Adhyaya 32

Verse 1

अगस्त्य उवाच । बर्हियान समाचक्ष्व हरिकेशसमुद्भवम् । कोसौ कस्य सुतः श्रीमान्कीदृगस्य तपो महत्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബർഹിയാനാ! ഹരികേശനിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ആ വ്യക്തിയെ വിവരിക്കൂ. ആ ശ്രിമാൻ ആരാണ്, ആരുടെ പുത്രൻ, അവന്റെ മഹത്തായ തപസ്സ് എങ്ങനെയുള്ളത്?

Verse 2

कथं च देवदेवस्य प्रियत्वं समुपेयिवान् । काशीवासिजनीनोभूत्कथं वा दंडनायकः

അവൻ ദേവദേവന്റെ പ്രിയത്വം എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു? കാശിവാസികളിൽ ജനിച്ച് അവൻ ദണ്ഡനായകൻ—അധികാരവും ശിക്ഷാദണ്ഡവും വഹിക്കുന്നവൻ—എങ്ങനെ ആയി?

Verse 3

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रसादं कुरु मे विभो । अन्नदत्वं च संप्राप्तः कथमेष महामतिः

ഞാൻ ഇത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഹേ പ്രഭോ, എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യണമേ. ഈ മഹാമതി അന്നദ—അന്നദാതാവ്—സ്ഥിതി എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?

Verse 4

संभ्रमो विभ्रमश्चोभौ कथं तदनुगामिनौ । विभ्रांतिकारिणौ क्षेत्रवैरिणां सर्वदा नृणाम्

‘സംഭ്രമ’യും ‘വിഭ്രമ’യും—ഇരുവരും അവന്റെ അനുചരന്മാർ എങ്ങനെ? ക്ഷേത്രം (കാശി)യോട് വൈരമുള്ള മനുഷ്യരെ അവർ എപ്പോഴും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നവരായി എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു?

Verse 5

स्कंद उवाच । सम्यगापृच्छि भवता काशीवासिसमाहितम् । कुंभसंभव विप्रर्षे दंडपाणि कथानकम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുംഭസಂಭവ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ! കാശിവാസിയും കാശിയിൽ സമാഹിതനുമായ ദണ്ഡപാണിയുടെ കഥ നീ യഥാർത്ഥമായി ചോദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 6

यदाकर्ण्य नरः प्राज्ञ काशीवासस्य यत्फलम् । निष्प्रत्यूहं तदाप्नोति विश्वभर्त्तुरनुग्रहात्

ഹേ പ്രാജ്ഞാ! കാശിവാസത്തിന്റെ ഫലം കേട്ടാൽ മനുഷ്യൻ വിശ്വഭർത്താവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ യാതൊരു വിഘ്നവും കൂടാതെ ആ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 7

रत्नभद्र इति ख्यातः पर्वते गंधमादने । यक्षः सुकृतलक्षश्रीः पुरा परम धार्मिकः

പൂർവകാലത്ത് ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ രത്നഭദ്രൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു യക്ഷൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അനേകം സുകൃതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശ്രീസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധനും പരമധാർമ്മികനും ആയിരുന്നു.

Verse 8

पूर्णभद्रं सुतं प्राप्य सोऽभूत्पूर्णमनोरथः । वयश्चरममासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः

പൂർണഭദ്രൻ എന്ന പുത്രനെ ലഭിച്ചതോടെ അവൻ പൂർണ്ണമനോരഥനായി. വയസ്സിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലെത്തി, അനേകംവിധ ഭോഗങ്ങൾ പലവട്ടം സമൃദ്ധിയായി അനുഭവിച്ചു.

Verse 9

शांभवेनाथ योगेन देहमुत्सृज्य पार्थिवम् । आससादाशवं शांतं शांतसर्वेंद्रियार्थकः

അപ്പോൾ ശാംഭവയോഗംകൊണ്ട് ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ ശാന്തപദം പ്രാപിച്ചു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയുടെ വിഷയങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ശമിച്ചു.

Verse 10

पितर्युपरतेसोऽथ पूर्णभद्रो महायशाः । सुकृतोपात्तविभव भवसंभोगभुक्तिभाक्

പിതാവ് പരലോകഗമനം ചെയ്ത ശേഷം മഹായശസ്സുള്ള പൂർണഭദ്രൻ—സുകൃതംകൊണ്ട് ലഭിച്ച വൈഭവസമ്പന്നനായി—ലൗകികസംയോഗങ്ങളും ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്നവനായി.

Verse 11

सर्वान्मनोरथांल्लेभे विना स्वर्गैकसाधनम् । गार्हस्थ्याश्रम नेपथ्यं पथ्यं पैतामहं महत्

സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള ഏകസാധനം ഒഴികെ അവൻ എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും നേടി. പിതാമഹപരമ്പരയായി വന്ന മഹത്തായ, ഹിതകരമായ ഗാർഹസ്ഥ്യാശ്രമത്തിന്റെ ആചാരനിയമങ്ങളും ജീവിതമാർഗവും അവൻ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 12

संसारतापसंतप्तावयवामृतसीकरम् । अपत्यं पततां पोतं बहुक्लेशमहार्णवे

സംസാരതാപത്തിൽ ദഹിച്ച അവയവങ്ങളിൽ അമൃതബിന്ദുസിഞ്ചനംപോലെ സന്താനം; അനേകം ക്ലേശങ്ങളുടെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്ക് അത് തോണിയാകുന്നു।

Verse 13

पूर्णभद्रोऽथ संवीक्ष्य मंदिरं सर्वसुंदरम् । तद्बालकोमलालाप विकलं त्यक्तमंगलम्

അപ്പോൾ പൂർണഭദ്രൻ സർവ്വസുന്ദരമായ ആ മന്ദിരം നോക്കി വിഷണ്ണനായി; കാരണം അവിടെ ബാലന്റെ কোমല മധുര കിളിക്കുരൽ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ മംഗളം വിട്ടുപോയതുപോലെ തോന്നി।

Verse 14

शून्यं दरिद्रहृदिव जीर्णारण्यमिवाथवा । पांथवत्प्रांतरमिव खिन्नोऽतीवानपत्यवान्

സന്താനം ഇല്ലാത്തവൻ അത്യന്തം ഖിന്നനായി; അവനു എല്ലാം ശൂന്യമായി തോന്നി—ദരിദ്രന്റെ ഹൃദയംപോലെ, ജീർണ്ണ വനമുപോലെ, യാത്രക്കാരന് ഏകാന്ത പ്രാന്തരമുപോലെ।

