Adhyaya 3

Verse 1

अगस्तिरुवाच । अपूवेंयं कथा ख्याता ब्रह्मणो ब्रह्मवित्तम । किं चकार पुनः शंभुस्तत्र ब्रह्मण्यपि स्थिते

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠജ്ഞാനിയേ! ബ്രഹ്മാവിനെ സംബന്ധിച്ച ഈ അപൂർവകഥ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ ശംഭു (ശിവൻ) പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 2

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग काश्यां ब्रह्मण्यपिस्थिते । गिरिशश्चिंतयामास भृशमुद्विग्नमानसः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ അഗസ്ത്യ, കേൾക്കുക. കാശിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ഗിരീശൻ (ശിവൻ) അത്യന്തം വ്യാകുലമായ മനസ്സോടെ ഗാഢമായി ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 3

पुरी सा यादृशी काशी वशीकरणभूमिका । न तादृशीदृशीहासीत्क्वचिन्मे प्रायशो ध्रुवम्

ആ കാശീപുരി അത്തരം വശീകരണ-ഭൂമിയാണ്; സത്യമായും, പ്രായഃ നിശ്ചയമായി, അതുപോലൊരു നഗരം ഞാൻ എവിടെയും കണ്ടിട്ടില്ല।

Verse 4

यो यो याति पुरीं तां तु स स तत्रैव तिष्ठति । अभूवन्ननुयोगिन्योऽयोगिन्यः काशिसंगताः

ആ പുരിയിലേക്കു പോകുന്ന ഏവരും അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നു; കാശിയുടെ സംഗമം ലഭിച്ചതാൽ യോഗിനികളല്ലാത്തവരും യോഗിനികളായി മാറി।

Verse 5

अकिंचित्करतां प्राप्तः स सहस्रकरोप्यरम् । विधिर्विधानदक्षोपि न मे स सविधोभवत्

സഹസ്രകിരണപ്രസിദ്ധനായ ആ സൂര്യനും അസഹായാവസ്ഥയിലേക്കു നയിക്കപ്പെട്ടു; വിധികളിൽ നിപുണനായ വിധി (ബ്രഹ്മാവും) എനിക്കു ഫലപ്രദമായ സഹായിയായില്ല।

Verse 6

चिंतयन्निति देवेशो गणानारहूय भूरिशः । प्रेषयामास भो यात क्षिप्रं वाराणसीं पुरीम्

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ദേവേശൻ, മഹാബലവാൻ, ഗണങ്ങളെ വിളിച്ചു അയച്ചു; “പോകുവിൻ, വേഗം വാരാണസീ നഗരത്തിലേക്ക്” എന്നു കല്പിച്ചു।

Verse 7

किं कुर्वंति तु योगिन्यः किं करोति स भानुमान् । गत्वा वित्त त्वरायुक्ता विधिश्च विदधाति किम्

“യോഗിനികൾ എന്ത് ചെയ്യുന്നു? ആ ഭാനുമാൻ (സൂര്യൻ) എന്ത് ചെയ്യുന്നു? വേഗത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു കാര്യങ്ങൾ അറിഞ്ഞുവരിക—വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) എന്ത് ക്രമീകരിക്കുന്നു?”

Verse 8

नामग्राहं ततःऽप्रैषीद्बहुमान पुरःसरम् । शंकुकर्ण महाकाल घटाकर्ण महोदर

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം യഥോചിത ബഹുമാനത്തോടെ മുൻപിൽ നിർത്തി, പേരുപറഞ്ഞ് ഗണങ്ങളെ അയച്ചു—ശങ്കുകർണ്ണൻ, മഹാകാലൻ, ഘടാകർണ്ണൻ, മഹോദരൻ।

Verse 9

सोमनंदिन्नंदिषेण काल पिंगल कुक्कुट । कुंडोदर मयूराक्ष बाण गोकर्ण तारक

—സോമനന്ദി, നന്ദിഷേണൻ, കാലൻ, പിംഗലൻ, കുക്കുടൻ, കുണ്ടോദരൻ, മയൂരാക്ഷൻ, ബാണൻ, ഗോകർണ്ണൻ, താരകൻ।

Verse 10

तिलपर्ण स्मृलकर्ण दृमिचंड प्रभामय । सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक

തിലപർണ, സ്മൃലകർണ, ദ്രുമിചണ്ഡ, പ്രഭാമയ, സുകേശ, വിംദതേ, ഛാഗ, കപർദി, പിംഗലാക്ഷക—ഇവരാണ് (ഗണങ്ങൾ).

Verse 11

वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक । पंचाक्षभारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमक लांगलिन्

വീരഭദ്ര, കിരാതാഖ്യ, ചതുര്മുഖ, നികുംഭക, പഞ്ചാക്ഷ, ഭാരഭൂതാഖ്യ, ത്ര്യക്ഷ, ക്ഷേമക, ലാങ്ഗലിന്—ഇവരാണ് (ഗണങ്ങൾ).

Verse 12

विराध सुमुखाषाढे भवंतो मम सूनवः । यथेमौ स्कंदहेरंबौ नैगमेयो यथा त्वयम्

ഹേ വിരാധ, ഹേ സുമുഖ, ഹേ ആഷാഢ! നിങ്ങൾ എന്റെ പുത്രന്മാർ; ഇവർ രണ്ടുപേരും സ്കന്ദനും ഹേരംബനും ആകുന്നതുപോലെ, നീ നൈഗമേയനാകുന്നതുപോലെ.

