Adhyaya 20

Verse 1

गणावूचतुः । औत्तानपादिर्निर्गत्य ततः काननतो द्विज । रम्यं मधुवनं प्राप यमुनायास्तटे महत

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ! ഔത്താനപാദി (ധ്രുവൻ) ആ കാനനത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു യമുനാതീരത്തിലെ മഹത്തായ, പ്രസിദ്ധമായ, രമ്യമായ മധുവനത്തിൽ എത്തി।

Verse 2

आद्यं भगवतः स्थानं तत्पुण्यं हरिमेधसः । पापोपि जंतुस्तत्प्राप्य निष्पापो जायते ध्रुवम्

അതുതന്നെ ഭഗവാന്റെ ആദിസ്ഥാനം—ഹരിമേധസ് ഋഷിയുടെ പരമ പുണ്യക്ഷേത്രം; അതിലെത്തിയാൽ പാപിയായ ജീവിയും നിശ്ചയമായി പാപരഹിതനാകും।

Verse 3

जपन्स वासुदेवाख्यं परंब्रह्म निरामयम् । अपश्यत्तन्मयं विश्वं ध्यानस्तिमितलोचनः

അവൻ നിരാമയ പരബ്രഹ്മമായ ‘വാസുദേവ’ നാമം ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ധ്യാനത്തിൽ നിശ്ചലമായ കണ്ണുകളാൽ, സർവ്വവിശ്വവും അവനാൽ നിറഞ്ഞതായി കണ്ടു।

Verse 4

हरिर्हरित्सु सर्वासु हरिर्हरिमरीचिषु । शिवामृगमृगेंद्रादि रूपः काननगो हरिः

ഹരി എല്ലാ ഹരിത വൃക്ഷങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നു, ഹരി സൂര്യകിരണങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നു; കാനനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഹരി ശുഭമൃഗം, മൃഗേന്ദ്രൻ മുതലായ പല രൂപങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 5

जले शालूरकूर्मादि रूपेण भगवान्हरिः । हरिरश्वादिरूपेण मंदुरास्वपि भूभुजाम्

ജലത്തിൽ ഭഗവാൻ ഹരി മത്സ്യ-കൂർമാദി രൂപങ്ങളായി ഉണ്ടായിരുന്നു; രാജാക്കന്മാരുടെ കുതിരശാലകളിലും ഹരി അശ്വാദി രൂപങ്ങളായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 6

अनंतरूपः पाताले गगनेऽनंतसंज्ञकः । एकोप्यनंततां यातो रूपभेदैरनंतकैः

പാതാളത്തിൽ അവൻ അനന്തരൂപൻ; ഗഗനത്തിൽ ‘അനന്തൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. അവൻ ഒരുവനായിട്ടും അനവധി രൂപഭേദങ്ങളാൽ അനന്തനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 7

देवेषु यो वसेन्नित्यं देवानां वसतिर्हि यः । स वासुदेवः सर्वत्र दीव्येद्यद्वासनावशात्

ദേവന്മാരിൽ നിത്യമായി വസിക്കുന്നവനും ദേവന്മാരുടെ തന്നെ ആശ്രയധാമവുമായവൻ—അവൻ വാസുദേവൻ. തന്റെ അന്തർവാസശക്തിയാൽ അവൻ സർവത്ര ദീപ്തനായി ലീലിക്കുന്നു.

Verse 8

विष्लृव्याप्तावयंधातुर्यत्रसार्थकतां गतः । ते विष्णुनाम स्वरूपे हि सर्वव्यापनशीलिनि

‘വിഷ്ലൃ’ ധാതു ‘സർവവ്യാപ്തി’ അർത്ഥത്തിൽ പൂർണ്ണ സാർഥകത നേടുന്നിടത്ത്, അവിടെയാണ് ‘വിഷ്ണു’ നാമത്തിന്റെ സ്വരൂപം സ്ഥാപിതമാകുന്നത്—സ്വഭാവതഃ സർവവ്യാപിയായവൻ.

Verse 9

सर्वेषां च हृषीकाणामीशनात्परमेश्वरः । हृषीकेश इति ख्यातो यः स सर्वत्रसंस्थितः

സകല ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും അധീശിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ പരമേശ്വരൻ ‘ഹൃഷീകേശൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. ആ നാമധാരി അവൻ സർവത്ര സ്ഥിതനാണ്.

Verse 10

न च्यवंतेपि यद्भक्ता महति प्रलये सति । अतोऽच्युतोऽखिले लोके स एकः सर्वगोऽव्ययः

മഹാപ്രളയം സംഭവിച്ചാലും അവന്റെ ഭക്തർ ച്യുതരാകുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് അവൻ സർവലോകങ്ങളിലും ‘അച്യുതൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു—ഏകൻ, സർവവ്യാപി, അവ്യയനായ പ്രഭു.

Verse 11

इदं चराचरं विश्वं यो बभार स्वलीलया । भृत्यास्वरूपसंपत्त्या सोऽत्र विश्वंभरोऽखिलम्

സ്വലീലയിൽ ഈ ചരാചര വിശ്വത്തെ ധരിച്ചു, ദാസ്യഭാവസമ്പത്താൽ സർവ്വത്തെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് ഇവിടെ അഖിലാധാരനായ ‘വിശ്വംഭരൻ’ എന്നു സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 12

तस्येक्षणे समीक्षेते नान्यद्विप्णुपदादृते । निरीक्ष्यः पुंडरीकाक्षो नान्यो नियमतो ह्यतः

അവന്റെ ദർശനത്തിൽ വിഷ്ണുപദം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും തേടേണ്ടതില്ല; അതിനാൽ ശാസ്ത്രീയനിയമപ്രകാരം പദ്മനയനനായ പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ മാത്രമേ ധ്യേയനായുള്ളൂ, മറ്റാരുമല്ല।

Verse 13

नान्य शब्दग्रहौ तस्य जातौ शब्दग्रहावपि । विना मुकुंद गोविंद दामोदर चतुर्भुज

അവന്റെ വാക്ക് മറ്റൊരു ശബ്ദവും പിടിക്കുകയില്ല; ‘മുകുന്ദ’, ‘ഗോവിന്ദ’, ‘ദാമോദര’, ‘ചതുര്ഭുജ’ എന്ന നാമങ്ങൾ ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമല്ല।