Verse 15

आहूय गृहिणी सोऽथ यक्षः कनककुंडलाम् । उवाच यक्षिणीं श्रेष्ठां पूर्णभद्रो घटोद्भव

അപ്പോൾ ഘടോത്ഭവനായ യക്ഷൻ പൂർണഭദ്രൻ, കനകകുണ്ഡലധാരിണിയായ തന്റെ ഗൃഹിണിയായ ശ്രേഷ്ഠ യക്ഷിണിയെ വിളിച്ചു വരുത്തി അവളോട് പറഞ്ഞു।

Verse 16

न हर्म्यं सुखदं कांते दर्पणोदरसुंदरम् । मुक्ता गवाक्षसुभगं चंद्रकांतशिलाजिरम्

കാന്തേ! ദർപ്പണസമമായ അന്തർകക്ഷികളുടെ സൗന്ദര്യത്തോടെ മനോഹരവും, മുക്താസദൃശ ഗവാക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിതവും, ചന്ദ്രകാന്തശിലകളാൽ ജഡിതവുമായ ഈ ഹർമ്യവും യഥാർത്ഥത്തിൽ സുഖദായകമല്ല।

Verse 17

पद्मरागेंद्रनीलार्चिरर्चिताट्टालकं क्वणत् । विद्रुमस्तंभशोभाढ्यं स्फुरत्स्फटिककुड्यवत्

അതിന്റെ ഉയർന്ന അട്ടാലകങ്ങൾ പദ്മരാഗ–ഇന്ദ്രനീല ദീപ്തിയിൽ മിന്നി മുഴങ്ങുന്നു; വിദ്രുമസ്തംഭങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ സമൃദ്ധമായി, മതിലുകൾ മിന്നുന്ന സ്ഫടികംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 18

प्रेंखत्पताकानिकरं मणिमाणिक्यमालितम् । कृष्णागुरुमहाधूप बहुलामोदमोदितम्

അവിടെ ആടിയുലയുന്ന പതാകകളുടെ കൂട്ടം ശോഭിക്കുന്നു; മണി–മാണിക്യ മാലകളാൽ അലങ്കൃതമാണ്; കൃഷ്ണാഗുരു മഹാധൂപത്തിന്റെ സമൃദ്ധ സുഗന്ധം അതിനെ ആനന്ദോന്മാദിതമാക്കുന്നു।

Verse 19

अनर्घ्यासनसंयुक्तं चारुपर्यंकभूषितम् । रम्यार्गलकपाटाढ्यं दुकूलच्छन्नमंडपम्

അത് അമൂല്യമായ ആസനങ്ങളാൽ സമന്വിതവും മനോഹരമായ പര്യങ്കങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമാണ്; രമ്യമായ അർഗളയുള്ള കപാടങ്ങളാൽ സമൃദ്ധം, അതിന്റെ മണ്ഡപങ്ങൾ സൂക്ഷ്മ ദുകൂലവസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 20

सुरम्यरतिशालाढ्यं वाजिराजिविराजितम् । दासदासीशताकीर्णं किंकिणीनादनादितम्

അത് അതിസുന്ദരമായ രതിശാലകളാൽ സമൃദ്ധവും കുതിരകളുടെ നിരകളാൽ വിരാജിതവുമാണ്; നൂറുകണക്കിന് ദാസദാസിമാരാൽ നിറഞ്ഞ്, കിങ്കിണികളുടെ നാദംകൊണ്ട് മുഴങ്ങുന്നു।

Verse 21

नूपुरारावसोत्कंठ केकिकेकारवाकुलम् । कूजत्पारावत कुलं गुरुसारीकथावरम्

അത് നൂപുരങ്ങളുടെ ഝംകാരത്തിനായി ഉത്സുകമായിരിക്കുന്നതുപോലെ; മയൂരങ്ങളുടെ കേകാരവംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവിടെ കൂജിക്കുന്ന പ്രാവുകളുടെ കൂട്ടവും, ശാരികകളുടെ ഗൗരവമുള്ള മനോഹര വാക്കുകളും മുഴങ്ങുന്നു।

Verse 22

खेलन्मरालयुगलं जीवं जीवककांतिमत् । माल्याहूत द्विरेफाणां मंजुगुंजारवावृतम्

അവിടെ ഹംസയുഗളങ്ങൾ കളിച്ചു; ജീവകപുഷ്പംപോലെ ദീപ്തിയുള്ള ജീവപക്ഷികളും ശോഭിച്ചു. മാലകളാൽ ആകർഷിതമായ ഭ്രമരങ്ങളുടെ മധുര ഗുഞ്ജാരവം എല്ലാടവും നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 23

कर्पूरैण मदामोद सोदरानिलवीजितम् । क्रीडामर्कटदंष्ट्राग्री कृतमाणिक्यदाडिमम्

കർപ്പൂരവും മധുമദസൗരഭവും നിറഞ്ഞ മൃദുവായ കാറ്റുകൾ ആ സ്ഥലത്തെ വീശിപ്പരിപാലിച്ചു. ദാളിംബഫലങ്ങൾ കളിക്കുന്ന കുരങ്ങുകളുടെ മൂർച്ചയുള്ള ദന്താഗ്രങ്ങൾ കൊണ്ട് മാണിക്യമായി തീർത്തതുപോലെ തോന്നി.

Verse 24

दाडिमीबीजसंभ्रांतशुकतुंडात्तमौक्तिकम् । धनधान्यसमृद्धं च पद्मालयमिवापरम्

ദാളിംബവിത്തുകൾക്കായി ചുറ്റിപ്പറക്കുന്ന തത്തകളുടെ കൊക്കിൽ നിന്ന് മുത്തുകൾ എടുത്തതുപോലെ തോന്നി. ധനധാന്യസമൃദ്ധിയാൽ ആ സ്ഥലം മറ്റൊരു പദ്മാലയം, ലക്ഷ്മീധാമംപോലെ ഭാസിച്ചു.

Verse 25

कमलामोदगर्भं च गर्भरूपं विना प्रिये । गर्भरूपमुखं प्रेक्ष्ये कथं कनककुडले

പ്രിയേ! താമരസൗരഭം നിറഞ്ഞ ‘ഗർഭരൂപ’ മുഖം ഞാൻ കാണുന്നു; എന്നാൽ ആ ബാലരൂപം തന്നെ ഇല്ല. ഹേ കനകകുണ്ഡലേ! ആ ബാലരൂപദർശനം എങ്ങനെ എനിക്ക് ലഭിക്കും?

Verse 26

यद्युपायोऽस्ति तद्ब्रूहि धिगपुत्रस्य जीवितम् । सर्वशून्यमिवाभाति गृहमेतदनंगजम्

എന്തെങ്കിലും ഉപായമുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക. പുത്രഹീനന്റെ ജീവിതം ധിക്കാരാർഹം! ഈ ഗൃഹം ബാലകരഹിതമായി എനിക്ക് പൂർണ്ണ ശൂന്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 27

पुण्यवानितरो वापि मम क्षेत्रस्य सेवया । मुक्तो भवति देवेशि नात्र कार्या विचारणा

ഹേ ദേവേശീ! പുണ്യവാനോ അല്ലാത്തവനോ ആകട്ടെ, എന്റെ ക്ഷേത്രത്തെ സേവിക്കുന്നതിലൂടെ അവൻ മുക്തനാകുന്നു; ഇക്കാര്യത്തിൽ സംശയം വേണ്ട.

