Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्ददर्श तन्वंगी चित्रपट्यां घटोद्भव । स्वर्गद्वारात्पुरोभागे श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അനന്തരം ആ തന്വംഗി ചിത്രപടിയിൽ ഘടോദ്ഭവനായ അഗസ്ത്യനെ വീണ്ടും ദർശിച്ചു; സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്ത് ശ്രീമതി മണികർണികയെയും ദർശിച്ചു।

Verse 2

संसारसर्पदष्टानां जंतूनां यत्र शंकरः । अपसव्येन हस्तेन ब्रूते ब्रह्मस्पृशञ्छ्रुतिम्

അവിടെ സംസാരസർപ്പദഷ്ടരായ ജീവികൾക്കായി ശങ്കരൻ അപസവ്യമായ (ഇടത്തോട്ടു തിരിഞ്ഞ) കൈകൊണ്ട് ബ്രഹ്മത്തെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് മോക്ഷപ്രദമായ ശ്രുതിയെ ഉച്ചരിക്കുന്നു।

Verse 3

न कापिलेन योगेन न सांख्येन न च व्रतैः । या गतिः प्राप्यते पुंभिस्तां दद्यान्मोक्षभूरियम्

കാപിലയോഗം കൊണ്ടുമല്ല, സാംഖ്യം കൊണ്ടുമല്ല, വ്രതങ്ങൾ കൊണ്ടുമല്ല—പുരുഷന്മാർ ദുഷ്കരമായി പ്രാപിക്കുന്ന ആ പരമഗതിയെ ഈ മോക്ഷഭൂമി തന്നേ ദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 4

वैकुंठे विष्णुभवने विष्णुभक्तिपरायणाः । जपेयुः सततं मुक्त्यै श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

വൈകുണ്ഠത്തിൽ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഭവനത്തിൽ, വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ പരായണരായ ഭക്തർ മോക്ഷാർത്ഥം നിരന്തരം ശ്രീമതി മണികർണികയുടെ നാമം ജപിക്കുന്നു।

Verse 5

हुत्वाग्निहोत्रमपि च यावज्जीवं द्विजोत्तमाः । अंते श्रयंते मुक्त्यै यां सेयं श्रीमणिकर्णिका

ഉത്തമ ദ്വിജന്മാർ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്താലും, അവസാനം മോക്ഷത്തിനായി ആരുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നുവോ—അവളേ ഈ ശ്രീ മണികർണിക।

Verse 6

वेदान्पठित्वा विधिवद्ब्रह्मयज्ञरता भुवि । यां श्रयंति द्विजा मुक्त्यै सेयं श्रीमणिकर्णिका

വിധിപൂർവ്വം വേദങ്ങൾ പഠിച്ച്, ഭൂമിയിൽ ബ്രഹ്മയജ്ഞം (സ്വാധ്യായ‑പാരായണം) അനുഷ്ഠിച്ച്, ദ്വിജർ മോക്ഷത്തിനായി ആരുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നുവോ—അവളേ ശ്രീമണികർണിക.

Verse 7

इष्ट्वा क्रतूनपि नृपा बहून्पर्याप्तदक्षिणान् । श्रयंते श्रेयसे धन्याः प्रांतेऽधिमणिकर्णिकम्

പര്യാപ്ത ദക്ഷിണകളോടെ അനേകം ക്രതുക്കൾ അനുഷ്ഠിച്ച രാജാക്കന്മാരും—ധന്യരായി—ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ പരമ ശ്രേയസ്സിനായി മണികർണികയുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

सीमंतिन्योपि सततं पतिव्रतपरायणाः । मुक्त्यै पतिमनुव्रज्य श्रयंति मणिकर्णिकाम्

എപ്പോഴും പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ പരായണയായ സ്ത്രീകളും, ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ച്, മോക്ഷത്തിനായി മണികർണികയുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 9

वैश्या अपि च सेवंते न्यायोपार्जितसंपदः । धनानि साधुसात्कृत्वा प्रांते श्रीमणिकर्णिकाम्

ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച സമ്പത്തുള്ള വൈശ്യരും, ധനം സജ്ജനരുടെ കൈകളിൽ ദാനമായി ഏല്പിച്ച്, ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ ശ്രീമണികർണികയുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 10

त्यक्त्वा पुत्रकलत्रादि सच्छूद्रा न्यायमार्गगाः । निर्वाणप्राप्तये चैनां भजेयुर्मणिकर्णिकाम्

ന്യായമാർഗ്ഗത്തിൽ നടക്കുന്ന സത്സൂദ്രരും, പുത്ര‑കലത്രാദി ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, നിർവാണപ്രാപ്തിക്കായി മണികർണികയെ ഭജിച്ച് പൂജിക്കണം.

Verse 11

यावज्जीवं चरंतोपि ब्रह्मचर्य जितेंद्रियाः । निःश्रेयसे श्रयंत्येनां श्रीमतीं मणिकार्णकाम्

ആജീവനം ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവരും പരമ നിഃശ്രേയസിനായി ശ്രീമതിയായ മണികർണികയെ ആശ്രയിക്കുന്നു।

Verse 12

अतिथीनपि संतर्प्य पंचयज्ञरता अपि । गृहस्थाश्रमिणो नेमां त्यजेयुर्मणिकर्णिकाम्

അതിഥികളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി പഞ്ചയജ്ഞങ്ങളിൽ നിരതരായ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമികളും ഈ മണികർണികയെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്।

Verse 13

वानप्रस्थाश्रमयुजो ज्ञात्वा निर्वाणसाधनम् । सन्नियम्येंद्रियग्रामं मणिकर्णीमुपासते

വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലുള്ളവർ അവളെ നിർവാണസാധനമെന്നു അറിഞ്ഞ് ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ ദൃഢമായി നിയന്ത്രിച്ച് മണികർണിയെ ഉപാസിക്കുന്നു।

Verse 14

अनन्यसाधनां मुक्तिं ज्ञात्वा शास्त्रैरनेकधा । मुमुक्षुभिस्त्वेकदंडैः सेव्यते मणिकर्णिका

