Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम् । दुर्लभं भारते जन्म तत्रापि च मनुष्यता

tamahaṃ vismayāviṣṭaḥ punarevedamabruvam | durlabhaṃ bhārate janma tatrāpi ca manuṣyatā

ഞാൻ വിസ്മയാവിഷ്ടനായി വീണ്ടും പറഞ്ഞു—‘ഭാരതത്തിൽ ജനനം ദുർലഭം; അതിലും സത്യമായ മനുഷ്യത്ത്വം അത്യന്തം ദുർലഭം.’

तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन
विस्मयाविष्टःovercome with astonishment
विस्मयाविष्टः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त; √विश्)
Formसमासः (तत्पुरुषः: विस्मयेन आविष्टः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् ‘अहम्’
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Repetition/पुनरुक्ति)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘this (speech/statement)’
अब्रुवम्I said
अब्रुवम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
दुर्लभम्rare
दुर्लभम्:
Pradhana-visheshana (Predicate qualifier/विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् ‘जन्म’
भारतेin Bhārata (India)
भारते:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (देशवाचक), सप्तमी (7th), एकवचन
जन्मbirth
जन्म:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्रthere, in that (case)
तत्र:
Kriya-visheshana (Place/देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
मनुष्यताhuman-ness, being human
मनुष्यता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुष्यतā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Bhṛgu (addressed by name in prior verse; deduced as the questioner here)

Tirtha: Bhārata-varṣa (as karma-bhūmi)

Type: kshetra

Listener: Unnamed muni

Scene: Bhṛgu, still astonished, speaks with uplifted gaze as if contemplating the vast fortune of human birth in Bhārata; the grieving sage listens, slightly steadied by the reminder of dharma’s opportunity.

B
Bhārata

FAQs

Human birth—especially in Bhārata—is precious and should be used for dharma and liberation-oriented living.

This verse glorifies Bhārata as a sacred realm in general, not a single named tīrtha.

None explicitly; the implied prescription is to utilize human life for dharmic practice.