Adhyaya 3

Verse 1

सू उवाच । एवं स्थानानि पुण्यानि यानियानीह वै भुवि । निरीक्षंस्तत्र तत्राहं नारदो वीरसत्तम

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വീരശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിലെ പല പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളെയും അവിടവിടെ പരിശോധിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ നാരദൻ ഒരിടത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരിടത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 2

विचरन्मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः । यत्र रेवानदी पुण्या सप्तकल्पस्मरा वरा

സകല ഭൂമിയും സഞ്ചരിച്ച് ഞാൻ ഭൃഗുമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി; അവിടെ പുണ്യനദിയായ റേവ ഒഴുകുന്നു—ഏഴു കല്പങ്ങളോളം സ്മരണീയയായ ശ്രേഷ്ഠാ.

Verse 3

महापुण्या पवित्रा च सर्वतीर्थमयी शुभा । पुनानि कीर्तनेनैव दर्शनेन विशेषतः

അവൾ മഹാപുണ്യവതി, പവിത്രയും ശുഭയും, സർവതീർത്ഥമയി; സ്മരണ-കീർത്തനം മാത്രം കൊണ്ടും പാവനമാക്കുന്നു, ദർശനത്താൽ പ്രത്യേകമായി.

Verse 4

तत्रावगाहनात्पार्थ मुच्यते जंतुरंहसा । यथा सा पिङ्गला नाडी देहमध्ये व्यवस्थिता

ഹേ പാർഥ, അവിടെ അവഗാഹനം (സ്നാനം) ചെയ്താൽ ജീവി പാപസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും—ദേഹമദ്ധ്യത്തിൽ പിംഗളാ നാഡി സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 5

इयं ब्रह्मांडपिण्डस्य स्थाने तस्मिन्प्रकीर्तिता । तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम्

ആ സ്ഥലം അവിടെ ‘ബ്രഹ്മാണ്ഡ-പിണ്ഡ’ത്തിന്റെ സ്ഥാനമായി പ്രസിദ്ധമാണ്; അവിടെയേ റേവയിൽ ‘ശുക്ലതീർത്ഥം’ എന്ന പാപനാശക തീർത്ഥം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 6

यत्र वै स्नानमात्रेण ब्रह्महत्या प्रणश्यति । तस्यापि सन्निधौ पार्थ रेवाया उत्तरे तटे

എവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം പോലും നശിക്കുമോ—ഹേ പാർഥ, ആ (ശുക്ലതീർത്ഥ)ത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ, റേവാനദിയുടെ ഉത്തരതീരത്ത്.

Verse 7

नानावृक्षसमाकीर्णं लतागुल्मोपशोभितम् । नानापुष्पफलो पेतं कदलीखंडमंडितम्

അത് നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, ലതാ-ഗുല്മങ്ങളാൽ ശോഭിതവും, വിവിധ പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും, കദളീവനങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും ആയിരുന്നു।

Verse 8

अनेकाश्वापदाकीर्णं विहगैरनुनादितम् । सुगंधपुष्पशोभाढ्यं मयूररवनादितम्

അത് അനേകം വന്യജീവികളാൽ നിറഞ്ഞതും, പക്ഷികളുടെ കലരവാൽ അനുനാദിതവും; സുഗന്ധപുഷ്പശോഭയിൽ സമൃദ്ധവും, മയൂരരവത്തിൽ പ്രതിധ്വനിതവും ആയിരുന്നു।

Verse 9

भ्रमरैः सर्वमुत्सृज्य निलीनं रावसंयुतम् । यथा संसारमुत्सृज्य भक्तेन हरपादयोः

അവിടെ ഭ്രമരങ്ങൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഗുഞ്ജനത്തോടെ അവിടെ തന്നെ നിശ്ചലമായി പാർന്നു; അതുപോലെ ഭക്തൻ സാംസാരബന്ധം വിട്ട് ഹരന്റെ (ശിവന്റെ) പാദങ്ങളിൽ ലീനനാകുന്നു।

Verse 10

कोकिला मधुरैः स्वानैर्नादयंति तथा मुनीन् । यथा कथामृताख्यानैर्ब्राह्मणा भवभीरुकान्

അവിടെ കുയിലുകൾ മധുരസ്വരങ്ങളാൽ മുനിമാരെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണർ അമൃതസമമായ കഥാമൃതം ആഖ്യാനം ചെയ്ത് ഭവഭീതരെ ഹർഷിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 11

यत्र वृक्षा ह्लादयंति फलैः पुष्पैश्च पत्रकैः । छायाभिरपि काष्ठैश्च लोकानिव हरव्रताः

അവിടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ഫലങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ഇലകൾ കൊണ്ടുമാത്രമല്ല, തങ്ങളുടെ നിഴലുകൊണ്ടും, മരംകൊണ്ടും പോലും ജനങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു—ഹരവ്രതികളായ ഭക്തർ സർവ്വവിധം ലോകഹിതം ചെയ്യുന്നതുപോലെ।

Verse 12

पुत्रपुत्रेति वाशंते यत्र पुत्रप्रियाः खगाः । यथा शिवप्रियाः शैवा नित्यं शिवशिवेति च