Verse 28

प्रलपंतमिव प्रोच्चैः प्रियं कनककुंडला । बभाषेंऽतर्विनिःश्वस्य यक्षिणी सा पतिव्रता

ഉച്ചത്തിൽ വിലപിക്കുന്ന പ്രിയതമനോട്, പതിവ്രതയായ ആ യക്ഷിണി കനകകുണ്ഡല നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

Verse 29

कनककुंडलोवाच । किमर्थं खिद्यसे कांत ज्ञानवानसि यद्भवान् । अत्रोपायोऽस्त्यपत्याप्त्यै विस्रब्धमवधारय

കനകകുണ്ഡല പറഞ്ഞു: 'ഹേ കാന്താ! അങ്ങ് ജ്ഞാനിയല്ലേ, പിന്നെന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്? ഇവിടെ സന്താനലബ്ധിക്കുള്ള ഉപായമുണ്ട്, വിശ്വാസത്തോടെ കേട്ടാലും.

Verse 30

किमुद्यमवतां पुंसां दुर्लभं हि चराचरे । ईश्वरार्पितबुद्धीनां स्फुंरंत्यग्रे मनोरथाः

ഈ ചരാചര ജഗത്തിൽ പരിശ്രമശാലികൾക്ക് എന്താണ് അസാധ്യമായിട്ടുള്ളത്? ഈശ്വരനിൽ ബുദ്ധി അർപ്പിക്കുന്നവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ അവരുടെ മുന്നിൽ തന്നെ സഫലമാകുന്നു.

Verse 31

दैवं हेतुं वदंत्येवं भृशं कापुरुषाः पते । स्वयं पुराकृतं कर्म दैवं तच्च न हीतरत्

ഹേ നാഥാ! ഭീരുക്കൾ മാത്രമാണ് 'വിധി തന്നെയാണ് കാരണം' എന്ന് ആവർത്തിച്ചു പറയുന്നത്. താൻ മുൻപ് ചെയ്ത കർമ്മം തന്നെയാണ് വിധി, അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല.

Verse 32

ततः पौरुषमालंब्य तत्कर्म परिशांतये । ईश्वरं शरणं यायात्सर्वकारणकारणम्

അതുകൊണ്ട് സ്വന്തം പുരുഷാർത്ഥം ആശ്രയിച്ച്, ആ കര്‍മ്മഫലത്തിന്റെ ശാന്തിക്കായി, സകലകാരണങ്ങളുടെയും കാരണമായ പരമേശ്വരനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കണം।

Verse 33

अपत्यं द्रविणं दारा हारा हर्म्य हया गजाः । सुखानि स्वर्गमोक्षौ च न दूरे शिवभक्तितः

സന്താനം, ധനം, ഭാര്യ, ഹാരാഭരണങ്ങൾ, മാളികകൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ—സുഖസമ്പത്തുകൾ; സ്വർഗവും മോക്ഷവും പോലും—ശിവഭക്തിയിൽ നിന്ന് ദൂരമല്ല।

Verse 34

विधातुः शांभवीं भक्तिं प्रिय सर्वे मनोरथाः । सिद्धयोष्टौ गृहद्वारं सेवंते नात्र संशयः

പ്രിയേ, ശംഭുഭക്തി ആശ്രയിച്ചാൽ വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാ)ക്കും എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും സിദ്ധിക്കും; അഷ്ടസിദ്ധികൾ തന്നെ ഗൃഹദ്വാരത്തിൽ സേവിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 35

नारायणोपि भगवानंतरात्मा जगत्पतिः । चराचराणामविता जातः श्रीकंठसेवया

അന്തരാത്മാവും ജഗത്പതിയും ചരാചരങ്ങളുടെ രക്ഷകനുമായ ഭഗവാൻ നാരായണനും ശ്രീകണ്ഠൻ (ശിവൻ) സേവയാൽ തന്നെ ഉന്നത പദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 36

ब्रह्मणः सृष्टिकर्त्तृत्वं दत्तं तेनैव शंभुना । इंद्रादयो लोकपाला जाता शंभोरनुग्रहात्

ബ്രഹ്മാവിന് സൃഷ്ടികർത്തൃത്വം ആ ശംഭുവേ തന്നു; ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകർ ശംഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ തന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 37

मृत्युंजयं सुतं लेभे शिलादोप्यनपत्यवान् । श्वेतकेतुरपि प्राप जीवितं कालपाशतः

സന്താനമില്ലാത്ത ശിലാദനും മൃത്യുഞ്ജയൻ എന്ന പുത്രനെ ലഭിച്ചു; ശ്വേതകേതുവും കാലപാശത്തിൽ നിന്നു മോചിതനായി വീണ്ടും ജീവൻ പ്രാപിച്ചു.

Verse 38

क्षीरार्णवाधिपतितामुपमन्युरवाप्तवान् । अंधकोप्यभवद्भृंगी गाणपत्यपदोर्जितः

ഉപമന്യു ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ അധിപത്യം പ്രാപിച്ചു; അന്ധകനും ഭൃംഗിയായി ശിവഗണങ്ങളിൽ ഗാണപത്യമായ ഉന്നത പദം നേടി.

Verse 39

जिगाय शार्ङ्गिणं संख्ये दधीचिः शंभुसेवया । प्राजापत्यपदं प्राप दक्षः संशील्य शंकरम्

ശംഭുവിന്റെ സേവയാൽ ദധീചി യുദ്ധത്തിൽ ശാർങ്ഗിണൻ (വിഷ്ണു)നെ ജയിച്ചു; ദക്ഷൻ ശങ്കരനെ ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു പ്രജാപതി പദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 40

मनोरथपथातीतं यच्च वाचामगोचरम् । गोचरो गोचरीकुर्यात्तत्पदं क्षणतो मृडः

മനോരഥപഥാതീതവും വാക്കുകൾക്കഗോചരവുമായ ആ നിലയെ കരുണാമയനായ മൃഡൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നേരിട്ട് ഗമ്യമാക്കുന്നു.

Verse 41

अनाराध्य महेशानं सर्वदं सर्वदेहिनाम् । कोपि क्वापि किमप्यत्र न लभेतेति निश्चितम्

സകല ദേഹികള്ക്കും എല്ലാം നല്കുന്ന മഹേശാനെ ആരാധിക്കാതെ, ഇവിടെ ആരും എവിടെയും ഒന്നും ലഭിക്കുകയില്ല—ഇത് നിശ്ചയം.