Verse 13

यथा शाखविशाखौ च यथेमौ नंदिभृंगिणौ । भवत्सु विद्यमानेषु महाविक्रमशालिषु

ശാഖ-വിശാഖന്മാരെപ്പോലെ, ഇവർ രണ്ടുപേരും നന്ദി-ഭൃംഗിന്മാരെപ്പോലെ—നിങ്ങൾ മഹാവിക്രമശാലികളായി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം…

Verse 14

काशीप्रवृत्तिं नो जाने दिवोदासनृपस्य च । योगिन्यर्कविधीनां च तद्द्वौ यातं भवत्स्वमू

എനിക്ക് കാശിയിലെ നിലവിലെ സംഭവവികാസം അറിയില്ല; രാജാവ് ദിവോദാസന്റെയും അല്ല; യോഗിനിമാരുടെയും, അർക്കൻ (സൂര്യൻ) വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) ഇവരുടെയും അല്ല. അതിനാൽ, എന്റെ സ്വന്തം (സേവകരിൽ) നിന്നുള്ള നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും പോകുക.

Verse 15

शंकुकर्णमहाकालौ कालस्यापि प्रकंपनौ । ज्ञातुं वाराणसीवार्तामायातं चत्वरान्वितौ

കാലത്തെയും വിറപ്പിക്കുന്ന ശങ്കുകർണ്ണനും മഹാകാലനും, വാരാണസിയുടെ യഥാർത്ഥ വാർത്ത അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ചത്വരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ ആ നഗരിയിലേക്കു ഒരുമിച്ചു വന്നു।

Verse 16

कृतप्रतिज्ञौ तो तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । शंकुकर्णमहाकालौ विस्मृत्य शांभवीं गिरम्

ദൃഢപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്ന ആ രണ്ടുപേർ—ശങ്കുകർണ്ണനും മഹാകാലനും—വേഗത്തിൽ വാരാണസീ നഗരിയിലെത്തിയപ്പോൾ, ശംഭു (ശിവൻ) പറഞ്ഞ വാക്കുകളെയും മറന്നു പോയി।

Verse 17

यथैंद्रजालिकीं दृष्ट्वा मायामिह विचक्षणः । क्षणेन मोहमायाति काशीं वीक्ष्य तथैव तौ

ഒരു വിവേകിയുമെങ്കിലും മായാജാലിയുടെ മായ കണ്ടാൽ ക്ഷണത്തിൽ മോഹത്തിലാകുന്നതുപോലെ, കാശിയെ കണ്ട ഉടനെ ആ രണ്ടുപേരും അതേപോലെ ഭ്രമത്തിലായി।

Verse 18

अहो मोहस्य माहात्म्यमहो भाग्यविपर्ययः । निर्वाणराशिं यत्काशीं प्राप्य यांत्यन्यतोऽबुधाः

അഹോ, മോഹത്തിന്റെ മഹത്വം എത്ര! ഭാഗ്യത്തിന്റെ വിപരീതത എത്ര! നിർവാണനിധിയായ കാശിയെ പ്രാപിച്ചിട്ടും അജ്ഞർ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 19

तत्यजे यैरियं काशी महाशीर्वादभूभिका । तेषां करतलान्मुक्तिः प्राप्तापि परितो गता

ഈ കാശിയെ—മഹാശീർവാദങ്ങളുടെ ഭൂമിയെ—ആർ ഉപേക്ഷിച്ചുവോ, അവരുടെ കരതലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ മോക്ഷം, ലഭിച്ചിട്ടും, ചുറ്റുമെല്ലാം വഴുതി മാറിപ്പോയി।

Verse 20

यत्र सर्वावभृथतः स्नानमात्रं विशिष्यते । अप्युष्णीकृतपानीयैस्तां काशीं कः परित्यजेत्

എവിടെ വെറും സ്നാനമാത്രം തന്നെ എല്ലാ അവഭൃതസ്നാനങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് ശ്രേഷ്ഠമാകുന്നുവോ—അവിടത്തെ ജലം ചൂടാക്കിയതായാലും, ആ കാശിയെ ആര് ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 21

यत्रैकपुष्पदानेन शिवलिंगस्य मूर्धनि । दशसौवर्णिकं पुण्यं कस्तां काशीं परित्यजेत्

എവിടെ ശിവലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ ഒരു പുഷ്പം മാത്രം അർപ്പിച്ചാൽ പത്ത് സ്വർണ്ണദാനത്തോളം പുണ്യം ലഭിക്കുന്നുവോ—ആ കാശിയെ ആര് ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 22

यत्र दंडप्रणामेन अप्येकेन शिवाग्रतः । तुच्छमेंद्रपदंप्राहुस्तां काशीं को विमुंचति

എവിടെ ശിവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഒരിക്കൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്താൽ ഇന്ദ്രപദവും തുച്ഛമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നുവോ—ആ കാശിയെ ആര് വിട്ടുകളയും?

Verse 23

यत्रैकद्विजमात्रं तु भोजयित्वा यथेच्छया । वाजपेयाधिकं पुण्यं तां काशीं को विमुंचति

എവിടെ ഇഷ്ടാനുസരണം ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ മാത്രം ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ വാജപേയയാഗത്തേക്കാൾ അധിക പുണ്യം ലഭിക്കുന്നുവോ—ആ കാശിയെ ആര് ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 24

एकां गां यत्र दत्त्वा वै विधिवद्ब्राह्मणाय वै । लभेदयुत गोपुण्यं कस्तां काशीं त्यजेत्सुधीः

എവിടെ വിധിപൂർവ്വം ബ്രാഹ്മണന് ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്താൽ പത്തായിരം പശുദാനത്തിന്റെ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നുവോ—അത്തരം കാശിയെ ഏത് സുധീ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 25

एकलिंगं प्रतिष्ठाप्य यत्र संस्थापितं भवेत् । अपि त्रैलोक्यमखिलं तां काशीं कः समुज्झति

എവിടെ ഒരു ലിംഗം പോലും വിധിപൂർവ്വം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഉറപ്പായി സ്ഥാപിതമാകുന്നുവോ, ആ കാശിയെ—സകല ത്രൈലോക്യവും ലഭിച്ചാലും—ആർ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 26

परिनिश्चित्य तावित्थं लिंगे संस्थाप्य पुण्यदे । तत्रैव संस्थितिं प्राप्तौ काशीं नाद्यापि मुंचतः