എവിടെ മക്കളെ സ്നേഹിക്കുന്ന പക്ഷികൾ ‘പുത്രാ, പുത്രാ’ എന്നു വിളിച്ചുകൂവുന്നുവോ, അതുപോലെ ശിവപ്രിയരായ ശൈവന്മാർ നിത്യം ‘ശിവ, ശിവ’ എന്നു ജപിക്കുന്നു।

Verse 13

एवंविधं मुनेस्तस्य भृगोराश्रममंडलम् । विप्रैस्त्रैविद्यसंयुक्तैः सर्वतः समलंकृतम्

ഇങ്ങനെയായിരുന്നു ആ മുനി ഭൃഗുവിന്റെ ആശ്രമമണ്ഡലം; ത്രിവേദവിദ്യയിൽ സമ്പന്നരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അതിനെ എല്ലാടവും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു।

Verse 14

ऋग्यजुः सामनिर्घोपैरारूरितदिगन्तरम् । रुद्रभक्तेन धीरेण यथैव भुवनत्रयम्

ഋഗ്, യജുഃ, സാമങ്ങളുടെ ഘോഷം കൊണ്ട് ദിക്കുകൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; രുദ്രഭക്തനായ ധീര മുനിയാൽ—ത്രിഭുവനവും പുണ്യനാദത്തിൽ വ്യാപിച്ചതുപോലെ।

Verse 15

तत्राहं पार्थ संप्राप्तो यत्रास्ते मुनिसत्तमः । भृगुः परमधर्मात्मातपसा द्योतितप्रभः

ഹേ പാർഥ, ഞാൻ അവിടെ എത്തി; അവിടെ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഭൃഗു വസിച്ചിരുന്നു—പരമധർമ്മാത്മാവ്, തപസ്സാൽ ദീപ്തമായ പ്രഭയുള്ളവൻ।

Verse 16

आगच्छंतं तु मां दृष्ट्वा दीनं च मुदितं तथा । अभ्युत्थआनं कृतं सर्वैर्विप्रैर्भृगुपुरोगमैः

എന്നെ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ—ക്ഷീണിതനുമായിട്ടും ആനന്ദിതനായി—ഭൃഗുവിനെ മുൻനിർത്തി എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും എഴുന്നേറ്റ് എന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്തു।

Verse 17

कृत्वा सुस्वागतं दत्त्वा अर्घाद्यं भृगुणा सह । आसनेषूपविष्टास्ते मुनींद्रा ग्राहिता मया

ഞാൻ അവരെ സുസ്വാഗതം ചെയ്ത്, ഭൃഗുവിനോടൊപ്പം അർഘ്യാദി ആദരങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചു. പിന്നെ ആ മുനീന്ദ്രർ ആസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ, ഞാൻ വിനയത്തോടെ അവരുടെ സേവയിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 18

विश्रांतं तु ततो ज्ञात्वा भृगुर्मामप्युवाचह । क्व गंतव्यं मुनिश्रेष्ठ कस्मादिह समागतः

പിന്നെ ഞാൻ വിശ്രമിച്ചതായി അറിഞ്ഞ ഭൃഗു എന്നോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? എന്ത് കാരണത്താൽ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു?”

Verse 19

आगमनकारणं सर्वं समाचक्ष्व परिस्फुटम् । ततस्तं चिंतयाविष्टो भृगुं पार्थाहमब्रुवम्

“നിന്റെ വരവിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും വ്യക്തമായി പറയുക.” തുടർന്ന്, ഹേ പാർഥ, ഞാൻ ചിന്തയിൽ ലീനനായി ഭൃഗുവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 20

श्रूयतामभिधास्यामि यदर्थमहामागतः । मया पर्यटिता सर्वा समुद्रांता च मेदिनी

ശ്രദ്ധിക്കുക; ഞാൻ ഏതു ലക്ഷ്യത്തോടെ വന്നുവെന്ന് ഇപ്പോൾ പറയുന്നു. സമുദ്രതീരങ്ങൾ വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന മുഴുവൻ ഭൂമിയും ഞാൻ പര്യടനം ചെയ്തു।

Verse 21

द्विजानां भूमिदानार्थं मार्गमाणः पदेपदे । निर्दोषां च पवित्रां च तीर्थेष्वपि समन्विताम्

ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭൂമിദാനം ചെയ്യുന്നതിനായി ഞാൻ പടിപടിയായി, ദോഷരഹിതവും പരമപവിത്രവും, തീർത്ഥപുണ്യത്താൽ സമന്വിതവുമായ ഭൂമിയെ അന്വേഷിച്ചു।

Verse 22

रम्यां मनोरमां भूमिं न पश्यामि कथंचन । भृगुरुवाच । विप्राणां स्थापनार्थाय मयापि भ्रमता पुरा

“ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും സത്യമായി രമണീയവും മംഗളകരവും ആയ ഭൂമിയെ കാണുന്നില്ല.” ഭൃഗു പറഞ്ഞു—“പൂർവ്വകാലത്ത് ഞാനും ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്ഥാപനം ലക്ഷ്യമാക്കി സ്ഥലം തേടി സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.”