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शंकरं शरणं व्रज । यदिच्छसि प्रियं पुत्रं प्रियसर्वजनीनकम्

അതുകൊണ്ട് സർവ്വപ്രയത്നത്തോടും കൂടി ശങ്കരനിൽ ശരണം പ്രാപിക്ക. എല്ലാവർക്കും പ്രിയനായ പ്രിയപുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവനെയേ ആശ്രയിക്ക.

Verse 43

इति श्रुत्वा वचः पत्न्याः पूर्णभद्रः स यक्षराट् । आराध्य श्रीमहादेवं गीतज्ञो गीतविद्यया

ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് യക്ഷരാജൻ പൂർണഭദ്രൻ, സ്തോത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനായി, ശ്രീമഹാദേവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 44

दिनैः कतिपयैरेव परिपूर्णमनोरथः । पुत्रकाममवापोच्चैस्तस्यां पत्न्यां दृढव्रतः

ചില ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ അവന്റെ മനോരഥം പൂർണ്ണമായി. ദൃഢവ്രതനായി, ആ ഭാര്യയിലൂടെ പുത്രകാമ്യഫലം അവൻ പ്രാപിച്ചു.

Verse 45

नादेश्वरं समभ्यर्च्य कैः कैर्नापि स्वचिंतितम् । तस्मात्काश्यां प्रयत्नेन सेव्यो नादेश्वरो नृभिः

നാദേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കാതെ ആരുടേയും സ്വചിന്തിത ലക്ഷ്യം സിദ്ധിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ കാശിയിൽ മനുഷ്യർ പരിശ്രമത്തോടെ നാദേശ്വരനെ സേവിച്ച് പൂജിക്കണം.

Verse 46

अंतर्वत्न्यथ कालने तत्पत्नी सुषुवे सुतम् । तस्य नाम पिता चक्रे हरिकेश इति द्विज

കാലം ചെന്നപ്പോൾ ഗർഭിണിയായ അവന്റെ ഭാര്യ ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. തുടർന്ന് പിതാവ് അവന് ‘ഹരികേശ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു, ഹേ ദ്വിജ.

Verse 47

प्रीतिदायं ददौ चाथ भूरिपुत्राननेक्षणात् । पूर्णभद्रस्तथागस्त्य हृष्टा कनककुंडला

അപ്പോൾ തന്റെ അനവധി പുത്രന്മാരുടെ മുഖദർശനത്തിൽ ആനന്ദിതനായ പൂർണഭദ്രൻ പ്രീതിദായകമായ ദാനം നൽകി; ഹേ അഗസ്ത്യ, കനകകുണ്ഡലയും ഹർഷിതയായി।

Verse 48

बालोऽपि पूर्णचंद्राभ वदनो मदनोपमः । वृद्धिं प्रतिक्षणं प्राप शुक्लपक्ष इवोडुराट्

കുഞ്ഞായിരുന്നാലും അവന്റെ മുഖം പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; മദനനെപ്പോലെ മനോഹരനും. അവൻ ഓരോ ക്ഷണവും വളർന്നു—ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രൻ വർധിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 49

यदाष्टवर्षदेशीयो हरिकेशोऽभवच्छिशुः । नित्यं तदाप्रभृत्येवं शिवमेकममन्यत

ഹരികേശൻ ബാലൻ ഏകദേശം എട്ട് വയസ്സായപ്പോൾ, അന്നുമുതൽ അവൻ നിത്യം ശിവനെയേ ഏകമാത്ര ശരണവും പരമസത്യവും ആയി കരുതി।

Verse 50

पांसुक्रीडनसक्तोपि कुर्याल्लिंगं रजोमयम् । शाद्वलैः कोमलतृणैः पूजयेच्च स कौतुकम्

മണലിൽ കളിയിലായിരുന്നാലും അവൻ പൊടിയിൽ നിന്നൊരു ലിംഗം നിർമ്മിച്ചു, কোমലമായ പച്ചപ്പുല്ലുകൊണ്ട് അതിനെ ആനന്ദോത്സാഹത്തോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 51

आकारयति मित्राणि शिवनाम्नाऽखिलानि सः । चंद्रशेखरभूतेश मृत्युंजय मृडेश्वरः

അവൻ തന്റെ സുഹൃത്തുകളെയും ശിവനാമങ്ങളാൽ തന്നെ വിളിച്ചു—‘ചന്ദ്രശേഖര’, ‘ഭൂതേശ’, ‘മൃത്യുഞ്ജയ’, ‘മൃഡേശ്വര’ മുതലായവ।

Verse 52

धूर्जटे खंडपरशो मृडानीश त्रिलोचन । भर्गशंभोपशुपते पिनाकिन्नुग्रशंकर

ഹേ ധൂർജടേ, ഹേ ഖണ്ഡപരശുധാരീ, ഹേ മൃഡാനീശ, ഹേ ത്രിനേത്രാ! ഹേ ഭർഗ, ഹേ ശംഭു, ഹേ പശുപതേ, ഹേ പിനാകധാരീ—ഹേ ഉഗ്രവും മംഗളവും ആയ ശങ്കരാ!

Verse 53

त्वमंत्यभूषां कुरु काशिवासिनां गले सुनीलां भुजगेंद्र कंकणाम् । भालेसु नेत्रां करिकृत्तिवाससं वामेक्षणालक्षित वामभागाम्

നീ കാശീവാസികൾക്കുള്ള പരമവും അന്തിമവുമായ ഭൂഷണമാകണമേ—നിന്റെ കണ്ഠം ഗാഢനീല, നിന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ ഭുജഗേന്ദ്രകങ്കണം, നിന്റെ ലലാട്ടത്തിൽ നേത്രം, നീ ഗജചർമ്മവസ്ത്രധാരി, കൂടാതെ നിന്റെ വാമഭാഗം ദേവിയുടെ വാമദൃഷ്ടിയാൽ ലക്ഷിതം.

Verse 54

अजिनांबरदिग्वासः स्वर्धुनी क्लिन्नमौलिज । विरूपाक्षाहिनेपथ्य गृणन्नामावलीमिमाम्

അജിനവസ്ത്രധാരിയും ദിക്കുകളെ തന്നെ വസ്ത്രമാക്കി ധരിക്കുന്നവനും, സ്വർധുനിയുടെ ജലത്തിൽ നനഞ്ഞ ജടാമൗളിയുള്ളവനും, വിരൂപാക്ഷനും സർപ്പാലങ്കൃതനും ആയ ശിവനെ ധ്യാനിച്ച് ഈ നാമാവലി ജപിക്കണം.

Verse 55

सवयस्कानिति मुहुः समाह्वयति लालयन् । शब्दग्रहौ न गृह्णीतस्तस्यान्याख्यां हरादृते

ലാലിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിക്കുന്നു—“എൻ സമവയസ്ക കൂട്ടുകാരേ!” എന്നാൽ അവന്റെ രണ്ട് ‘ശബ്ദഗ്രാഹികൾ’ (ചെവികൾ) ‘ഹര’ എന്നതൊഴികെ മറ്റൊരു നാമവും അവനുവേണ്ടി സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.