ഇങ്ങനെ ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ, പുണ്യദായകമായ ലിംഗത്തിൽ തങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച് അവർ അവിടെയേ നിത്യസ്ഥിതിയെ പ്രാപിച്ചു; ഇന്നും കാശിയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 27

शंकुकर्णेश्वरं लिंगं शंकुकर्ण ग णार्चितम् । दृष्ट्वा न जायते जंतुर्जातु मातुर्महोदरे

ശങ്കുകർണ്ണന്റെ ഗണങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്ന ശങ്കുകർണ്ണേശ്വര ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ, ജീവൻ പിന്നെ ഒരിക്കലും മാതൃഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 28

विश्वेशाद्वायुदिग्भागे शंकुकर्णेश्वरं नरः । संपूज्य न विशेदत्र घोरे संसारसागरे

വിശ്വേശനിൽ നിന്ന് വായുദിക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ശങ്കുകർണ്ണേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നവൻ, ഈ ഭയങ്കര സംസാരസാഗരത്തിൽ വീണ്ടും പ്രവേശിക്കുകയില്ല.

Verse 29

महाकालेश्वरं लिंगं महाकालगणार्चितम् । अर्चयित्वा च नत्वा च स्तुत्वा कालभयं कुतः

മഹാകാലന്റെ ഗണങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്ന മഹാകാലേശ്വര ലിംഗത്തെ പൂജിച്ച്, നമസ്കരിച്ച്, സ്തുതിച്ചാൽ—കാലഭയം (മരണഭയം) എവിടെ നിന്ന് ഉണ്ടാകും?

Verse 30

स्कंद उवाच । शंकुकर्णे महाकाले चिरंतन विलंबिते । ज्ञात्वा सर्वज्ञनाथोथ प्राहैपीदपरौ गणौ

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ശങ്കുകർണ്ണനും മഹാകാലനും ദീർഘകാലം വൈകിയപ്പോൾ, സർവ്വജ്ഞനായ നാഥൻ കാര്യം അറിഞ്ഞ് ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ ഗണങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 31

घंटाकर्ण त्वमागच्छ महोदर महामते । काशीं यातं युवां तूर्णं ज्ञातुं तत्रत्य चेष्टितम्

പ്രഭു പറഞ്ഞു—“ഹേ ഘണ്ടാകർണ്ണാ, വരിക; ഹേ മഹാമതിയായ മഹോദരാ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും വേഗത്തിൽ കാശിയിലേക്കു പോയി അവിടെ നടന്നതു അറിയുക।”

Verse 32

इत्यगस्ते गणौ तौ तु गत्वा काशीं महापुरीम् । व्यावृत्याद्यापि नो यातौ क्वापि तत्रैव संस्थितौ

ഹേ അഗസ്ത്യ, ഇങ്ങനെ ആ രണ്ടു ഗണങ്ങൾ കാശീ മഹാപുരിയിലേക്കു പോയി; മടങ്ങിവരൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇന്നുവരെ എവിടെയും പോയിട്ടില്ല—അവിടെ തന്നെയായി സ്ഥാപിതരായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 33

घंटाकर्णेश्वरं लिंगं घंटाकर्ण गणोत्तमः । काश्यां संस्थाप्य विधिवत्स्वयं तत्रैव निर्वृतः

ഗണോത്തമനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ കാശിയിൽ വിധിപൂർവ്വം ഘണ്ടാകർണ്ണേശ്വര ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; താനും അവിടെയേ തന്നെ തൃപ്തിയും ശാന്തിയും പ്രാപിച്ചു।

Verse 34

कुंडं तत्रैव संस्थाप्य लिंगस्नपनकर्मणे । नाद्यापि स त्यजेत्काशीं ध्यायंल्लिंगं तथैव हि

ലിംഗസ്നാപന കർമ്മത്തിനായി അവിടെ തന്നെയൊരു കുണ്ഡം സ്ഥാപിച്ച്, ഇന്നും അവൻ കാശി വിട്ടുപോകുന്നില്ല—അതേ ലിംഗത്തെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നു।

Verse 35

महोदरोपि तत्प्राच्यां शिवध्यानपरायणः । महोदरेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि कुंभज

ഹേ കുംഭജ (അഗസ്ത്യ), കിഴക്കുദിക്കിൽ ശിവധ്യാനത്തിൽ പരായണനായ മഹോദരൻ ഇന്നും ‘മഹോദരേശ്വര’ ലിംഗത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു।

Verse 36

महोदरेश्वरं दृष्ट्वा वाराणस्यां द्विजोत्तम । कदाचिदपि वै मातुः प्रविशेन्नौदरीं दरीम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, വാരാണസിയിൽ മഹോദരേശ്വരനെ ദർശിച്ചവൻ ഒരിക്കലും മാതാവിന്റെ ഉദരഗുഹയിൽ വീണ്ടും പ്രവേശിക്കരുത് (അർത്ഥം പുനർജന്മമില്ല)।

Verse 37

घंटाकर्ण ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं विभुम् । यत्र कुत्र विपन्नोपि वाराणस्यां मृतो भवेत्

ഘണ്ടാകർണ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മഹാവിഭുവായ വ്യാസേശ്വരനെ ദർശിച്ചവൻ എവിടെയെങ്കിലും ദുരിതം വന്നാലും അവസാനം വാരാണസിയിൽ മരണം പ്രാപിക്കും (പുണ്യാന്ത്യം)।

Verse 38

घंटाकर्णे महातीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । अपि दुर्गतिमापन्नानुद्धरेत्सप्तपूर्वजान्

ഘണ്ടാകർണ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, ദുര്‍ഗതിയിൽ പതിച്ച ഏഴ് പൂർവ്വജരെയും ഉദ്ധരിക്കാം।

Verse 39

निमज्ज्याद्यापि तत्कुंडे क्षण योवहितो भवेत् । विश्वेश्वरमहापूजा घंटारावाञ्शृणोति सः

