Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 98
Devanagari script
भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका
Transliteration
bhoginastānvilokyāpi citraṃcitragatānatha | manātsaṃbhuktabhogeva kṣaṇamāsītkumārikā
Translation
ആ ഭോഗീ നാഗാധിപന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ—അത്ഭുതത്തിനുമേൽ അത്ഭുതം—അവളുടെ മനസ്സ് മുമ്പേ ഭോഗം അനുഭവിച്ചതുപോലെ ഒരു ക്ഷണം നിശ്ചലമായി; കന്യ അചഞ്ചലമായി നിന്നു.
Word by Word
भोगिनःthe serpents (Nāgas)
भोगिनः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (छन्दसि/प्रयोगे); सामान्यतः ‘भोगिनान्’ अपेक्षितम्
तान्those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
विलोक्यhaving looked at
विलोक्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि + √लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: even/also)
चित्रम्strangely, wondrously
चित्रम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially)
चित्रगतान्those of various/strange forms
चित्रगतान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootचित्र + गत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘चित्रं गताः’ इति कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (unusual/various-formed)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
मनात्from (her) mind/mentally
मनात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; ‘मनसः’ इत्यर्थे वैदिक/छान्दस-रूपम्
संभुक्तभोगाas if having enjoyed pleasures
संभुक्तभोगा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + √भुज् (धातु) + भोग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘संभुक्तः भोगः यस्याः’ इति बहुव्रीहि-प्रायः, परन्तु रूपेण समासः; अर्थः ‘भोगं अनुभूतवती’
इवas if
इव:
Sambandha (Comparison/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालावधि
आसीत्was/remained
आसीत्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कुमारिकाthe maiden
कुमारिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Speaker
Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, often to Agastya)
Characters & Entities
B
Bhogin (Nāga)FAQs
The mind can simulate enjoyment and become bound by imagination; purification requires steadiness and discernment.
The chapter belongs to Kāśī’s sacred narrative framework, ultimately orienting toward Ratneśvara/Liṅgarāja.
None in this verse.