Verse 23

पृथ्वी सागरपर्यंता दृष्टा सर्वा तदानघ । महीनाम नदी पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा

ഹേ നിർമലനേ! ഞാൻ സമുദ്രപര്യന്തം മുഴുവൻ ഭൂമിയും കണ്ടു. അവിടെ ‘മഹീ’ എന്നൊരു പുണ്യനദിയുണ്ട്—ശുഭവും പരിശുദ്ധവും സർവതീർത്ഥമയിയും.

Verse 24

दिव्या मनोरमा सौम्या महापापप्रणाशिनी । नदीरूपेण तत्रैव पृथ्वी सा नात्र संशयः

അത് ദിവ്യവും മനോഹരവും സൗമ്യവും മഹാപാപനാശിനിയുമാണ്. അവിടെ സംശയമില്ലാതെ ഭൂമി തന്നെയാണ് നദിരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നത്.

Verse 25

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दृष्टादृष्टानि नारद । तानि सर्वाणि तत्रैव निवसंति महीजले

ഹേ നാരദാ! ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും—ദൃഷ്ടവും അദൃഷ്ടവും—അവയെല്ലാം അവിടെയേ, മഹീയുടെ ജലത്തിൽ തന്നെ വസിക്കുന്നു.

Verse 26

सा समुद्रेण संप्राप्ता पुण्यतोया महानदी । संजातस्तत्र देवर्षे महीसागरसंगमः

ആ പുണ്യജലമുള്ള മഹാനദി സമുദ്രത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ ദേവർഷേ! അവിടെ മഹീ-സമുദ്ര സംഗമം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 27

स्तंभाख्यं तत्र तीर्थं तु त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ये मनुजाः स्नानं प्रकुर्वंति विपश्चितः

അവിടെ ‘സ്തംഭ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. അവിടെ ജ്ഞാനികൾ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ—

Verse 28

सर्वपापविनिर्मुक्ता नोपसर्पंति वै यमम् । तत्राद्भुतं हि दृष्टं मे पुरा स्नातुं गतेन वै

അവർ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തരായി യമനെ സമീപിക്കുകയില്ല. ഞാൻ ഒരിക്കൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യാൻ പോയപ്പോൾ ഒരു അത്ഭുതം കണ്ടിരുന്നു.

Verse 29

तदहं कीर्तयिष्यामि मुने श्रृणु महाद्भुतम् । यावत्स्नातुं व्रजाम्यस्मिन्महीसागरसंगमे

ആ മഹാദ്ഭുതം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിവരിക്കാം—ഹേ മുനേ, ശ്രവിക്കൂ—മഹീ നദിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന ഈ സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്യാൻ ഞാൻ പോകുമ്പോൾ.

Verse 30

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् । प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्

തീരത്ത് ഞാൻ അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായ ഒരു മുനീന്ദ്രനെ കണ്ടു—ഉയരം കൂടിയവൻ, വൃദ്ധൻ, തപസ്സാൽ അസ്ഥിശേഷനായവൻ; എങ്കിലും തപോലക്ഷ്മിയാൽ വിഭൂഷിതൻ.

Verse 31

भुजावूर्ध्वौ ततः कृत्वा प्ररुदंतं मुहुर्मुहुः । तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा दुःखितोऽहमथाभवम्

പിന്നീട് അവൻ ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു. അവനെ അങ്ങനെ ദുഃഖിതനായി കണ്ടപ്പോൾ ഞാനും ദുഃഖിതനായി.

Verse 32

सतां लक्षणमेतद्धि यद्दृष्ट्वा दुःखितं जनम् । शतसंख्य तस्य भवेत्तथाहं विललाप ह

സജ്ജനരുടെ ലക്ഷണമിതുതന്നെ—ദുഃഖിതനെ കണ്ടാൽ അവരുടെ ദുഃഖം ശതഗുണം വർധിക്കും; അതുകൊണ്ടു ഞാനും വിലപിച്ചു।

Verse 33

अहिंसा सत्यमस्तेयं मानुष्ये सति दुर्लभम् । ततस्तमुपसंगम्य पर्यपृच्छमहं तदा

അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം—ഇവ മനുഷ്യരിലും ദുർലഭം; അതിനാൽ ഞാൻ അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു അപ്പോൾ ചോദിച്ചു।

Verse 34

किमर्थं रोदिशि मुने शोके किं कारणं तव । सुगुह्यमपि चेद्बूहि जिज्ञासा महती हि मे

ഹേ മുനേ, എന്തുകൊണ്ട് കരയുന്നു? നിങ്ങളുടെ ശോകത്തിന് കാരണമെന്ത്? അത്യന്തം ഗുഹ്യമായാലും പറയുക—എന്റെ ജിജ്ഞാസ മഹത്താണ്।

Verse 35

मुनिस्ततो मामवदद्भृगो निर्भाग्यवानहम् । तेन रोदिमि मा पृच्छ दुर्भाग्यं चालपेद्धि कः

അപ്പോൾ മുനി എന്നോട് പറഞ്ഞു—‘ഹേ ഭൃഗോ, ഞാൻ ദുർഭാഗ്യവാൻ; അതുകൊണ്ട് കരയുന്നു. ചോദിക്കരുത്—സ്വദുർഭാഗ്യം ആരാണ് ഉച്ചത്തിൽ പറയുക?’