ആ കുണ്ടിൽ ഇന്നും മുങ്ങി ഒരു ക്ഷണം പോലും ഏകാഗ്രനായാൽ, വിശ്വേശ്വര മഹാപൂജയിലെ ഘണ്ടാരവം അവൻ കേൾക്കും।

Verse 40

वदंति पितरः काश्यां घंटाकर्णेमलेजले । दाता तिलोदकस्यापि वंशे नः कोपि जायते

പിതാക്കന്മാർ പറയുന്നു—കാശിയിൽ ഘണ്ടാകർണന്റെ നിർമല ജലത്തിൽ ആരെങ്കിലും തിലോദകം അർപ്പിച്ചാൽ, അവനും നമ്മുടെ വംശത്തിലെ അംഗമാകുന്നു।

Verse 41

यद्वंश्या मुनयः काश्यां घंटाकर्णे महाह्रदे । कृतोदकक्रियाः प्राप्ताः परां सिद्धिं घटोद्भव

ഹേ ഘടോദ്ഭവ (അഗസ്ത്യ)! ആ വംശത്തിലെ മുനിമാർ കാശിയിലെ ഘണ്ടാകർണ മഹാഹ്രദത്തിൽ ജലകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 42

स्कंद उवाच । घंटाकर्णे गणे याते प्रयाते च महोदरे । विसिस्माय स्मरद्वेष्टा मौलिमांदोलयन्मुहुः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഘണ്ടാകർണ ഗണം പോയതും മഹോദരനും പുറപ്പെട്ടതും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സ്മരദ്വേഷി (ശിവൻ) വിസ്മയിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ശിരസ് കുലുക്കി।

Verse 43

उवाच च मनस्येव हरः स्मित्वा पुनःपुनः । महामोहनविद्यासि काशि त्वां पर्यवैम्यहम्

ഹരൻ (ശിവൻ) വീണ്ടും വീണ്ടും പുഞ്ചിരിച്ച്, മനസ്സിനുള്ളിൽ തന്നെയെന്നപോലെ പറഞ്ഞു—ഹേ കാശീ! നീ മഹാമോഹനവിദ്യയാണ്; നിന്നെ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 44

पुराविदः प्रशंसंति त्वां महामोहहारिणीम् । काशींत्विति न जानंति महामोहनभूरियम्

പുരാവിദ്യ അറിയുന്നവർ നിന്നെ ‘മഹാമോഹഹാരിണി’ എന്നു പുകഴ്ത്തുന്നു; എന്നാൽ ‘കാശീ’ എന്ന നിലയിൽ നിന്നെ അവർ അറിയുന്നില്ല—കാരണം ഇതു മഹാമോഹനത്തിന്റെ തന്നെ ഭൂമിയാണ്।

Verse 46

तथापि प्रेषयिष्यामि यावान्मेस्ति परिच्छदः । नोद्यमाद्विरमंतीह ज्ञानिनः साध्यकर्मणि

എങ്കിലും എനിക്കുള്ള ഉപകരണവും ശേഷിയും എത്രയോ അത്രത്തോളം ഞാൻ സൈന്യത്തെ അയക്കും. കാരണം ഈ ലോകത്തിൽ ജ്ഞാനികൾ സാധ്യമായ കര്‍മ്മം ശേഷിക്കുമ്പോൾ പരിശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയില്ല।

Verse 47

नोद्यमाद्विरतिः कार्या क्वापि कार्ये विचक्षणैः । प्रतिकूलोपि खिद्येत विधिस्तत्सततोद्यमात्

വിവേകികൾ ഏതൊരു കാര്യത്തിലും പരിശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറരുത്. നിരന്തരമായ ഉദ്യമം കൊണ്ട് പ്രതികൂലമായ വിധിയും ക്ഷീണിച്ചു വഴങ്ങും।

Verse 48

शीतोष्णभानू स्वर्भानु ग्रस्तावपि नभोंगणे । गतिं न त्यजतोद्यापि प्रक्रांतव्य कृतोद्यमौ

ആകാശമണ്ഡലത്തിൽ ശീതലചന്ദ്രനും ഉഷ്ണസൂര്യനും സ്വർഭാനുവാൽ ഗ്രസിക്കപ്പെട്ടാലും അവരുടെ ഗതി ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. അതുപോലെ പരിശ്രമം ആരംഭിച്ചവൻ ആരംഭിച്ച പാതയിൽ തന്നെ മുന്നേറണം।

Verse 49

प्रेषयिष्याम्यहं सर्वान्भवती मोहयिष्यति । इति सम्यग्विजानामि काशि त्वां मोहनोषधिम्

ഞാൻ എല്ലാവരെയും അയക്കും; നീ അവരെ മോഹിപ്പിച്ച് ഭ്രമിപ്പിക്കും—ഇതു ഞാൻ നന്നായി അറിയുന്നു. ഹേ കാശീ, നീ മോഹനൗഷധിപോലെയാണ്।

Verse 50

दैवं पूर्वकृतं कर्म कथ्यते नेतरत्पुनः । तन्निराकरणे यत्नः स्वयं कार्यो विपश्चिता

‘ദൈവം’ എന്നു പറയുന്നത് മുൻകൃത കർമ്മം തന്നെയാണ്; മറ്റൊന്നുമല്ല. അതിനെ നിരാകരിക്കാൻ വിവേകി സ്വയം പരിശ്രമിക്കണം।

Verse 51

भाजनोपस्थितं दैवाद्भोज्यं नास्यं स्वयं विशेत् । हस्तवक्त्रोद्यमात्तच्च प्रविशेदौदरीं दरीम्

ദൈവവശാൽ പാത്രത്തിൽ വന്ന ആഹാരം സ്വയം വായിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല. കൈയും വായും ചെയ്യുന്ന പരിശ്രമത്തിലൂടെയേ അത് ഉദരഗുഹയിൽ കടക്കൂ.