Verse 56

पद्भ्यां न पद्यते चान्यदृते भूतेश्वराजिरात् । द्रष्टुं रूपांतरं तस्य वीक्षणेन विचक्षणे

അവൻ തന്റെ പാദങ്ങളാൽ മറ്റെവിടെയും കടക്കുകയില്ല—ഭൂതേശ്വരന്റെ അങ്കണം ഒഴികെ; കൂടാതെ അവന്റെ വിവേകദൃഷ്ടിക്ക് മറ്റൊരു രൂപം കാണാൻ സഹിക്കാനാവില്ല.

Verse 57

रसयेत्तस्य रसना हरनामाक्षरामृतम् । शिवांघ्रिकमलामोदाद्घ्राणं नैव जिघृक्षति

അവന്റെ നാവ് ഹരനാമാക്ഷരാമൃതം ആസ്വദിക്കുന്നു; ശിവന്റെ പാദപദ്മസൗരഭ്യത്തിൽ മത്തനായ അവന്റെ ഘ്രാണം ഇനി മറ്റൊരു സുഗന്ധവും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല।

Verse 58

करौ तत्कौतुककरौ मनो मनति नापरम् । शिवसात्कृत्यपेयानि पीयते तेन सद्धिया

അവന്റെ കൈകൾ ആ സേവനത്തിലേ മാത്രം ആനന്ദിക്കുന്നു; മനസ്സ് മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കില്ല. സദ്ബുദ്ധിയോടെ ശിവനു മുൻപ് അർപ്പിച്ച് പ്രസാദമായതേ അവൻ പാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 59

भक्ष्यते सर्वभक्ष्याणि त्र्यक्षप्रत्यक्षगान्यपि । सर्वावस्थासु सर्वत्र न स पश्येच्छिवं विना

അവൻ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഭക്ഷ്യങ്ങളും—ത്രിനേത്രന്റെ പ്രത്യക്ഷ സന്നിധിയിൽ ലഭിച്ചതുപോലും—ഭക്ഷിക്കാം; എങ്കിലും എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും എല്ലായിടത്തും ശിവനെ വിട്ട് മറ്റൊന്നും കാണുന്നില്ല।

Verse 60

गच्छन्गायन्स्वपंस्तिष्ठञ्च्छयानोऽदन्पिबन्नपि । परितस्त्र्यक्षमैक्षिष्ट नान्यं भावं चिकेति सः

നടക്കുമ്പോഴും പാടുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും പാനം ചെയ്യുമ്പോഴും—ചുറ്റുമെങ്ങും അവൻ ത്രിനേത്രനെയേ കാണുന്നു; മറ്റൊരു ഭാവവും അവൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല।

Verse 61

क्षणदासु प्रसुप्तोपि क्व यासीति वदन्मुहुः । क्षणं त्र्यक्ष प्रतीक्षस्व बुध्यतीति स बालकः

രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നു—“എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ഹേ ത്ര്യക്ഷ, ഒരു ക്ഷണം കാത്തിരിക്കുക!”—ഇങ്ങനെ ആ ബാലൻ ഉണരുന്നതും ശിവനിലേക്കുതന്നെ।

Verse 62

स्पष्टां चेष्टां विलोक्येति हरिकेशस्य तत्पिता । अशिक्षयत्सुतं सोऽथ गृहकर्मरतो भव

മകൻ ഹരികേശന്റെ വ്യക്തമായ പെരുമാറ്റം കണ്ട പിതാവ് ഉപദേശിച്ചു— “ഗൃഹധർമ്മകാര്യങ്ങളിൽ നിഷ്ഠനാകുക.”

Verse 63

एते तुरंगमा वत्स तवैतेऽश्वकिशो रकाः । चित्राणीमानि वासांसि सुदुकूलान्यमूनि च

“വത്സാ, ഇവ നിന്റെ കുതിരകൾ— മനോഹരമായ യുവ അശ്വങ്ങൾ; ഇവ വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ, കൂടാതെ ഇവ ഉത്തമ പട്ട് വസ്ത്രങ്ങളും.”

Verse 64

रत्नान्याकरशुद्धानि नानाजातीन्यनेकशः । कुप्यं बहुविधं चैतद्गोधनानि महांति च

“ഇവ ഖനികളിൽ നിന്നു ശുദ്ധീകരിച്ച പലവിധ രത്നങ്ങൾ ധാരാളം; കൂടാതെ നാനാവിധ വിലയേറിയ സമ്പത്തും മഹത്തായ ഗോധനവും ഉണ്ട്.”

Verse 65

अमत्राणि महार्हाणि रौप्य कांस्यमयानि च । पणनीयानि वस्तूनि नानादेशोद्भवान्यपि

“ഇവിടെ വെള്ളിയും വെങ്കലവും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ അതിമൂല്യ പാത്രങ്ങളും ഉണ്ട്; പല ദേശങ്ങളിൽ നിന്നു വന്ന വ്യാപാരയോഗ്യ വസ്തുക്കളും ഉണ്ട്.”

Verse 66

चामराणि विचित्राणि गंधद्रव्याण्यनेकशः । एतान्यन्यानि बहुशस्त्वनेके धान्यराशयः

“വൈവിധ്യമാർന്ന ചാമരങ്ങൾ ഉണ്ട്, അനേകം തരത്തിലുള്ള സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ ഉണ്ട്; മറ്റു പല വസ്തുക്കളും— ധാന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളും ധാരാളം ഉണ്ട്.”

Verse 67

एतत्त्वदीयं सकलंवस्तुजातं समंततः । अर्थोपार्जनविद्याश्च सर्वाः शिक्षस्व पुत्रक

ഈ സമസ്ത വസ്തുസമൂഹവും സർവ്വവിധത്തിലും നിന്റേതുതന്നെ. മകനേ, ധർമ്മസമ്മതമായി ധനം സമ്പാദിക്കാനുള്ള എല്ലാ വിദ്യകളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിക്കൂ.

Verse 68

चेष्टास्त्यज दरिद्राणां धूलिधूसरिणाममूः । अभ्यस्यविद्याः सकला भोगान्निर्विश्य चोत्तमान्

ധൂളിയിൽ മൂടപ്പെട്ട ദരിദ്രരുടെ നീചചേഷ്ടകൾ ഉപേക്ഷിക്കൂ. എല്ലാ വിദ്യകളും അഭ്യസിച്ച്, പിന്നെ ഉത്തമ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ.

