Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

यत्र यत्र ध्रुवः पादं मिनोति पृथिवीतले । धरा तस्य भराक्रांता विनमेत्तत्र तत्र वै

yatra yatra dhruvaḥ pādaṃ minoti pṛthivītale | dharā tasya bharākrāṃtā vinamettatra tatra vai

ധ്രുവൻ ഭൂമിതലത്തിൽ എവിടെയെവിടെ പാദം വെച്ചുവോ അവിടെയവിടെ തപോബലത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ അമർന്ന ഭൂമി തീർച്ചയായും നമിഞ്ഞു വീണു.

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)
यत्रwherever
यत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formपुनरुक्त-देशवाचक-अव्यय (wherever)
ध्रुवःDhruva
ध्रुवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पादम्foot
पादम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मिनोतिsets/places (down)
मिनोति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootमि (धातु; ‘मिनोति’ = मिमीते/मिनोति)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
पृथिवीतलेon the surface of the earth
पृथिवीतले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पृथिव्याः तलम्)
धराthe earth
धरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
भराक्रान्ताoverwhelmed by (his) weight
भराक्रान्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootभर + आक्रान्त (प्रातिपदिक; √क्रम् धातोः क्त, आ-उपसर्ग)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भरेण आक्रान्ता) विशेषणम् (धरा)
विनमेत्would bend
विनमेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + नम् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
तत्रin that very place
तत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formपुनरुक्त-देशवाचक-अव्यय (in each such place)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (context)

Type: kshetra

Listener: Sages (frame assumed)

Scene: Dhruva steps forward; the ground beneath forms a gentle bowing wave, as if paying homage; dust and light rise like offerings around his feet.

D
Dhruva
P
Pṛthivī (Earth)

FAQs

Sincere austerity and devotion generate a spiritual gravity that humbles even the earth—symbolizing nature’s response to dharma.

The verse belongs to the Kāśīkhaṇḍa’s broader Kāśī glorification; it describes Dhruva’s potency rather than a named tīrtha.

None directly; it underscores the extraordinary fruit of sustained tapas.