ശാസ്ത്രങ്ങൾ പലവിധമായി അവളെ തന്നെയാണ് മോക്ഷത്തിന്റെ അനന്യസാധനമെന്ന് അറിയിച്ചതായി ഗ്രഹിച്ചു, ഏകദണ്ഡധാരികളായ മുമുക്ഷുക്കൾ മണികർണികയെ സേവിക്കുന്നു।

Verse 15

दंडयित्वा मनोवाचं कायं नित्यं त्रिदंडिनः । नैःश्रेयसीं श्रियं प्राप्तुं श्रयंते मणिकर्णिकाम्

ത്രിദണ്ഡി സന്ന്യാസികൾ മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവയെ നിത്യമായി ശാസിച്ച് നിയന്ത്രിച്ച് പരമ നിഃശ്രേയസ-ശ്രീ പ്രാപിക്കാനായി മണികർണികയെ ആശ്രയിക്കുന്നു।

Verse 16

चांद्रायणव्रतैः कृच्छ्रैर्भर्तुः शुश्रूषणैरपि । निनाय क्षणवत्कालमायुःशेषस्य सानघा

കഠിനമായ ചാന്ദ്രായണവ്രതങ്ങളും കഠോരതപസ്സും ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിപൂർവ്വ ശുശ്രൂഷയും കൊണ്ടും ആ നിർമലസ്ത്രീ ശേഷായുസ്സിനെ ക്ഷണമാത്രംപോലെ കഴിച്ചുകൂട്ടി.

Verse 17

शिखी मुंडी जटी वापि कौपीनी वा दिगंबरः । मुमुक्षुः को न सेवेत मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

ശിഖാധാരിയായാലും, മുണ്ഡിതനായാലും, ജടാധാരിയായാലും, കൗപീനധാരിയായാലും, ദിഗംബരനായാലും—മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആര് മോക്ഷദായിനിയായ മണികർണികയെ ആശ്രയിക്കാതിരിക്കും?

Verse 18

उवाच च प्रसन्नास्य आशीर्भिरभिनद्य च । उत्तिष्ठतं प्रकुरुतं महानेपथ्यमद्य वै

പ്രസന്നമുഖത്തോടെ ആശീർവാദങ്ങളാൽ അവരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“എഴുന്നേൽക്കൂ; ഇന്നുതന്നെ മഹത്തായ ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തൂ.”

Verse 19

संत्युपायाः सहस्रं तु मुक्तये न तथा मुने । हेलयैषा यथा दद्यान्निर्वाणं मणिकर्णिका

ഹേ മുനേ! മോക്ഷത്തിനായി സഹസ്രം മാർഗങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഇതുപോലെയില്ല; മണികർണികയാകട്ടെ അനായാസമായിട്ടും നിർവാണം (മോക്ഷം) നൽകുന്നു.

Verse 20

अनशनव्रतभृते त्रिकालाभ्यवहारिणे । प्रांते दद्यात्समां मुक्तिमुभाभ्यां मणिकर्णिका

അനശനവ്രതം പാലിക്കുന്നവനും ത്രികാലഭോജനം ചെയ്യുന്നവനും—ജീവിതാന്തത്തിൽ മണികർണിക ഇരുവർക്കും സമമായ മോക്ഷം നൽകുന്നു.

Verse 21

यथोक्तमाचरेदेको निष्ठा पाशुपतंव्रतम् । निरंतरं स्मरेदेको हृद्येनां मणिकर्णिकाम्

ഒരാൾ യഥോക്തമായി ദൃഢനിഷ്ഠയോടെ പാശുപതവ്രതം ആചരിക്കട്ടെ; മറ്റൊരാൾ ഹൃദയത്തിൽ നിരന്തരം മണികർണികയെ സ്മരിക്കട്ടെ.

Verse 22

दृष्टात्र वपुषः पाते द्वयोश्च सदृशी गतिः । तस्मात्सर्वविहायाशु सेव्यैषा मणिकर्णिका

ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു: ദേഹപാതം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഇരുവരുടെയും ഗതി ഒരുപോലെ; അതുകൊണ്ട് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഉടൻ മണികർണികയെ സേവിക്കണം.

Verse 23

स्वर्गद्वारे विशेयुर्ये विगाह्य मणिकर्णिकाम् । तेषां विधूतपापानां कापि स्वर्गो न दूरतः

മണികർണികയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവർക്ക്—പാപം കഴുകിപ്പോയ അവർക്കു—ഏതൊരു സ്വർഗ്ഗലോകവും ദൂരമല്ല.

Verse 24

स्वर्गद्वाः स्वर्गभूरेषा मोक्षभूर्मणिकर्णिका । स्वर्गापवर्गावत्रैव नोपरिष्टान्न चाप्यधः

മണികർണിക സ്വർഗ്ഗദ്വാരവും സ്വർഗ്ഗഭൂമിയും മോക്ഷഭൂമിയും ആകുന്നു; സ്വർഗ്ഗവും അപവർഗ്ഗവും ഇവിടെയേ—മുകളിലല്ല, താഴെയുമല്ല.

Verse 25

दत्त्वा दानान्यनेकानि विगाह्य मणिकर्णिकाम् । स्वर्गद्वारं प्रविष्टा ये न ते निरयगामिनः

അനവധി ദാനങ്ങൾ നൽകി മണികർണികയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവർ നരകഗാമികൾ ആകുകയില്ല.

Verse 26

स्वर्गापवर्गयोरर्थः कोविदैश्च निरूपितः । स्वर्गः सुखं समुद्दिष्टमपवर्गो महासुखम्

സ്വർഗ്ഗവും അപവർഗ്ഗവും എന്നതിന്റെ അർത്ഥം പണ്ഡിതർ വ്യക്തമായി നിർണ്ണയിച്ചു. സ്വർഗ്ഗം സുഖമത്രേ; അപവർഗ്ഗം (മോക്ഷം) മഹാസുഖം.

Verse 27

मणिकर्ण्युपविष्टस्य यत्सुखं जायते सतः । सिंहासनोपविष्टस्य तत्सुखं क्व शतक्रतोः

മണികർണികയിൽ ഉപവസിച്ച സത്പുരുഷനിൽ ഉദിക്കുന്ന ആനന്ദം—സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)ക്ക് അത് എവിടെ?