Verse 36

तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम् । दुर्लभं भारते जन्म तत्रापि च मनुष्यता

ഞാൻ വിസ്മയാവിഷ്ടനായി വീണ്ടും പറഞ്ഞു—‘ഭാരതത്തിൽ ജനനം ദുർലഭം; അതിലും സത്യമായ മനുഷ്യത്ത്വം അത്യന്തം ദുർലഭം.’

Verse 37

मनुष्यत्वे ब्राह्मणत्वं मुनित्वं तत्र दुर्लभम् । तत्रापि च तपःसिद्धिः प्राप्यैतत्पंचकं परम्

മനുഷ്യരിൽ മനുഷ്യജന്മം, അതിൽ ബ്രാഹ്മണത്വം; അതിലും മുനിത്വം ദുർലഭം. അതിലും ദുർലഭം തപസ്സിന്റെ സിദ്ധി. ഈ പരമ പഞ്ചവിധ സൗഭാഗ്യം ലഭിച്ചിട്ട്…

Verse 38

किमर्थं रोदिषि मुने विस्मयोऽत्र महान्मम । एवं संपृच्छते मह्यमेतस्मिन्नेव चांतरे

ഹേ മുനേ, നീ എന്തിന് കരയുന്നു? ഇവിടെ എനിക്ക് മഹത്തായ വിസ്മയം തോന്നുന്നു. ഞാൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അതേ നിമിഷത്തിൽ…

Verse 39

सुभद्रोनाम नाम्ना च मुनिस्तत्राभ्युपाययौ । स हि मेरुं परित्यज्य ज्ञात्वा तीर्थस्य सारताम्

അപ്പോൾ അവിടെ സുഭദ്രൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു മുനി എത്തി. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അറിഞ്ഞ്, അവൻ മേരു പർവ്വതം പോലും വിട്ടുവന്നു.

Verse 40

कृताश्रमः पूजयति सदा स्तंभेश्वरं मुनिः । सोऽप्येवं मामि वापृच्छन्मुनिं रोदनकारणम्

ആ മുനി ആശ്രമധർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ച് സദാ സ്തംഭേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു. എന്നെ അങ്ങനെ കണ്ടപ്പോൾ, തപസ്വി സഹചാരിയെപ്പോലെ എന്റെ കരച്ചിലിന്റെ കാരണം ചോദിച്ചു.

Verse 41

अथाहाचम्य स मुनिः श्रूयतां कारणं मुनी । अहं हि देवशर्माख्यो मुनिः संयतवाङ्मनाः

പിന്നീട് ആ മുനി ആചമനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനിമാരേ, കാരണം കേൾക്കുക. ഞാൻ ദേവശർമാ എന്ന മുനി; വാക്കും മനസ്സും സംയമത്തിൽ നിർത്തുന്നവൻ.”

Verse 42

निवसामि कृतस्थानो गंगासागरसंगमे । तत्र दर्शेतर्पयामि सदैव च पितॄनहम्

ഗംഗയും സാഗരവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് ഞാൻ വാസം സ്ഥാപിച്ച് പാർക്കുന്നു. അവിടെ ദർശ തിഥിയിൽ ഞാൻ എപ്പോഴും പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 43

श्राद्धांते ते च प्रत्यक्षा ह्याशिषो मे वदंति च । ततः कदाचित्पितरः प्रहृष्टा मामथाब्रवन्

ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ അവസാനം അവർ പ്രത്യക്ഷരായി എനിക്ക് ആശീർവാദവചനങ്ങളും പറയുന്നു. പിന്നെ ഒരിക്കൽ എന്റെ പിതൃകൾ സന്തോഷത്തോടെ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 44

वयं सदात्र चायामो देवशर्मंस्तवांतिके । स्थानेऽस्माकं कदाचित्त्वं न चायासि कुतः सुतः

“ദേവശർമാ, ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും ഇവിടെ നിന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു. എന്നാൽ ഞങ്ങളുടെ സ്വന്തം വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് നീ ഒരിക്കലും വരുന്നില്ല—പ്രിയപുത്രാ, എന്തുകൊണ്ട്?”

Verse 45

स्थानं दिदृक्षुस्तच्चाहं न शक्तोऽस्मि निवोदितुम् । ततः परममित्युक्त्वा गतवान्पितृभिः सह

അവരുടെ വാസസ്ഥാനം കാണണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ ഞാൻ നിരസിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. “അപ്പോൾ പരമസ്ഥാനത്തേക്ക്,” എന്നു പറഞ്ഞു ഞാൻ പിതൃകളോടൊപ്പം പോയി.

Verse 46

पितॄणां मंदिरं पुण्यं भौमलोकसमास्थितम् । तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान्

പിതൃകളുടെ പുണ്യമന്ദിരം ഭൗമലോകത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു. അവിടവിടെ ഞാൻ തേജോമണ്ഡലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ദർശിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ദിവ്യസത്ത്വങ്ങളെ കണ്ടു.

