तथेति मत्वा त्वरितावुत्थितौ तौ तदा द्विजाः । शंडामर्कौ समागम्य मंडपद्वारि संस्थितौ

“അങ്ങനെ തന്നെ” എന്നു കരുതി ആ രണ്ടു ദ്വിജന്മാർ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു; ശണ്ഡ-മർക്കന്മാർ ചെന്നു മണ്ഡപദ്വാരത്തിൽ നിന്നു।

Verse 171

ददृशाते महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणम् । त्वरितौ पुनरायातौ बलेः शंसयितुं तदा

അവർ മഹാത്മാവായ ശ്രീഹരിയെ ബടു-ബ്രഹ്മചാരിയുടെ രൂപത്തിൽ ദർശിച്ചു. പിന്നെ വേഗത്തിൽ മടങ്ങി ആ വാർത്ത ബലിയോട് അറിയിക്കാൻ ഓടിവന്നു.

Verse 172

ब्रह्मचारी समायात एक एव न चापरः । पठनादौ महाराज चागतस्तव सन्निधौ । किमर्थं तन्न जानीमो जानीहि त्वं महामते

“ഒരു ബ്രഹ്മചാരി വന്നിരിക്കുന്നു—ഒരാളേ ഉള്ളൂ, മറ്റാരുമില്ല. മഹാരാജാ, വേദപഠനം ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. എന്തിനാണ് വന്നതെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; മഹാമതേ, നീ തന്നേ ഗ്രഹിക്ക.”

Verse 173

एवमुक्ते तु वचने ताभ्यां स च महामनाः । उत्थितस्तत्क्षणादेव दर्शनार्थे बटुं प्रति

അവർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മഹാമനസ്സുള്ളവൻ (ബലി) ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് ബടുവിന്റെ ദർശനത്തിനായി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 174

स ददर्श महातेजा विरोचनसुतो महान् । दंडवत्पतितो भूमौ ननाम शिरसा बटुम्

മഹാതേജസ്സുള്ള വിരോചനപുത്രൻ ബലി അവനെ ദർശിച്ചു; ദണ്ഡവത് ഭൂമിയിൽ വീണു, ശിരസ്സോടെ ആ ബടുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 175

आनयित्वा बटुं सद्यः संनिवेश्यः निजासने । अर्घ्यपाद्येन महताभ्यर्चयामास तं बटुम्

അവൻ ഉടൻ ബടുവിനെ കൊണ്ടുവന്ന് തന്റെ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി, സമൃദ്ധമായ അർഘ്യവും പാദ്യവും അർപ്പിച്ച് ആ ബടുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു.

Verse 176

विनम्रकंधरो भूत्वा उवाच श्लक्ष्णया गिरा । कुतः कस्माच्च कस्यासि तच्छिघ्रं कथ्यतां प्रभो

അവൻ വിനയത്തോടെ തോളുകൾ താഴ്ത്തി മൃദുവായ വാക്കുകളാൽ പറഞ്ഞു— “നീ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? നീ ആരാണ്, ആരുടേതാണ്? പ്രഭോ, വേഗം പറയുക।”

Verse 177

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विरोचनसुतस्य वै । मनसा हृषितश्चासौ वामनो वक्तुमारभत्

വിരോചനപുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വാമനനും ഉള്ളിൽ സന്തോഷിച്ച് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 178

भगवानुवाच । त्वं हि राजा त्रिलोकेशो नान्यो भवितुमर्हसि । स्वकुलं न्यूनतां गच्छेद्यो वै कापुरुषः स्मृतः

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “നീ തന്നെയാണ് ത്രിലോകേശ്വര രാജാവ്; ഇതിന് മറ്റാരും യോഗ്യരല്ല. എന്നാൽ ഭീരുവെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ തന്റെ കുലത്തെ അധോഗതിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു।”

Verse 179

समं वा चाधिको वापि यो गच्छेत्पुरुषः स्मृतः । त्वया कृतं च यत्कर्म्म न कृतं पूर्वजैस्तव

സമനായാലും മേലായാലും ആരെങ്കിലും സമീപിച്ചാൽ അവനെ യഥോചിതമായി ആദരിക്കണം. നീ ചെയ്ത കർമ്മം നിന്റെ പൂർവ്വികരും ചെയ്തിട്ടില്ല।

Verse 180

दैत्यानां च वरिष्ठा ये हिरण्यकसिपादयः । कृतं महत्तपो येन दिव्यं वर्षसहस्रकम्

ദൈത്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹിരണ്യകശിപു മുതലായവർ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു; അത് ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ വരെ നീണ്ടുനിന്നു।

Verse 181

शरीरं भक्षितं यस्य जुषाणस्य तपो महत् । पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्चैव समावृतम्