Verse 28

महासुखं यदुद्दिष्टं समाधौ विस्मृतात्मनाम् । श्रीमत्यां मणिकर्ण्यां तत्सहजेनैव जायते

സമാധിയിൽ ആത്മവിസ്മൃതരായവർക്ക് പറയുന്ന ‘മഹാസുഖം’—ശ്രീമതിയായ മണികർണികയിൽ അത് സഹജമായി സ്വയം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 29

स्वर्गद्वारात्पुरोभागे देवनद्याश्च पश्चिमे । सौभाग्यभाग्यैकनिधिः काचिदेका महास्थली

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്തും ദേവനദിയുടെ പടിഞ്ഞാറും ഒരു മഹാസ്ഥലി മാത്രം ഉണ്ട്—സൗഭാഗ്യവും ഭാഗ്യവും നിറഞ്ഞ ഏക നിധി.

Verse 30

यावंतो भास्वतः स्पर्शाद्भासंते सैकताः कणाः । तावंतो द्रुहिणा जग्मुर्नैत्येषा मणिकर्णिका

പ്രകാശമുള്ള സൂര്യസ്പർശത്തിൽ എത്ര മണൽകണങ്ങൾ തിളങ്ങുന്നുവോ, അത്ര തവണ ദ്രുഹിണൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഇവിടെ വന്നു; എങ്കിലും ഈ മണികർണിക നിത്യവും അനന്യമാണ്, സാധാരണയാകുന്നില്ല.

Verse 31

संति तीर्थानि तावंति परितो मणिकर्णिकाम् । यावद्भिस्तिलमात्रापि न भूमिर्विरलीकृता

മണികർണികയെ ചുറ്റി അത്രയധികം തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; എള്ളളവോളം ഭൂമിയും തീർത്ഥരഹിതമായി വിരളമാകുന്നില്ല।

Verse 32

यदन्वये कोपि मुक्तः संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । तद्वंश्यास्तत्प्रभावेण मान्याः स्वर्गौकसामपि

ഏതൊരു വംശത്തിലും ഒരാൾ മണികർണികയെ പ്രാപിച്ച് മോക്ഷം നേടുകയാണെങ്കിൽ, ആ പ്രഭാവം കൊണ്ടു അവന്റെ സന്തതികൾ സ്വർഗ്ഗവാസികളിടയിലും മാന്യരാകും।

Verse 33

तर्पिताः पितरो येन संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । सप्तसप्त तथा सप्त पूर्वजास्तेन तारिताः

മണികർണികയെ പ്രാപിച്ച് പിതൃകളെ തർപ്പണംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവൻ, തന്റെ പൂർവ്വികരെ—ഏഴും ഏഴും പിന്നെയും ഏഴും തലമുറകളോളം—താരിക്കുന്നു।

Verse 34

आमध्याद्देवसरित आ हरिश्चंद्रमडपात् । आ गंगा केशवादा च स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

മണികർണിക ദേവസരിതയുടെ മദ്ധ്യഭാഗം മുതൽ ഹരിശ്ചന്ദ്രമണ്ഡപം വരെ, കൂടാതെ ഗംഗാ-കേശവം മുതൽ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 35

एतद्रजःकणतुलां त्रिलोक्यपि न गच्छति । एतत्प्राप्त्यै प्रयतते त्रिलोकस्थोऽखिलो भवी

ഈ സ്ഥലത്തിലെ ഒരു ധൂളികണത്തിന്റെ മൂല്യത്തിനും ത്രിലോകം തുല്യമാകുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ത്രിലോകസ്ഥമായ എല്ലാ ജീവികളും ഇതിനെ പ്രാപിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കുന്നു।

Verse 36

कलावती चित्रपटीं पश्यंतीत्थं मुहुर्मुहुः । ज्ञानवापीं ददर्शाथ श्रीविश्वेश्वरदक्षिणे

കലാവതി ആ അത്ഭുത ചിത്രപ്പട്ടം വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി; പിന്നെ ശ്രീ വിശ്വേശ്വരന്റെ തെക്കുവശത്ത് കാശീക്ഷേത്രത്തിലെ പുണ്യതീർത്ഥമായ ജ്ഞാനവാപിയെ അവൾ ദർശിച്ചു।

Verse 37

यदंबुसततं रक्षेद्दुर्वृत्ताद्दंडनायकः । संभ्रमो विभ्रमश्चासौ दत्त्वा भ्रातिं गरीयसीम्

ആ ജലത്തെ ദുഷ്ടരിൽ നിന്ന് എപ്പോഴും ദണ്ഡനായകൻ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു; കൂടാതെ സംഭ്രമനും വിഭ്രമനും അതിന് അത്യുച്ചമായ ദീപ്തിയും മഹത്വവും പകർന്നു നൽകി।

Verse 38

योष्टमूर्तिर्महादेवः पुराणे परिपठ्यते । तस्यैषांबुमयी मूर्तिर्ज्ञानदा ज्ञानवापिका

പുരാണങ്ങളിൽ മഹാദേവനെ യോഷിത്-മൂർത്തിയായി പാരായണം ചെയ്യുന്നു; ഈ ജ്ഞാനവാപിക അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജലമയ രൂപം, ജ്ഞാനം നൽകുന്നതാണ്।

Verse 39

नेत्रयोरतिथीकृत्य ज्ञानवापी कलावती । कदंबकुसुमाकारां बभार क्षणतस्तनुम्

ജ്ഞാനവാപി അവളുടെ കണ്ണുകളെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ചതുപോലെ, കലാവതിക്ക് ക്ഷണത്തിൽ കടമ്പപ്പൂവുപോലെയുള്ള ദേഹം ധരിപ്പിച്ചു।

Verse 40

अंगानि वेपथुं प्रापुः स्विन्ना भालस्थली भृशम् । हर्षवाष्पांबुकलिले जाते तस्या विलोचने

അവളുടെ അവയവങ്ങൾ വിറച്ചു, നെറ്റി കനത്ത വിയർപ്പിൽ നനഞ്ഞു; ആനന്ദാശ്രുക്കളോടു ചേർന്ന ജലബിന്ദുക്കൾ കൊണ്ട് കണ്ണുകൾ മങ്ങിയതായി തോന്നി।