Verse 47

दृष्ट्वाग्रतः पूजयाढ्यानपृच्छं स्वान्पितॄनिति । के ह्यमी समुपायांति भृशं तृप्ता भृशार्चिताः । भृशंप्रमुदिता नैव तथा यूयं यथा ह्यमी

അവരെ മുന്നിൽ കണ്ട ഞാൻ ആ മഹാത്മാക്കളെ പൂജിച്ചു; പിന്നെ എന്റെ പിതൃകളോട് ചോദിച്ചു—“ഇവരാരാണ്? അത്യന്തം തൃപ്തരായി, അത്യന്തം ആരാധിതരായി, പരമാനന്ദത്തോടെ—നിങ്ങളേക്കാൾ പോലും അധികമായി—ഇങ്ങനെ സമീപിക്കുന്നു?”

Verse 48

पितर ऊचुः । भद्रं ते पितरः पुण्याः सुभद्रस्य महामुनेः । तर्पितास्तेन मुनिना महीसागरसंगमे

പിതൃകൾ പറഞ്ഞു—“നിനക്കു മംഗളം. ഇവർ മഹാമുനി സുഭദ്രന്റെ പുണ്യ പിതൃകളാണ്; ഭൂമി-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ ആ മുനി തർപ്പണത്താൽ ഇവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.”

Verse 49

सर्वतीर्थमयी यत्र निलीना ह्युदधौ मही । तत्र दर्शे तर्पयति सुभद्रस्तानमून्सुत

“സകല തീർത്ഥസാരമായ ഭൂമി സമുദ്രത്തിൽ ലീനമായിരിക്കുന്നിടത്ത്—ഹേ പുത്രാ—ദർശ തിഥിയിൽ സുഭദ്രൻ ആ പിതൃകളെ തന്നേ തർപ്പണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.”

Verse 50

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां लज्जितोऽहं भृशंतदा । विस्मितश्च प्रणम्यैतान्पितॄन्स्वं स्थानमागतः

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ അന്ന് അത്യന്തം ലജ്ജിച്ചു; വിസ്മയത്തോടെ ആ പിതൃകളെ നമസ്കരിച്ചു എന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങി വന്നു.

Verse 51

यथा तथा चिंतितं च तत्र यास्याम्यहं श्फुटम् । पुण्यो यत्रापि विख्यातो महीसागरसंगमः

എല്ലാ വിധവും ആലോചിച്ച് ഞാൻ വ്യക്തമായി നിശ്ചയിച്ചു—“മഹീ നദിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന ആ പുണ്യപ്രസിദ്ധ സംഗമസ്ഥാനത്തേക്ക് ഞാൻ തീർച്ചയായും പോകും.”

Verse 52

कृताश्रमश्च तत्रैव तर्पयिष्ये निजान्पितॄन् । दर्शेदर्शे यथा चासौ स्तुत्यनामा सुभद्रकः

അവിടെയേ ഞാൻ വിധിപൂർവ്വം ആശ്രമധർമ്മം സ്ഥാപിച്ച് എന്റെ പിതൃകളെ തർപ്പണങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും; ഓരോ ദർശ (അമാവാസി) കർമത്തിലും ‘സുഭദ്രകൻ’—സ്തുത്യനാമൻ—ചെയ്യുന്നതുപോലെ।

Verse 53

किं तेन ननु जातेन कुलांगारेण पापिना । यस्मिञ्जीवत्यवि निजाः पितरोऽन्यस्पृहाकराः

ആ പാപിയായ ‘കുലാംഗാരൻ’ ജനിച്ചതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴേ തന്നെ അവന്റെ പിതൃകൾ മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായം ആഗ്രഹിക്കേണ്ടിവന്നാൽ!

Verse 54

इति संचिंत्य मुदितो रुचिं भार्यामथाब्रवुम् । रुचे त्वया समायुक्तो महीसागगरसंगमम्

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ഞാൻ സന്തോഷിച്ചു; പിന്നെ ഭാര്യ രുചിയോട് പറഞ്ഞു—‘രുചീ, നിനക്കൊപ്പം ഞാൻ മഹീ–സമുദ്ര സംഗമത്തിലേക്ക് പോകും।’

Verse 55

गत्वा स्थास्यामि तत्रैव शीघ्रं त्वं सम्मुखीभव । पतिव्रतासि शुद्धासिकुलीनासि यशस्विनि । तस्मादेतन्मम शुभे कर्तुमर्हसि चिंतितम्

‘അവിടെ ചെന്നാൽ ഞാൻ അവിടെയേ തന്നെ താമസിക്കും; നീ വേഗം എന്റെ കൂടെ വരാൻ തയ്യാറാകുക. യശസ്വിനീ, നീ പതിവ്രതയും ശുദ്ധയും കുലീനയും ആകുന്നു; അതിനാൽ ശുഭേ, എന്റെ ഈ നിശ്ചയം നടപ്പാക്കാൻ നീ സഹായിക്കണം।’

Verse 56

रुचिरुवाच । हता तस्य जनिर्नाभूत्कथं पाप दुरात्मना

രുചി പറഞ്ഞു—‘അവന്റെ ജന്മം തന്നെയല്ലേ നശിച്ചത്? എങ്ങനെ, ഓ പാപീ, ആ ദുരാത്മാവിനാൽ?’