അവൻ മഹത്തായ തപസ്സിൽ ഭക്തിയോടെ സ്ഥിരനായി നിന്നു; അനേകം ഉറുമ്പുകളും അവയുടെ കടികളും ശരീരമൊട്ടാകെ മൂടി, ദേഹം ക്ഷയിച്ചു ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ആയി।

Verse 182

अभवत्तस्य तज्ज्ञात्वा सुरेंद्रो ह्यगमत्पुरा । नगरं तस्य च तदा सैन्येन महता वृतः

അത് സംഭവിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ ദേവേന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രൻ അവന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; അപ്പോൾ ആ നഗരം മഹാസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 183

तत्सन्निधौ हताः सर्वे असुरा दैत्यशत्रुणा । विंध्या तु महिषी तस्य नीयमाना निवारिता

അവന്റെ സന്നിധിയിൽ തന്നെ ദൈത്യശത്രു എല്ലാ അസുരന്മാരെയും വധിച്ചു; എന്നാൽ ‘വിംധ്യാ’ എന്ന അവന്റെ മഹിഷിയെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ തടയപ്പെട്ടു।

Verse 184

नारदेन पुरा राजन्किंचित्कार्यं चिकीर्षुणा । शंभोः प्रसादादखिलं मनसा यत्समीक्षितम् । दैत्येंद्रेण च तत्सर्वं तपसैव वशीकृतम्

രാജൻ, പണ്ടുകാലത്ത് നാരദൻ ഒരു കാര്യം സാധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ശംഭുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ മനസ്സിൽ എല്ലാം ദർശിച്ചു; എന്നാൽ ദൈത്യേന്ദ്രൻ അതെല്ലാം തപസ്സുകൊണ്ടു മാത്രമേ വശപ്പെടുത്തി।

Verse 185

तस्याः पुत्रो महातेजा येन नीतोऽभवत्सभाम् । तस्य पुत्रो महाभाग पिता ते पितृवत्सलः । नाम्ना विरोचनो विद्वानिंद्रो येन महात्मना

അവളുടെ പുത്രൻ മഹാതേജസ്വിയായിരുന്നു; അവനാൽ ആരോ സഭയിലേക്കു കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു. മഹാഭാഗ്യവാനേ, അവന്റെ പുത്രനാണ് നിന്റെ പിതാവ്—പിതൃഭക്തൻ—‘വിരോചനൻ’ എന്ന പണ്ഡിത മഹാത്മാവ്; അവനാൽ ഇന്ദ്രനും നിയന്ത്രിതൻ/പരാജിതൻ ആയി।

Verse 186

दानेन तोषितो राजन्स्वेनैव शिरसा तदा । तस्यात्मजोसि भो राजन्कृतं ते परमं यशः

ഹേ രാജാവേ, ദാനത്താൽ—അഥവാ സ്വന്തം ശിരസ്സുതന്നെ അർപ്പിച്ച്—അവൻ അപ്പോൾ തൃപ്തനായി. ഹേ നരാധിപാ, നീ അവന്റെ പുത്രൻ; അതിനാൽ നിനക്ക് പരമ യശസ് ലഭിച്ചു.

Verse 187

यशोदीपेन महता दग्धाः शलभवत्सुराः । इंद्रोपि निर्जितो येन त्वया नास्त्यत्र संशयः

നിന്റെ യശസ്സെന്ന മഹാദീപത്തിൽ ദേവന്മാർ ശലഭങ്ങളെപ്പോലെ ദഗ്ധരായി; നിനാൽ ഇന്ദ്രനും ജയിക്കപ്പെട്ടു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 188

श्रुतमस्ति मया सर्वं चरितं तव सुव्रत । अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

ഹേ സുവ്രതാ, നിന്റെ സമസ്ത ചരിതവും ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ അൽപനായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായ്.

Verse 189

उटजार्थे च मे देहि भूमीं भूमिभृतांवर । बटोस्तस्यैव तद्वाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत

“ഹേ ഭൂമിഭൃതാംവരാ, കുടിലിനായി എനിക്ക് ഭൂമി തരണമേ.” ആ ബ്രഹ്മചാരി ബാലന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബലി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 190

हे बटो पंडितो भूत्वा यदुक्तं वचनं पुरा । शिशुत्वात्तन्न जानासि श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः

“ഹേ ബടൂ! പണ്ഡിതനായി നീ പണ്ടേ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ തന്നെ ആവർത്തിക്കുന്നു; എന്നാൽ ബാല്യത്താൽ അതിന്റെ മർമ്മം നീ അറിയുന്നില്ല—നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ ഇതേ യഥാർത്ഥമെന്ന് കരുതുന്നു.”