Verse 14

गोविंदचरणार्थार्चां तत्प्रियंकर्मवै विना । शंखचक्रांकितौ तस्य नान्यकर्मकरौकरौ

ഗോവിന്ദന്റെ പാദാർച്ചനയും അവനു പ്രിയമായ കർമങ്ങളും ഒഴികെ, ശംഖചക്രചിഹ്നിതമായ അവന്റെ കൈകൾ മറ്റൊരു പ്രവൃത്തിയും ചെയ്യുകയില്ല।

Verse 15

निर्द्वंद्वचरणद्वंद्वं तन्मनो मनुते हरेः । हित्वान्यन्मननं सर्वं निश्चलत्वमवाप ह

അവന്റെ മനസ് ദ്വന്ദ്വാതീതനായ ഹരിയുടെ പാദയുഗളത്തെ മാത്രം ധ്യാനിക്കുന്നു; മറ്റെല്ലാ ചിന്തകളും ഉപേക്ഷിച്ച് അത് അചഞ്ചലമായ സ്ഥിരത പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 16

चरणौ विष्णुशरणौ हित्वा नारायणांगणम् । तस्य नो चरतोन्यत्र चरतो विपुलं तपः

വിഷ്ണുവിന്റെ ശരണമായ പാദയുഗളവും നാരായണന്റെ പ്രാകാരവും വിട്ടിട്ടും അവന്റെ പാദങ്ങൾ മറ്റെവിടെയും നീങ്ങിയില്ല; അത്ര വിപുലവും അചഞ്ചലവും ആയ തപസ്സ് അവൻ അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 17

वाणीप्रमाणी क्रियते गोविंदगुणवर्णने । जोषं समासता तेन महासारं तपस्यता

ഗോവിന്ദന്റെ ഗുണവർണ്ണനത്തിലേ അവന്റെ വാക്കിന് യഥാർത്ഥ അളവ് ലഭിച്ചു; ആ മൗനതന്മയത്വം മൂലം അവന്റെ തപസ്സ് മഹാസാരവും പരമസാരവുമായി।

Verse 18

नितांतकमलाकांत नामधेयसुधारसम् । रसयंती न रसना तस्यान्यरसस्पृहा

കമലാകാന്തന്റെ നാമാമൃതരസം അത്യന്തമായി ആസ്വദിച്ച അവന്റെ നാവിന് ഇനി മറ്റൊരു രുചിയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടായില്ല।

Verse 19

श्रीमुकुंद पदद्वंद्व पद्मामोदप्रमोदितम् । गंधांतरं न तद्घ्राणं परिजिघ्रत्यशीघ्रगम्

ശ്രീ മുകുന്ദന്റെ പാദയുഗളത്തിലെ പദ്മസൗരഭ്യാനന്ദത്തിൽ മദിച്ച അവന്റെ ഘ്രാണേന്ദ്രിയം മറ്റൊരു ഗന്ധത്തെയും പിന്തുടർന്ന് ഓടിയില്ല।

Verse 20

त्वगिंद्रियं मधुरिपोः परिस्पृश्य पदद्वयम् । सर्वस्पर्शसुखं प्राप तस्य भूजानिजन्मनः

മധുരിപുവിന്റെ പാദയുഗളം സ്പർശിച്ചതോടെ അവന്റെ ത്വഗിന്ദ്രിയത്തിന് സർവ്വസ്പർശസുഖം ലഭിച്ചു; ഭൂമിജനായ അവന് അതിലേ തന്നെ പൂർണ്ണ തൃപ്തി ഉണ്ടായി।

Verse 21

शब्दादिविषयाधारं सारं दामोदरं परम् । ध्रुवेंद्रियाणि संप्राप्य कृतार्थान्यभवंस्तदा

ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങളുടെ അധാരവും സാരസ്വരൂപനുമായ പരമ ദാമോദരനെ പ്രാപിച്ചതോടെ ധ്രുവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സ്ഥിരമായി; അപ്പോൾ അവ യഥാർത്ഥത്തിൽ കൃതാർത്ഥമായി.

Verse 22

लुप्तानि सर्वतेजांसि तत्तपस्तपनोदये । चंद्रसूर्यानलर्क्षाणां प्रदीपित जगत्त्रये

അവന്റെ തപസ്സെന്ന ദഹിക്കുന്ന സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ മറ്റു എല്ലാ തേജസ്സുകളും മങ്ങിപ്പോയി; ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, നക്ഷത്രങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് തെളിയിച്ചതുപോലെ ത്രിലോകം പ്രകാശിച്ചു.

Verse 23

इंद्र चंद्राग्नि वरुण समीरण धनाधिपाः । यम नैरृतमुख्याश्च जाताः स्वपदशंकिताः

ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വരുണൻ, വായു, ധനാധിപൻ കുബേരൻ, യമൻ, നൈഋതാദി ദിക്പാലന്മാർ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഭയത്തോടെ ആശങ്കപ്പെട്ടു.

Verse 24

वैमानिकास्तथाऽन्येपि वसुमुख्या दिवौकसः । ततो धुवात्समुत्त्रेसुः स्वाधिकारैधिताधयः

അപ്പോൾ വൈമാനിക ദേവന്മാരും വസുക്കളെ തുടക്കമാക്കി മറ്റു സ്വർഗ്ഗവാസികളും തങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയിൽ മനസ്സ് ജ്വലിച്ച് ധ്രുവന്റെ സമീപത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 25

यत्र यत्र ध्रुवः पादं मिनोति पृथिवीतले । धरा तस्य भराक्रांता विनमेत्तत्र तत्र वै

ധ്രുവൻ ഭൂമിതലത്തിൽ എവിടെയെവിടെ പാദം വെച്ചുവോ അവിടെയവിടെ തപോബലത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ അമർന്ന ഭൂമി തീർച്ചയായും നമിഞ്ഞു വീണു.