Verse 57

श्मशानस्तंभ येनाहं दत्ता तुभ्यं कृतंत्वाय । इह कंदफलाहारैर्यत्किं तेन न पूर्यते

ഏത് ശ്മശാനസ്തംഭം മുഖേന ഞാൻ നിന്നെ കൃതാന്തനുവേണ്ടി അർപ്പിക്കപ്പെട്ടുവോ, ഇവിടെ കന്ദമൂല-ഫലാഹാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കായി അവൻ നിറവേറ്റാത്തത് എന്തുണ്ട്?

Verse 58

नेतुमिच्छसि मां तत्र यत्र क्षारोदकं सदा । त्वमेव तत्र संयाहि नंदंतु तव पूर्वजाः

ജലം എപ്പോഴും ഉപ്പുകരമായിരിക്കുന്ന ആ സ്ഥലത്തേക്ക് എന്നെ കൊണ്ടുപോകാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീയേ അവിടെ പോകുക—നിന്റെ പൂർവ്വികർ പ്രസന്നരാകട്ടെ!

Verse 59

गच्छ वा तिष्ठ वा वृद्ध वस वा काकवच्चिरम् । तथा ब्रुवन्त्यां तस्यां तु कर्णावस्मि पिधाय च

‘പോകുകയോ നിൽക്കുകയോ ചെയ്യുക, വൃദ്ധനേ! അല്ലെങ്കിൽ കാക്കപോലെ ദീർഘകാലം ജീവിക്കുക.’ അവൾ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ ചെവികൾ മൂടി.

Verse 60

विपुलं शिष्यमादिश्य गृह एकोऽत्र आगतः । सोऽहं स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्रद्धापरायणः

ശിഷ്യൻ വിപുലനോട് നിർദ്ദേശം നൽകി ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി ഇവിടെ വീട്ടിലേക്കു വന്നു. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് ശ്രദ്ധയോടെ തർപ്പണം അർപ്പിച്ച് ഞാൻ ശ്രാദ്ധപരായണനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 61

चिंतां सुविपुलां प्राप्तो नरके दुष्कृती यथा । यदि तिष्ठामि चात्रैव अर्धदेहधरो ह्यहम्

എനിക്ക് അത്യന്തം വലിയൊരു ചിന്ത പിടികൂടി—നരകത്തിലെ ദുഷ്കൃതിക്കാരനുള്ളതുപോലെ—ഞാൻ ഇവിടെ തന്നേ അർദ്ധദേഹധാരിയായി നില്ക്കേണ്ടിവന്നാൽ.

Verse 62

नरो हि गृहिणीहीनो अर्धदेह इति स्मृतः । यथात्मना विना देहे कार्यं किंचिन्न सिध्यति

ഭാര്യയില്ലാത്ത പുരുഷനെ സ്മൃതിയിൽ ‘അർദ്ധദേഹി’ എന്നു പറയുന്നു. ആത്മാവില്ലാത്ത ദേഹത്തിൽ യാതൊരു കർമ്മവും സിദ്ധിക്കാത്തതുപോലെ, ഈ അപൂർണ്ണതയിൽ ജീവിതധർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല.

Verse 63

अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

ഈ രണ്ടിലും പുറമേയുള്ള ഫലം മാത്രമേ ഗ്രഹിക്കാനാകൂ; ഇവിടെ യഥാർത്ഥ സാരം ഇല്ല. ‘അർദ്ധദേഹി’യായ മനുഷ്യൻ സജ്ജന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അസ്പൃശ്യൻ—ആചാരധർമ്മത്തിൽ ഒഴിവാക്കേണ്ടവൻ—എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.

Verse 64

अनयोर्हिफलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

ഈ രണ്ടിലും പുറമേയുള്ള ഫലം മാത്രമേ ഗ്രഹിക്കാനാകൂ; ഇവിടെ യഥാർത്ഥ സാരം ഇല്ല. ‘അർദ്ധദേഹി’യായ മനുഷ്യൻ സജ്ജന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അസ്പൃശ്യൻ—ആചാരധർമ്മത്തിൽ ഒഴിവാക്കേണ്ടവൻ—എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.

Verse 65

औत्तानपादिरस्पृश्य उत्तमो हि सुरैः कृतः । अथ चेत्तत्र संयामि न महीसागरस्ततः

ഔത്താനപാദിയായ ധ്രുവനും, ഒരിക്കൽ അസ്പൃശ്യനായി കരുതപ്പെട്ടിട്ടും, ദേവന്മാർ അവനെ പരമോന്നതസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി. എന്നാൽ ഞാൻ അവിടെ പോയാൽ, ഈ ഭൂമി-സമുദ്ര സംഗമം എനിക്ക് ഇനി (ലഭ്യമോ അർത്ഥവത്തോ) ആയിരിക്കില്ല.

