Adhyaya 17

Verse 1

अगस्त्य उवाच । रत्नेश्वरसमुत्पतिं कथयस्व षडानन । रत्नभूतं महालिंगं यत्काश्यां परिवर्ण्यते

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഷഡാനന! രത്നേശ്വരന്റെ ഉദ്ഭവം പറയുക; കാശിയിൽ പ്രശസ്തമായ ആ രത്നമയ മഹാലിംഗത്തെ വിവരണം ചെയ്യുക।

Verse 2

कोस्य लिंगस्य महिमा केनैतच्च प्रतिष्ठितम् । एतं विस्तरतो ब्रूहि गौरीहृदयनंदन

ഈ ലിംഗത്തിന്റെ മഹിമ എന്ത്, ഇതിനെ ആരാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്? ഹേ ഗൗരീഹൃദയനന്ദന, ഇത് വിശദമായി പറയുക।

Verse 3

स्कंद उवाच । रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्यामि ते मुने । यथा च रत्नलिंगस्य प्रादुर्भावोऽभवद्भुवि

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! രത്നേശ്വരന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിനക്കു പറയും; രത്നലിംഗം ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു എന്നും വിവരിക്കും।

Verse 4

श्रुतं नामापि लिंगस्य यस्य जन्मत्रयार्जितम् । वृजिनं नाशयेत्तस्य प्रादुर्भावं ब्रुवे मुने

ഈ ലിംഗത്തിന്റെ നാമം മാത്രം കേട്ടാൽ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം നശിക്കും; അതിനാൽ, ഹേ മുനേ, അതിന്റെ പ്രാദുർഭാവം ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 5

शैलराजेन रत्नानि यानि पुंजीकृतान्यहो । उत्तरे कालराजस्य तानि तस्य गिरेर्वृषात्

അഹോ! ശൈലരാജൻ കൂമ്പാരമാക്കി ശേഖരിച്ച രത്നങ്ങൾ കാലരാജന്റെ വടക്കായി, ആ പർവതത്തിന്റെ ഉയർന്ന ചരിവിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 6

सर्वरत्नमयं लिंगं जातं तत्सुकृतात्मनः । शक्रचापसमच्छायं सर्वरत्नद्युतिप्रभम्

ആ സുകൃതാത്മാവിന്റെ പുണ്യപ്രഭാവത്തിൽ സർവരത്നമയമായ ലിംഗം പ്രാദുർഭവിച്ചു. ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ ദീപ്തിയോടെ, എല്ലാരത്നങ്ങളുടെ കാന്തിയിൽ ജ്വലിച്ചു॥

Verse 7

तल्लिंगदर्शनादेव ज्ञानरत्नमवाप्यते । शैलेश्वरं समालोक्य शिवौ तत्र समागतौ

ആ ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനമാത്രംകൊണ്ടുതന്നെ ‘ജ്ഞാനരത്നം’ ലഭിക്കുന്നു. ശൈലേശ്വരനെ കണ്ടു ശിവനും (പാർവതിയും) ഒരുമിച്ച് അവിടെ എത്തി॥

Verse 8

यत्र रत्नमयं लिंगमाविर्भूतं स्वयं मुने । तस्य स्फुरत्प्रभाजालैस्ततमंबरमंडलम्

ഹേ മുനേ! എവിടെ ആ രത്നമയ ലിംഗം സ്വയം പ്രാദുർഭവിച്ചുവോ, അവിടെ അതിന്റെ മിന്നുന്ന പ്രഭാജാലങ്ങൾ കൊണ്ട് മുഴുവൻ ആകാശമണ്ഡലം വ്യാപിച്ചു॥

Verse 9

तत्र दृष्ट्वा शुभं लिंगं सर्वरत्नसमुद्भवम् । भवान्यदृष्टपूर्वा हि परिपप्रच्छ शंकरम्

അവിടെ സർവരത്നസമുദ്ഭവമായ ആ ശുഭ ലിംഗം കണ്ടു—ഭവാനി മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ—ശങ്കരനോടു വിശദമായി ചോദിച്ചു॥

Verse 10

देवदेव जगन्नाथ सर्वभक्ताभयप्रद । कुतस्त्यमेतल्लिंगं द्विसप्तपातालमूलवत्

ദേവദേവാ, ജഗന്നാഥാ, സർവഭക്താഭയപ്രദാ! ഈ ലിംഗം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? പതിനാലു പാതാളങ്ങളോളം വേരു പറ്റിയതുപോലെ തോന്നുന്നു॥

Verse 11

ज्वालाजटिलिताकाशं प्रभाभासित दिङ्मुखम् । किमाख्यं किं स्वरूपं च किं प्रभावं भवांतक

അതിന്റെ ജ്വാലകൾ ആകാശത്തെയേയും ജടിലമാക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; അതിന്റെ പ്രഭ ദിക്കുകളുടെ മുഖങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ഭവാന്തകാ! അതിന്റെ നാമം എന്ത്, സ്വരൂപം എന്ത്, പ്രഭാവം എന്ത്?

Verse 12

यस्य संवीक्षणादेव मनोमेतीव हृष्टवत् । इहैव रमते नाथ कथयैतत्प्रसादतः

അതിനെ വെറും ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ മനസ് ആനന്ദമത്തമായതുപോലെ ഇവിടെ തന്നേ രമിക്കുന്നു. ഹേ നാഥാ! കൃപയാൽ ഇതു പറഞ്ഞുതരണമേ.

Verse 13

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णे समाख्यामि यत्त्वया पृच्छि पार्वति । स्वरूपमेतल्लिंगस्य सर्वतेजोनिधेः परम्

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ അപർണേ, ശ്രവിക്കൂ; ഹേ പാർവതി, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഈ ലിംഗത്തിന്റെ പരമ സ്വരൂപം—സകല തേജസ്സിന്റെയും പരമ നിധി.

Verse 14

तव पित्रा हिमवता गिरिराजेन भामिनि । त्वामुद्दिश्य महारत्नसंभारोत्राप्यनायि हि

ഹേ ഭാമിനീ! നിന്റെ പിതാവായ ഹിമവാൻ ഗിരിരാജൻ നിന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഇവിടെക്കും മഹാരത്നസമ്പത്ത് കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു.