Verse 69

तां दशां चरमां प्राप्य भक्तियोगं ततश्चर । असकृच्छिक्षितः पित्रेत्यवमन्य गुरोर्गिरम्

അന്തിമ ദശയെ പ്രാപിച്ച ശേഷം ഭക്തിയോഗം ആചരിക്കൂ. എങ്കിലും പിതാവ് ആവർത്തിച്ച് ഉപദേശിച്ചിട്ടും അവൻ ഗുരുവിന്റെ വാക്കിനെ അവഗണിച്ചു.

Verse 70

रुष्टदृष्टिं च जनकं कदाचिदवलोक्य सः । निर्जगाम गृहाद्भीतो हरिकेश उदारधीः

ഒരിക്കൽ പിതാവിന്റെ ക്രുദ്ധദൃഷ്ടി കണ്ടപ്പോൾ, ഉദാരബുദ്ധിയനായ ഹരികേശൻ ഭയന്ന് വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോയി.

Verse 71

ततश्चिंतामवापोच्चैर्दिग्भ्रांतिमपि चाप्तवान् । अहो बालिशबुद्धित्वात्कुतस्त्यक्तं गृहं मया

അപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം ആശങ്കയിൽ വീണു, ദിശാഭ്രമവും ഉണ്ടായി. ‘അയ്യോ! ബാലിശബുദ്ധിയാൽ ഞാൻ എന്തിന് വീട് ഉപേക്ഷിച്ചു?’

Verse 72

क्व यामि क्व स्थिते शंभो मम श्रेयो भविष्यति । पित्रा निर्वासितश्चाहं न च वेद्म्यथ किंचन

ഞാൻ എവിടെ പോകണം, എവിടെ പാർക്കണം, ഹേ ശംഭോ? എന്റെ ശ്രേയസ് എങ്ങനെ സംഭവിക്കും? പിതാവ് എന്നെ പുറത്താക്കി; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് എനിക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല।

Verse 73

इति श्रुतं मया पूर्वं पितुरुत्संगवर्तिना । गदतस्तातपुरतः कस्यचिद्वचनं स्फुटम्

മുമ്പ്, പിതാവിന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, പിതാവിന്റെ മുമ്പിൽ ആരോ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ ഞാൻ വ്യക്തമായി കേട്ടിരുന്നു।

Verse 74

मात्रा पित्रा परित्यक्ता ये त्यक्ता निजबंधुभिः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

മാതാപിതാക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരും, സ്വന്തം ബന്ധുക്കൾ തള്ളിയവരും, എവിടെയും ഗതി ഇല്ലാത്തവരും—അവർക്കു വാരാണസിയേ ശരണം.

Verse 75

जरया परिभूता ये ये व्याधिविकलीकृताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

വാർദ്ധക്യം കൊണ്ട് തളർന്നവരും, രോഗം കൊണ്ട് ദുർബലരായി വികലരായവരും, എവിടെയും ഗതി ഇല്ലാത്തവരും—അവർക്കു വാരാണസിയേ ഗതി.

Verse 76

पदे पदे समाक्रांता ये विपद्भिरहर्निशम् । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषांवाराणसी गतिः

പകലും രാത്രിയും ഓരോ പടിയിലും വിപത്തുകൾ ആക്രമിക്കുന്നവർ, എവിടെയും ഗതി ഇല്ലാത്തവർ—അവർക്കു വാരാണസിയേ ശരണം.

Verse 77

पापराशिभिराक्रांता ये दारिद्र्य पराजिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

പാപരാശികളാൽ ആക്രാന്തരായവരും, ദാരിദ്ര്യത്താൽ പരാജിതരായവരും, എവിടെയും ആശ്രയം ഇല്ലാത്തവർക്കു—വാരാണസിയേ പരമഗതി.

Verse 78

संसार भयभीताय ये ये बद्धाः कर्मबंधनैः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

സംസാരഭയത്തിൽ വിറയുന്നവരും, കർമബന്ധനങ്ങളിൽ ബന്ധിതരായവരും, എവിടെയും ഗതി ഇല്ലാത്തവർക്കു—വാരാണസിയേ പരമഗതി.

Verse 79

श्रुतिस्मृतिविहीना ये शौचाचारविवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

ശ്രുതി-സ്മൃതി മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം ഇല്ലാത്തവരും, ശൗചവും സദാചാരവും ഇല്ലാത്തവരും, എവിടെയും ഗതി ഇല്ലാത്തവർക്കു—വാരാണസിയേ പരമഗതി.

Verse 80

ये च योगपरिभ्रष्टास्तपो दान विवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

യോഗത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോയവരും, തപസ്സും ദാനവും ഇല്ലാത്തവരും, എവിടെയും ഗതി ഇല്ലാത്തവർക്കു—വാരാണസിയേ പരമഗതി.

Verse 81

मध्ये बंधुजने येषामपमानं पदे पदे । तेषामानंददं चैकं शंभोरानंदकाननम्

സ്വബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിലും പടിപടിയായി അപമാനം അനുഭവിക്കുന്നവർക്ക്—ആനന്ദം നൽകുന്നത് ഒന്നേ ഉള്ളൂ: ശംഭുവിന്റെ ആനന്ദകാനനം (കാശി).

Verse 82

आनंदकानने येषां रुचिर्वै वसतां सताम् । विश्वेशानुगृहीतानां तेषामानंदजोदयः

ആനന്ദകാനനത്തിൽ വസിക്കുന്നതിൽ സത്സ്വഭാവികളായവർക്ക് സത്യമായ രുചിയുണ്ടായി, വിശ്വേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചവരിൽ ആത്മീയാനന്ദത്തിന്റെ ഉദയം നിരന്തരം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 83

भर्ज्यते कर्मबीजानि यत्र विश्वेशवह्निना । अतो महाश्मशानं तदगतीनां परा गतिः

വിശ്വേശ്വരന്റെ അഗ്നിയാൽ കർമ്മബീജങ്ങൾ വറുത്ത് നശിക്കുന്നിടം; അതുകൊണ്ടുതന്നെ അത് ‘മഹാശ്മശാനം’—ആശ്രയമില്ലാത്തവർക്ക് പരമഗതി—എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 84

हरिकेशो विचार्येति यातो वाराणसीं पुरीम् । यत्राविमुक्ते जंतूनां त्यजतां पार्थिवीं तनुम्

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ഹരികേശൻ വാരാണസി—അവിമുക്ത—പുരിയിലേക്കു പോയി; അവിടെ ജീവികൾ ഭൗതിക ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മോക്ഷദായകവിധി പ്രവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 85

पुनर्नो तनुसंबंधस्तनुद्वेषिप्रसादतः । आनंदवनमासाद्य स तपः शरणं गतः

‘തനുദ്വേഷി’യായ ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ എനിക്ക് വീണ്ടും ദേഹബന്ധം ഉണ്ടാകരുതേ. ആനന്ദവനം പ്രാപിച്ച് അവൻ തപസ്സിനെ തന്നേ ശരണമായി സ്വീകരിച്ചു।