Verse 41

तस्तंभ गात्रलतिका मुखवैवर्ण्यमाप च । स्वरोथ गद्गदो जातो व्यभ्रंशत्तत्करात्पटी

അവളുടെ സുകുമാരാവയവങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് കട്ടിയായി, മുഖവർണം മങ്ങിപ്പോയി; ശബ്ദം ഗദ്ഗദമായി മുട്ടി, അവളുടെ കൈയിൽ നിന്നുള്ള വസ്ത്രം വഴുതി വീണു।

Verse 42

साक्षणं स्वं विसस्मार काहं क्वाहं न वेत्ति च । सौषुप्तायां दशायां च परमात्मेव निश्चला

അന്നേ നിമിഷം അവൾ സ്വയം മറന്നു; ‘ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെയാണ്?’ എന്നതും അറിയില്ല. ഗാഢനിദ്രപോലെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ, പരമാത്മയിൽ ലീനമായ ആത്മാവുപോലെ അവൾ നിശ്ചലമായി നിന്നു।

Verse 43

अथ तत्परिचारिण्यस्त्वरमाणा इतस्ततः । किं किं किमेतदेतत्किं पृच्छंति स्म परस्परम्

പിന്നീട് അവളുടെ പരിചാരികമാർ അതിവേഗം ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടിക്കൊണ്ട്, പരസ്പരം വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു—“എന്താണ് ഇത്? എന്തു സംഭവിച്ചു? ഇത് എന്ത്?”

Verse 44

तदवस्थां समालोक्य तां ताश्चतुरचेतसः । विज्ञाय सात्त्विकैर्भावैरिदमूचूः परस्परम्

അവളുടെ ആ അവസ്ഥ കണ്ട ആ വിവേകമുള്ള സ്ത്രീകൾ, ഇത് സാത്ത്വികഭാവങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായതെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു; പിന്നെ അവർ പരസ്പരം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 45

भवांतरे प्रेमपात्रमेतयैक्षितु किंचन । चिरात्तेन च संगत्य सुखमूर्च्छामवाप ह

മുൻജന്മത്തിൽ ഇതിന്റെ ദർശനം അവൾക്കു പ്രേമത്തിന്റെ പാത്രമായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം വീണ്ടും സംഗമിച്ചപ്പോൾ അവൾ ആനന്ദമൂർഛയിൽ ആഴ്ന്നു।

Verse 46

अथनेत्थं कथमियमकांडात्पर्यमूमुहत् । प्रेक्षमाणा रहश्चित्रपटीमति पटीयसीम्

അപ്പോൾ അവർ വിസ്മയത്തോടെ—“ഇവൾ എങ്ങനെ പെട്ടെന്നു ഈ മോഹജന്യ മൂർഛയിൽ പതിച്ചു?” എന്നു ചിന്തിച്ചു. പിന്നെ ഏകാന്തത്തിൽ, ചിത്രപടംപോലെ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ള ആ അതിവിവേകിനിയെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 47

तन्मोहस्य निदानं ताःसम्यगेव विचार्य च । उपचेरुर्महाशांतैरुपचारैरनाकुलम्

അവളുടെ മോഹത്തിന്റെ കാരണം ശരിയായി ആലോചിച്ച്, അവർ കലങ്ങാതെ, മഹാശാന്തി പകരുന്ന ശമനോപചാരങ്ങളും സേവനങ്ങളും കൊണ്ട് അവളെ ശാന്തമായി പരിചരിച്ചു.

Verse 48

काचित्तां वीजयांचक्रे कदलीतालवृंतकैः । बिसिनीवलयैरन्या धन्यां तां पर्यभूषयत्

ഒരുത്തി വാഴയും താളും ഉള്ള തണ്ടുകളാൽ അവളെ വീശി; മറ്റൊരുത്തി താമരനാരുകൊണ്ടുള്ള വളകളാൽ ആ ധന്യയെ അലങ്കരിച്ചു.

Verse 49

अमंदैश्चंदनरसैरभ्यषिंचदमुं परा । अशोकपल्लवैरस्याः काचिच्छोकमनीनशत्

മറ്റൊരുത്തി ധാരാളം ചന്ദനരസത്തോടെ അവളെ സിഞ്ചിച്ചു; മറ്റൊരുത്തി അശോകപല്ലവങ്ങളാൽ അവളുടെ ശോകം അകറ്റാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 50

धारामंडपधारांबुसीकरैस्तत्तनूलताम् । इष्टार्थविरहग्लानां सिंचयामास काचन

ഒരുത്തി ധാരാമണ്ഡപത്തിൽ ഒഴുകുന്ന ജലത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മ തുള്ളികളാൽ, ഇഷ്ടപ്രിയവിരഹത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ആ কোমള ലതാസദൃശ ദേഹത്തെ മൃദുവായി സിഞ്ചിച്ചു.

Verse 51

जलार्द्रवाससा काचिदेतस्यास्तनुमावृणोत् । कर्पूरक्षोदजालेपैरन्यास्तामन्वलेपयन्

ഒരു സഖി വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളാൽ അവളുടെ ദേഹം മൂടി. മറ്റുള്ളവർ കർപ്പൂരചൂർണ്ണത്തിൽ തയ്യാറാക്കിയ ലേപങ്ങൾ പുരട്ടി അവളെ ശീതളമാക്കി.

Verse 52

पद्मिनीदलशय्या च काचित्यरचयन्मृदुम् । काचित्कुलिशनेपथ्यं दूरीकृत्य तदंगतः

ഒരു സഖി താമരയിലകളാൽ മൃദുവായ ശയ്യ ഒരുക്കി. മറ്റൊരു സഖി അവളുടെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുള്ള കഠിനവും കട്ടിയുമായ അലങ്കാരങ്ങൾ നീക്കി അകലെ വെച്ചു.

Verse 53

मुक्ताकलापं रचयांचक्रे वक्षोजमंडले । काचिच्छशिमुखी तां तु चंद्रकांतशिलातले

ഒരു സഖി അവളുടെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ മുത്തുകളുടെ കൂട്ടം അലങ്കരിച്ചു. മറ്റൊരു ചന്ദ്രമുഖിയായ സഖി അവളെ ചന്ദ്രകാന്തശിലയുടെ മേൽ കിടത്തിവച്ചു.