Verse 15

अत्र तानि च रत्नानि राशीकृत्य हिमाद्रिणा । सुकृतोपार्जितान्येव ययौ स्वसदनं पुनः

ഹിമാദ്രി ആ രത്നങ്ങളെ ഇവിടെ കൂമ്പാരമാക്കി വെച്ചു; അവ എല്ലാം സഞ്ചിത പുണ്യഫലമായി ലഭിച്ചതായിരുന്നു. പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും തന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 16

तवार्थं वाममार्थं वा श्रद्धया यत्समर्प्यते । काश्यां तस्य परीपाको भवेदीदृग्विधोऽनघे

ഹേ നിർമലേ! നിന്റെ നിമിത്തമായാലും വിരുദ്ധനിമിത്തമായാലും ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിക്കുന്നതെന്തായാലും, കാശിയിൽ അർപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം ഇപ്രകാരമേ അത്യുന്നതമായി പരിപാകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 17

लिंगं रत्नेश्वराख्यं वै मत्स्वरूपं हि केवलम् । अस्य प्रभावो हि महान्वाराणस्यामुमे ध्रुवम्

‘രത്നേശ്വര’ എന്നു പേരുള്ള ഈ ലിംഗം നിശ്ചയമായും എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപം മാത്രമാണ്. ഹേ ഉമാ! വാരാണസിയിൽ ഇതിന്റെ പ്രഭാവം അതിമഹത്താണ്—ഇത് ധ്രുവം.

Verse 18

सर्वेषामिह लिंगानां रत्नभूतमिदं परम् । अतो रत्नेश्वरं नाम परं निर्वाणरत्नदम्

ഇവിടെയുള്ള എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലുമിത് പരമോന്നതം, രത്നസ്വരൂപം. അതുകൊണ്ട് ഇതിന് ‘രത്നേശ്വര’ എന്ന നാമം—നിർവാണരത്നം നൽകുന്ന പരമദാതാവ്.

Verse 19

अनेनैव सुवर्णेन पित्रा राशीकृतेन च । प्रासादमस्य लिंगस्य विधापय महेश्वरि

ഹേ മഹേശ്വരീ! നിന്റെ പിതാവ് കൂമ്പാരങ്ങളാക്കി ശേഖരിച്ച ഈ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ ലിംഗത്തിനൊരു പ്രാസാദം (ക്ഷേത്ര-ഭവനം) പണിയിക്കൂ.

Verse 20

लिंगप्रासादकरणात्खंडस्फुटित संस्कृतेः । लिंगस्थापनजं पुण्यं हेलयैवेह लभ्यते

ലിംഗത്തിനായി പ്രാസാദം പണിയുന്നതാലും, തകർന്നതും പൊട്ടിയതും സംസ്‌കരിച്ച് (പുനരുദ്ധരിച്ചു) തീർക്കുന്നതാലും, ഇവിടെ ലിംഗസ്ഥാപനത്തിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യം അല്പശ്രമം കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 21

तथेति भगवत्योक्त्वा गणाः प्रासादनिर्मितौ । सोमनंदि प्रभृतयो ऽसंख्या व्यापारिता मुने

“തഥാസ്തു” എന്നു ഭഗവതിയുടെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ച് ഗണങ്ങൾ പ്രാസാദനിർമ്മാണത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഹേ മുനേ, സോമനന്ദി മുതലായവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അസംഖ്യ ഗണങ്ങൾ പ്രവർത്തിയിൽ നിയുക്തരായി.

Verse 22

गणैश्च कांचनमयो नानाकौतुकचित्रितः । निर्ममे याममात्रेण प्रासादो मेरुशृंगवत्

ഗണങ്ങൾ കാഞ്ചനമയമായ, നാനാവിധ അത്ഭുത അലങ്കാരചിത്രങ്ങളാൽ ശോഭിതമായ പ്രാസാദം നിർമ്മിച്ചു. ഒരു യാമം മാത്രത്തിൽ അത് മേരു-ശൃംഗംപോലെ പൂർത്തിയായി.

Verse 23

देवी प्रदृष्टवदना दृष्ट्वा प्रासादनिर्मितिम् । गणेभ्यो व्यतरद्भूरि समानं पारितोषिकम्

ദേവി സന്തോഷപ്രകാശമുള്ള മുഖത്തോടെ പ്രാസാദനിർമ്മിതി പൂർത്തിയായതു കണ്ടു ഗണങ്ങൾക്ക് ധാരാളവും സമവുമായ പാരിതോഷികം നൽകി.

Verse 24

पुनश्च देवी पप्रच्छ प्रणिपातपुरःसरम् । महिमानं महादेवं लिंगस्यास्य महामुने

പിന്നെയും ദേവി ആദ്യം പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഹേ മഹാമുനേ, മഹാദേവനോട് ഈ ലിംഗത്തിന്റെ മഹിമയെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും ചോദിച്ചു.

Verse 25

देवदेव उवाच । लिंगं त्वनादिसंसिद्धमेतद्देवि शुभप्रदम् । आविर्भूतमिदानीं च त्वत्पितुः पुण्यगौरवात्

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ, ഈ ലിംഗം അനാദിയും നിത്യസിദ്ധവും ശുഭപ്രദവും ആകുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നിന്റെ പിതാവിന്റെ പുണ്യഗൗരവം മൂലം ഇത് അവിർഭവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 26

गुह्यानां परमं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिश्चिंतितप्रदम् । कलौ कलुषबुद्धीनां गोपनीयं प्रयत्नतः

ഇത് കാശീക്ഷേത്രത്തിലെ രഹസ്യങ്ങളിൽ പരമരഹസ്യം, അഭിലഷിതഫലം നൽകുന്നത്. കലിയുഗത്തിൽ മലിനബുദ്ധിയുള്ളവരിൽ നിന്ന് ഇതിനെ പരിശ്രമത്തോടെ ഗോപ്യമായി കാക്കണം.

Verse 27

यथा रत्नं गृहे गुप्तं न कैश्चिज्ज्ञायते परैः । अविमुक्ते तथा लिंगं रत्नभूतं गृहे मम

വീട്ടിൽ ഒളിപ്പിച്ച രത്നം മറ്റുള്ളവർ അറിയാത്തതുപോലെ, അവിമുക്തത്തിൽ എന്റെ തന്നെ ധാമത്തിനുള്ളിൽ രത്നസദൃശമായ ഒരു ലിംഗം ഗുപ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 28

यानि ब्रह्मांडमध्येत्र संति लिंगानि पार्वति । तैरर्चितानि सर्वाणि रत्नेशो यैः समर्चितः

ഹേ പാർവതി! ബ്രഹ്മാണ്ഡമദ്ധ്യേ ഉള്ള എല്ലാ ലിംഗങ്ങളെയും, ഇവിടെ രത്നേശനെ ആരാധിക്കുന്നവൻ അവയെല്ലാം ആരാധിച്ചതായി ഭവിക്കുന്നു.