Verse 66

यामि वा तत्कथं पादौ चलतो मे कथंचन । एतस्मिन्मे मनो विद्धं खिद्यतेऽज्ञानसंकटे

അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ പോകണമെന്നാലും എങ്ങനെ—എന്റെ പാദങ്ങൾ എങ്ങനെയെങ്കിലും നീങ്ങുമോ? ഈ കാര്യത്തിൽ തന്നെയാണ് എന്റെ മനസ് കുത്തേറ്റതുപോലെ, അജ്ഞാനജന്യമായ സങ്കടത്തിൽ വിഷണ്ണമാകുന്നത്.

Verse 67

अतोऽहमतिमुह्यामि भृशं शोचामि रोदिमि । इतिश्रुत्वा वचस्तस्य भृशं रोमांचपूरितम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അത്യന്തം വിസ്മയഭ്രാന്തനായി, കടുത്ത ദുഃഖത്തിൽ വിലപിച്ച് കരയുന്നു. അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ മറ്റവനും വികാരവശനായി രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞവനായി.

Verse 68

साधुसाध्वित्यथोवाच तं सुभद्रोऽप्यहं तथा । दण्डवच्च प्रणमितो महीसागरसङ्गमम्

അപ്പോൾ സുഭദ്രൻ—“സാധു, സാധു” എന്നു പറഞ്ഞു; ഞാനും അതുപോലെ സമ്മതിച്ചു. തുടർന്ന് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് ഭൂമി-സമുദ്രങ്ങളുടെ പാവന സംഗമത്തെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 69

चिन्तयावश्च मनसि प्रतीकारं मुनेरुभौ । यो हि मानुष्यमासाद्य जलबुद्बुदभंगुरम्

ചിന്തയുടെ വശത്തായി ഞങ്ങൾ ഇരുവരും മുനി ഉപദേശിച്ച പരിഹാരത്തെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു. കാരണം മനുഷ്യജീവിതം ലഭിച്ചാലും അത് ജലബുബ്ബിളുപോലെ ഭംഗുരമാണ്.

Verse 70

परार्थाय भवत्येष पुरुषोऽन्ये पुरीषकाः । ततः संचिंत्य प्राहेदं सुभद्रो मुनिसत्तमम्

ഈ മനുഷ്യജീവിതം പരഹിതത്തിനായാണ്; അല്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവർ മലസമാനർ. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് സുഭദ്രൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 71

मा मुने परिखिद्यस्व देवशर्मन्स्थिरो भव । अहं ते नाशयिष्यामि शोकं सूर्यस्तमो यथा

ഹേ മുനി ദേവശർമൻ, ദുഃഖിക്കരുത്; സ്ഥിരനായി ഇരിക്കൂ. സൂര്യൻ അന്ധകാരം നീക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ നിന്റെ ശോകം നശിപ്പിക്കും.

Verse 72

गमिष्याम्याश्रमं त्वं च नात्रापि परिहास्यते । श्रृणु तत्कारणं तुभ्यं तर्पयिष्ये पितॄनहम्

ഞാൻ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോകും; നീയും കൂടെ വരിക; അവിടെയും അവഗണനയില്ല. കാരണം കേൾക്കുക—ഞാൻ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നടത്തി തൃപ്തിപ്പെടുത്തും.

Verse 73

देवशर्मोवाच । एवं ते वदमानस्य आयुरस्तु शतं समाः । यदशक्यं महत्कर्म कर्तुमिच्छसि मत्कृते

ദേവശർമൻ പറഞ്ഞു—നീ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ നിനക്ക് നൂറുവർഷം ആയുസ്സുണ്ടാകട്ടെ. എങ്കിലും എന്റെ നിമിത്തം അസാധ്യമായി തോന്നുന്ന മഹത്തായ കര്‍മ്മം ചെയ്യാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 74

हर्षस्थाने विषादश्च पुनर्मां बाधते श्रृणु । अपि वाक्यं शुभं सन्तो न गृह्णन्ति मुधा मुने

ആനന്ദിക്കേണ്ട സമയത്തിലും വിഷാദം വീണ്ടും എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു—കേൾക്കുക. ഹേ മുനേ, സജ്ജനർ വ്യർത്ഥമായി പറഞ്ഞ ശുഭവാക്കും സ്വീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 75

कथमेतन्महत्कर्म कारयामि मुधावद । पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि यथा मे निष्कृतिर्भवेत्

വ്യർത്ഥമായി പറഞ്ഞ് ഈ മഹത്തായ കര്‍മ്മം ഞാൻ എങ്ങനെ ചെയ്യിപ്പിക്കാം? എനിക്ക് യഥാർത്ഥ നിഷ്കൃതിയും പരിഹാരവും ലഭിക്കേണ്ടതിന് വീണ്ടും കുറെ പറയാം.