Verse 54

स्वापयामास तन्वंगीं स्रवच्छीतांबुशीतले । दृष्ट्वोपचार्यमाणां तामित्थं बुद्धिशरीरिणी

ചോർന്നൊഴുകുന്ന തണുത്ത ജലത്താൽ ശീതളമായ ആ ഉപരിതലത്തിൽ അവൾ ആ സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗിനിയെ ഉറക്കിച്ചു. അവൾ ഇങ്ങനെ പരിചരിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ട വിവേകവതി അതനുസരിച്ച് വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 55

अतितापपरीतांगी ताः सखीः प्रत्यभाषत । एतस्यास्तापशांत्यर्थं जानेहं परमौषधम्

അത്യധിക താപത്തിൽ പീഡിതയായി അവൾ സഖികളോട് പറഞ്ഞു—“ഇവളുടെ ദാഹശാന്തിക്കായി ഇവിടെ ഞാൻ അറിയുന്ന പരമൗഷധമുണ്ട്.”

Verse 56

उपचारानिमान्सवार्न्दूरी कुरुत मा चिरम् । अपतापां करोम्येनां सद्यः पश्यत कौतुकम्

ഈ എല്ലാ പരിചാരകരെയും ഉപചാര-സേവനങ്ങളെയും ഉടൻ നീക്കുക; വൈകിക്കരുത്. ഞാൻ ഇവളെ ദാഹ-പരിതാപത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വിമുക്തയാക്കാം—ഈ അത്ഭുത കൗതുകം കാണുക।

Verse 57

दृष्ट्वा चित्रपटीमेषा सद्यो विह्वलतामगात् । अत्रैव काचिदेतस्याः प्रेमभूरस्ति निश्चितम्

ചിത്രപടം കണ്ട ഉടനെ അവൾ വിഹ്വലമായി. നിശ്ചയമായി ഈ സ്ഥലത്തുതന്നെ അവൾക്കായി പ്രേമത്തിന്റെ ഒരു ഭൂമി—ദൈവബന്ധം—ഉണ്ട്।

Verse 58

अतश्चित्रपटीस्पर्शात्परितापं विहास्यति । वाक्याद्बुद्धिशरीरिण्यास्ततस्तत्परिचारिकाः

അതുകൊണ്ട് ആ ചിത്രപടം സ്പർശിച്ചാൽ അവൾ പരിതാപം വിട്ടുകളയും. പിന്നെ ബുദ്ധിശരീരിണിയായ ആ സ്ത്രീയുടെ വാക്കുപ്രകാരം അവളുടെ പരിചാരികമാർ അതുപോലെ ചെയ്തു।

Verse 59

निधाय तत्पुरः प्रोचुः पटीं पश्य कलावति । तवानंदकरी यत्र काचिदस्तीष्टदेवता

അത് അവളുടെ മുന്നിൽ വെച്ച് അവർ പറഞ്ഞു—“കലാവതീ, ഈ ചിത്രപടം നോക്കൂ. ഇവിടെ നിനക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്ന ഏതോ ഇഷ്ടദേവത വിരാജിക്കുന്നു।”

Verse 60

सापीष्टदेवतानाम्ना तत्पटीदर्शनेन च । सुधासेकमिव प्राप्य मूर्छां हित्वोत्थिता द्रुतम्

അവളും—തന്റെ ഇഷ്ടദേവതയുടെ നാമം കേട്ടും ആ ചിത്രപടം കണ്ടും—അമൃതസേചനം ലഭിച്ചതുപോലെ, മൂർച്ച വിട്ട് വേഗം എഴുന്നേറ്റു।

Verse 61

अवग्रहपरिम्लाना वर्षासारैरिवौषधीः । पुनरालोकयांचक्रे ज्ञानदां ज्ञानवापिकाम्

വരൾച്ചയ്ക്കു ശേഷം ആദ്യമഴത്തുള്ളികളാൽ ഔഷധികൾ പുതുജീവൻ പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, അവൾ ജ്ഞാനം നല്കുന്ന ജ്ഞാനവാപിയെ വീണ്ടും നോക്കി।

Verse 62

स्पृष्ट्वा कलावती तां तु वापीं चित्रगतामपि । लेभे भवांतरज्ञानं यथासीत्पूर्वर्जन्मनि

കലാവതി ചിത്രത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്ന ആ വാപിയെ സ്പർശിച്ചതുമാത്രം, മുൻജന്മത്തിലെപ്പോലെ മറ്റൊരു ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജ്ഞാനം അവൾക്കു ലഭിച്ചു।

Verse 63

पुनर्विचारयांचक्रे वापी माहात्म्यमुत्तमम् । अहो चित्रगतापीयं संस्पृष्टा ज्ञानवापिका

അവൾ വീണ്ടും ആ വാപിയുടെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം ചിന്തിച്ചു—“അഹോ! ചിത്രത്തിനുള്ളിലായാലും ഈ ജ്ഞാനവാപി സ്പർശമാത്രത്തിൽ തന്നെ തന്റെ ശക്തി നൽകുന്നു.”

Verse 64

ज्ञानं मे जनयामास भवांतर समुद्भवम् । अथ तासां पुरो हृष्टा कथयामास सुंदरी

“ഇത് എന്റെ ഉള്ളിൽ മറ്റൊരു ഭവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ജ്ഞാനം ജനിപ്പിച്ചു.” തുടർന്ന് ആ സുന്ദരി ആനന്ദത്തോടെ സേവികമാരുടെ സന്നിധിയിൽ അത് പറയാൻ തുടങ്ങി।

Verse 65

निजं प्राग्भव वृत्तांतं ज्ञानवापीप्रभावजम् । कलावत्युवाच । एतस्माज्जन्मनः पूर्वमहं ब्राह्मणकन्यका

കലാവതി പറഞ്ഞു—“ജ്ഞാനവാപിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച എന്റെ മുൻഭവവൃത്താന്തം ഞാൻ പറയുന്നു. ഈ ജന്മത്തിന് മുമ്പ് ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണകന്യയായിരുന്നു.”

Verse 66

उपविश्वेश्वरं काश्यां ज्ञानवाप्यां रमे मुदा । जनको मे हरिस्वामी जनयित्री प्रियंवदा

കാശിയിൽ ഉപവിശ്വേശ്വരസന്നിധിയിലും പുണ്യമായ ജ്ഞാനവാപിയിലും ഞാൻ ആനന്ദത്തോടെ രമിച്ചു. എന്റെ പിതാവ് ഹരിസ്വാമി; മാതാവ് പ്രിയംവദാ.