Verse 29

प्रमादेनापि यैर्गौरि लिंगं रत्नेशमर्चितम् । ते भवंत्येव नियतं सप्तद्वीपेश्वरा नृपाः

ഹേ ഗൗരി! അശ്രദ്ധയാലെങ്കിലും രത്നേശലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നവർ നിർഭാഗ്യവശാൽ അല്ല, നിർബന്ധമായി സപ്തദ്വീപങ്ങളുടെ അധിപതികളായ രാജാക്കന്മാരാകും.

Verse 30

त्रैलोक्ये यानि वस्तूनि रत्नभूतानि तानि तु । रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य सकृत्प्राप्नोति मानवः

ത്രിലോകങ്ങളിലുളള രത്നസദൃശമായ എല്ലാ സമ്പത്തുകളും, രത്നേശ്വരനെ ഒരിക്കൽ ആരാധിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 31

पूजयिष्यंति ये लिंगं रत्नेशं कामवर्जिताः । ते सर्वे मद्गणा भूत्वा प्रांते द्रक्ष्यंति मामिह

കാമനാരഹിതരായി രത്നേശലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും എന്റെ ഗണങ്ങളായി, പ്രാണാന്തത്തിൽ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നേ എന്നെ ദർശിക്കും।

Verse 32

रुद्राणां कोटिजप्येन यत्फलं परिकीर्तितम् । तत्फलं लभ्यते देवि रत्नेशस्य समर्चनात्

ഹേ ദേവി! രുദ്രമന്ത്രം കോടി പ്രാവശ്യം ജപിച്ചതാൽ ലഭിക്കും എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഫലം, രത്നേശനെ യഥാവിധി സമർചിച്ചതാൽ തന്നേ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 33

लिंगे चानादिसंसिद्धे यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि ते । इतिहासं महाश्चर्यं सर्वपापनिकृंतनम्

ആ അനാദി സ്വയംസിദ്ധ ലിംഗത്തെ സംബന്ധിച്ച് സംഭവിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു; ഇത് മഹാശ്ചര്യമായ ഇതിഹാസം, സർവ്വപാപനികൃന്തനം ആകുന്നു।

Verse 34

पुरेह नर्तकी काचिदासीन्नाट्यार्थकोविदा । सैकदा फाल्गुने मासि शिवरात्र्यां कलावती

ഈ നഗരത്തിൽ നാട്യകലയിൽ നിപുണയായ ഒരു നർത്തകി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശിവരാത്രിയിൽ അവൾ—കലാവതി എന്ന പേരുള്ളവൾ—(അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 35

ननर्त जागरं प्राप्य जगौ गीतं च पेशलम् । स्वयं च वादयामास नानावाद्यानि वाद्यवित्

രാത്രിജാഗരണം പാലിച്ച് അവൾ നൃത്തം ചെയ്തു; മനോഹരവും മധുരവുമായ ഗാനങ്ങൾ പാടി; വാദ്യവിദഗ്ധയായി താനേ പലവിധ വാദ്യങ്ങൾ വായിച്ചു।

Verse 36

तेन तौर्यत्रिकेणापि प्रीणयित्वाथ सा नटी । रत्नेश्वरं महालिंगं देशमिष्टं जगाम ह

ഗാനം, വാദ്യം, നൃത്തം എന്ന തൗര്യത്രികം കൊണ്ടും ശിവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച ആ നടി പിന്നെ രത്നേശ്വരനെന്ന മഹാലിംഗമുള്ള തന്റെ ഇഷ്ടധാമത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 37

कालधर्मवशंयाता तत्र सा वरनर्तकी । सुता गंधर्वराजस्य वसुभूतेर्बभूव ह

അവിടെ കാലധർമ്മത്തിന്റെ അധീനയായി (ദേഹത്യാഗം ചെയ്ത്) ആ ശ്രേഷ്ഠ നർത്തകി ഗന്ധർവരാജൻ വസുഭൂതിയുടെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു.

Verse 38

संगीतस्य सवाद्यस्य तस्य लास्यस्यपुण्यतः । तत्रेशाग्रे कृतस्येह जागरे शिवरात्रिजे

വാദ്യങ്ങളോടുകൂടിയ ആ സംഗീതത്തിന്റെയും ആ ലാസ്യനൃത്തത്തിന്റെയും പുണ്യഫലത്താൽ—ശിവരാത്രി ജാഗരണത്തിൽ അവിടെ പ്രഭുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ചെയ്തതുകൊണ്ട്—

Verse 39

रम्या रत्नावली नाम रूपलावण्यशालिनी । कलाकलापकुशला मधुरालापवादिनी

അവൾ മനോഹരിയായിരുന്നു, രത്നാവലി എന്ന നാമധേയമുള്ളവൾ; രൂപലാവണ്യസമ്പന്ന, കലാസമൂഹത്തിൽ നിപുണ, മധുരാലാപംപോലെ മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവൾ.

Verse 40

पितुरानंदकृन्नित्यं वसुभूतेर्घटोद्भव । सर्वगांधर्वकुशला गुणरत्नमहाखनिः

വസുഭൂതിയുടെ പുത്രിയായ അവൾ എപ്പോഴും പിതാവിന് ആനന്ദം നൽകുന്നവളായിരുന്നു; എല്ലാ ഗന്ധർവകലകളിലും നിപുണ, ഗുണരത്നങ്ങളുടെ മഹാഖനിയായിരുന്നു അവൾ.