Verse 52

इत्युद्यमं समर्थ्येशो निश्चितं दैवजित्वरम् । पुनश्च प्रेषयांचक्रे गणान्पंचमहारयान्

ഇങ്ങനെ പരിശ്രമത്തിന്റെ ശക്തി ഉറപ്പാക്കി, ദൈവത്തെയും ജയിക്കാമെന്ന് നിശ്ചയിച്ച ഈശൻ വീണ്ടും അഞ്ചു മഹാവീര ഗണങ്ങളെ അയച്ചു.

Verse 53

सोमनंदी नंदिषेणः कालपिंगलकुक्कुटाः । तेद्यापि न निवर्तंते काश्यां जीवामृता यथा

സോമനന്ദീ, നന്ദിഷേണ, കാലപിംഗല-കുക്കുട—ആ ഗണങ്ങൾ ഇന്നും കാശി വിട്ടുപോകുന്നില്ല; ജീവാമൃതംപോലെ അമരരായതുപോലെ.

Verse 54

तेपि स्वनाम्ना लिंगानि शंभुसंतुष्टि काम्यया । प्रतिष्ठाप्य स्थिताः काश्यां विश्वनिर्वाणजन्मनि

അവരും ശംഭുവിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, തങ്ങളുടെ പേരിൽ ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, ലോകനിർവാണത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥാനമായ കാശിയിൽ വസിച്ചു.

Verse 55

सोमनंदीश्वरं दृष्ट्वा लिंगं नंदवने परम् । सोमलोके परानंदं प्राप्नुयाद्भक्तिमान्नरः

നന്ദവനത്തിലെ പരമ സോമനന്ദീശ്വര ലിംഗം ദർശിച്ച ഭക്തൻ സോമലോകത്തിൽ പരമാനന്ദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 56

तदुत्तरे विलोक्याथ नंदिषेणेश्वरं नरः । आनंदसेनां संप्राप्य जयेन्मृत्युमपि क्षणात्

അതിനുശേഷം അല്പം മുന്നോട്ട് നോക്കി നന്ദിഷേണേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ആനന്ദസേനയെ പ്രാപിച്ച് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മരണത്തെയും ജയിക്കുന്നു।

Verse 57

कालेश्वरं महालिंगं गंगायाः पश्चिमोत्तरे । प्रणम्य कालपाशेन नो बध्येत कदाचन

ഗംഗയുടെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മഹാലിംഗമായ കാലേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചാൽ, കാലത്തിന്റെ (മരണത്തിന്റെ) പാശം ഒരിക്കലും ബന്ധിക്കുകയില്ല।

Verse 58

पिंगलेश्वरमभ्यर्च्य कालेशात्किंचिदुत्तरे । लभते पिंगलज्ञानं येन तन्मयतां व्रजेत्

കാലേശനിൽ നിന്ന് അല്പം വടക്കായി ഉള്ള പിംഗലേശ്വരനെ ആരാധിച്ചാൽ ‘പിംഗല’ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ആ പരമതത്ത്വത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിക്കുന്നു।

Verse 59

कुक्कुटेश्वर लिंगस्य येत्र भक्तिं वितन्वते । कुक्कुटांडाकृतेस्तस्य न ते गर्भमवाप्नुयुः

കോഴിമുട്ടയുടെ ആകൃതിയുള്ള കുക്കുടേശ്വര ലിംഗത്തോട് ഭക്തി വ്യാപിപ്പിക്കുന്നവർ വീണ്ടും ഗർഭപ്രാപ്തി (പുനർജന്മം) നേടുകയില്ല।

Verse 60

स्कंद उवाच । सोमनंदि प्रभृतिषु मुने पंचगणेष्वपि । आनंदकाननं प्राप्य स्थितेषु स्थाणुरब्रवीत्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, സോമാനന്ദി മുതലായ അഞ്ചു ഗണങ്ങൾ ആനന്ദകാനനത്തിൽ എത്തി അവിടെ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, സ്ഥാണു (ശിവൻ) അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 61

कार्यमस्माकमेवैतद्यदि सम्यग्विमृश्यते । अनेनोपाधिनाप्येते तत्र तिष्ठंतु मामकाः

ശരിയായി വിചാരിച്ചാൽ ഈ കാര്യം സത്യത്തിൽ നമ്മുടെതുതന്നെ; ഈ ഉപായത്താലും എന്റെ ഗണങ്ങൾ അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളട്ടെ.

Verse 62

प्रमथेषु प्रविष्टेषु मायावीर्यमहत्स्वपि । अहमेव प्रविष्टोस्मि वाराणस्यां न संशयः

പ്രമഥർ മഹാമായാബലവും വീര്യവുംകൊണ്ട് പ്രവേശിച്ചാലും, വാരാണസിയിൽ പ്രവേശിച്ചത് ഞാൻ തന്നെയാണ്—സംശയമില്ല.

Verse 63

क्रमेण प्रेषयिष्यामि योस्ति मे स्वपरिच्छदः । तत्र सर्वेषु यातेषु ततो यास्याम्यहं पुनः

ഞാൻ ക്രമമായി എന്റെ സ്വന്തം പരിചാരകഗണങ്ങളെ അയക്കും; അവർ എല്ലാവരും അവിടെ ചെന്നാൽ, പിന്നെ ഞാൻതന്നെ വീണ്ടും പോകും.

Verse 64

संप्रधार्येति हृदये देवदेवेन शूलिना । प्रैषिष्ट प्रमथानां तु ततो गणचतुष्टयम्

ഇങ്ങനെ ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചയിച്ച് ദേവദേവനായ ശൂലധാരി പിന്നെ പ്രമഥന്മാരിൽ നിന്ന് നാലു ഗണങ്ങളുടെ സംഘത്തെ അയച്ചു.