Verse 67

आख्या मम सुशीलेति मां च विद्याधरोऽहरत् । मध्येमार्गं निशीथेथ तदोप मलयाचलम्

എന്റെ പേര് ‘സുശീലാ’; ഒരു വിദ്യാധരൻ എന്നെ അപഹരിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. പിന്നെ യാത്രാമധ്യേ, അർദ്ധരാത്രിയിൽ, അവൻ മലയാചലത്തിലെത്തി.

Verse 68

रक्षसा सहतो वीरो राक्षसं स जघानह । रक्षोपि मुक्तं शापात्तु दिव्यवपुरवाप ह

രാക്ഷസന്റെ ആക്രമണത്തിൽ പീഡിതനായ ആ വീരൻ ആ രാക്ഷസനെ വധിച്ചു. അതേ ദൈത്യൻ ശാപമുക്തനായി ദിവ്യരൂപം പ്രാപിച്ചു.

Verse 69

अवाप जन्मगंधर्वस्त्वसौ मलयकेतुतः । कर्णाटनृपतेः कन्या बभूवाहं कलावती

അവൻ ‘മലയകേതു’ എന്ന നാമത്തോടെ ഗന്ധർവ്വനായി ജനിച്ചു. ഞാൻ കർണാട നൃപന്റെ പുത്രി ‘കലാവതി’യായി ജനിച്ചു.

Verse 70

इति ज्ञानं ममोद्भूतं ज्ञानवापीक्षणात्क्षणात् । इति तस्या वचः श्रुत्वा सापि बुद्धिशरीरिणी

‘ജ്ഞാനവാപി ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ എനിക്കുള്ളിൽ ജ്ഞാനം ഉദിച്ചു.’ അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവളും—ബുദ്ധിസ്വരൂപിണി—പ്രേരിതയായി.

Verse 71

ताश्च तत्परिचारिण्यः प्रहृष्टास्यास्तदाऽभवन् । प्रोचुस्तां प्रणिपत्याथ पुण्यशीलां कलावतीम्

അപ്പോൾ അവളുടെ പരിചാരികമാർ ആനന്ദത്തോടെ ഉല്ലസിച്ചു. പുണ്യശീലയായ കലാവതിയെ നമസ്കരിച്ചു വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 72

अहो कथं हि सा लभ्या यत्प्रभावोयमीदृशः । धिग्जन्म तेषां मर्त्येऽस्मिन्यैर्नैक्षि ज्ञानवापिका

അയ്യോ! ഇത്ര അത്ഭുതപ്രഭാവമുള്ള ആ (പുണ്യകിണർ) എങ്ങനെ ലഭിക്കും? ഈ ലോകത്ത് ജ്ഞാനവാപിയെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത മർത്ത്യരുടെ ജന്മം ധിക്കാരം അർഹിക്കുന്നു.

Verse 73

कलावति नमस्तुभ्यं कुरुनोपि समीहितम् । जनिं सफलयास्माकं नय नः प्रार्थ्य भूपतिम्

ഹേ കലാവതീ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഞങ്ങളുടെ ആഗ്രഹവും നിറവേറ്റുക. രാജാവിനെ അപേക്ഷിച്ച് ഞങ്ങളെ അവിടെ കൊണ്ടുപോയി ഞങ്ങളുടെ ജന്മം സഫലമാക്കുക.

Verse 74

अयं च नियमोस्माकमद्यारभ्य कलावति । निर्वेक्ष्यामो महाभोगान्दृष्ट्वा तां ज्ञानवापिकाम्

ഹേ കലാവതീ, ഇന്നുമുതൽ ഞങ്ങളുടെ നിയമം—ആ ജ്ഞാനവാപിയെ ദർശിച്ച ശേഷം മഹാഭോഗങ്ങളെ തുച്ഛമായി കരുതി ഉപേക്ഷിക്കും.

Verse 75

अवश्यं ज्ञानवापी सा नाम्ना भवितुमर्हति । चित्रं चित्रगतापीह या तव ज्ञानदायिनी

നിശ്ചയമായും അവൾ ‘ജ്ഞാനവാപി’ എന്ന നാമത്തിന് അർഹയാണ്. അത്ഭുതം—ഇവിടെ വെറും കിണറായിട്ടും അവൾ നിനക്കു ജ്ഞാനം നൽകുന്നു.

Verse 76

ओंकृत्य तासां वाक्यं सा स्वाकारं परिगोप्य च । प्रियाणि कृत्वा भूभर्तुः प्रस्तावज्ञा व्यजिज्ञपत्

അവരുടെ വാക്കുകൾക്ക് മംഗളമായ ‘ഓം’ എന്നു സമ്മതം നൽകി, സ്വന്തം അഭിപ്രായം മറച്ചുവെച്ച്, അവസരജ്ഞയായ അവൾ ആദ്യം ഭൂഭർത്താവിന് പ്രിയമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു; പിന്നെ ഭൂമിപതിയോട് തന്റെ യാചന സമർപ്പിച്ചു।

Verse 77

कलावत्युवाच । जीवितेश न मे त्वत्तः किंचित्प्रियतरं क्वचित् । त्वामासाद्य पतिं राजन्प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः

കലാവതി പറഞ്ഞു— ഹേ ജീവിതേശാ! നിന്നേക്കാൾ പ്രിയമായത് എനിക്ക് എവിടെയും ഒന്നുമില്ല। ഹേ രാജൻ! നിന്നെ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ചതോടെ എന്റെ എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും സഫലമായി।

Verse 78

एको मनोरथः प्रार्थ्यो ममास्त्यत्रार्यपुत्रक । विचारपथमापन्नस्तवापि स महाहितः

എങ്കിലും, ഹേ ആര്യപുത്രാ! ഇവിടെ എന്റെ ഒരു മനോരഥം മാത്രം അപേക്ഷിക്കാനായി ശേഷിക്കുന്നു. അത് നിന്റെ ചിന്താപഥത്തിലേക്കും വന്നിട്ടുണ്ട്; അത്യന്തം ഹിതകരവുമാണ്।