Verse 41

मुने सखीत्रयं तस्याश्चारु चातुर्यभाजनम् । शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखेति नामतः

ഹേ മുനേ, അവൾക്കു മൂന്നു സഖിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—സുന്ദരികളും ചാതുര്യത്തിന്റെ പാത്രങ്ങളുമായവർ—ശശിലേഖാ, അനംഗലേഖാ, ചിത്രലേഖാ എന്ന നാമങ്ങളാൽ।

Verse 42

तिसृभिस्ताभिरेकत्र वाग्देवीपरिशीलिता । ताभ्यः सर्वाः कलाः प्रादात्परिप्रीता सरस्वती

ആ മൂവരോടൊപ്പം വാഗ്ദേവിയെ ഭക്തിയോടെ അഭ്യസിച്ചു; പ്രസന്നയായ സരസ്വതി അവർക്കു സകല കലകളും ദാനം ചെയ്തു।

Verse 43

प्राप्य रत्नावली गौरि सा जन्मांतरवासनाम् । रत्नेश्वरस्य लिंगस्य जग्राह नियमं शुभम्

ഹേ ഗൗരീ, രത്നാവലിയായി ജനിച്ച അവൾക്ക് മുൻജന്മവാസന വീണ്ടും ലഭിച്ചു; രത്നേശ്വര ലിംഗത്തെ കേന്ദ്രമാക്കി ശുഭനിയമം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 44

रत्नभूतस्य लिंगस्य काश्यां रत्नेश्वरस्य वै । नित्यं संदर्शनं प्राप्य वक्ष्याम्यपि वचो मुखे

കാശിയിൽ രത്നേശ്വരന്റെ ആ രത്നസ്വരൂപ ലിംഗത്തിന്റെ നിത്യ ദർശനം ലഭിച്ച്, ഞാനും മുഖാമുഖമായി ആ വചനങ്ങൾ പറയും।

Verse 45

इत्थं नियमवत्यासीत्सा गंधर्वसुतोत्तमा । ताभिः सखीभिः सहिता नित्यं लिंगं च पश्यति

ഇങ്ങനെ ഗന്ധർവകന്ന്യകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ അവൾ നിയമത്തിൽ സ്ഥിരയായി; സഖിമാരോടൊപ്പം അവൾ നിത്യം ലിംഗദർശനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 46

एकदाराध्य रत्नेशं ममैतल्लिंगमुत्तमम् । समानर्च च सा बाला रम्यया गीतमालया

രത്നേശനെ ഒരിക്കൽ ആരാധിച്ച്—ഇത് എന്റെ പരമോത്തമ ലിംഗമാണെന്ന്—ആ ബാലിക വീണ്ടും സമഭാവത്തോടെ അർച്ചന നടത്തി, മനോഹരമായ ഗീതമാല അർപ്പിച്ചു।

Verse 47

सख्यः प्रदक्षिणीकर्तुं लिंगं तिस्रोऽप्युमे गताः । तस्या गीतेन तुष्टोहं लिंगस्थो वरदोभवम्

ഹേ ഉമാ, അവളുടെ മൂന്നു സഖികളും ലിംഗത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യാൻ പോയി. ആ കന്യയുടെ ഗീതത്തിൽ തൃപ്തനായ ഞാൻ—ലിംഗസ്ഥനായി—വരദാതാവായി।

Verse 48

यस्त्वया रंस्यते रात्रावद्य गंधर्वकन्यके । तवनामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति

ഹേ ഗന്ധർവകന്യകേ, ഇന്നിരാത്രി നീ ആരോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുമോ, നിന്റെ നാമത്തോടു സമാനനാമമുള്ള അവൻ തന്നെയാകും നിന്റെ ഭർത്താവ്।

Verse 49

इति लिंगांबुधेर्जातां परिपीय वचःसुधाम् । बभूवानंदसंदोह मंथरातीव ह्रीमती

ഇങ്ങനെ ലിംഗസമുദ്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വചനാമൃതം പാനം ചെയ്ത്, ആ ലജ്ജാശീലയായ കന്യ ആനന്ദപ്രവാഹത്തിൽ മന്ദഗതിയായി മയങ്ങി നിന്നു।

Verse 50

गताथ व्योममार्गेण सखीभिः स्वपितुर्गृहम् । कथयंती निजोदंतं तमालीनां पुरो मुदा

പിന്നീട് അവൾ സഖികളോടൊപ്പം ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി പിതാവിന്റെ വീട്ടിലെത്തി, തമാലീ യുവതികളുടെ മുമ്പിൽ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ അനുഭവവൃത്താന്തം പറഞ്ഞു।

Verse 51

ताभिर्दिष्ट्येति दिष्ट्येति सखीभिः परिनंदिता । अद्य ते वांछितं भावि रत्नेशस्य समर्चनात्

സഖിമാർ “ദിഷ്ട്യാ! ദിഷ്ട്യാ!” എന്നു ഹർഷഘോഷത്തോടെ അവളെ അഭിനന്ദിച്ചു പറഞ്ഞു— “ഇന്ന് രത്നേശനെ സമ്യക്‌മായി ആരാധിച്ചതിന്റെ ഫലമായി നിന്റെ അഭിലാഷം സഫലമാകും।”

Verse 52

यद्यायाति स ते रात्रावद्य कौमारहारकः । चोरो बाहुलतापाशैः पाशितव्योतियत्नतः

ഇന്ന് രാത്രിയിൽ ആ കുമാരീഹാരക കള്ളൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നാൽ, വള്ളിപോലെയുള്ള നിന്റെ ഭുജപാശങ്ങളാൽ അവനെ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായി ബന്ധിക്കണം।

Verse 53

गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः । प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्

ഞങ്ങൾ അങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കും—പുണ്യത്തിന്റെ മൂർത്തിയായ അവൻ നിന്റെ കൈവശത്തേക്ക് വരുന്നതുപോലെ; പ്രഭാതത്തോടെയേ രത്നേശൻ നിയോഗിച്ച നിന്റെ പ്രിയൻ അഭീഷ്ടകാര്യം സാധിപ്പിക്കും।

Verse 54

यातास्वस्मासु हृष्टासु भवती शयगौरवात् । अहो रत्नेश्वरं लिंगं प्रत्यक्षीकृतवत्यसि

ഞങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ പോയപ്പോൾ, നീ നിദ്രയുടെ ഭാരത്താൽ അവിടെയേ മടങ്ങി നിന്നു. അഹോ! നീ രത്നേശ്വര ലിംഗത്തെ നിനക്കു പ്രത്യക്ഷമായി വെളിപ്പെടുത്തിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 55

अहोभाग्योदयो नृणामहो पुण्यसमुच्छ्रयः । एकस्यैव भवेत्सिद्धिर्यदेकत्रापि तिष्ठताम्

അഹോ, മനുഷ്യർക്കെത്ര ഭാഗ്യോദയം—അഹോ, പുണ്യത്തിന്റെ എത്ര മഹാസഞ്ചയം! ഒരേ പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടാൽ പോലും ഒരാൾക്കെങ്കിലും സിദ്ധി ലഭിക്കാം।

Verse 56

सत्यं वदंति नासत्यं दैवप्राधान्यवादिनः । दैवमेव फलेदेकं नोद्यमो नापरं बलम्

ദൈവപ്രാധാന്യം വാദിക്കുന്നവർ സത്യം തന്നെയാണു പറയുന്നത്, അസത്യം അല്ല—ഫലം ദൈവം കൊണ്ടു മാത്രമേ പാകമാകൂ; മനുഷ്യശ്രമം യഥാർത്ഥ ബലം അല്ല, മറ്റൊരു ശക്തിയും അല്ല।