Verse 26

अहो तदंगसंगीनि त्यक्त्वा जाड्यं जलान्यपि । रसवंति पदस्थानि स्फुरंत्यन्यत्र तद्भयात्

അഹോ! അവന്റെ അംഗസ്പർശംകൊണ്ട് മന്ദമായ ജലങ്ങളും മന്ദത ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രസന്നമായി. അവന്റെ പാദം നിലകൊണ്ടിടങ്ങളൊക്കെയും രസവും ജീവശക്തിയും നിറഞ്ഞ് സ്ഫുരിച്ചു; അവന്റെ തപസ്തേജസ്സിന്റെ ഭയത്തിൽ പ്രവാഹങ്ങൾ വിറച്ച് മറ്റിടത്തേക്ക് മാറി.

Verse 27

यावंति विष्वक्तेजांसि सिद्धरूपगुणानि च । नेत्रातिथीनि तावंति तत्तपस्तेजसाऽभवन्

ദിക്കുകളിലാകെ ഉള്ള എത്രയോ ദീപ്തമായ സിദ്ധികളും സിദ്ധരൂപഗുണങ്ങളും, അവയൊക്കെയും ആ തപസ്തേജസ്സാൽ പ്രകാശിച്ച് ‘നേത്രങ്ങളുടെ അതിഥികൾ’ ആയി—കണ്ണിനു മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 28

अहो निजगुणस्पर्शः सततं मातरिश्वना । दूरदेशांतरस्थोपि तत्त्वचो विषयीकृतः

അഹോ! തന്റെ സ്വഗുണസ്പർശത്താൽ നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്ന മാതരിശ്വൻ (വായു) ദൂരദേശാന്തരങ്ങളിൽ പോയാലും, തത്ത്വനിഷ്ഠനായ അവനാൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ടു—അധീനവിഷയമായി.

Verse 29

व्योम्नापि शब्दगुणिना ध्रुवाराधनबुद्धिना । शब्दजातस्त्वशेषोपि तत्कर्ण शरणीकृतः

ശബ്ദഗുണമുള്ള ആകാശവും, ധ്രുവാരാധനയിൽ ഏകാഗ്രമായ അവന്റെ ബുദ്ധിപ്രഭാവത്തിൽ, സമസ്ത ശബ്ദസമൂഹത്തെയും അവന്റെ കർണ്ണശരണത്തിലാക്കി—എല്ലാ ധ്വനികളും അവിടെ ലീനമായതുപോലെ ആയി.

Verse 30

आराधितोऽनुदिवसं सभूतैरपि पंचभिः । तप एव परं मेने गोविंदार्पित मानसः

പഞ്ചഭൂതങ്ങളോടുകൂടിയ സകല സത്തകളാലും അവൻ ദിനംപ്രതി ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും, ഗോവിന്ദനിൽ അർപ്പിതമായ മനസ്സോടെ അവൻ തപസ്സിനെയേ പരമമെന്ന് കരുതി—അതെയേ ശ്രേഷ്ഠസാധനമായി കണ്ടു.

Verse 31

कौस्तुभोद्भासितहृदः पीतकौशेयवाससः । ध्यानात्तेजोमयं विश्वं तेनैक्षि नृपसूनुना

കൗസ്തുഭമണിയുടെ ദീപ്തിയാൽ ഹൃദയം പ്രകാശിച്ചവനും മഞ്ഞ പാറ്റുവസ്ത്രം ധരിച്ചവനുമായ ആ രാജകുമാരൻ ധ്യാനയോഗംകൊണ്ട് സർവ്വവിശ്വവും തേജോമയമായി ദർശിച്ചു।

Verse 32

मरुत्वतातिमहती चिंताऽप्ता तत्तपोभयात् । मत्पदं चेदकांक्षिष्यदहरिष्यद्ध्रुवं धुवः

ആ തപസ്സിന്റെ ഭയത്താൽ മരുതുകളുടെ മഹാസമൂഹം ആശങ്കയിൽപ്പെട്ടു—‘ധ്രുവൻ എന്റെ പദം ആഗ്രഹിച്ചാൽ, തീർച്ചയായും അത് അപഹരിക്കും।’

Verse 33

समर्थस्त्वप्सरोवर्गो नियंतुं यमिनां यमान् । स तु यूनि प्रभवति नात्र बाले करोमि किम्

‘അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം യതികളുടെ നിയന്ത്രണങ്ങളെയും തകർക്കാൻ സമർത്ഥം; എന്നാൽ അത് യുവാക്കളിൽ മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കൂ. ഇവിടെ ഈ ബാലൻ അപ്രഭാവിതൻ—ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും?’

Verse 34

तपस्विनां तपो हंतुं द्वौ मत्साहाय्यकारिणौ । कामक्रौधौ न तावस्मिन्प्रभवेतां शिशौ ध्रुवे

‘തപസ്വികളുടെ തപസ്സ് നശിപ്പിക്കാൻ എനിക്ക് രണ്ട് സഹായികൾ—കാമവും ക്രോധവും; എന്നാൽ അവ രണ്ടും ആ ബാലൻ ധ്രുവനെ കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല।’

Verse 35

एक एव किलोपायो बाले मे प्रभविष्यति । भूतालिं भीषणाकारां प्रहिणोमीह तद्भिये

‘ഈ ബാലനെതിരെ എനിക്ക് ഫലിക്കുന്ന ഒരേയൊരു മാർഗം—അവനെ ഭയപ്പെടുത്താൻ ഭീകരരൂപമുള്ള ഭൂതങ്ങളുടെ സംഘത്തെ ഇവിടെ അയയ്ക്കുന്നു।’

Verse 36

बालत्वाद्भीषितो भूतैस्तपस्त्यक्ष्यत्यसौ ध्रुवम् । इति निश्चित्य भूतालिं प्रेषयामास वासवः

“ഇവൻ ബാലനാണ്; ഭൂതങ്ങളുടെ ഭയത്തിൽ തീർച്ചയായും തപസ്സ് ഉപേക്ഷിക്കും” എന്നു നിശ്ചയിച്ച് വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഭൂതഗണങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തെ അവന്റെ നേരെ അയച്ചു।