Verse 65

कुंडोदरो मयूराख्यो बाणो गोकर्ण एव च । मायाबलं समाश्रित्य काशीं प्रविविशुर्गणाः

കുണ്ഡോദരൻ, മയൂരാഖ്യൻ, ബാണൻ, ഗോകർണ്ണൻ—ഈ ഗണങ്ങൾ മായാബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് കാശിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 66

कृत्वोपायशतं तैस्तु दिवोदासस्य संभ्रमे । यदैकोपि समर्थो न तदा तत्रैव संस्थितम्

ദിവോദാസനാൽ ഉണ്ടായ കലഹത്തിൽ അവർ നൂറുകണക്കിന് ഉപായങ്ങൾ ചെയ്തു; എന്നാൽ ഒന്നും ഫലിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ അവർ അവിടെയേ തന്നെ സ്ഥിരമായി നിന്നു.

Verse 67

अपराधशतेष्वीशः केन तुष्यति कर्मणा । संप्रधार्येति ते चक्रुर्लिंगाराधनमुत्तमम्

‘നൂറുകണക്കിന് അപരാധങ്ങൾക്കു ശേഷം ഈശൻ ഏത് കർമത്തിൽ പ്രസന്നനാകും?’ എന്ന് ആലോചിച്ച് അവർ ഉത്തമമായ ലിംഗാരാധന ആരംഭിച്ചു.

Verse 68

एकस्मिञ्शांभवे लिंगे विधिनात्र समर्चिते । क्षमेत्त्र्यक्षोपराधानां शतं मोक्षं च यच्छति

ഇവിടെ ഒരു ശാംഭവ ലിംഗം വിധിപൂർവം ആരാധിച്ചാൽ, ത്രിനേത്രൻ നൂറ് അപരാധങ്ങൾ ക്ഷമിക്കുകയും മോക്ഷവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 69

न तुष्यति तथा शंभुर्यज्ञदानतपोव्रतैः । यथा तुष्येत्सकृल्लिंगे विधिनाभ्यर्चिते सति

യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ്, വ്രതം എന്നിവകൊണ്ട് ശംഭു അത്ര പ്രസന്നനാകുന്നില്ല; വിധിപൂർവം ഒരിക്കൽ ലിംഗാർച്ചന ചെയ്താൽ അത്ര പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 70

लिंगार्चनविधानज्ञो लिंगार्चनरतः सदा । त्र्यक्ष एव स विज्ञेयः साक्षाद्द्व्यक्षोपि मानवः

ലിംഗാർച്ചനയുടെ വിധി അറിയുകയും എപ്പോഴും ലിംഗാരാധനയിൽ രതനാകുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, പുറമേ രണ്ടുകണ്ണുള്ള മനുഷ്യനായാലും സാക്ഷാൽ ത്രിനേത്രനെന്നേ അറിയേണ്ടത്.

Verse 71

न गोशतप्रदानेन न स्वर्णशतदानतः । तत्फलं लभ्यते पुंभिर्यत्सकृल्लिंगपूजनात्

നൂറു ഗോദാനം ചെയ്താലും അല്ല, നൂറു സ്വർണ്ണദാനം ചെയ്താലും അല്ല—പുരുഷന് ഒരിക്കൽ പോലും ലിംഗപൂജ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം അതിനാൽ ലഭ്യമാകുകയില്ല.

Verse 72

अश्वमेधादिभिर्यागैर्न तत्फलमवाप्यते । यत्फलं लभ्यते मर्त्यैर्नित्यं लिंगप्रपूजनात्

അശ്വമേധാദി യാഗങ്ങളാലും ആ ഫലം ലഭ്യമാകില്ല; മർത്ത്യർ നിത്യം ഭക്തിയോടെ ലിംഗത്തെ പ്രപൂജ ചെയ്‌താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലമാണ് അത്.

Verse 73

स्नापयित्वा विधानेन यो लिंगस्नपनोदकम् । त्रिः पिबेत्त्रिविधं पापं तस्येहाशु प्रणश्यति

വിധിപ്രകാരം ലിംഗത്തെ സ്നാപനം ചെയ്ത്, ആ സ്നാപനജലം മൂന്നു പ്രാവശ്യം പാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ ത്രിവിധ പാപം ഇഹലോകത്തിൽ തന്നേ വേഗം നശിക്കുന്നു.

Verse 74

लिंग स्नपनवार्भिर्यः कुर्यान्मूर्ध्न्यभिषेचनम् । गंगास्नानफलं तस्य जायतेत्र विपाप्मनः

ലിംഗസ്നാപനജലത്തോടെ ആരെങ്കിലും തന്റെ ശിരസ്സിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ പാപരഹിതനായി ഇവിടെ തന്നേ ഗംഗാസ്നാനഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 75

लिंगं समर्चितं दृष्ट्वा यः कुर्यात्प्रणतिं सकृत् । संदेहो जायते तस्य पुनर्देहनिबंधने

സമ്യക് പൂജിക്കപ്പെട്ട ലിംഗം ദർശിച്ച് ആരെങ്കിലും ഒരിക്കൽ പോലും പ്രണാമം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവന് വീണ്ടും ദേഹബന്ധനം (പുനർജന്മം) ഉണ്ടാകുമോ എന്ന സംശയം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 76

लिंगं यः स्थापयेद्भक्त्या सप्तजन्मकृतादघात् । मुच्यते नात्र संदेहो विशुद्धः स्वर्गभाग्भवेत्

ഭക്തിയോടെ ശിവലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപത്തിൽ നിന്ന് സംശയമില്ലാതെ മോചിതനാകും. ശുദ്ധനായി സ്വർഗ്ഗഭാഗ്യത്തിന് അർഹനാകും.