Verse 57

भवत्या अपि चास्माकमेक एव हि चोद्यमः । परं दैवं फलत्येकं यथा तव न नः पुरः

നിനക്കും ഞങ്ങൾക്കും ശ്രമം ഒരേതാണ്; എങ്കിലും ഫലം നൽകുന്നത് ദൈവം മാത്രം—അതുകൊണ്ട് ഈ കാര്യത്തിൽ അത് നിനക്കു അനുകൂലമായി, ഞങ്ങൾക്ക് അല്ല।

Verse 58

लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः । परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्

ഇത് ലോകവ്യവഹാരമേ, സഖിമാരുടെ സംഭാഷണപ്രസംഗത്തിൽ നിന്നുയർന്നത്; എന്നാൽ നിന്റെ മനോരഥസിദ്ധി—അതേ ഞങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായി തോന്നുന്നു।

Verse 59

इति संव्याहरंतीनामनंतोध्वाऽतितुच्छवत् । क्षणात्तासां व्यतिक्रांतः प्राप्ताश्च स्वंस्वमालयम्

അവർ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ അനന്തമായ രാത്രിയും ചെറുതുപോലെ കടന്നുപോയി; ക്ഷണത്തിൽ അത് കഴിഞ്ഞു, അവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വീട്ടിലെത്തി।

Verse 60

अथ प्रातः समुत्थाय पुनरेकत्र संगताः । सा च मौनवती ताभिः परिभुक्तेव लक्षिता

പിന്നെ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് അവർ വീണ്ടും ഒരിടത്ത് കൂടിച്ചേർന്നു; അവൾ മാത്രം മൗനം പാലിച്ചു, ഉള്ളിൽ നിന്നു മൂടിപ്പോയതുപോലെ അവർക്ക് തോന്നി।

Verse 61

तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले । सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम

അവൾ മൗനത്തോടെ കാശിയിലെത്തി മന്ദാകിനീജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; പിന്നെ സഖികളോടൊപ്പം എന്റെ രത്നേശ്വര ലിംഗം ദർശിച്ചു.

Verse 62

निर्वर्त्य नियमं साथ लज्जामुकुलितेक्षणा । निर्बंधेन वयस्याभिः परिपृष्टा जगाद ह

നിയമം പൂർത്തിയാക്കി അവൾ ലജ്ജകൊണ്ട് താഴ്ത്തിയ കണ്ണുകളോടെ നിന്നു; സഖികൾ ആവർത്തിച്ച് നിർബന്ധമായി ചോദിച്ചതോടെ അവൾ പറഞ്ഞു.

Verse 63

रत्नावल्युवाच । अथ रत्नेश यात्रायाः प्रयातासु स्वमंदिरम् । भवतीषु स्मरंत्येव तद्रत्नेशवचोऽमृतम्

രത്നാവലി പറഞ്ഞു—രത്നേശ്വരയാത്ര കഴിഞ്ഞ് നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു പോയപ്പോൾ, ആ രത്നേശ്വരന്റെ അമൃതസമമായ വചനങ്ങൾ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്മരിച്ചു.

Verse 64

सविशेषांगसंस्काराऽविशं संवेशमंदिरम् । निद्रादरिद्रनयना तद्विलोकनलालसा

പ്രത്യേക അങ്കസംസ്കാരങ്ങൾ അണിഞ്ഞ് ഞാൻ ശയനമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഉറക്കമില്ലാത്ത കണ്ണുകളോടെ, എങ്കിലും അവനെ വീണ്ടും കാണാനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ.

Verse 65

बलात्स्वप्नदशां प्राप्ता भाविनोर्थस्य गौरवात् । आत्मविस्मरणे हेतू ततो मे द्वौ बभूवतुः

വരാനിരിക്കുന്ന കാര്യത്തിന്റെ ഭാരത്താൽ ഞാൻ ബലമായി സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ എത്തി; അപ്പോൾ ആത്മവിസ്മൃതിയിലേക്കു നയിക്കുന്ന രണ്ടു കാരണങ്ങൾ എനിക്കുണ്ടായി.

Verse 66

तंद्री तदंगसंस्पर्शौ मम बोधापहारकौ । तंद्र्या परवशा चासं ततस्तत्स्पर्शनेन च

മയക്കവും അവന്റെ അംഗസ്പർശവും എന്റെ ബോധം കവർന്നു. ആ മയക്കത്തിന് വശമായി, പിന്നെയും ആ സ്പർശത്താൽ കൂടി, ഞാൻ സ്വയംനിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെട്ടു।

Verse 67

न जाने त्वथ किं वृत्तं काहं क्वाहं स चाथ कः । तं निर्जिगमिषुं सख्यो यावद्धर्तुं प्रसारितः

അപ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു—ഞാൻ ആരാണ്, എവിടെയാണ്, അവൻ ആരാണ് എന്നും. സഖികളേ, അവൻ പോകാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ തടയാൻ ഞാൻ കൈ നീട്ടി।

Verse 68

दोः कंकणेन रिपुणा क्वणितं तावदुत्कटम् । महता सिंजितेनाहं तेनाल्पपरिबोधिता

അവന്റെ കൈയിലെ കങ്കണം ശത്രുവെന്നപോലെ കഠിനമായി മുഴങ്ങി. ആ വലിയ ഝങ്കാരത്തിൽ ഞാൻ അല്പം ബോധം വീണ്ടെടുത്തു।

Verse 69

सुखसंतानपीयूष ह्रदे परिनिमज्य वै । क्षणेन तद्वियोगाग्निकीलासु पतिता बलात्

അവിച്ഛിന്നസുഖധാരയുടെ അമൃതഹ്രദത്തിൽ മുങ്ങിയിട്ടും, ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവന്റെ വിരഹാഗ്നിയുടെ കീലകളിലേക്കു ഞാൻ ബലമായി വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു।

Verse 70

किंकुलीयः स नो वेद्मि किंदेशीयः किमाख्यकः । दुनोति नितरां सख्यस्तद्विश्लेषानलो महान्

അവൻ ഏത് കുലത്തിൽപ്പെട്ടവൻ, ഏത് ദേശക്കാരൻ, അവന്റെ പേര് എന്ത്—എനിക്ക് അറിയില്ല. എങ്കിലും സഖികളേ, അവന്റെ വിരഹത്തിന്റെ മഹാനലൻ എന്നെ അത്യന്തം പീഡിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 71

अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया । प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्

അവനെ വീണ്ടും കാണുമെന്ന സംഗമാശയാൽ എന്റെ ചിത്തം വീണ്ടും വീണ്ടും ഉന്മേഷത്തോടെ പൊങ്ങി. പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങിയ എന്റെ പ്രാണങ്ങൾക്ക് ആ ആശയേ മഹൗഷധമായി.