Verse 37

भल्लूकाकारसर्वांग उष्ट्रलंबशिरोधरः । कश्चिद्दुर्दर्शदशनस्त्वभ्यधावत्तमर्भकम्

ഒരു ഭൂതത്തിന് കരടിപോലെയുള്ള ശരീരം, ഒട്ടകത്തെപ്പോലെ നീണ്ടു തൂങ്ങുന്ന തല; കാണാൻ പോലും ഭീതിയുളവാക്കുന്ന പല്ലുകളോടെ അത് ആ ബാലനെ നേരെ പാഞ്ഞുവന്നു।

Verse 38

तं व्याघ्रवदनः कश्चिद्व्यादाय विकटाननम् । द्विपोच्च देहसंस्थानो मुहुर्गर्जन्समभ्यगात्

മറ്റൊരു ഭൂതം കടുവമുഖമുള്ളത്; ഭീകരമായ വായ് പിളർത്തി. ആനയെപ്പോലെ വൻദേഹത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജ്ജിച്ച് അവന്റെ നേരെ മുന്നേറി।

Verse 39

रयात्तु मांसकं भुंजन्कश्चिद्विकटदंष्ट्रकः । रोषात्तमभिदुद्राव दृष्ट्वा संतर्जयन्निव

മറ്റൊരു ഭൂതം വികൃത ദംഷ്ട്രകളോടെ, വേഗത്തിൽ മാംസം തിന്നുകൊണ്ടിരുന്നു; അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ക്രോധത്തോടെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ അവന്റെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 40

अतितीक्ष्णैर्विषाणाग्रैस्तटानुच्चान्विदारयन् । खुराग्रैर्दलयन्भूमिं महोक्षोऽभिजगर्जतम्

അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള കൊമ്പുകളുടെ അഗ്രങ്ങളാൽ ഉയർന്ന തീരങ്ങൾ കീറിപ്പൊളിച്ച്, കുളമ്പുകളുടെ അഗ്രങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ തകർത്തുകൊണ്ട് ഒരു മഹാവൃഷഭൻ ഉച്ചത്തിൽ ഗർജ്ജിച്ച് മുന്നേറി।

Verse 41

कश्चिद्धि पन्नगी भूय फटाटोपभयानकः । अतिलोलद्विरसनः पुस्फूर्जनिकषाचितम्

വീണ്ടും ഒരുത്തി പന്നഗീ-രൂപിണിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ഫണത്തിന്റെ ഫട്കാരത്തോടെ അതിഭയങ്കരി; അത്യന്തം ചഞ്ചലമായ ഇരുനാവുകളോടെ ഫുഫ്കരിച്ച് വിറച്ച് അവനെ ഭീതിപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി।

Verse 42

कश्चिच्च महिषाकारः क्षिपञ्शृंगाग्रतो गिरोन् । लांगूलताडितधरः श्वसन्वेगात्तमाप्तवान्

മറ്റൊരാൾ മഹിഷാകാരൻ—കൊമ്പുകളുടെ അഗ്രങ്ങളാൽ പർവ്വതങ്ങളെ എറിഞ്ഞു; വാലാൽ ഭൂമിയെ അടിച്ചു, ശക്തമായ ശ്വാസവേഗത്തിൽ ഫുഫ്കരിച്ച് അവന്റെ അടുത്തെത്തി।

Verse 43

कश्चिद्दावानलालीढ खर्जूरद्रुमसन्निभम् । बिभ्रदूरुद्वयंभूतो व्यात्तास्यस्तमभीषयत्

മറ്റൊരാൾ കാട്ടുതീയിൽ കരിഞ്ഞ ഈന്തപ്പനപോലെ; രണ്ട് മഹത്തായ തുടകളുള്ള ഭൂതനായി, വായ് പിളർത്തി അവനെ ഭീതിപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 44

मौलिजैरभ्रसंघर्षं कुर्वन्दीर्घकृशोदरः । निमग्नपिंगनयनः कश्चिद्भीषयति स्म तम्

മറ്റൊരാൾ ദീർഘകൃശോദരൻ—ശിരോഭൂഷണങ്ങൾ കൊണ്ട് മേഘങ്ങളെ ഉരസിച്ചു; ഉള്ളിലേക്ക് കുഴിഞ്ഞ പിംഗളനേത്രങ്ങളോടെ അവനെ വീണ്ടുംവീണ്ടും ഭീതിപ്പെടുത്തി।

Verse 45

कृपाणपाणिर्भग्नास्यो वामहस्तकपालधृत् । प्रचंडं क्ष्वेडयन्कश्चिदभ्यधावत्तमर्भकम्

മറ്റൊരാൾ കൈയിൽ കൃപാണം, ഭഗ്നമുഖം; ഇടങ്കയ്യിൽ കപാലം ധരിച്ചു, പ്രചണ്ഡമായി ഗർജിച്ച് ആ ബാലനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞുവന്നു।

Verse 46

विशाल सालमादाय कुर्वन्किल किलारवम् । कश्चित्तमभितो याति कालो दंडधरो यथा

കയ്യിൽ വലിയൊരു സാലവൃക്ഷവുമേന്തി ഭീകരശബ്ദമുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ട് ദണ്ഡപാണിയായ കാലനെപ്പോലെ ഒരാൾ അവന് നേരെ വന്നു.

Verse 47

तमः संकेतसदनं व्याघ्रं वै वदनं महत् । कृतांतकं दराकारं बिभ्रत्कश्चित्तमभ्यगात्

ഇരുട്ടിന്റെ സങ്കേതം പോലെയും, പുലിയുടേതുപോലുള്ള വലിയ മുഖത്തോടുകൂടിയും, യമനെപ്പോലെ ഭീകരരൂപം പൂണ്ട് ഒരാൾ അവനെ സമീപിച്ചു.