Verse 79

मम तु त्वदधीनायाः सुदुष्प्रापतरो महान् । तव स्वाधीनवृत्तेस्तु सिद्धप्रायो मनोरथः

എനിക്ക്—നിന്റെ അധീനയായ എനിക്ക്—ആ മഹാ മനോരഥം അത്യന്തം ദുഷ്പ്രാപ്യം; എന്നാൽ സ്വാധീനവൃത്തിയുള്ള നിനക്ക് അതേ ആഗ്രഹം പ്രായം സിദ്ധമായതുതന്നെ।

Verse 80

प्राणेश किं बहूक्तेन यदि प्राणैः प्रयोजनम् । तदाभिलषितं देहि प्राणा यास्यंत्यथान्यथा

ഹേ പ്രാണേശാ! അധികം വാക്കുകൾ എന്തിന്? എന്റെ പ്രാണങ്ങൾ നിനക്ക് പ്രിയമാണെങ്കിൽ, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു തരിക; അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ പ്രാണവായു വിട്ടുപോകും।

Verse 81

प्राणेभ्योपि गरीयस्यास्तस्या वाक्यं निशम्य सः । उवाच वचनं राजा तस्याः स्वस्यापि च प्रियम्

പ്രാണത്തേക്കാളും പ്രിയയായ അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, അവൾക്കും തനിക്കും പ്രീതികരമായ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 82

राजोवाच । नाहं प्रिये तवादेयमिह पश्यामि भामिनि । प्राणा अपि मम क्रीतास्त्वया शीलकलागुणैः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—പ്രിയേ, ഭാമിനി, ഇവിടെ നിന്നിൽ നിന്ന് മറയ്ക്കുകയോ നിനക്കു നിഷേധിക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ട ഒന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. നിന്റെ ശീലം, കലകൾ, ഗുണങ്ങൾ എന്റെ പ്രാണങ്ങളെയും വാങ്ങിയതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 83

अविलंबितमाचक्ष्व कृतं विद्धि कलावति । भवद्विधानां साध्वीनामन्येऽप्राप्यं न किंचन

വൈകാതെ പറയുക, കലാവതീ; അത് നടന്നതായി തന്നെ അറിഞ്ഞുകൊൾക. നിനക്കുപോലുള്ള സാധ്വികൾക്ക് മറ്റുള്ളവർക്ക് അപ്രാപ്യമെന്നൊന്നുമില്ല.

Verse 84

कः प्रार्थ्यः प्रार्थनीयं किं को वा प्रार्थयिता प्रिये । न पृथग्जनवत्किंचिद्वर्तनं नौ कलावति

പ്രിയേ, ആരോടാണ് അപേക്ഷിക്കേണ്ടത്, എന്താണ് അപേക്ഷ്യം, അപേക്ഷകൻ ആരാണ്? കലാവതീ, നമ്മൾക്കിടയിൽ വേറിട്ട സാധാരണ ജനങ്ങളെപ്പോലെ ഒരു ഇടപാട്-ഭേദവും ഇല്ല.

Verse 85

देशः कोशो बलं दुर्गं यदन्यदपि भामिनि । तत्त्वदीयं न मे किंचित्स्वाम्यमात्रमिहास्ति मे

ഭാമിനി, രാജ്യം, നിധി, സൈന്യം, കോട്ടകൾ എന്നിവയും മറ്റെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ നിന്റേതാണ്. ഇവിടെ എനിക്കെന്നു ഒന്നുമില്ല; എനിക്ക് ശേഷിക്കുന്നത് ‘സ്വാമിത്വം’ എന്ന പേരുമാത്രം.

Verse 86

तच्च स्वाम्यं ममान्यत्र त्वदृते जीवितेश्वरि । राज्यं त्यजेयं त्वद्वाक्यात्तृणीकृत्यापि मानिनि

എൻ ജീവിതേശ്വരീ! നിന്നെ വിട്ടാൽ എനിക്ക് എവിടെയും സ്വാമ്യത്വമില്ല. ഹേ മാനിനീ! നിന്റെ വാക്കിനാൽ രാജ്യം പോലും തൃണമെന്നു കരുതി ഞാൻ ത്യജിക്കും.

Verse 87

माल्पकेतोर्महीजानेरिति वाक्यं निशम्य सा । प्राह गंभीरया वाचा वचश्चारु कलावती

ഭൂമിപതി മാൽപകേതുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മധുരവാക്സമ്പന്നയായ കലാവതി ഗംഭീരസ്വരത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 88

कलावत्युवाच । नाथ प्रजासृजापूर्वं सृष्टा नानाविधाः प्रजाः । प्रजाहिताय संसृष्टं पुरुषार्थचतुष्टयम्

കലാവതി പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ! പ്രജാസൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ നാനാവിധ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; പ്രജാഹിതത്തിനായി ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്ന പുരുഷാർത്ഥചതുഷ്ടയവും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 89

तद्विहीनाजनिरपि जल बुद्बुदवन्मुधा । तस्मादेकोपि संसाध्यः परत्रेह च शर्मणे

ആ (പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ) ഇല്ലാത്ത ജന്മവും ജലത്തിലെ ബുധ്ബുദംപോലെ വ്യർത്ഥം. അതിനാൽ ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ശാന്തിക്കായി അവയിൽ ഒന്നെങ്കിലും നിഷ്ഠയോടെ സാധിക്കണം.

Verse 90

यत्रानुकूल्यं दंपत्योस्त्रिवर्गस्तत्र वर्धते । यदुच्यते पुराविद्भिरिति तत्तथ्यमीक्षितम्

ദമ്പതികൾക്ക് പരസ്പര അനുകൂല്യം ഉള്ളിടത്ത് ധർമ്മം-അർത്ഥം-കാമം എന്ന ത്രിവർഗം വർധിക്കുന്നു. പുരാതന ജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞത് സത്യമെന്നു തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 91

मद्विधाना तु दासीनां शतं तेऽस्तीह मंदिरे । तथापि नितरां प्रेम स्वामिनो मयि दृश्यते

നിന്റെ മന്ദിരത്തിൽ എന്നെപ്പോലെയുള്ള നൂറു ദാസിമാർ ഉണ്ടെങ്കിലും, സ്വാമിയുടെ അത്യന്തം ഗാഢമായ സ്നേഹം പ്രത്യേകിച്ച് എനിക്കോടെയാണ് ദൃശ്യമാകുന്നത്.