Verse 72

वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् । भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम

ഹേ സഖിമാരേ! ഞാൻ രാത്രി കഴിച്ചുകൂട്ടിയ ആ പ്രിയനെ വീണ്ടും കാണുക നിങ്ങളുടെ അധീനത്തിലാണ്. അവന്റെ പുനർദർശനം എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ കൈകളിലാണു.

Verse 73

काऽलीकमालयो वक्ति स्निग्धमुग्धेसखीजने । तद्दर्शनेन स्थास्यंति प्राणा यास्यंति चान्यथा

സ്നേഹമുള്ള നിർമല സഖീജനത്തോട് മാലയൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് തീർച്ചയായും അസത്യമല്ല. അവനെ ദർശിച്ചാൽ എന്റെ പ്രാണങ്ങൾ നിലനിൽക്കും; അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുപോകും.”

Verse 74

दशम्यवस्था सन्नह्येद्बाधितुं माधुना भृशम् । इति तस्या गिरः श्रुत्वा दूनाया नितरां च ताः

“ദശമിദിനാവസ്ഥയ്ക്ക് ഒരുക്കം ചെയ്യുക; മധുവാൽ ഈ ബാധയെ ശക്തമായി പ്രതിരോധിക്കണം” എന്ന അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മുമ്പേ ദുഃഖിതരായിരുന്ന അവർ കൂടുതൽ വേദനിച്ചു.

Verse 75

प्रवेपमानहृदयाः प्रोचुर्वीक्ष्य परस्परम्

കുലുങ്ങുന്ന ഹൃദയങ്ങളോടെ അവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ നോക്കി സംസാരിച്ചു.

Verse 76

सख्य ऊचुः । यस्य ग्रामो न नो नाम नान्वयो नापि बुध्यते । स कथं प्राप्यते भद्रे क उपायो विधीयताम्

സഖിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭദ്രേ! അവന്റെ ഗ്രാമവും നാമവും വംശവും ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല. അങ്ങനെങ്കിൽ അവനെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കാം? ദയവായി ഒരു ഉപായം പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 77

इति रत्नावली श्रुत्वा ससंदेहां च तद्गिरम् । वयस्यास्तदवाप्तौ मे यूयं कुंठि मुमूर्छ ह

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് സംശയത്തോടെ രത്നാവലി സഖിമാരോട് പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് അവനെ ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ കുണ്ഠിതരാകുന്നു,” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ മൂർച്ചപ്പെട്ടു വീണു.

Verse 78

इत्यर्धोक्तेन सा बाला यूयं कुंठितशक्तयः । यद्वक्तव्यं त्विति तया यूयं कुंठीति भाषितम्

അർദ്ധോക്തിയാൽ ആ ബാലിക “നിങ്ങളുടെ ധൈര്യശക്തി കുണ്ഠിതമായി” എന്നു സൂചിപ്പിച്ചു. പറയേണ്ടത് അവൾ “നിങ്ങൾ കുണ്ഠിതരാണ്” എന്ന് പറഞ്ഞ് പ്രകടമാക്കി.

Verse 79

ततस्तास्त्वरिताः सख्यः परितापोपहारकान् । बहुशः शीतलोपायान्व्यधुर्मोहप्रशांतये

പിന്നീട് സഖിമാർ വേഗത്തിൽ അവളുടെ ദാഹസന്താപം അകറ്റുന്ന പല ശീതളോപായങ്ങളും ചെയ്തു, അവളുടെ മോഹവും വ്യാകുലതയും ശമിപ്പാൻ.

Verse 80

व्यपैति न यदा मूर्छा तत्तच्छीतोपचारतः । तस्यास्तदैकयानीतं रत्नेशस्नपनोदकम्

ആ ശീതള ചികിത്സകളാലും അവളുടെ മൂർച്ച മാറാതിരുന്നപ്പോൾ, അവർ ഉടൻ രത്നേശന്റെ സ്നാനാഭിഷേകജലം അവൾക്കായി കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 81

तदुक्षणात्क्षणादेव तन्मूर्छा विरराम ह । सुप्तोत्थितेव सावादीन्मुहुः शिवशिवेति च

ആ ജലം തളിച്ച ഉടനെ തന്നെ അവളുടെ മൂർച്ച അക്ഷണത്തിൽ മാറി. ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണർന്നവളെപ്പോലെ അവൾ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി, വീണ്ടും വീണ്ടും “ശിവ! ശിവ!” എന്നു ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 82

स्कदं उवाच । श्रद्धावतां स्वभक्तानामुपसर्गे महत्यपि । नोपायांतरमस्त्येव विनेश चरणोदकम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു— ശ്രദ്ധയുള്ള സ്വഭക്തർക്കു മഹാ ദുരിതം വന്നാലും, ഈശ്വരന്റെ പാദോദകം ഒഴികെ സത്യത്തിൽ മറ്റൊരു പരിഹാരവും ഇല്ല.

Verse 83

ये व्याधयोपि दुःसाध्या बहिरंतः शरीरगाः । श्रद्धयेशोदकस्पर्शात्ते नश्यंत्येव नान्यथा

ശരീരത്തിന്റെ പുറത്തോ അകത്തോ വസിക്കുന്ന, ചികിത്സയ്ക്ക് ദുഷ്സാധ്യമായ രോഗങ്ങളും— ശ്രദ്ധയോടെ ഈശ്വരന്റെ പാദോദകസ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ നശിക്കുന്നു; മറ്റെങ്ങനെമല്ല.

Verse 84

सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् । तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः

ആൾ നിരന്തരം ഭഗവാന്റെ പാദോദകം സേവിച്ചു സ്വീകരിച്ചു ആദരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ പുറവും അകവും ശുദ്ധനാകുന്നു; അവനെ ദുര്‍ഗതി സമീപിക്കുകയില്ല.

Verse 85

आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् । आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्

ശ്രീപാദോദകം ആധിഭൗതികം, ആധിദൈവികം, ആധ്യാത്മികം— ഈ മൂന്നു താപങ്ങളും അകറ്റുന്നു.