Verse 77

विचार्येति गणैः काश्यां स्वामिद्रोहोपशांतये । प्रतिष्ठितानि लिंगानि महापातकभिंद्यपि

സ്വാമിദ്രോഹദോഷം ശമിപ്പാൻ ഗണങ്ങൾ ആലോചിച്ച് കാശിയിൽ ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ആ പ്രതിഷ്ഠിത ലിംഗങ്ങൾ മഹാപാതകങ്ങളെയും പോലും ഭേദിച്ച് നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 78

कुंडोदरेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा लोलार्कसन्निधौ । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

ലോലാർക്കസന്നിധിയിലെ കുണ്ടോദരേശ്വര ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശിവലോകത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 79

कुंडोदरेश्वराल्लिंगात्प्रतीच्यामसिरोधसि । मयूरेश्वरमभ्यर्च्य न गर्भं प्रतिपद्यते

കുണ്ടോദരേശ്വര ലിംഗത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് അസിരോധസ് എന്ന കുന്നിൻ മുകളിൽ മയൂരേശ്വരനെ ആരാധിച്ചാൽ ജീവൻ വീണ്ടും ഗർഭപ്രാപ്തിയിലേക്കു വീഴുകയില്ല, അഥവാ പുനർജന്മമില്ല.

Verse 80

मयूरेशप्रतीच्यां च लिंगं बाणेश्वरं महत् । तस्य दर्शनमात्रेण सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

മയൂരേശന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ബാണേശ്വരം എന്ന മഹത്തായ ലിംഗമുണ്ട്. അതിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 81

गोकर्णेशं महालिंगमंतर्गेहस्य पश्चिमे । द्वारे समर्च्य वै काश्यां न विघ्नैरभिभूयते

കാശിയിൽ അന്തർഗൃഹത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ ദ്വാരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മഹാലിംഗമായ ഗോകർണേശനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ഭക്തൻ വിഘ്നങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല।

Verse 82

गोकर्णेश्वर भक्तस्य पंचत्व समये सति । ज्ञानभ्रंशो न जायेत क्वचिदप्यंतमृच्छतः

ഗോകർണേശ്വരഭക്തന് പഞ്ചത്വകാലം (മരണസമയം) വന്നാലും, അന്ത്യം സമീപിക്കുമ്പോഴും ഒരിക്കലും ജ്ഞാനഭ്രംശം ഉണ്ടാകുകയില്ല।

Verse 83

स्कंद उवाच । चिरयत्सुगणेष्वेषु चतुर्ष्वपिगणेश्वरः । महिमानं महत्त्वं तु तत्काश्याः पर्यवर्णयत्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഈ നാല് ഉത്തമ ഗണങ്ങളിൽ ദീർഘകാലം നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട്, ഗണേശ്വരൻ ആ കാശിയുടെ മഹിമയും മഹത്ത്വവും സമ്പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിച്ചു।

Verse 84

वैष्णव्या मायया विश्वं भ्राम्येतात्र ययाखिलम् । ध्रुवं मूर्तिमती सैषा काशी विश्वैकमोहिनी

ഏത് വൈഷ്ണവീ മായയാൽ സമസ്ത വിശ്വവും ഭ്രമിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതേ മായയാൽ ഇവിടെ ജഗത്ത് മോഹിതമാകുന്നു; നിശ്ചയമായും ആ മായ തന്നെ മൂർത്തിമതിയായി കാശിയായി—സകല വിശ്വത്തിന്റെയും ഏകമോഹിനിയായി—വിളങ്ങുന്നു।

Verse 85

अपास्य सोदरान्दारान्पुत्रं क्षेत्रं गृहं वसु । अप्यंगीकृत्य निधनं सर्वे काशीमुपासते

സഹോദരന്മാർ, ഭാര്യ, പുത്രൻ, ഭൂമി, ഗൃഹം, ധനം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്—മരണത്തെയും അംഗീകരിച്ച്—ജനങ്ങൾ എങ്കിലും കാശിയെ ഉപാസിക്കുന്നു।

Verse 86

मरणादपि नो काश्यां भयं यत्र मनागपि । गणास्तत्र तु तिष्ठंतः कुतो मत्तोपि बिभ्यति

കാശിയിൽ മരണത്തേക്കുറിച്ചും അല്പമാത്രം ഭയം ഇല്ല. അവിടെ സ്വയം ദിവ്യഗണങ്ങൾ വസിക്കുമ്പോൾ, എനിക്കുപോലും അവർ എങ്ങനെ ഭയപ്പെടും?

Verse 87

मरणं मंगलं यत्र विभूतिर्यत्र भूषणम् । कौपीनं यत्र कौशेयं काशी कुत्रोपमीयते

എവിടെ മരണമുതൽ മംഗളമാകുന്നു, എവിടെ വിഭൂതിയാണ് ആഭരണം; എവിടെ കൗപീനവും പാറ്റുപോലെ മാന്യമാണ്—ആ കാശിയെ ഏതിനോട് ഉപമിക്കാം?

Verse 88

निर्वाणरमणी यत्र रंकं वाऽरंकमेव वा । ब्राह्मणं वा श्वपाकं वा वृणीते प्रांत्यभूषणम्

അവിടെ നിർവാണ-രമണി വധുവുപോലെ തനിക്കിഷ്ടമുള്ളവനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു—ദരിദ്രനോ അദരിദ്രനോ, ബ്രാഹ്മണനോ ശ്വപാകനോ; അവനെ തന്റെ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂഷണമാക്കി സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 89

मृतानां यत्र जंतूनां निर्वाणपदमृच्छताम् । कोट्यंशेनापि न समा अपि शक्रादयः सुराः

എവിടെ മരിച്ച ജീവികൾ നിർവാണപദം പ്രാപിക്കുന്നു, അവിടെ ശക്രാദി ദേവന്മാരും അവർക്കു തുല്യമല്ല—കോട്യാംശം പോലും.