Verse 86

अथ कालांतरे शंभुः प्रविश्यानंदकानमम् । पार्वत्यै दर्शयामास निजमाक्रीडकाननम्

പിന്നീട് കുറെക്കാലത്തിന് ശേഷം ശംഭു ആ പരമാനന്ദമയമായ ആനന്ദകാനനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, പാർവതിക്ക് തന്റെ സ്വന്തം ക്രീഡാവനം—ദിവ്യവിഹാരവനം—കാണിച്ചു കൊടുത്തു।

Verse 87

अमंदामोदमंदारं कोविदारपरिष्कृतम् । चारुचंपकचूताढ्यं प्रोत्फुल्लनवमल्लिकम्

ആ സ്ഥലം ഇടവിടാതെ സുഗന്ധം പരത്തുന്ന മന്ദാരവൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, കോവിദാരപുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമായതും, മനോഹരമായ ചമ്പകവും മാവും സമൃദ്ധമായതും, പുതുതായി വിരിഞ്ഞ മല്ലിക (മുല്ല) പുഷ്പങ്ങളാൽ ദീപ്തമായതുമായിരുന്നു।

Verse 88

विकसन्मालतीजालं करवीरविराजितम् । प्रस्फुटत्केतकिवनं प्रोद्यत्कुरबकोर्जितम्

അവിടെ വിരിഞ്ഞ മാലതീ വള്ളികളുടെ ജാലങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരുന്നു; കരവീരപുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് അത് ദീപ്തമായിരുന്നു. കേതകീ കാനനങ്ങൾ പ്രസ്ഫുടിച്ച് വിരിഞ്ഞു, പൂർണ്ണോന്മേഷത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കുറബകപുഷ്പങ്ങൾ ആ സ്ഥലത്തെ കൂടുതൽ ജീവന്തമാക്കി।

Verse 89

जृंभद्विचकिलामोदं लसत्कंकेलिपल्लवम् । नवमल्लीपरिमलाकृष्टषट्पदनादितम्

അത് വിരിയുന്ന അശോക (വിചകിലാ) പുഷ്പത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തിൽ സുവാസിതവും, പുതുമയുള്ള കങ്കേലി പല്ലവങ്ങളിൽ ശോഭിതവും, പുതുതായി വിരിഞ്ഞ മല്ലികയുടെ പരിമളത്തിൽ ആകർഷിതമായ തേൻചീറ്റകളുടെ ഗുഞ്ജാരവത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 90

पुष्प्यपुन्नागनिकरं बकुलामोदमोदितम् । मेदस्विपाटलामोद सदामोदित दिङ्मुखम्

അത് വിരിഞ്ഞ പുന്നാഗപുഷ്പഗുച്ചങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും, ബകുലപുഷ്പത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തിൽ ആനന്ദിതവും ആയിരുന്നു; പാടലാ പുഷ്പങ്ങളുടെ ഗാഢപരിമളത്തിൽ ദിക്കുകളുടെയുമുഖങ്ങൾ പോലും നിത്യപ്രസന്നമായതായി തോന്നി।

Verse 91

बहुशोलंबिरोलंब मालामालितभूतलम् । चलच्चंदनशाखाग्र रममाणपि काकुलम्

പലതരം ആടിയുലയുന്ന തൂങ്ങിയ മാലകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ അതിന്റെ ഭൂതലം മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; ചന്ദനശാഖകളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങൾ ഇളകിയാടുമ്പോൾ, ആ സ്ഥലം ആനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്നതുപോലെ ചലനസജീവമായ കുലുക്കത്തോടെയും ജീവന്തമായും തോന്നി।

Verse 92

गुरुणाऽगुरुणामत्त भद्रजातिविहंगमम् । नागकेसरशाखास्थ शालभंजि विनोदितम्

ഗുരു ആ മനോഹര ഉപവനം കാണിച്ചു; അവിടെ മധുരസൗരഭ്യത്തിൽ മത്തായ മംഗളപക്ഷികൾ ക്രീഡിച്ചു, നാഗകേസരവൃക്ഷശാഖയിൽ നിലകൊണ്ട ശാലഭഞ്ജികാ യുവതി ലീലാഭാവത്തിൽ ദൃശ്യം മോഹിപ്പിച്ചു।

Verse 93

मेरुतुंग नमेरुस्थच्छायाक्रीडितकिंनरम् । किंनरीमिथुनोद्गीतं गानवच्छुककिंशुकम्

അവിടെ മേരുവിനെപ്പോലെയുള്ള ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളുടെ ശീതള നിഴലിൽ കിന്നരർ ക്രീഡിച്ചു; കിന്നരീ ദമ്പതികളുടെ മധുരഗാനത്തോട് ചേർന്ന് കിംശുക/അശോക വൃക്ഷങ്ങളും പാടുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 94

कदंबानां कदंबेषु गुंजद्रोलंबयुग्मकम् । जितसौवर्णवर्णोच्च कर्णिकारविराजितम्

കദംബവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഗുഞ്ജിക്കുന്ന ഭ്രമരദ്വയം കൂട്ടങ്ങളായി തൂങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നി; കർണികാരപുഷ്പങ്ങളുടെ ദീപ്ത സ്വർണവർണം സ്വർണ്ണത്തെയും മികച്ച് ഉപവനം പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 95

शालतालतमालाली हिंताली लकुचावृतम् । लसत्सप्तच्छदामोदं खर्जूरीराजिराजितम् । नारिकेल तरुच्छन्न नारंगीरागरंजितम्

ആ ഉപവനം ശാല, താല, തമാല, ഹിംതാല, ലകുച വൃക്ഷങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; വിരിഞ്ഞ സപ്തച്ഛദത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞു; ഖർജൂരി നിരകളാൽ അലങ്കൃതം; തേങ്ങമരങ്ങളുടെ നിഴലിൽ മൂടപ്പെട്ടതും, ഓറഞ്ചുതോട്ടങ്ങളുടെ ചുവന്ന തിളക്കത്തിൽ കൂടുതൽ രഞ്ജിതവുമായിരുന്നു।

Verse 96

फलिजंबीरनिकरं मधूकमधुपाकुलम् । शाल्मली शीतलच्छायं पिचुमंद महावनम्

അദ്ദേഹം ആ മഹാവനം കാണിച്ചു—ഫലഭാരമുള്ള ജംബീരവൃക്ഷസമൂഹങ്ങളാൽ സാന്ദ്രം; മധൂകപുഷ്പമധുവിൽ ആകർഷിതമായ തേൻചീറ്റകളാൽ നിറഞ്ഞത്; ശാല്മലീ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശീതള നിഴലാൽ സുഖകരം; പിച്ചുമന്ദയുടെ വിശാല വനഭാഗങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ചിരുന്നതും ആകുന്നു।

Verse 97

मधुरामोद दमनच्छन्नं मरुबनोदितम् । लवलीलोललीलाभृन्मंदमारुतलोलितम्

അത് ദമനലതകളാൽ മൂടപ്പെട്ടും മധുരസൗരഭം നിറഞ്ഞും നിന്നു. മരുഭൂമിയിലെ ഉപവനം ജീവൻ നേടിയതുപോലെ പുഷ്പിച്ചു; ലവലീ വള്ളികൾ മന്ദമാരുതത്തിൽ ലീലയായി ആടിക്കുലുങ്ങി.