Verse 86

व्यपेतसंज्वरा चाथ गंधर्वतनया मुने । उचितज्ञेति होवाच ताः सखीः स्रिग्धधो रधीः

ജ്വരം മാറിയ ഗന്ധർവതനയ, ഹേ മുനേ, സ്നിഗ്ധചിത്തത്തോടെ സഖികളോടു പറഞ്ഞു— “യോഗ്യമെന്തെന്നു അറിയുന്ന നിങ്ങള്‍…”

Verse 87

रत्नावल्युवाच । शशिलेखेनंगलेखे चित्रलेखे मदीहितं । यूयं कुंठितसामर्थ्याः कुतो वस्ताः कलाः क्व वा

രത്നാവലി പറഞ്ഞു— “ഹേ ശശിലേഖേ, ഹേ നംഗലേഖേ, ഹേ ചിത്രലേഖേ, എന്റെ അഭിലാഷം നിറവേറ്റൂ. നിങ്ങളുടെ സാമർത്ഥ്യം എന്തുകൊണ്ട് മന്ദമായി? നിങ്ങളുടെ കലകൾ എവിടെ?”

Verse 88

मत्प्रियप्राप्तये सम्यगुपायोऽस्ति मयेक्षितः । रत्नेश्वरानुग्रहतोऽनुतिष्ठत हि तं हिताः

“എന്റെ പ്രിയനെ പ്രാപിക്കാൻ യുക്തമായ ഉപായം ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു. രത്നേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, പ്രിയ സഖികളേ, അത് നടപ്പാക്കൂ.”

Verse 89

शशिलेखेभिलषितप्राप्त्यै लेखांस्त्वमालिख । संलिखानंगलेखे त्वं यूनः सर्वावनीचरान्

“ഹേ ശശിലേഖേ, അഭിലഷിതം ലഭിക്കുവാൻ ചിത്രരേഖകൾ വരയ്ക്കൂ. ഹേ നംഗലേഖേ, ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന എല്ലാ യുവാക്കളുടെയും രൂപം രേഖപ്പെടുത്തൂ.”

Verse 90

चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः । किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतींल्लिख

“ഹേ ചിത്രഗുണസമ്പന്നയായ ചിത്രലേഖേ, പാതാളതലത്തിൽ വസിക്കുന്നവരെയും വരയ്ക്കൂ; അവരുടെ മനോഹര യൗവനം അല്പം തെളിഞ്ഞു കാണുന്നവിധം, യൗവനലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തൂ.”

Verse 91

अथाकण्येति ताः सख्यस्तच्चातुर्यं प्रवर्ण्य च । लिलिखुः क्रमशः सख्यो यूनो यौवन शेवधीन्

അപ്പോൾ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ ആ സഖിമാർ ആ ചാതുര്യം പുകഴ്ത്തി, ക്രമമായി യൗവനനിധികളായ ആ യുവാക്കളുടെ ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചു।

Verse 92

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

ഗന്ധർവീ കന്യ പ്രഭാതസന്ധ്യപോലെ പ്രകാശം പരത്തി, നവയൗവനകാന്തിയിൽ പൊതിഞ്ഞും പുരുഷത്വശ്രീയാൽ സമ്പന്നരുമായ രാജാദികളെ അവൾ ദർശിച്ചു।

Verse 93

सर्वान्सुरनिकायान्सा व्यलोकत शुभेक्षणा । न चांचल्यं जहावक्ष्णोस्तेषु स्वर्लोकवासिषु

ശുഭനേത്രയയായ ആ കന്യ ദേവഗണങ്ങളുടെ എല്ലാ സംഘങ്ങളെയും കണ്ടു; എങ്കിലും സ്വർഗ്ഗലോകവാസികളിലേക്കു അവളുടെ ദൃഷ്ടി അല്പവും ചാഞ്ചല്യമുണ്ടാക്കിയില്ല।

Verse 94

ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् । विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा

പിന്നീട് അവൾ മധ്യലോകത്തിലെ മുനിമാരെയും രാജാക്കളെയും രാജകുമാരന്മാരെയും കണ്ടു; എങ്കിലും പ്രേമം നിറഞ്ഞിരുന്നിട്ടും അവൾക്ക് ആരിലും എവിടെയും പ്രീതി തോന്നിയില്ല।

Verse 95

अथ रत्नावली बाला कर्णाभ्यर्णविलोचना । दृशौ व्यापारयामास बलिसद्मयुवस्वपि

അപ്പോൾ കർണാഭരണങ്ങളോടടുത്തുവരെ വ്യാപിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയുള്ള ബാലിക രത്നാവലി, ബലിയുടെ ഭവനത്തിലെ യുവാക്കളിലേക്കും തന്റെ കണ്ണുകളെ തിരിച്ചു।

Verse 96

दितिजान्दनुजान्वीक्ष्य सा गंधर्वी कुमारकान् । रतिं बबंध न क्वापि तापिता मान्मथैः शरैः

ദൈത്യ-ദാനവരുടെ യുവകുമാരന്മാരെ കണ്ട ആ ഗന്ധർവീ കന്യ മന്മഥശരങ്ങളാൽ ദഹിക്കപ്പെട്ടു. അവളുടെ മനസ്സ് രതിയിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു; എവിടെയും അവൾക്ക് വിശ്രമം ലഭിച്ചില്ല.

Verse 97

सुधाकर करस्पृष्टाप्यतिदूनांगयष्टिका । पश्यंती नागयूनः सा किंचिदुच्छ्वसिताऽभवत्

ചന്ദ്രകിരണത്തെപ്പോലെ സുന്ദരമായ അവളുടെ ദേഹയഷ്ടി അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചിരുന്നാലും, യുവ നാഗങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ അല്പം ഉച്ച്വാസം വിട്ടു.

Verse 98

भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका

ആ ഭോഗീ നാഗാധിപന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ—അത്ഭുതത്തിനുമേൽ അത്ഭുതം—അവളുടെ മനസ്സ് മുമ്പേ ഭോഗം അനുഭവിച്ചതുപോലെ ഒരു ക്ഷണം നിശ്ചലമായി; കന്യ അചഞ്ചലമായി നിന്നു.

Verse 99

यूनः प्रत्येकमद्राक्षीदशेषाञ्छेष वंशजान् । तक्षकान्वयगांस्तद्वदथ वासुकिगोत्रजान्

അവൾ ഓരോരുത്തരെയായി ശേഷവംശത്തിൽ ജനിച്ച എല്ലാ യുവ നാഗങ്ങളെയും കണ്ടു; തക്ഷകവംശജരെയും, അതുപോലെ വാസുകിഗോത്രജരെയും കണ്ടു.