Verse 48

उलूकाकारतां धृत्वा फूत्कारैरतिदारुणैः । हृदयाकंपनैः कश्चिद्भीषयामास तं ध्रुवम्

മൂങ്ങയുടെ രൂപം ധരിച്ച്, ഹൃദയത്തെ നടുക്കുന്ന അതിഭയങ്കരമായ ചീറ്റലുകളോടെ ഒരാൾ അവനെ ഭയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 49

यक्षिणी काचिदानीय रुदंतं कस्यचिच्छिशुम् । अपिबद्रुधिरं कोष्ठाच्चखादास्थि मृणालवत्

ഒരു യക്ഷി കരയുന്ന ഏതോ ഒരു കുട്ടിയെ കൊണ്ടുവന്ന്, അതിന്റെ വയറ്റിൽ നിന്ന് രക്തം കുടിക്കുകയും എല്ലുകളെ താമരത്തണ്ടുപോലെ ചവച്ചരയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 50

पिपासिताद्य रुधिरं तेपि पास्याम्यहं धुव । यथास्य बालस्य तथा चर्वित्वास्थीनि वादिनी

'ഇന്ന് എനിക്ക് ദാഹിക്കുന്നു, തീർച്ചയായും ഞാൻ നിന്റെ രക്തവും കുടിക്കും. ഈ കുട്ടിയുടെ എല്ലുകൾ ചവച്ചരച്ചതുപോലെ നിന്റെ എല്ലുകളും ഞാൻ ചവച്ചരയ്ക്കും' എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു.

Verse 51

अनीय तृणदारूणि परिस्तीर्य समंततः । दावाग्निं ज्वालयामास काचिद्वात्याविवर्धितम्

അപ്പോൾ മറ്റൊരുത്തി പുല്ലും മരക്കഷണങ്ങളും ചുറ്റുമെല്ലാം പരത്തി, ചുഴലിക്കാറ്റാൽ ഉഗ്രമായ ദാവാഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിച്ചു।

Verse 52

वेताली रूपमास्थाय भंक्त्वा काचित्तरून्गिरीन् । रुरोध गगनाध्वानं कंपयंती च तं भृशम्

പിന്നീട് മറ്റൊരുത്തി വേതാളിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു വൃക്ഷങ്ങളെയും പർവ്വതങ്ങളെയും വരെ തകർത്തു; അവൾ ആകാശപാത തടഞ്ഞ് അതിനെ അത്യന്തം കുലുക്കി।

Verse 53

अन्या सुनीतिरूपेण तमभिप्रेक्ष्य दूरतः । रुरोदातीवदुःखार्ता वक्षोघातं मुहुर्मुहुः

മറ്റൊരുത്തി ‘സുനീതി’യുടെ രൂപം ധരിച്ചു അവനെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് നോക്കി; ദുഃഖാർത്തയായവളെപ്പോലെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും നെഞ്ചടിച്ചു।

Verse 54

उवाच च वचश्चाटु बहुमाया विनिर्मितम् । कारुण्यपूर्ण वात्सल्यमतीवातन्वती सती

ആ സതി പല മായകളാൽ നിർമ്മിതമായ മധുരവും വശീകരണവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; കരുണയും വാത്സല്യവും നിറഞ്ഞ ഭാവം അത്യന്തമായി പരത്തി।

Verse 55

त्वदेकशरणां वत्स बत मृत्युर्जिघांसति । रक्षरक्ष गतासुं मां शरणागतवत्सल

“വത്സാ! ഞാൻ നിന്റെ ഏക ശരണമാണ്; അയ്യോ, മൃത്യു എന്നെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ; ഞാൻ പ്രാണമില്ലാത്തവളെപ്പോലെ. ശരണാഗതവത്സലാ!”

Verse 56

प्रतिग्रामं प्रतिपुरं प्रत्यध्वं प्रतिकाननम् । प्रत्याश्रमं प्रतिगिरिं श्रांता त्वद्वीक्षणातुरा

ഗ്രാമം ഗ്രാമമായി, നഗരം നഗരമായി, ഓരോ വഴിയും ഓരോ കാടും കടന്ന്; ആശ്രമം ആശ്രമമായി, പർവ്വതം പർവ്വതമായി ഞാൻ അലഞ്ഞു. നിന്റെ ദർശനലാലസയാൽ മാത്രം ഞാൻ ക്ഷീണിതയും വ്യാകുലയും ആയി.

Verse 57

यदा प्रभृति रे बाल निरगात्तपसे भवान् । तदेव दिनमारभ्य निर्गताऽहं त्वदीक्षणे

ഹേ ബാലാ, നീ തപസ്സിനായി പുറപ്പെട്ട ദിനം മുതൽ, അതേ ദിനം മുതലേ ഞാനും പുറപ്പെട്ടു—നിന്റെ ദർശനം മാത്രം ലക്ഷ്യമാക്കി.

Verse 58

तैस्तैः सपत्नीदुर्वाक्यैर्दुनोपि त्वं यथार्भक । तथाऽहमपि दूनास्मि नितरां तद्वचोऽग्निना

സപത്നിമാരുടെ കഠിനദുർവചനങ്ങളാൽ നീ കുഞ്ഞുപോലെ വേദനിച്ചതുപോലെ, ഞാനും ആ വചനാഗ്നിയിൽ അതിലധികം ദഗ്ധയാകുന്നു.

Verse 59

न निद्रामि न जागर्मि नाश्नामि न पिबाम्यहम् । ध्यायामि केवलं त्वाऽहं योगिनीव वियोगिनी

ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നില്ല, ശരിയായി ഉണരുന്നുമില്ല; തിന്നുന്നില്ല, കുടിക്കുന്നുമില്ല. ഞാൻ നിനക്കേ ധ്യാനിക്കുന്നു—യോഗിനിയെപ്പോലെ, പക്ഷേ വിരഹിണിയായി വേദനിച്ച്.

Verse 60

निद्रादरिद्रनयना स्वप्नेपि न तवाननम् । आनंदि सर्वथा यन्मे मंदभाग्या विलोकये

എന്റെ കണ്ണുകൾ നിദ്രയിൽ ദരിദ്രമാണ്; സ്വപ്നത്തിലും നിന്റെ മുഖം കാണുന്നില്ല. എങ്കിലും എങ്ങനെയായാലും നിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ—മന്ദഭാഗ്യ—ആനന്ദത്തിൽ നിറയുന്നു.