Verse 90

यत्र काश्यां मृतो जंतुर्ब्रह्मनारायणादिभिः । प्रबद्ध मूर्धांजलिभिर्नमस्येतातियत्नतः

എവിടെ കാശിയിൽ മരിച്ച ജീവിയെയും ബ്രഹ്മാ, നാരായണാദി ദേവന്മാർ മഹാ ശ്രമത്തോടെ—ശിരസ്സിന്മേൽ അഞ്ജലി ചേർത്ത്—നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 91

यत्र काश्यां शवत्वेपि जंतुर्नाशुचितां व्रजेत् । अतस्तत्कर्णसंस्पर्शं करोम्यहमपि स्वयम्

കാശിയിൽ ശവാവസ്ഥയിലായാലും ജീവി അശൗചത്തിലേക്ക് പതിക്കുകയില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ തന്നെ അവന്റെ കാത് സ്പർശിക്കുന്നു.

Verse 92

यस्तु काशीति काशीति द्विस्त्रिर्जपति पुण्यवान् । अपि सर्वपवित्रेभ्यः स पवित्रतरो महान्

പുണ്യവാൻ ‘കാശി, കാശി’ എന്ന് രണ്ടുമൂന്നുതവണ ജപിച്ചാൽ, അവൻ എല്ലാ പവിത്രകരിലും മേലായി അത്യന്തം മഹാപവിത്രനാകുന്നു.

Verse 93

येन काशी हृदि ध्याता येन काशीह सेविता । तेनाहं हृदि संध्यातस्तेनाहं सेवितः सदा

ആർ ഹൃദയത്തിൽ കാശിയെ ധ്യാനിക്കുകയും ഇവിടെ കാശിയെ സേവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—അവനാൽ ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അവനാൽ ഞാൻ സദാ സേവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 94

काशीं यः सेवते जंतुर्निर्विकल्पेन चेतसा । तमहं हृदये नित्यं धारयामि प्रयत्नतः

നിർവികല്പമായ, അചഞ്ചലമായ ചിത്തത്തോടെ കാശിയെ സേവിക്കുന്ന ജീവിയെ ഞാൻ പരിശ്രമത്തോടെ നിത്യം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കുന്നു.

Verse 95

स्वयं वस्तुमशक्तोपि वासयेत्तीर्थवासिनम् । अप्येकमपि मूल्येन स वस्तुःफलभाग्ध्रुवम्

സ്വയം അവിടെ വസിക്കാൻ അശക്തനായാലും തീർത്ഥവാസിയായ യാത്രികനെ താമസിപ്പിക്കണം; ഒരു വസ്തുവിന്റെ വിലകൊണ്ടുപോലും അവൻ ആ വാസഫലത്തിന്റെ നിശ്ചിത ഭാഗിയാകും.

Verse 96

काश्यां वसंति ये धीरा आपंचत्व विनिश्चयाः । जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेया वंद्याः पूज्यास्त एव हि

കാശിയിൽ വസിച്ച് പഞ്ചത്വാതീതാവസ്ഥയെ ദൃഢമായി നിർണ്ണയിച്ച ധീരന്മാർ ജീവന്മുക്തരെന്നു അറിയപ്പെടണം; സത്യത്തിൽ അവരേ വന്ദ്യരും പൂജ്യരുമാണ്.

Verse 97

इत्थं विमृश्य बहुशः स्थाणुर्वाराणसीगुणान् । गणानन्यान्समाहूय प्राहिणोत्प्रीतिपूर्वकम्

ഇങ്ങനെ വാരാണസിയുടെ ഗുണങ്ങളെ പലവട്ടം ആലോചിച്ച ശേഷം സ്ഥാണു (ശിവൻ) മറ്റു ഗണങ്ങളെ വിളിച്ചു ചേർത്ത് പ്രീതിപൂർവ്വം അവരെ അയച്ചു.

Verse 98

तारकत्वं समागच्छ गच्छाति स्वच्छमानस । दिवोदासो वृषावासो यामधीष्टे वरां पुरीम्

“താരകത്വം പ്രാപിക്ക; ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ പുറപ്പെടുക. ദിവോദാസൻ—വൃഷാവാസൻ—അധിഷ്ഠിക്കുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ പുരിയെ...”

Verse 99

तिलपर्ण स्धूलकर्ण दृमिचंड प्रभामय । सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक

തിലപർണ, സ്ഥൂലകർണ, ദ്രുമിചണ്ഡ, പ്രഭാമയ; സുകേശ, വിന്ധതേ, ഛാഗ, കപർദി, പിംഗലാക്ഷക—ഇവ ഗണങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാണ്.

Verse 100

वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक । पंचाक्ष भारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमकलांगलिन्

വീരഭദ്ര, കിരാതാഖ്യ, ചതുര്മുഖ, നികുംഭക; പഞ്ചാക്ഷ, ഭാരഭൂതാഖ്യ, ത്ര്യക്ഷ, ക്ഷേമകലാംഗലിന്—ഇവരും ഗണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 110

नाद्रीणां न समुद्राणां न द्रुमाणां महीयसाम् । भूतधात्र्यास्तथा भारो यथा स्वामिद्रुहां महान्

പർവതങ്ങളും അല്ല, സമുദ്രങ്ങളും അല്ല, മഹാവൃക്ഷങ്ങളും അല്ല—ഭൂതധാത്രിയായ ഭൂമിക്കു അത്ര ഭാരമാകുന്നില്ല; സ്വന്തം സ്വാമിയെ ദ്രോഹിക്കുന്നവരുടെ മഹാഭാരമാണ് ഏറ്റവും ഭാരമുള്ളത്।

Verse 120

तारकेशं महालिंगं तारकाख्यो गणोत्तमः । तारकज्ञानदं पुंसां मुनेऽद्यापि समर्चयेत्

ഹേ മുനേ, ഇന്നും താരകേശം എന്ന മഹാലിംഗത്തെയും, താരകൻ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ ഗണത്തെയും വിധിപൂർവ്വം സമർചിക്കണം; അത് പുരുഷന്മാർക്ക് താരകജ്ഞാനം (ഉദ്ധാരക ജ്ഞാനം) നൽകുന്നു।