Verse 100

पुलीकानंत कर्कोट भद्रसंतानगानपि । दृष्ट्वा नागकुमारांस्ताञ्छंखचूडमथैक्षत

പുലീക, അനന്ത, കർക്കോട്ട, ഭദ്രസന്താന വംശങ്ങളിലെ നാഗകുമാരന്മാരെയും കണ്ട ശേഷം, അവൾ പിന്നെ ശംഖചൂഡനെ ദർശിച്ചു.

Verse 110

एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् । मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः

അവന്റെ ദേശം, പേര്, വംശപരമ്പര മുതലായ എല്ലാം അറിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദുഃഖിക്കരുത്; ഭക്തിയാൽ അവൻ എളുപ്പം ലഭ്യൻ, രത്നേശ്വരനു സമർപ്പിതൻ.

Verse 120

कोसौ मत्स्वामिनो नाम रत्नेशस्य महेशितुः । लिंगराजस्य गृह्णाति कर्मबंधनभेदिनः

എന്റെ സ്വാമി—മഹേശ്വരൻ രത്നേശ്വരൻ, ലിംഗരാജൻ—കർമബന്ധനം ഭേദിക്കുന്ന പ്രഭുവിന്റെ നാമം ആരാണ് ധരിക്കുന്നത്?

Verse 130

हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते । अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते

ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ രത്നേശ്വരലിംഗം സമ്യകമായി വിരിയുന്നുവോ, അവനിൽ കാലദണ്ഡവും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിദണ്ഡംപോലെ ആയിത്തീരുന്നു.

Verse 140

अकारण सखा कोसौ प्रांतरे समुपस्थितः । निजप्राणान्पणीकृत्य येन त्राता स्म बालिकाः

ആ ഏകാന്തപ്രദേശത്ത് പ്രത്യക്ഷനായ ആ നിഷ്കാരണ സഖാവ് ആരാണ്—സ്വപ്രാണം പണയപ്പെടുത്തി ബാലികകളെ രക്ഷിച്ചവൻ?

Verse 150

आरभ्य बाल्यमप्येषा लिंगं रत्नेश्वराभिधम् । यांति पित्राप्यनुज्ञाता काश्यामर्चयितुं सदा

ബാല്യകാലം മുതൽ തന്നെ, പിതാവിന്റെ അനുവാദത്തോടെ, അവൾ എപ്പോഴും കാശിയിലേക്കു പോയി ‘രത്നേശ്വര’ എന്ന ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചു.

Verse 160

निशम्येति स पुण्यात्मा नागराजकुमारकः । आश्वास्य ता भयत्रस्ताः प्रोवाचेदं च पुण्यधीः

ഇതു കേട്ട ആ പുണ്യാത്മാവായ നാഗരാജകുമാരൻ ഭയത്താൽ വിറച്ചിരുന്ന ആ സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; ധർമ്മബുദ്ധിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 170

एषा मंदाकिनी नाम दीर्घिका पुण्यतोयभूः । यस्यां कृतोदका मर्त्या मर्त्यलोके विशंति न

ഇത് ‘മന്ദാകിനി’ എന്ന പേരുള്ള പുണ്യജലജന്യമായ ദീർഘികയാണ്. ഇവിടെ ഉദകക്രിയ ചെയ്ത മർത്ത്യർ വീണ്ടും മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയില്ല।

Verse 180

वृद्धकालेश्वरस्यैष प्रासादो रत्ननिर्मितः । प्रतिदर्शं वसेद्यत्र रात्रौ चंद्रः सतारकः

ഇത് വൃദ്ധകാലേശ്വരന്റെ രത്നനിർമ്മിത പ്രാസാദമാണ്. ഇവിടെ രാത്രിയിൽ നക്ഷത്രങ്ങളോടുകൂടിയ ചന്ദ്രൻ ദിനംപ്രതി പൂർണ്ണപ്രകാശത്തോടെ വസിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 190

अथ सा कथयामास दनुजापहृतेः कथाम् । रत्नेश्वरं वरावाप्तिं स्वप्नावस्थां विहाय च

അപ്പോൾ അവൾ ദാനവൻ നടത്തിയ അപഹരണത്തിന്റെ കഥ പറഞ്ഞു; കൂടാതെ രത്നേശ്വരനെക്കുറിച്ച്—വരം എങ്ങനെ ലഭിച്ചുവെന്നതും—അത് വെറും സ്വപ്നാവസ്ഥയെന്ന ധാരണ വിട്ട് വിവരിച്ചു।

Verse 200

यावद्बहिः समागच्छेद्रम्याद्रत्नेशमंडपात । तावद्गंधर्वराजाय ताभिः स वसुभूतये

അവൻ മനോഹരമായ രത്നേശമണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന ഉടനെ, ആ സ്ത്രീകൾ സമൃദ്ധിക്കായി ഗന്ധർവരാജനോട് ആ കാര്യം നിവേദിച്ചു।

Verse 210

विनिवेदितवृत्तांतो रत्नेशानुग्रहस्य च । उवास ताभिः ससुखं पितृभ्यामभिनंदितः

രത്നേശന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ സമഗ്രവൃത്താന്തം അറിയിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, അവൻ മാതാപിതാക്കളുടെ അഭിനന്ദനം ലഭിച്ച് അവരോടൊപ്പം സുഖമായി വസിച്ചു।

Verse 220

मूर्तः षडाननस्तत्र तव पुत्रः सुमध्यमे । एतत्त्रयं नरो दृष्ट्वा न गर्भं प्रविशेदुमे

ഹേ സുമധ്യമേ ഉമാ! അവിടെ മൂർത്തിമാനായ ഷഡാനനൻ നിന്റെ പുത്രനാണ്. ഈ ത്രയം ദർശിക്കുന്ന നരൻ വീണ്ടും ഗർഭപ്രവേശം ചെയ്യുകയില്ല।

Verse 225

इतिहासमिमं श्रुत्वा नारी वा पुरुषोपिवा । न जात्विष्टवियोगाग्नि तापेन परितप्यते

ഈ ഇതിഹാസം ശ്രവിച്ചാൽ—സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ—പ്രിയവിയോഗാഗ്നിയുടെ താപത്തിൽ ഇനി ഒരിക്കലും ദഹിക്കുകയില്ല।