Verse 61

त्वदाननप्रतिनिधिर्विधुर्विधुरया मया । उदित्वरोपिनालोकि तापं वै त्यक्तुकामया

വിരഹവ്യാകുലയായ ഞാൻ, നിന്റെ മുഖത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്നതു കണ്ടു, ദഹിപ്പിക്കുന്ന ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 62

त्वदालापसमालापं कलयन्किलकाकलीम् । कोकिलोपि मयाकर्णि नालकाकीर्णकर्णया

നിന്റെ വാക്കുകളുടെ പ്രതിധ്വനിയെന്നപോലെ തോന്നുന്ന കുയിലിന്റെ മധുരകൂജനവും ഞാൻ ശരിയായി കേൾക്കാനായില്ല; എന്റെ ചെവികൾ വിലാപംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 63

त्वदंगसंगमधुरो ध्रुवधूपितयामया । नानिलोपि मयालिंगि क्वचिद्विश्रांतया भृशम्

നിന്റെ അംഗസ്പർശസംഗമംപോലെ മധുരമായ കാറ്റും എന്നെ ആലിംഗനം ചെയ്തില്ല; ഞാൻ എവിടെയോ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച് വിശ്രമിച്ചു കിടന്നിട്ടും.

Verse 64

के देशाः काश्च सरितः के शैलास्त्वत्कृते ध्रुव । मया चरणचारिण्या राजपत्न्या न लंघिताः

ഹേ ധ്രുവാ! നിനക്കായി ഏത് ദേശങ്ങൾ, ഏത് നദികൾ, ഏത് പർവതങ്ങൾ—ഞാൻ രാജപത്നിയായിട്ടും—കാൽനടയായി കടക്കാതിരുന്നുവോ?

Verse 65

अध्रुवं सर्वमेवैतत्पश्यंत्यंधीकृतास्म्यहम् । धात्रीं त्रायस्व मां पुत्र प्राप्य त्वंमेंऽधयष्टिताम्

ഇതെല്ലാം അനിത്യമെന്നു കണ്ടുകണ്ടു ഞാൻ যেন അന്ധയായിരിക്കുന്നു. ഹേ പുത്രാ! നിന്റെ മാതാവായ എന്നെ രക്ഷിക്കൂ; നീ എന്നെ ഈ ദീനവും അസഹായവുമായ നിലയിൽ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 66

मृदुलानि तवांगानि क्वेमानि क्व तपस्त्विदम् । परुषं पुरुषैः साध्यं परुषांगैर्नरर्षभ

നിന്റെ അവയവങ്ങൾ কোমലമാണ്—ഈ ഘോര തപസ്സുമായി അതിന് എന്തു ബന്ധം? ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, കഠിന തപസ് കഠിന ദേഹമുള്ള ദൃഢപുരുഷന്മാർക്കേ സാധ്യമാകൂ.

Verse 67

अनेन तपसा वत्स त्वयाऽप्यं किमनेनसा । धराधीशतनूजत्वादधिकं तद्वदाधुना

വത്സാ, ഈ തപസ്സുകൊണ്ട് നീ എന്ത് നേടും? നീ ഭൂമീശന്റെ പുത്രൻ—രാജസൗഭാഗ്യത്തേക്കാൾ അധികമായി ഇപ്പോൾ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, പറയുക.

Verse 68

अनेन वयसा बाल खेलनीयं त्वयाऽनिशम् । बालक्रीडनकैरन्यैः सवयः शिशुभिः समम्

ബാലാ, ഈ പ്രായത്തിൽ നീ എപ്പോഴും കളിക്കണം—നിന്റെ പ്രായത്തിലുള്ള മറ്റു കുട്ടികളോടൊപ്പം, കളികളും കളിപ്പാട്ടങ്ങളും കൊണ്ട് സന്തോഷിച്ച്.

Verse 69

ततः कौमारमासाद्य वयोऽभिध्यानशीलिना । भवता सर्वविद्यानां भाव्यं वै पारदृश्वना

പിന്നീട് യൗവനം പ്രാപിച്ചാൽ നീ പഠനത്തിലും ധ്യാനത്തിലും നിഷ്ഠനാകണം; ഹേ ദൂരദർശീ, നീ സർവ്വവിദ്യകളുടെയും ജ്ഞാതാവാകേണ്ടതാണ്.

Verse 70

वयोथ चतुरं प्राप्य योषास्रक्चंदनादिकान् । निर्वेक्ष्यसि बहून्भोगानिंद्रियार्थान्कृतार्थयन्

അതിനുശേഷം പ്രായത്തിന്റെ പാക്വത പ്രാപിച്ചാൽ നീ സ്ത്രീകൾ, പുഷ്പമാലകൾ, ചന്ദനം മുതലായവയും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളായ അനേകം ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച് തൃപ്തി നേടും.

Verse 71

उत्पाद्याथ बहून्पुत्रान्गुणिनो धर्मवत्सलान् । परिसंक्रामितश्रीकस्तेष्वथो त्वं तपश्चर

അപ്പോൾ നീ ധർമ്മസ്നേഹികളായ ഗുണവാന്മാരായ അനേകം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ച്, നിന്റെ ശ്രീ-സമ്പത്ത് അവർക്കു കൈമാറി, പിന്നെ തപസ്സു ചെയ്യുക।

Verse 72

इदानीमेव तपसि बाल्ये वयसि कः श्रमः । पादांगुष्ठकरीषाग्निः कदा मौलिमवाप्स्यति

ഇപ്പോഴേ ബാല്യവയസ്സിൽ തപസ്സു ചെയ്താൽ എന്ത് പ്രയാസം? കാൽവിരലിലെ ഗോമയാഗ്നി എപ്പോൾ തലമുടിയുടെ മൗലിയിലേക്കെത്തും?

Verse 73

विपक्षपरिभूतेन हृतमानेन केनचित् । परिभ्रष्टश्रिया वापि तप्तव्यं तेषु को भवान्

ശത്രുക്കൾ അപമാനിച്ചവൻ, ആരോ മാനമെടുത്തവൻ, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രീ-സമ്പത്തിൽ നിന്ന് വീണവൻ—അവർക്കാണ് തപസ്സു വേണ്ടത്; എന്നാൽ നീ അവരിൽ ആരാണ്?