Verse 98

भिल्ली हल्लीसकप्रीति झिल्लीरावविराविणम् । क्वचित्सरः परिसरक्रीडत्क्रोडकदंबकम्

അത് ഭില്ലീയും ഹല്ലീസകവള്ളികളും ആനന്ദിക്കുന്നതും, ഝില്ലികളുടെ ചിലമ്പലാൽ മുഴങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു. ചിലിടങ്ങളിൽ സരോവരങ്ങൾ; അവയുടെ ചുറ്റും കടംബക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ വരാഹക്കൂട്ടങ്ങൾ ക്രീഡിച്ചു.

Verse 99

मरालीगलनालीस्थ बिसासक्तसितच्छदम् । विशोककोकमिथुनक्रीडाक्रेंकारसुंदरम्

അവിടെ ഹംസങ്ങളുടെ സമീപം താമരനാളുകളിൽ വെളുത്ത പക്ഷികൾ ബിസത്തിൽ ആസക്തിയായി ചേർന്നു നിന്നു. വിഷാദരഹിത കോകപക്ഷികളുടെ ദ്വയം ക്രീഡിച്ചു, മധുരകൂജനത്തോടെ സരോവരം ശോഭിച്ചു.

Verse 100

बकशावकसंचारं लक्ष्मणासक्त सारसम् । मत्तबर्हिणसंघुष्टं कपिंजलकुलाकुलम्

അത് കൊക്കിൻകുഞ്ഞുകളുടെ സഞ്ചാരത്തോടെ സജീവവും, കൂട്ടാളിയോട് ആസക്തിയുള്ള സാരസപക്ഷികളാൽ സമൃദ്ധവും, മത്തമയൂരങ്ങളുടെ ഘോഷത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നതും, കപിഞ്ചലപക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു.

Verse 110

चंद्रकांतशिलासुप्तकृष्णैणहरितोडुपम् । तरुप्रकीर्णकुसुम जितस्वर्लोकतारकम् । दर्शयन्नित्थमाक्रीडं देव्यै देवोविशद्वनम्

ചന്ദ്രകാന്തശിലകളിൽ കൃഷ്ണമൃഗങ്ങൾ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ, പച്ചമിശ്രിത നക്ഷത്രപ്രഭയിൽ അത് ദീപ്തമായി. വൃക്ഷങ്ങൾ എല്ലാടവും പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിച്ചു; സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലെ താരകളെയും ജയിക്കുന്ന ശോഭ. ഇങ്ങനെ ദേവൻ ദേവിയോട് ആ നിർമ്മലമായ പവിത്രവനം—ക്രീഡോദ്യാനം—കാണിച്ചു.

Verse 120

ब्रह्मज्ञानं न विंदंति योगैरेकेन जन्मना । जन्मनैकेन मुच्यंते काश्यामंतकृतो जनाः

ഒരു ജന്മത്തിൽ യോഗസാധനകളാലും ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ലഭിക്കുകയില്ല; എന്നാൽ കാശിയിൽ അന്ത്യം പ്രാപിക്കുന്നവർ ആ ജന്മത്തിലേ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു।

Verse 130

विधाय क्षेत्रसंन्यासं ये वसंतीह मानवाः । जीवन्मुक्तास्तु ते देवि तेषां विघ्नं हराम्यहम्

ഹേ ദേവീ, ഈ ക്ഷേത്രത്തെ ആശ്രയിച്ച് സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച് ഇവിടെ വസിക്കുന്നവർ ജീവന്മുക്തരാകുന്നു; അവരുടെ വിഘ്നങ്ങൾ ഞാൻ തന്നേ നീക്കുന്നു।

Verse 140

सत्वावलंबितप्राणमायुःशेषेणरक्षितम् । निःश्वासोच्छासपवनवृत्तिसूचितजीवितम्

അന്തരസ്ഥ സത്ത്വത്തെ ആശ്രയിച്ച പ്രാണനാൽ ആയുസ്സ് ശേഷിക്കുന്ന കാലപരിധിയാൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ; അതിന്റെ നില നിശ്വാസോച്ഛ്വാസമായ വായുവിന്റെ ചലനത്തിലൂടെയേ അറിയപ്പെടൂ।

Verse 150

श्रुत्वोदितां तस्य महेश्वरो गिरं मृद्वीकया साम्यमुपेयुषीं मृदु । भक्तस्य धीरस्य महातपोनिधे ददौ वराणां निकर तदा मुदा

ദ്രാക്ഷപോലെ മധുരവും മൃദുവുമായ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശ്വരൻ ആനന്ദിച്ചു; ആ ധീരഭക്തനും മഹാതപസ്സിന്റെ നിധിയുമായ അവനു വരങ്ങളുടെ സമുച്ചയം നൽകി।

Verse 160

मद्भक्तियुक्तोपि विना त्वदीयां भक्तिं न काशी वसतिं लभेत । गणेषु देवेषु हि मानवेषु तदग्रमान्यो भव दंडपाणे

എന്റെ ഭക്തിയുള്ളവനായാലും നിന്റെ ഭക്തിയില്ലാതെ കാശീവാസം ലഭിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ ദണ്ഡപാണി, എന്റെ ഗണങ്ങളിൽ, ദേവന്മാരിൽ, മനുഷ്യരിലും നീ അഗ്രഗണ്യനും സർവ്വമാന്യനും ആകുക।

Verse 170

धन्यो यक्षः पूर्णभद्रो धन्या कांचनकुंडला । ययोर्जठरपीठेभूर्दंडपाणे महामते

ധന്യൻ യക്ഷൻ പൂർണഭദ്രൻ; ധന്യയുമാകുന്നു കാഞ്ചനകുണ്ഡലാ. ഹേ മഹാമതേ ദണ്ഡപാണേ! അവരുടെ ജഠരപീഠത്തിൽ ഭൂമിയേ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 217

धिगेतत्सौधसौंदर्यं धिगेतद्धनसंचयम् । विनापत्यं प्रियतमे जीवितं च धिगावयोः

ധിക് ഈ സൗധസൗന്ദര്യത്തിന്, ധിക് ഈ ധനസഞ്ചയത്തിന്. ഹേ പ്രിയതമാ! സന്താനം ഇല്ലാതെ—ഞങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിനും ധിക്.