Verse 92

तव दास्यपि भोगाढ्या किमुतांकस्थलीचरी । तत्राप्यनन्यसंपत्तिस्तत्र स्वाधीनभर्तृता

നിന്റെ ദാസിമാരും ഭോഗ-വൈഭവത്തിൽ സമൃദ്ധരാണ്; അപ്പോൾ നിന്റെ മടിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവളെക്കുറിച്ച് എന്തുപറയണം! എങ്കിലും അവിടെയും അനന്യ നിധി ഇതുതന്നെ—പ്രേമവശനായി ഭർത്താവ് സ്വാധീനനായി, നിഷ്ഠയോടെ നിലകൊള്ളുക.

Verse 93

विपश्चित्संचयेदर्थानिष्टापूर्ताय कर्मणे । तपोर्थमायुर्निर्विघ्नं दारांश्चापत्यलब्धये

വിവേകി ഇഷ്ടയജ്ഞവും പൂർത്തധർമ്മവും (ലോകഹിത ദാനം) ചെയ്യുന്നതിനായി ധനം സമ്പാദിക്കണം; തപസ്സിനായി നിർവിഘ്നമായ ആയുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കണം; സന്താനലാഭത്തിനായി ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കണം.

Verse 94

तवैतत्सर्वमस्तीह विश्वेशानुग्रहात्प्रिय । पूरणीयोऽभिलाषो मे यदि तद्वचम्यहं शृणु

പ്രിയനേ, വിശ്വേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഇതെല്ലാം ഇവിടെ നിനക്കുതന്നെയാണ്. എങ്കിലും എന്റെ ഒരു അഭിലാഷം ഇനിയും നിറവേറാനുണ്ട്; നീ സമ്മതിച്ചാൽ ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കൂ.

Verse 95

तूर्णं प्रहिणु मां नाथ विश्वनाथपुरीं प्रति । प्राणाः प्रयाता प्रागेव वपुः शेषास्मि केवलम्

ഹേ നാഥാ, എന്നെ വേഗത്തിൽ വിശ്വനാഥപുരി (കാശി)യിലേക്കു അയയ്ക്കുക. എന്റെ പ്രാണങ്ങൾ മുമ്പേ പോയതുപോലെ; ഈ ദേഹം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.

Verse 96

माल्यकेतुः कलावत्या इत्याकर्ण्य वचः स्फुटम् । क्षणं विचार्य स्वहृदि राजा प्रोवाच तां प्रियाम्

കലാവതിയുടെ വ്യക്തമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് മാല്യകേതു ക്ഷണമാത്രം ഹൃദയത്തിൽ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ പ്രിയയോടു പറഞ്ഞു।

Verse 97

प्रिये कलावति यदि तव गंतव्यमेव हि । राज्यलक्ष्म्यानया किं मे चलया त्वद्विहीनया

പ്രിയ കലാവതി, നിനക്ക് തീർച്ചയായും പോകേണ്ടതാണെങ്കിൽ, നിന്നില്ലാത്ത ഈ ചഞ്ചല രാജലക്ഷ്മി എനിക്കെന്തു പ്രയോജനം?

Verse 98

न राज्यं राज्यमित्याहू राज्यश्रीः प्रेयसी ध्रुवम् । सप्तांगमपि तद्राज्यं तया हीनं तृणायते

‘രാജ്യം’ മാത്രം യഥാർത്ഥ ‘രാജ്യം’ അല്ല; രാജശ്രീ തീർച്ചയായും പ്രിയയത്രേ. ഏഴംഗസമ്പന്നമായ രാജ്യം പോലും അവളില്ലാതെ പുല്ലുപോലെ നിസ്സാരമാകും.

Verse 99

निःसपत्नं कृतं राज्यं भुक्त्वा भोगान्निरंतरम् । हृषीकार्थाः कृतार्थाश्च विधृता आधृतिः प्रिये

പ്രിയേ, ഞാൻ രാജ്യം എതിരാളികളില്ലാത്തതാക്കി, നിരന്തരമായി ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തൃപ്തിയായി, സംതൃപ്തിയും സ്ഥിരമായി നിലനിന്നു.

Verse 100

अपत्यान्यपि जातानि किं कर्तव्यमिहास्ति मे । अवश्यमेव गंतव्याऽवाभ्यां वाराणसी पुरी

സന്താനങ്ങളും ജനിച്ചു; ഇനി ഇവിടെ എനിക്കെന്തു കർത്തവ്യം ശേഷിക്കുന്നു? തീർച്ചയായും നാം ഇരുവരും വാരാണസി നഗരിയിലേക്കു പോകണം.

Verse 110

अथ प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचाचमक्रियाम् । राज्ञ्या विनिर्दिष्टपथा ज्ञानवापीं नृपो ययौ

അപ്പോൾ രാജാവ് പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ശൗചവും ആചമനാദി ശുദ്ധിക്രിയകളും നിർവഹിച്ചു, രാജ്ഞി നിർദേശിച്ച വഴിയിലൂടെ ജ്ഞാനവാപിയിലേക്കു പോയി।

Verse 120

तावद्विमानमापन्नं सक्वणत्किंकिणीगणम् । पश्यतां सर्वलोकानां चन्द्रमौलिरथोरथात्

അപ്പോഴേക്കും എല്ലാവരും നോക്കിനിൽക്കേ, കിലുക്കം മുഴക്കുന്ന കിങ്കിണീഗണങ്ങളോടുകൂടിയ ദിവ്യ വിമാനം എത്തി; ചന്ദ്രമൗളിയായ ശിവൻ രഥത്തിൽ നിന്നു പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 127

पठित्वा पाठयित्वा वा श्रुत्वा वा श्रद्धयान्वितः । ज्ञानवाप्याः शुभाख्यानं शिवलोके महीयते

ശ്രദ്ധയോടെ ജ്ഞാനവാപിയുടെ ഈ ശുഭാഖ്യാനം വായിക്കുന്നവനും, മറ്റുള്ളവരെ വായിപ്പിക്കുന്നവനും, അല്ലെങ്കിൽ കേൾക്കുന്നവനും ശിവലോകത്തിൽ മഹിമയോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।