Verse 74

हृतमानेन तप्तव्यं निशम्येति वचो ध्रुवः । दीर्घमुष्णं हि निःश्वस्य पुनर्दध्यौ हरिं हृदि

‘മാനം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ തപസ്സു ചെയ്യണം’ എന്ന വാക്ക് കേട്ട് ധ്രുവൻ ദീർഘവും ഉഷ്ണവുമായ നിശ്വാസം വിട്ടു; പിന്നെയും ഹൃദയത്തിൽ ഹരിയെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 75

जनयित्रीमनाभाष्य भूतभीतिं विहाय च । ध्रुवोऽच्युतध्यानपरः पुनरेव बभूव ह

മാതാവിനോട് ഒന്നും പറയാതെ, ജീവഭയം ഉപേക്ഷിച്ച്, ധ്രുവൻ വീണ്ടും അച്യുതന്റെ ധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായി।

Verse 76

सापि भूतावली भीतिंबहुभीषणभूषणा । दर्शयंती तमभितोऽद्राक्षीच्चक्रं सुदर्शनम्

ആ ഭൂതസംഘവും—അനവധി ഭീകരാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായി—അവനെ ചുറ്റി ഭയം പ്രകടിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അവനെ വലയം ചെയ്ത സുദർശനചക്രത്തെ ദർശിച്ചു।

Verse 77

परितः परिवेषाभं सूर्यस्योच्चैः स्फुरत्प्रभम् । रक्षणाय च रक्षोभ्यस्तस्याधोक्षज निर्मितम्

അത് ചുറ്റും സൂര്യന്റെ പ്രഭാമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ ദീപ്തമായി, ഉന്നത തേജസ്സോടെ ജ്വലിച്ചു; രാക്ഷസന്മാരിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാനായി അധോക്ഷജൻ തന്നെയാണ് അതിനെ നിർമ്മിച്ചത്।

Verse 78

भूतावली तमालोक्य स्फुरच्चक्रसुदर्शनम् । ज्वालामालाकुलं तीव्रं रक्षंतं परितो ध्रुवम्

ജ്വാലാമാലകളാൽ നിറഞ്ഞ, ഉഗ്രമായി മിന്നുന്ന സുദർശനചക്രം ധ്രുവനെ എല്ലാടവും അചഞ്ചലമായി കാക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ ഭൂതസംഘം ഭീതിയിലായി।

Verse 79

अतीव निष्कंपहृदं गोविदार्पितचेतसम् । तपोंकुरमिवोद्भिद्य मेदिनीं समुदित्वरम्

ഹൃദയം അത്യന്തം അചഞ്ചലവും, ചിത്തം ഗോവിന്ദനിൽ അർപ്പിതവുമായ ധ്രുവൻ, തപസ്സിന്റെ മുളപോലെ ഭൂമിയെ പിളർത്തി മേലോട്ടുയർന്നു।

Verse 80

सापि प्रत्युतभीतातं ध्रुवं ध्रुवविनिश्चयम् । नमस्कृत्य यथायातं याताव्यर्थमनोरथा

അവളും ഇപ്പോൾ ഭീതിയോടെ, ദൃഢനിശ്ചയനായ ധ്രുവനെ നമസ്കരിച്ചു, വന്ന വഴിയേ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി; അവളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ വ്യർത്ഥമായി।

Verse 81

गर्जत्कादंबिनीजालं व्योम्नि वै व्याकुलं यथा । वृथा भवति संप्राप्य मनागनिललोलताम्

ആകാശത്തിലെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന മേഘസമൂഹം അല്പമായ കാറ്റിന്റെ ചലനം ലഭിച്ചാൽ വ്യാകുലമായി ചിതറി വ്യർത്ഥമാകുന്നതുപോലെ, അവരുടെ കലക്കവും ഫലമില്ലാതെ വ്യർത്ഥമായി।

Verse 82

अथ जंभारिणा सार्धं भीताः सर्वे दिवौकसः । संमंत्र्य त्वरिता जग्मुर्ब्रह्माणं शरणं द्विज

അപ്പോൾ ജംഭാരി (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം ഭീതരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആലോചിച്ച് വേഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോയി, ഹേ ദ്വിജ।

Verse 83

नत्वा विज्ञापयामासुः परिष्टुत्या पितामहम् । वच्रोऽवसरमालोक्य पृष्टागमनकारणाः

അവർ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിഗാനങ്ങളാൽ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു; സംസാരിക്കാനുള്ള അവസരം നോക്കി, അവരുടെ വരവിന്റെ കാരണം ചോദിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 84

देवा ऊचुः । धातरुत्तानपादस्य तनयेन सुवर्चसा । तपता तापिताः सर्वे त्रिलोकी तलवासिनः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ധാതാ! ഉത്താനപാദന്റെ ദീപ്തിമാനായ പുത്രന്റെ തപസ്സിന്റെ താപം മൂലം ത്രിലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ ലോകവാസികളും ദഹിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 85

सम्यक्संविद्महे तात धुवस्य न मनीषितम् । पदं परिजिहीर्षुः स कस्यास्मासु महातपाः

താതാ! ധ്രുവന്റെ മനസ്സിലെ ഉദ്ദേശം ഞങ്ങൾക്കു ശരിയായി അറിയില്ല. ആ മഹാതപസ്വി ഒരു ‘പദം’ (സ്ഥാന) ഹരിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു—ഞങ്ങളിലാരുടെ പദമാണ് അവൻ പിടിച്ചെടുക്കാൻ നോക്കുന്നത്?

Verse 86

इति विज्ञापितो देवैर्विहस्य चतुराननः । प्रत्युवाचाथ तान्सर्वान्ध्रुवतो भीतमानसान्

ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചതുകേട്ട് ചതുരാനനനായ ബ്രഹ്മാവ് ഹസിച്ചു; ധ്രുവനെക്കുറിച്ച് ഭീതിമനസ്സായിരുന്ന എല്ലാവർക്കും മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 87

ब्रह्मोवाच । न भेतव्यं सुरास्तस्माद्ध्रुवाद्ध्रुवपदैषिणः । व्रजंतु विज्वराः सर्वे न स वः पदमिच्छति

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ധ്രുവപദം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേവന്മാരേ, ആ ധ്രുവനെ ഭയപ്പെടേണ്ട. നിങ്ങളെല്ലാവരും വ്യഥയില്ലാതെ പോകുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല।