Verse 76

शापितोऽसि मया प्राणैर्यथा वच्मि तथा कुरु । अहं सदा करिष्यामि दर्शे चोद्दिश्यते पितॄन्

എന്റെ പ്രാണശ്വാസങ്ങളുടെ ശപഥംകൊണ്ട് നീ ബദ്ധനാണ്—ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെ ചെയ്യുക. ഞാൻ എപ്പോഴും ഈ കര്‍മ്മം ചെയ്യും; അമാവാസ്യാദിനം പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച് തർപ്പണം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 77

श्राद्धं गंगार्णवे चात्र मत्पितॄणां त्वमाचर । अहं चैवापि तपसः संचितस्यापि जन्मना । चतुर्भागं प्रदास्यामि एवमेवैतदाचर

ഇവിടെ ഗംഗാർണവത്തിൽ എന്റെ പിതൃക്കളുടെ ശ്രാദ്ധം നീ ആചരിക്കൂ. ഞാൻ ജന്മാന്തം തപസ്സാൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യത്തിന്റെ ചതുർത്ഥഭാഗം നിനക്കു നൽകും. അതുപോലെ തന്നേ ചെയ്യുക—ഇത് നിർവ്വഹിക്കൂ.

Verse 78

सुभद्र उवाच । यद्येवं तव संतोषस्त्वेवमस्तु मुनीश्वर । साधूनां च यथा हर्षस्तथा कार्यं विजानता

സുഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഇതാണെങ്കിൽ നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നത്, ഹേ മുനീശ്വരാ, അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ. വിവേകിയൻ സദ്ജനങ്ങൾ ഹർഷിക്കുന്നവിധം പ്രവർത്തിക്കണം.

Verse 79

भृगुरुवाच । देवशर्मा ततो हृष्टो दत्त्वा पुण्यं त्रिवाचिकम् । चतुर्थाशं ययौ धाम स्वं सुभद्रोऽपि च स्थितः

ഭൃഗു പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ദേവശർമ ഹർഷത്തോടെ ത്രിവാചികമായി (മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഗൗരവോച്ചാരത്തോടെ) പുണ്യം ദാനം ചെയ്തു, ചതുർത്ഥഭാഗം നൽകി, തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി; സുഭദ്രനും അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 80

एवंविधो नारदासौ मही सागरसंगमः । यमनुस्मरतो मह्यं रोमांचोऽद्यापि वर्तते

ഹേ നാരദാ, മഹീ നദിയും സമുദ്രവും ചേരുന്ന സംഗമം ഇത്തരത്തിലേതാണ്. അതിനെ അനുസ്മരിക്കുമ്പോൾ ഇന്നും എന്റെ ദേഹത്തിൽ രോമാഞ്ചം ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 81

नारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं हर्षगद्गदया गिरा । मृतोमृत इवा वोचं साधुसाध्विति तंभृगुम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട് ഞാൻ, ഫാൽഗുനൻ, ഹർഷത്തിൽ ഗദ്ഗദമായ ശബ്ദത്തോടെ, മരണത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവന്നവനെപ്പോലെ, ഭൃഗുവിനോട് പറഞ്ഞു—“സാധു, സാധു!”

Verse 82

यूयं वयं गमिष्यामो महीतीरं सुशोभनम् । आवामीक्षावहे सर्वं स्थानकं तदनुत्तमम्

വരിക, നീയും ഞാനും മഹീ നദിയുടെ അതി ശോഭനമായ തീരത്തിലേക്കു പോകാം; അവിടെ ആ അനുത്തമ പുണ്യസ്ഥാനത്തെ പൂർണ്ണമായി ദർശിക്കാം.

Verse 83

मम चैवं वचः श्रुत्वा भृगुः सह मयययौ । समस्तं तु महापुण्यं महीकूलं निरीक्षितम्

എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭൃഗുവും എന്നോടൊപ്പം പോയി; പിന്നെ മഹീ നദിയുടെ സമസ്ത മഹാപുണ്യമയ തീരം ദർശിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 84

तद्दृष्ट्वा चातिहृष्टोहमासं रोमांचकंचुकः । अब्रवं मुनिशार्दूलं हर्षगद्गदया गिरा

അതു കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്യന്തം ആനന്ദിതനായി, ദേഹമൊട്ടാകെ രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു; ഹർഷത്തിൽ ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകളാൽ ആ മുനിശാർദൂലനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 85

त्वत्प्रसादात्करिष्यामि भृगो स्थानमनुत्तमम् । स्वस्थानं गम्यतां ब्रह्मन्नतः कृत्यं विचिंतये

ഹേ ഭൃഗുവേ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഈ അനുത്തമ പുണ്യസ്ഥാനത്തെ സ്ഥാപിക്കും. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നീ നിന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങുക; ഇനി ചെയ്യേണ്ടത് ഞാൻ ആലോചിക്കും.

Verse 86

एवं भृगुं चास्मिविसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे । अथोपविश्येदमचिंतयं तदा किं कृत्यमात्मानमिवैकयोगी

ഇങ്ങനെ ഭൃഗുവിനെ യാത്രയാക്കി, തിരമാലകളുടെ കോലാഹലത്തിൽ അത്ഭുതമാർന്ന ആ തീരത്ത് ഞാൻ ഇരുന്നു; പിന്നെ ചിന്തിച്ചു—“ഇനി എന്ത് കര്‍ത്തവ്യം ശേഷിക്കുന്നു?” എന്നപോലെ, ഏകാന്തയോഗി ആത്മചിന്തയിൽ ലീനനായതുപോലെ.