Verse 191

वद शीघ्रं महाभाग कियन्मात्रां महीं तव । दास्यामि त्वरितेनैव मनसा तद्विमृश्यताम्

വേഗം പറയുക, മഹാഭാഗനേ! നിനക്ക് എത്ര ഭൂമി വേണം? ഞാൻ ഉടൻ തന്നേ നൽകാം—മനസ്സിൽ നന്നായി ആലോചിക്കൂ।

Verse 192

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन्मधुरया गिरा । असंतोषपरा ये च विप्रा नष्टा न संशयः

അപ്പോൾ വാമനൻ പുഞ്ചിരിയോടെ മധുരവാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു—അസന്തോഷത്തിൽ ആസക്തരായ ബ്രാഹ്മണർ നശിക്കുന്നു; സംശയമില്ല।

Verse 193

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते नान्ये वेषधरा ह्यमी । स्वधर्मनिरता राजन्निर्दंभा निरवग्रहाः

സന്തുഷ്ടരായ ബ്രാഹ്മണരാണ് യഥാർത്ഥ ബ്രാഹ്മണർ; മറ്റുള്ളവർ വെറും വേഷധാരികൾ. രാജാവേ, സന്തുഷ്ടർ സ്വധർമ്മനിഷ്ഠരും ദംഭരഹിതരും മമതാരഹിതരുമാണ്।

Verse 194

निर्मत्सरा जितकोधावदान्या हि महामते । विप्रास्ते हि महाभाग तैरियं धार्यते मही

ഹേ മഹാമതേ! അസൂയരഹിതരും ക്രോധജയികളും ദാനശീലരുമായ ബ്രാഹ്മണരാണ് ശ്രേഷ്ഠർ. മഹാഭാഗ രാജാവേ, അത്തരക്കാരാൽ തന്നെയാണ് ഈ ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്।

Verse 195

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये । तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता

നീ ദൃഢമനസ്സുള്ളവനും ത്രിലോകത്തിൽ മഹാദാനത്തിനാൽ പ്രസിദ്ധനായ ദാതാവുമാണ്; എങ്കിലും എനിക്ക് മൂന്നു പാദമാത്രം അളവുള്ള ഭൂമി നൽകേണ്ടതുണ്ട്।

Verse 196

बहुत्वे नास्ति मे कार्यं मह्या वै सुरसूदन । प्रवेशमात्रमुटजं तथा मम भविष्यति

ഹേ സുരസൂദന! എനിക്ക് അധികഭൂമി ആവശ്യമില്ല; പ്രവേശനമാത്ര സ്ഥലമുള്ള ഒരു കുടിലേ എനിക്ക് മതിയാകും.

Verse 197

त्रिपदं पूर्यतेऽस्माकं वस्तुं नास्त्यत्र संशयः । देहि मे क्रमतो राजन्यावद्भूमिभविष्यति । तावत्संख्या प्रदातव्या यदि दातासि भो बले

ഞങ്ങളുടെ ‘മൂന്ന് പാദങ്ങൾ’ തീർച്ചയായും പൂർണ്ണമാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ രാജാവേ! ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം എനിക്ക് ക്രമമായി പാദംപാദമായി തരിക; ഹേ ബലി, നീ യഥാർത്ഥ ദാതാവെങ്കിൽ ആ പൂർണ്ണ സംഖ്യ നൽകേണ്ടതുതന്നെ.

Verse 198

प्रहस्य तमुवाचेदं बलिर्वैरोचनात्मजः । दास्यामि ते महीं कृत्सां सशैलवनकाननाम्

ചിരിച്ചുകൊണ്ട് വിരോചനപുത്രൻ ബലി അവനോട് പറഞ്ഞു—“പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും സഹിതം സമസ്ത ഭൂമിയും ഞാൻ നിനക്കു ദാനം ചെയ്യും.”

Verse 199

मदीयां वै महाभाग मया दत्तां गृहाम वै । याचकोऽसि बटो पश्य दानं दैत्याप्रयाचसे

ഹേ മഹാഭാഗ! എന്റെതായതും ഞാൻ നൽകിയതുമായതു സ്വീകരിക്കൂ. നോക്കൂ, ഹേ ബടു! നീ യാചകനായിട്ടും ദൈത്യനോട് ഈ ദാനം ശരിയായി അപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 200

याचको ह्यल्पको वास्तु दाता सर्वं विमृश्य वै । तथा विलोक्य चात्मानं ह्यर्थिभ्यश्च ददाति वै

യാചകന്റെ അപേക്ഷ ചെറുതായിരിക്കും; എന്നാൽ ദാതാവ് എല്ലാം ആലോചിച്ച്, തന്റെ ശേഷി നോക്കി, അപേക്ഷിക്കുന്നവർക്ക് ദാനം നൽകുന്നു.