Verse 88

न तस्माद्भगवद्भक्ताद्भेतव्यं केनचित्क्वचित् । निश्चितं विष्णुभक्ता ये न ते स्युः परतापिनः

ഭഗവാന്റെ ഭക്തനെ എവിടെയും, ആരാലും, ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. നിശ്ചയം—വിഷ്ണുഭക്തർ മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവർ അല്ല।

Verse 89

आराध्य विष्णुं देवेशं लब्ध्वा तस्मात्स्वकांक्षितम् । भवतामपि सर्वेषां पदानि स्थिरयिष्यति

ദേവേശനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ച്, അവനിൽ നിന്ന് തനിക്കിഷ്ടമായ വരം ലഭിച്ച ശേഷം, ധ്രുവൻ നിങ്ങളെല്ലാവരുടെയും സ്ഥാനങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെടുത്തും।

Verse 90

निशम्येति च गीर्वाणाः प्रणीतं ब्रह्मणो वचः । प्रणिपत्य स्वधिष्ण्यानि प्रहृष्टाः परिवव्रजुः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ സുനീതമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവന്മാർ നമസ്കരിച്ചു; ആനന്ദത്തോടെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 91

अथ नारायणो देवस्तं दृष्ट्वा दृढमानसम् । अनन्यशरणं बालं गत्वा तार्क्ष्यरथोऽब्रवीत्

അപ്പോൾ ദേവനായ നാരായണൻ ആ ബാലൻ ദൃഢമനസ്സോടെ തനിക്കല്ലാതെ മറ്റാരെയും ശരണം പിടിക്കാത്തവനെന്നു കണ്ടു, ഗരുഡരഥാരൂഢനായി അടുത്തുചെന്ന് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 92

श्रीविष्णुरुवाच । प्रसन्नोस्मि महाभाग वरं वरय सुव्रत । तपसोऽस्मान्निवर्तस्व चिरं खिन्नोसि बालक

ശ്രീവിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗ! ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. ഹേ സുവ്രത! വരം വരിക്ക. ഇനി ഈ തപസ്സിൽ നിന്ന് വിരമിക്ക; ഹേ ബാലകാ, നീ ദീർഘകാലം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 93

वचोऽमृतं समाकर्ण्य पर्युन्मील्य विलोचने । इंद्रनीलमणिज्योतिः पटलीं पर्यलोकयत्

അമൃതസമമായ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് അവൻ കണ്ണുകൾ തുറന്നു; ഇന്ദ്രനീലമണിയുടെ ജ്യോതി പോലെ ദീപ്തമായ പ്രകാശപടലത്തെ അവൻ ദർശിച്ചു।

Verse 94

प्रत्यग्रविकसन्नीलोत्पलानां निकुरंबकैः । प्रोत्फुल्लितां समंताच्च रोदसी सरसीमिव

പുതുതായി വിരിഞ്ഞ നീലോത്പലങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ എല്ലാടവും പുഷ്പിതമായി, ദ്യാവും ഭൂമിയും ഒരു സരസ്സുപോലെ ഭാസിച്ചു।

Verse 95

लक्ष्मीदेवीकटाक्षोघैः कटाक्षितमिवाखिलम् । धुवस्तदानिरैक्षिष्ट द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

അപ്പോൾ ധ്രുവൻ ദ്യാവും ഭൂമിയും ഇടയിലുള്ള എല്ലാം, ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ കൃപാഭരിത കടാക്ഷപ്രവാഹം സർവ്വത്ര സ്പർശിച്ചതുപോലെ കണ്ടു।

Verse 96

प्रोद्यत्कादंबिनीमध्य विद्युद्दामसमानरुक् । पुरः पीतांबरः कृष्णस्तेन नेत्रातिथीकृतः

ഉദയമാകുന്ന മേഘസമൂഹത്തിന്റെ നടുവിൽ മിന്നൽപ്പട്ടംപോലെ ദീപ്തനായി, പീതാംബരം ധരിച്ച ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി; ധ്രുവന്റെ കണ്ണുകൾക്കു പാവന അതിഥിയായി।

Verse 97

नभो निकष पाषाणो मेरुकांचन रेखितः । यथातथा ध्रुवेणैक्षि तदा गरुडवाहनः

ആകാശംപോലെ വിശാലൻ—നികഷക്കല്ലിൽ മേരുവിന്റെ സ്വർണ്ണരേഖകൾ പതിഞ്ഞതുപോലെ—അങ്ങനെ ധ്രുവൻ അന്നേരം ഗരുഡവാഹനായ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചു।

Verse 98

सुनीलगगनं यद्वद्भूषितं तु कलावता । पीतेन वाससा युक्तं स ददर्श हरिं तदा

ഗാഢനീലാകാശം ചന്ദ്രകലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, അന്നേരം ധ്രുവൻ പീതവസ്ത്രധാരിയായ ഹരിയെ ദർശിച്ചു—അവന്റെ സാന്നിധ്യം ലോകത്തെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 99

दंडवत्प्रणिपत्याथ परितः परिलुठ्य च । रुरोद दृष्ट्वेव चिरं पितरं दुःखितः शिशुः

അവൻ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് ചുറ്റും ഉരുണ്ടു വീണു; പിന്നെ കരഞ്ഞു—ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം പിതാവിനെ കണ്ട ദുഃഖിത ശിശുവിനെപ്പോലെ।

Verse 100

नारदेन सनंदेन सनकेन सुसंस्तुतः । अन्यैः सनत्कुमाराद्यैर्योगिभिर्योगिनां वरः

യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ ധ്രുവൻ നാരദൻ, സനന്ദനൻ, സനകൻ, സനത്കുമാരൻ മുതലായ മറ്റ് മഹായോഗികൾകൊണ്ട് ഉന്നതമായി സ്തുതിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 103

स्पर्शनाद्देवदेवस्य सुसंस्कृतमयी शुभा । वाणी प्रवृत्ता तस्यास्यात्तुष्टावाथ ध्रुवो हरिम्

ദേവദേവന്റെ സ്പർശത്താൽ അവന്റെ വായിൽ മംഗളവും സുസംസ്കൃതവുമായ വാക്ക് ഉദിച്ചു; തുടർന്ന് ധ്രുവൻ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു തുടങ്ങി।